Chronisch spontane urticaria

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Chronisch spontane urticaria"

Transcriptie

1 Chronisch spontane urticaria What s new? Dr Lien Vandebuerie Groepspraktijk Dermatologie Iepersestraat Roeselare

2 Urticaria: facts and figures Frequente en belangrijke pathologie 20% life time prevalentie impact op levenskwaliteit patiënten in België

3 Urticaria: facts and figures

4 Urticaria: facts and figures

5 Pathofysiologie urticaria 2/3

6 Differentieel diagnose: if not urticaria, what else? Banale 2/3 typische urticaria Erythemateuze oedemateuze kwaddels Transient (<24h) Asymmetrische distributie Geen restletsels Geen geassocieerde primaire huidletsels Atypische urticariële letsels Geinfiltreerde plaques Persisterend (>24u) Symmetrische distributie Restletsels oa hyper-/hypopigmentatie, littekenvorming Geassocieerde primaire huidletsels: papels, vesikels, crustae Adapted from: Peroni et al. JAAD 2010; 62:

7 Differentieel diagnose: if not urticaria, what else? 2/3 Peroni et al. JAAD 2010; 62:

8 Wanneer is sprake van chronisch spontane urticaria? Acute urticaria Acute urticaria plots verschijnen van papels en/of angio-oedeem < 6 weken in duur meest frequente vorm Chronische urticaria Chronische urticaria > 6 weken persisterend 10-15% van de gevallen 2/3! CHRONISCH SPONTANE URTICARIA (CSU) geen duidelijke externe uitlokkende factor

9 Induceerbare urticaria: classificatie 2/3 Fysische urticaria Cholinerge urticaria Contact urticaria Allergische urticaria Dermografisme/ urticaria factitia Koude urticaria Warmte urticaria Solaire urticaria Drukurticaria Vibratoire urticaria Aquagene urticaria Kleine kwaddels bij toename lichaamstemperatuur bvb sport, emotie Niet immunologisch bvb netel, kwal Immunologisch bvb latex allergie Deel van anafylaxie

10 Niet induceerbare urticaria: onderliggende etiologie 2/3 Medicatie NSAIDs Antibioticagebruik Contrastvloeistof Infectie Viraal: HBV, HCV, EBV Urineweginfectie Tandheelkundige infecties Parasitaire infectie H. Pylori Voeding

11 Niet induceerbare urticaria: onderliggende etiologie? 2/3 Overig auto-immuniteit: CAPS, idiopathische juveniele artritis systeemziekten: SLE, urticariële vasculitis, cryoglobulinemie neoplasie: weinig evidentie: hematologische maligniteiten stress?

12 Wanneer is sprake van chronisch spontane urticaria? Aanbevolen 2/3 investigaties in de praktijk Acute urticaria: zelflimiterend! geen investigatie vereist voor 6 weken anamnese Chronische urticaria: pleiade aan mogelijke oorzaken! Literatuur en guidelines zijn verwarrend, nieuwe guideline legt de klemtoon op vermijden van overinvestigatie onze aanpak: pragmatisch met de nadruk op een doorgedreven anamnese

13 Wanneer is sprake van chronisch spontane urticaria? Aanbevolen investigaties in de praktijk 2/3 Chronische urticaria: pleiade aan mogelijke oorzaken! Anamnese: sinds hoelang klachten (acuut vs chronisch, typisch vs atypisch ) geassocieerd angioedeem voorgaande therapie en baat op de symptomen medicatie tijdsverband (6 weken) infectie - incl tandproblemen, maaglast voeding - zelf vermoedens overige voorgeschiedenis, systeem Klinisch onderzoek: infiltratie en distributie Bloedname: complet/formule CRP en sedimentatie (urinesediment en stick)

14 Wanneer is sprake van chronisch spontane urticaria? Aanbevolen investigaties in de praktijk 2/3 Chronische urticaria: pleiade aan mogelijke oorzaken! Op indicatie (cfr anamnese): - huidbiopsie: meer dan 24u persisterend - epicutane testen - provocatietests fysische urticaria - RX thorax - OPG - faeces parasieten - echo abdomen - CT sinussen - gastroscopie - gynaecologisch onderzoek - pseudo allergeen vrij dieet 3 weken - labo: ANF, tryptase, cryoglobulines,virale/bact. serologie, C1- esterase- inhibitor, pricktests/rast, ASST (autologe serumskin test)

15 Therapeutisch algoritme CSU: nieuwe guidelines! 2/3 Second generation H1- antihistaminica If symptoms persist after 2 weeks Increase second generation H1- antihistaminica up to 4x If symptoms persist after 1-4 weeks Add leucotriene antagonist, cyclosporine A or Omalizumab Short course systemic corticosteroids may be tried for exacerbations Zuberbier et al. Allergy 2014: 69;

16 Score systemen urticaria: UAS-7 score Score 2/3 Wheals Pruritus 0 None None 1 Mild (< 20 wheals/24h) Mild (present but not annoying or troublesome) 2 Moderate (20-50 wheals/24h) Moderate (troublesome but does not interfere with normal daily activity or sleep) 3 Intense (>50 wheals/24h or large confluent areas of wheals) Intense (severe pruritus, which is sufficiently troublesome to interfere with normal daily activity or sleep)

17 Uitbreiding van het therapeutisch arsenaal: omalizumab The magic bullet? 2/3

18 Chronisch spontane urticaria Take home messages Frequent en belangrijk Nadruk op anamnese bij investigatie van chronische urticaria; pragmatische aanpak gezien 2/3 de etiologie ongekend blijft Hooggedoseerde antihistaminica zijn eerste lijn Veelbelovende resultaten van Omalizumab Consulteer gespecialiseerd collega voor advies bij diagnostische twijfel of therapeutische hardnekkigheid

19 Referenties Handboeken Urticaria and angioedema. Zuberbier T, Grattan C and Maurer M. Springer Classic papers Zuberbier T, Aberer W, Asero R et al. The EAAC/GA³LEN/EDF/WAO Guideline for the definition, classification, diagnosis, and managment of urticaria: the 2013 revision and update. Allergy 2014: 69: Peroni A, Colato C, Schena D. Urticarial lesions: If not urticaria: what else? The differential diagnosis of urticaria. J Am Acad Dermatol 2010: 62: Maurer M, Rosen K, Hsin-Ju H et al. Omalizumab for the Treatment of Chronic Idiopathic or Spontaneous Urticaria. N Engl J Med 2013: 368: Maurer M, Magerl M, Metz M et al. Practical algorithm for diagnosisn patients with recurrent wheals or angioedema. Allergy 2013; 68:

20 Bedankt voor uw aandacht! Dr Lien Vandebuerie Groepspraktijk dermatologie Vandaele- Buyse- Vandebuerie Iepersestraat Roeselare [email protected]

Update van de internationale richtlijnen voor chronische urticaria

Update van de internationale richtlijnen voor chronische urticaria Update van de internationale richtlijnen voor chronische urticaria M.T. van den Elzen 1, M.A. Blankestijn 1, C.A.F.M. Bruijnzeel-Koomen 2, A.C. Knulst 2 1. Arts-onderzoeker, afdeling Dermatologie/Allergologie,

Nadere informatie

Dermatologie AZ Maria Middelares Dr Linda Temmerman Dr Els Van Autryve Dr Veerle Dhondt Dr Jolien Veramme Dr Sam Dekeyser

Dermatologie AZ Maria Middelares Dr Linda Temmerman Dr Els Van Autryve Dr Veerle Dhondt Dr Jolien Veramme Dr Sam Dekeyser 10 09 2016 Urticaria bij kinderen, praktische aanpak in 2016 Dermatologie AZ Maria Middelares Dr Linda Temmerman Dr Els Van Autryve Dr Veerle Dhondt Dr Jolien Veramme Dr Sam Dekeyser Wat is urticaria?

Nadere informatie

Chronische urticaria een update naar aanleiding van nieuwe richtlijnen

Chronische urticaria een update naar aanleiding van nieuwe richtlijnen Chronische urticaria een update naar aanleiding van nieuwe richtlijnen Chronic urticaria an update on the occasion of new guidelines M.T. van den Elzen 1, dr. H. Röckmann 2, dr. A.C. Knulst 2 Samenvatting

Nadere informatie

Welke patient kunt u verwijzen naar de polikliniek allergologie?

Welke patient kunt u verwijzen naar de polikliniek allergologie? Welke patient kunt u verwijzen naar de polikliniek allergologie? Allergologie: er is meer dan antihistaminica Huub Willems 1-2-2011 Rhinitis +- astma Urticaria Angio-oedeem Voedingsallergieën Medicatiereacties

Nadere informatie

Diagnostiek en behandeling van urticaria

Diagnostiek en behandeling van urticaria o v e r z i c h t s a r t i k e l e n Huisartseneditie Diagnostiek en behandeling van urticaria Auteur Trefwoorden P.G.M. van der Valk antihistaminica, galbulten, netelroos, urticaria Samenvatting Urticaria

Nadere informatie

Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem. Urticaria = galbulten = netelroos

Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem. Urticaria = galbulten = netelroos Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem Urticaria = galbulten = netelroos Urticaria Urticaria komen veel voor: ¼ volwassenen heeft het wel eens gehad Kenmerkend zijn snel wisselende kwaddels (bleek) daaromheen

Nadere informatie

Eosinofilie. Tom Lodewyck 9 februari 2019

Eosinofilie. Tom Lodewyck 9 februari 2019 Eosinofilie Tom Lodewyck 9 februari 2019 Eosinofiel Bilobaire kern, granules die rood-oranje aankleuren met eosine ( eosino-fiel )

Nadere informatie

Urticariële vasculitis

Urticariële vasculitis Urticariële vasculitis een netelige vorm van vasculitis Dr. Deepak Balak Dermatoloog UMC Utrecht [email protected] SNNDV Themadag Vasculitis 16 maart 2019 Antwerpen Disclosures Deepak Balak (potentiële)

Nadere informatie

Urticaria

Urticaria Urticaria 22-11-2018 Urticaria M.J. Willemsen 22-11-2018 Inleiding (1) Urtica=brandnetel Galbult, netelroos, kwaddel Engels: hives, wheals, welts Incidentie: 2-7% (kind) 20-30% met angiooedeem Acuut vs

Nadere informatie

Chronische urticaria urticaria, angio-oedeem of beide > 6wk. T. Klok November 2018

Chronische urticaria urticaria, angio-oedeem of beide > 6wk. T. Klok November 2018 Chronische urticaria urticaria, angio-oedeem of beide > 6wk T. Klok November 2018 Programma en leerdoelen Casus 1a+b Chronische spontane urticaria en angio-oedeem (CSU) Casus 2 Chronische induceerbare

Nadere informatie

Urticaria en angio oedeem

Urticaria en angio oedeem Urticaria en angio oedeem Haarlem Urticaria Urticaria zijn hevig jeukende verheven rode vlekken op de huid met een centrale bleke opheldering. Is er sprake van één bult of vlek dan spreekt men in het Nederlands

Nadere informatie

Urticaria en angio-oedeem

Urticaria en angio-oedeem Urticaria en angio-oedeem URTICARIA EN ANGIO-OEDEEM Urticaria Urticaria zijn hevig jeukende verheven rode vlekken op de huid met een centrale bleke opheldering. Is er sprake van één bult of vlek dan spreekt

Nadere informatie

Urticaria en angio-oedeem. Sophia Kinderziekenhuis

Urticaria en angio-oedeem. Sophia Kinderziekenhuis Urticaria en angio-oedeem Sophia Kinderziekenhuis In deze folder vindt u informatie over de huidaandoeningen urticaria en angio-oedeem. Wij willen u vragen deze folder goed door te lezen, zodat wij u en

Nadere informatie

dankzij een betere kennis van mijn urticaria Een mooier leven

dankzij een betere kennis van mijn urticaria Een mooier leven Een mooier leven dankzij een betere kennis van mijn urticaria BE1505328342 03/05/2015 Wat is urticaria? 5 URTICARIA Zijn er verschillende soorten urticaria? 6 VORMEN Welk mechanisme speelt een rol bij

Nadere informatie

Urticaria. Anneke van Boekholt & Tom Hendriks. HACA onderwijs 18 oktober 2016

Urticaria. Anneke van Boekholt & Tom Hendriks. HACA onderwijs 18 oktober 2016 Urticaria Anneke van Boekholt & Tom Hendriks HACA onderwijs 18 oktober 2016 V. 3 jaar Eenmalig urticaria op vakantie. Tevens regelmatig gegeneraliseerde jeuk over het gehele lichaam zonder urticaria. Wat

Nadere informatie

reprint Samenvatting richtlijn chronische spontane urticaria M.C. Urgert, A.C. Knulst

reprint Samenvatting richtlijn chronische spontane urticaria M.C. Urgert, A.C. Knulst reprint 2 Volume 26 nummer NEDERLANDS TIJDSCHRIFT 01 januari VOOR DERMATOLOGIE 2016 EN VENEREOLOGIE VOLUME 26 NUMMER 01 januari 2016 Samenvatting richtlijn chronische spontane urticaria M.C. Urgert, A.C.

Nadere informatie

Urticaria en angio-oedeem

Urticaria en angio-oedeem Urticaria en angio-oedeem Informatie afkomstig van de Nederlandse Vereniging voor Allergologie (juni 2011) In deze folder vindt u informatie over urticaria en angio-oedeem. Wat zijn urticaria en angio-oedeem?

Nadere informatie

Koorts na tropenreis. Epidemiologie van reizigersziekten. Epidemiologie van reizigersziekten. Epidemiologie van reizigersziekten

Koorts na tropenreis. Epidemiologie van reizigersziekten. Epidemiologie van reizigersziekten. Epidemiologie van reizigersziekten Koorts na tropenreis Les ASO 22 november 2017 EuroTravNet studie (2011) : 5965 ill-returned travellers in Western-Europe Acute diarrhea 35% Dermatologic syndrome 18% Respiratory syndrome 11% Systemic febrile

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting Urticaria en Angio-oedeem

Patiëntenvoorlichting Urticaria en Angio-oedeem Patiëntenvoorlichting Urticaria en Angio-oedeem Wat zijn urticaria en angio-oedeem? Urticaria Urticaria zijn hevig jeukende verheven rode vlekken op de huid met een centrale bleke opheldering. Is er sprake

Nadere informatie

Diagnostiek en behandeling van chronische urticaria

Diagnostiek en behandeling van chronische urticaria Diagnostiek en behandeling van chronische urticaria Diagnosis and treatment of chronic urticaria Auteurs: J. de Rooij en T. Rustemeyer Trefwoorden: behandeling, chronische urticaria, diagnose, protocol,

Nadere informatie

ALLERGIE SYMPOSIUM 07/10/2017 BRUGGE DR. RINGOET VEERLE

ALLERGIE SYMPOSIUM 07/10/2017 BRUGGE DR. RINGOET VEERLE ALLERGIE SYMPOSIUM 07/10/2017 BRUGGE DR. RINGOET VEERLE Dr. Veerle Ringoet Pneumologie AZ. Sint Jan Brugge 07 oktober 2017 Bijen-en wespenallergie: een stekelig probleem Title picture Insert picture KLINIEK

Nadere informatie

URTICARIA. Dr. E. SUYS Dr. K. SMET Dr. E. BAUWMANS Dr. M. BONNY Dermatologie Handelskaai 1 G 8500 Kortrijk 056/25.26.50. Wat is urticaria?

URTICARIA. Dr. E. SUYS Dr. K. SMET Dr. E. BAUWMANS Dr. M. BONNY Dermatologie Handelskaai 1 G 8500 Kortrijk 056/25.26.50. Wat is urticaria? Dr. E. SUYS Dr. K. SMET Dr. E. BAUWMANS Dr. M. BONNY Dermatologie Handelskaai 1 G 8500 Kortrijk 056/25.26.50 URTICARIA Wat is urticaria? Urticaria (urticaria=brandnetel) is de medische naam voor netelroos.

Nadere informatie

12. Urticaria. Dermatologie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

12. Urticaria. Dermatologie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! 12. Urticaria Dermatologie Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Wat is urticaria? Urticaria (urtica = brandnetel) is de medische naam voor netelroos of galbulten. Het is een huiduitslag

Nadere informatie

Dr. Steven Callens Dienst Algemeen Inwendige Geneeskunde, Infectieziekten en Psychosomatiek Universitair Ziekenhuis Gent

Dr. Steven Callens Dienst Algemeen Inwendige Geneeskunde, Infectieziekten en Psychosomatiek Universitair Ziekenhuis Gent HIV Dr. Steven Callens Dienst Algemeen Inwendige Geneeskunde, Infectieziekten en Psychosomatiek Universitair Ziekenhuis Gent 1 HIV Hepatitis C (&B) - TB HIV TB HCV HBV 2 HIV 3 4 5 Evolutie van HIV epidemie

Nadere informatie

Erythematosquameuze laesies De 11 belangrijkste differentiaal diagnosen Dr. Michael Florack, dermatoloog PROVOKE P = plaats R = rangschikking O = omvang V = vorm O = omtrek K = kleur E = efflorescentie

Nadere informatie

Urticaria en angio-oedeem. Centrumlocatie

Urticaria en angio-oedeem. Centrumlocatie Urticaria en angio-oedeem Centrumlocatie In deze folder vindt u informatie over urticaria en angio-oedeem. Wat zijn urticaria en angio-oedeem? Urticaria Urticaria zijn hevig jeukende verheven rode vlekken

Nadere informatie

Urticaria (galbulten, netelroos)

Urticaria (galbulten, netelroos) Urticaria (galbulten, netelroos) Uw behandelend arts heeft urticaria bij u geconstateerd. In deze folder vindt u informatie over deze aandoening en de behandelingsmogelijkheden Wat is urticaria? Urticaria

Nadere informatie

Het Groningse urticariagroepsspreekuur,

Het Groningse urticariagroepsspreekuur, Het Groningse urticariagroepsspreekuur, een eerste evaluatie Evaluation of the Groningen group sessions for chronic spontaneous urticaria patients dr. J.G.R. de Monchy 1, H.D.M. Smidt-Huizinga 2, E.M.

Nadere informatie

Dokter, ik ben zo moe. greta moorkens algemeen inwendige ziekten U Z Antwerpen

Dokter, ik ben zo moe. greta moorkens algemeen inwendige ziekten U Z Antwerpen Dokter, ik ben zo moe greta moorkens algemeen inwendige ziekten U Z Antwerpen Oorzaken chronisch moeheid : > 50%(70%) psychiatrische (co)morbiditeit somatisch onderliggend lijden ( bvb cancerrelated fatigue)

Nadere informatie

Een onverwachte draai in het verhaal Over valkuilen en blinde vlekken

Een onverwachte draai in het verhaal Over valkuilen en blinde vlekken Een onverwachte draai in het verhaal Over valkuilen en blinde vlekken dr. Geert-Jan Geersing huisarts-onderzoeker dr. Alfred Sachs huisarts-onderzoeker dr. Janneke Hendriksen aios Huisartsgeneeskunde Introductie

Nadere informatie

Dermatologie. Urticaria. Slingeland Ziekenhuis

Dermatologie. Urticaria. Slingeland Ziekenhuis Dermatologie Urticaria i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Wat is urticaria? Urticaria (urtica = brandnetel) is de medische naam voor netelroos of galbulten. Het is een huiduitslag die vaak heftig

Nadere informatie

Franciscus nascholing. Welkom!

Franciscus nascholing. Welkom! Franciscus nascholing Praktische Kindergeneeskunde Donderdag 22 november 2018 Welkom! Nothing to declare! Disclosure belangen sprekers symposium kindergeneeskunde 2018 (Potentiële) Belangenverstrengeling

Nadere informatie

Chronische spontane urticaria

Chronische spontane urticaria Chronische spontane urticaria Multidisciplinaire evidence based richtlijn Colofon 2014 Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) Postbus 8552, 3503 RN Utrecht Telefoon: 030-2823180

Nadere informatie

Allergische rhinitis bij kinderen

Allergische rhinitis bij kinderen Allergische rhinitis bij kinderen Dr. Jurjan R. de Boer KNO heelkunde Martini Ziekenhuis Epidemiologie Prevalentie allergische en niet allergische rhinitis in Nederland: 150 200 per 1000 personen/jaar

Nadere informatie

Dermatologie. Urticaria. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

Dermatologie. Urticaria. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Dermatologie Urticaria Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Wat is urticaria? Urticaria (urtica = brandnetel) is de medische naam voor netelroos of

Nadere informatie

De oorzaak van urticaria en andere netelige kwesties. Dermatologie congres 30 mei 2018, Papendal Dhr. M.S. (Maurits) van Maaren Internistallergoloog,

De oorzaak van urticaria en andere netelige kwesties. Dermatologie congres 30 mei 2018, Papendal Dhr. M.S. (Maurits) van Maaren Internistallergoloog, De oorzaak van urticaria en andere netelige kwesties Dermatologie congres 30 mei 2018, Papendal Dhr. M.S. (Maurits) van Maaren Internistallergoloog, Erasmus MC, Rotterdam Urticaria & angio-oedeem Urticaria

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen M. Roeven

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen M. Roeven Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen M. Roeven Geen (potentiële) belangenverstrengeling Azacitidine, een gekke oorzaak van crazy paving M. Roeven; M. Cruijsen; W. van der Velden, Casus

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C 1 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn...

Nadere informatie

Hoesten en proesten. Wim Siemons Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013

Hoesten en proesten. Wim Siemons Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013 Hoesten en proesten Wim Siemons Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013 Leerdoelen Meest gebruikte classificatiesysteem voor hoest Indicaties beeldvorming bij hoesten en proesten Enkele casussen

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn... 1

Nadere informatie

Reflux en allergie: wat met de borstvoeding? Waar of niet waar? 21/02/2019. dr. Rolinde Demeyer diëtist/lactatiekundige. 1. Allergie en borstvoeding

Reflux en allergie: wat met de borstvoeding? Waar of niet waar? 21/02/2019. dr. Rolinde Demeyer diëtist/lactatiekundige. 1. Allergie en borstvoeding Reflux en allergie: wat met de borstvoeding? dr. Rolinde Demeyer diëtist/lactatiekundige Waar of niet waar? Een baby zonder eczeem heeft geen allergie. 6 maanden exclusief bv is voorbij gestreefd met de

Nadere informatie

Mijn patiënt heeft palpitaties. Dr. Joris Schurmans 26/9/2015

Mijn patiënt heeft palpitaties. Dr. Joris Schurmans 26/9/2015 Palpitaties Mijn patiënt heeft palpitaties Dr. Joris Schurmans 26/9/2015 Palpitaties Palpitaties Hartritme-stoornissen Diagnostische work-up Hartritme-stoornissen Hartritme-stoornissen Palpitaties Palpitaties

Nadere informatie

Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty. Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug

Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty. Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug Behandeling van osteoporotische indeukingsfracturen 1984

Nadere informatie

Urticaria. Dermatologie. Beter voor elkaar

Urticaria. Dermatologie. Beter voor elkaar Urticaria Dermatologie Beter voor elkaar 2 Urticaria Wat is urticaria? Urticaria (urtica = brandnetel) is de medische naam voor netelroos of galbulten. Het is een zich in korte tijd ontwikkelende, vaak

Nadere informatie

Kinderen met hoofdpijn

Kinderen met hoofdpijn Kinderen met hoofdpijn 01-12-2016 M. Flohil, kinderneuroloog Inleiding Hoofdpijn bij kinderen is gek Prevalentie 53% Classificatie conform ICHD-3 (2013) Primair versus secundair Angst voor hersentumor

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro Majeed Versie 2016 1. WAT IS MAJEED 1.1 Wat is het? Het Majeed syndroom is een zeldzame genetische aandoening. Kinderen met dit syndroom lijden aan chronische

Nadere informatie

Ulcus cruris venosum. Otto Dankerlui Dermatoloog

Ulcus cruris venosum. Otto Dankerlui Dermatoloog Ulcus cruris venosum Otto Dankerlui Dermatoloog TweeSteden ziekenhuis Vestiging Tilburg Indeling Inleiding Epidemiologie Etiologie Symptomatologie Diagnostiek Inleiding Inleiding Oorzaken Ulcus Cruris

Nadere informatie

Ontstekingsparameters in de huisartspraktijk. Warffum 2012

Ontstekingsparameters in de huisartspraktijk. Warffum 2012 Ontstekingsparameters in de huisartspraktijk Warffum 2012 Onderwerpen CRP, bezinking of beide CRP bij acuut hoesten CRP sneltest voor andere indicaties? CRP, bezinking of beide? Indicaties - infectie/ontsteking

Nadere informatie

Hereditair angio-oedeem (HAE) en Anesthesie. Nina D hondt Prof. Dr. E. Vandermeulen

Hereditair angio-oedeem (HAE) en Anesthesie. Nina D hondt Prof. Dr. E. Vandermeulen Hereditair angio-oedeem (HAE) en Anesthesie Nina D hondt Prof. Dr. E. Vandermeulen HAE Zeldzame aandoening +/- 1 op 50 000 individuen Mutatie in het C1-esterase inhibitor gen 150 verschillende mutaties

Nadere informatie

Urticaria Wat is urticaria? Hoe ontstaat urticaria?

Urticaria Wat is urticaria? Hoe ontstaat urticaria? Urticaria Wat is urticaria? Urticaria (urtica = brandnetel) is de medische naam voor netelroos of galbulten. Het is een zich in korte tijd ontwikkelende, vaak heftig jeukende uitslag van de huid, die begint

Nadere informatie

Invasieve beademing bij longfibrose. Liselotte Boerman, ANIOS

Invasieve beademing bij longfibrose. Liselotte Boerman, ANIOS Invasieve beademing bij longfibrose Liselotte Boerman, ANIOS Casus Man, 82 jaar, Opname ivm respiratoire insufficiëntie, DD: 1. Acute exacerbatie Idiopathische Pulmonale Fibrose (IPF) 2. overvulling cardiaal

Nadere informatie

Urticaria: meestal geen allergische reactie

Urticaria: meestal geen allergische reactie Klinische les Urticaria: meestal geen allergische reactie Géanne Krabben en Paul L.P. Brand Dames en Heren, Urticaria (galbulten, netelroos) is een huiduitslag die ontstaat door degranulatie van mestcellen

Nadere informatie

Chronische urticaria: een onopgelost raadsel

Chronische urticaria: een onopgelost raadsel a l l e r g i e Chronische urticaria: een onopgelost raadsel Auteur Trefwoorden R.A. Tupker angio-oedeem, angiotensin converting enzyme remmer, antihistaminicum, auto-immuniteit, chronische urticaria,

Nadere informatie

Gericht labo-onderzoek bij verdenking op leverlijden

Gericht labo-onderzoek bij verdenking op leverlijden Gericht labo-onderzoek bij verdenking op leverlijden Handleiding voor LOK-groepen Domus Medica vzw Programma 1. Inleiding/ epidemiologie 2. Sessie 1 casuïstiek 3. Plenum 4. Sessie 2 casuïstiek 5. Plenum

Nadere informatie

Casusbespreking Sinustrombose of Trombosehoofd

Casusbespreking Sinustrombose of Trombosehoofd Casusbespreking Sinustrombose of Trombosehoofd Lotte Sondag, AIOIS neurologie Ewoud van Dijk, neuroloog Inhoud Casusbeschrijving Cerebraal veneuze sinustrombose Anatomie Pathofysiologie Epidemiologie en

Nadere informatie

Thrombo-embolie. Wouter Jacobs, longarts. John van Putten, longarts

Thrombo-embolie. Wouter Jacobs, longarts. John van Putten, longarts Thrombo-embolie Wouter Jacobs, longarts John van Putten, longarts Patiënt 1 53 jarige man Voorgeschiedenis 1968 appendectomie Dec 2011 pijnlijke rechter voet waarvoor strassburger sok Anamnese 3 weken

Nadere informatie

Pneumocystis jirovecii pneumonie Behandeling met corticosteroïden. Teske Schoffelen, arts-assistent IC

Pneumocystis jirovecii pneumonie Behandeling met corticosteroïden. Teske Schoffelen, arts-assistent IC Pneumocystis jirovecii pneumonie Behandeling met corticosteroïden Teske Schoffelen, arts-assistent IC 28-02-2019 Casus Vrouw, 67 jaar Presentatie Koorts, niet-productieve hoest, dyspnoe Acuut hypoxisch

Nadere informatie

Patiënten vragenlijst follow up - chronische urticaria

Patiënten vragenlijst follow up - chronische urticaria Patiënten vragenlijst follow up - chronische urticaria Beste patiënt Zou u de volgende vragen over hoe het momenteel gaat met uw urticaria en het beloop van de urticaria sinds het laatste bezoek willen

Nadere informatie

MET bespreking Een verlate reactie bij anafylaxie? 19 Februari 2018 Veerle van Coenen, fellow Intensive Care

MET bespreking Een verlate reactie bij anafylaxie? 19 Februari 2018 Veerle van Coenen, fellow Intensive Care MET bespreking Een verlate reactie bij anafylaxie? 19 Februari 2018 Veerle van Coenen, fellow Intensive Care Casus R/ Vrouw 39 jaar D1: SEH: jeuk, stridor S/ Voorgeschiedenis: neuritis optica, cholecystectomie,

Nadere informatie

Impact van de ingebruikname van de DSM-5

Impact van de ingebruikname van de DSM-5 Impact van de ingebruikname van de DSM-5 Eetstoornissen als casus Frédérique Smink Daphne van Hoeken H. Wijbrand Hoek Lunchbijeenkomst NIVEL 18 maart 2014 Disclosure belangen (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Multidisciplinaire behandeling van lagerug pijn

Multidisciplinaire behandeling van lagerug pijn Multidisciplinaire behandeling van lagerug pijn Jens François Groep Orthopedie @ OLV Multidisciplinaire behandeling van lagerug pijn Zaterdag 23 maart 2013 LAGERUG PIJN Lagerug pijn is frequent in de Westerse

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Allergologie. Urticaria / Angio-oedeem

Interne Geneeskunde Allergologie. Urticaria / Angio-oedeem Interne Geneeskunde Allergologie Urticaria / Angio-oedeem Interne Geneeskunde Allergologie U heeft een huidafwijking die urticaria (galbulten, netelroos) wordt genoemd. Deze aandoening gaat ook vaak gepaard

Nadere informatie

Collectieve spreekuren

Collectieve spreekuren Neus voor allergie Hanneke Oude Elberink Zorgvisie Waarom? Integrale benadering Zelfredzaamheid en zelfmanagement bevorderen Chronische aandoening Manifestaties wisselend gedurende leven Multi-orgaan waar

Nadere informatie

Functionele buikklachten

Functionele buikklachten Functionele buikklachten Achtergronden Behandeling Nieuwe medicamenten Discussie Signalen wijzend op somatisch substraat Acute klachten Algemene ziekteverschijnselen (koorts/ hemodynamiek) Ongewenst gewichtsverlies

Nadere informatie

Behandeling van peesletsels in het bovenste lidmaat. Prof. dr. G. Stassijns Fysische Geneeskunde en Revalidatie 15 november 2014

Behandeling van peesletsels in het bovenste lidmaat. Prof. dr. G. Stassijns Fysische Geneeskunde en Revalidatie 15 november 2014 Behandeling van peesletsels in het bovenste lidmaat Prof. dr. G. Stassijns Fysische Geneeskunde en Revalidatie 15 november 2014 Pathofysiologie Behandelingen Tendinopathie Is het nu Of tendinopathie inflammatie

Nadere informatie

Valkuilen bij diagnostiek hepatitis ABC

Valkuilen bij diagnostiek hepatitis ABC Valkuilen bij diagnostiek hepatitis ABC Streeklab GGD Amsterdam, 30 okt 2009 Hans L. Zaaijer, arts-microbioloog AMC - Klinische Virologie / Sanquin - Bloedoverdraagbare Infecties leverontsteking chemisch/toxisch

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Urticaria en angiooedeem

PATIËNTEN INFORMATIE. Urticaria en angiooedeem PATIËNTEN INFORMATIE Urticaria en angiooedeem Wat zijn urticaria en angio-oedeem? Urticaria Urticaria zijn hevig jeukende verheven rode vlekken op de huid met een centrale bleke opheldering. Is er sprake

Nadere informatie

Patiënten vragenlijst baseline - chronische urticaria

Patiënten vragenlijst baseline - chronische urticaria Patiënten vragenlijst baseline - chronische urticaria Beste patiënt De vragenlijst hieronder betreft vragen over urticaria (galbulten) en/of angio-oedeem (zwellingen). De antwoorden op de vragen zijn van

Nadere informatie

PREVENTIE HANDECZEEM INTERVENTIESTUDIE IN DE GEZONDHEIDSZORG

PREVENTIE HANDECZEEM INTERVENTIESTUDIE IN DE GEZONDHEIDSZORG PREVENTIE HANDECZEEM INTERVENTIESTUDIE IN DE GEZONDHEIDSZORG Meldingen arbeidsdermatosen door bedrijfsartsen 2012-2016 Arbeidsgerelateerd contact eczeem in de zorg NL: jaarlijkse kosten ca. 98 miljoen

Nadere informatie

PPP Algemene Vergadering 21 oktober 2006. Reumatoïde Artritis: een update R. Westhovens

PPP Algemene Vergadering 21 oktober 2006. Reumatoïde Artritis: een update R. Westhovens PPP Algemene Vergadering 21 oktober 2006 Reumatoïde Artritis: een update R. Westhovens I. Infectierisico II. III. IV. Vaccinaties bij RA Comorbiditeit Meetinstrumenten: HAQ, DAS V. Systeemmanifestaties

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE

TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE Doelstellingen Vroege opsporing van chronische destructieve gewrichtsziekte om door vroegtijdige behandeling schade te beperken Verbetering van de service aan huisartsen

Nadere informatie

Red Man Syndroom bij vancomycine. Emmy Janssen, 5 maart 2019

Red Man Syndroom bij vancomycine. Emmy Janssen, 5 maart 2019 Red Man Syndroom bij vancomycine Emmy Janssen, 5 maart 2019 Vancomycine Glycopeptide-antibioticum, sinds 1958 Remt bacteriële celwandsynthese Tast permeabiliteit celmembraan aan Blokkeert RNA synthese

Nadere informatie

Allergie bij kinderen: peanuts?! DDr. Annemie Wijnants

Allergie bij kinderen: peanuts?! DDr. Annemie Wijnants Allergie bij kinderen: peanuts?! DDr. Annemie Wijnants Emma 14 jaar Op 6 jaar Symptomen: rhinitis conjunctivitis Huidtest op berk: 4+ Op 14 jaar Symptomen: lokale reactie op pinda Huidtest pinda: 4+ IgE

Nadere informatie

Interpretatie labo-resultaten

Interpretatie labo-resultaten Interpretatie labo-resultaten hematologie Sylvia Snauwaert, MD PhD Overzicht A. Trombocytopenie B. Leucocytose Bespreking casussen A. Trombocytopenie Man, 63 jaar, routinebloedafname, asymptomatisch Help

Nadere informatie

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J J. Mamma aandoeningen nhoudsopgave 1 J 2 J 3 J 4 J 5 J 6 J 7 J 8 J 9 J 1 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J Screening: vrouwen jonger dan 4 jaar zonder genetisch risico... 1 Screening: vrouwen

Nadere informatie

NRLP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts

NRLP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro NRLP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts Versie 2016 1. WAT IS NRLP-12 GERELATEERDE TERUGKERENDE KOORTS 1.1 Wat is het? NRLP-12 gerelateerde terugkerende

Nadere informatie

Helicobacter pylori in de nieuwe NHG-Standaard Maagklachten wat u er in 2013 van moet weten

Helicobacter pylori in de nieuwe NHG-Standaard Maagklachten wat u er in 2013 van moet weten Helicobacter pylori in de nieuwe NHG-Standaard Maagklachten wat u er in 2013 van moet weten Prof. dr. M.E. Numans, huisarts VUmc Amsterdam/UMC Utrecht > LUMC Inhoud Ontwikkelingen Probleempunten bij maagklachten

Nadere informatie

Huid en geneesmiddelenreacties

Huid en geneesmiddelenreacties Huid en geneesmiddelenreacties GHPR Slabbers, kinderarts kinderallergiecentrum Ziekenhuis Bernhoven Uden Spoorboekje Epidemiologie Definitie Pathofysiologie Type allergische reacties Welke beelden en middelen

Nadere informatie

Tolerantie inductie bij kippenei-allergie. Jasmine Leus kinderarts Pentalfa

Tolerantie inductie bij kippenei-allergie. Jasmine Leus kinderarts Pentalfa Tolerantie inductie bij kippenei-allergie Jasmine Leus kinderarts Pentalfa 17-01-2019 Voedselallergie Weinig te bieden qua behandeling: Gevaarlijke allergenen vermijden Gebruik van medicatie bij accidentele

Nadere informatie

Minisymposium voedselallergie. 28 april 2011 Chris Nieuwhof, internistallergologe/immunologe

Minisymposium voedselallergie. 28 april 2011 Chris Nieuwhof, internistallergologe/immunologe Minisymposium voedselallergie 28 april 2011 Chris Nieuwhof, internistallergologe/immunologe Verschillende noten Verschillende noten Voedsel allergie Wat is allergie? Allergie is een afweerreactie (van

Nadere informatie

Disclosure belangen Dyllis van Dijk

Disclosure belangen Dyllis van Dijk Disclosure belangen Dyllis van Dijk (Potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding

Nadere informatie

Abnormale moeheid: als het chronisch dreigt te worden. Dr. An Bouwen KOLK AZ Sint-Jan Brugge

Abnormale moeheid: als het chronisch dreigt te worden. Dr. An Bouwen KOLK AZ Sint-Jan Brugge Abnormale moeheid: als het chronisch dreigt te worden. Dr. An Bouwen KOLK AZ Sint-Jan Brugge .. En na 6 maanden.. Evolutie naar gecompliceerde CVS patiënten door niet adequate opvang van in het begin.

Nadere informatie

Het fotomateriaal van de casus is afkomstig van de polikliniek Dermatologie

Het fotomateriaal van de casus is afkomstig van de polikliniek Dermatologie Casus 13A Fase A Titel Mijn handen jeuken Onderwerp Allergisch contacteczeem op basis van een beroepsdermatose. Inhoudsdeskundige W. Bergman (dermatoloog) Technisch verantwoordelijke S. Eggermont Inzet

Nadere informatie

Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis

Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Wat voor types vasculitis zijn er? Hoe wordt vasculitis geclassificeerd?

Nadere informatie

Zeldzame juveniele primaire systemische vasculitis

Zeldzame juveniele primaire systemische vasculitis https://www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro Zeldzame juveniele primaire systemische vasculitis Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Wat voor types vasculitis zijn er? Hoe wordt vasculitis

Nadere informatie

Een casus met een staartje

Een casus met een staartje Een casus met een staartje Tatjana Van Der Heggen ASO pediatrie UZ Gent / Groene Hart Ziekenhuis Gouda 9 januari 2017 Meisje, 14 jaar Presentatie 2 dagen acute urineretentie 2x gesondeerd in huisartsenwachtpost

Nadere informatie

Chronische Niet-Bacteriële Osteomyelitis/Osteïtis (of CRMO)

Chronische Niet-Bacteriële Osteomyelitis/Osteïtis (of CRMO) https://www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro Chronische Niet-Bacteriële Osteomyelitis/Osteïtis (of CRMO) Versie 2016 1. WAT IS CRMO 1.1 Wat is het? Chronische terugkerende multifocale osteomyelitis

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies 8 Chapter 8 74 Samenvatting Hoofdstuk 1 geeft een algemene inleiding op dit proefschrift. De belangrijkste doelen van dit proefschrift waren achtereenvolgens: het beschrijven

Nadere informatie

Wat is astma eigenlijk? 5 stellingen

Wat is astma eigenlijk? 5 stellingen Leerdoelen Kennis over: Moeilijk behandelbaar astma Wim Oomen & Regien Kievits 2017 Wat is astma nu precies? Reflectie over astma-zorg in eigen praktijk Verschil tussen moeilijk behandelbaar en ernstig

Nadere informatie

Immunotherapie: terug van weggeweest? Dr S Maddens 05-12-2013

Immunotherapie: terug van weggeweest? Dr S Maddens 05-12-2013 Immunotherapie: terug van weggeweest? Dr S Maddens 05-12-2013 Immunotherapie? Repetitieve toediening van oplopende dosis allergeen Induceren van beschermende immunologische veranderingen Afname van allergische

Nadere informatie

Epidemiologie van HIV/AIDS en Testbeleid

Epidemiologie van HIV/AIDS en Testbeleid Epidemiologie van HIV/AIDS en Testbeleid W. Peetermans Algemene Interne Geneeskunde UZ Leuven HIV/AIDS : historiek Diagnose van een nieuw verworven immuundeficiëntie syndroom in 1981 Virale etiologie in

Nadere informatie

Manifestaties van Ziekte van Lyme. Albert Vollaard Afd. Infectieziekten LUMC 17 nov 2014

Manifestaties van Ziekte van Lyme. Albert Vollaard Afd. Infectieziekten LUMC 17 nov 2014 Manifestaties van Ziekte van Lyme Albert Vollaard Afd. Infectieziekten LUMC 17 nov 2014 Casus bespreking 1. Aanloop van enkele weken van malaise en progressieve spierpijn (uitgebreide DD) 2. Geen verhaal

Nadere informatie

Van "lijder" naar "leider" van reumatologische aandoeningen.

Van lijder naar leider van reumatologische aandoeningen. Van "lijder" naar "leider" van reumatologische aandoeningen. Wat kan je van de reumatoloog verwachten in tweede lijn Dr klaas vandevyveremd Indeling Corebusiness van de reumatoloog Majeure partner Degeneratieve

Nadere informatie

J. Mamma aandoeningen

J. Mamma aandoeningen Asymptomatische patiënten Screening: vrouwen jonger dan 4 jaar zonder genetisch risico 1 J Screening: vrouwen tussen 4-49 jaar zonder genetisch risico 2 J Screening: vrouwen tussen 5-69 jaar 3 J Screening:

Nadere informatie

Inleiding. Allergische IgE-gemedieerde aandoeningen, zoals waterige rhinoconjunctivitis, asthma bronchiale en constitutioneel eczeem, komen

Inleiding. Allergische IgE-gemedieerde aandoeningen, zoals waterige rhinoconjunctivitis, asthma bronchiale en constitutioneel eczeem, komen Inleiding R. Gerth van Wijk. Inleiding Allergie wordt wel eens de ziekte van de 2 e eeuw genoemd. Deze uitspraak berust op de hoge en toegenomen prevalentie van allergische aandoeningen en de associatie

Nadere informatie

Respiratoire virussen en astma. Dr François Vermeulen Kinderlongziekten Gasthuisberg - UZ Leuven

Respiratoire virussen en astma. Dr François Vermeulen Kinderlongziekten Gasthuisberg - UZ Leuven Respiratoire virussen en astma Dr François Vermeulen Kinderlongziekten Gasthuisberg - UZ Leuven Plan Wheezing phenotypes Virussen als oorzaak van episodes van wheezing Virussen als oorzaak van astma Behandeling

Nadere informatie

Interventionele pijntherapie, een nuttige tussenstap?

Interventionele pijntherapie, een nuttige tussenstap? Interventionele pijntherapie, een nuttige tussenstap? Dr. Veerle Dirckx mariaziekenhuis.be Mensen zorgen voor mensen Interventionele pijntherapie, een nuttige tussenstap? Radiculair pijnsyndroom Symptomen

Nadere informatie

Casuspresentaties infectieuse serologie: laboratoriumaspecten. Dr. Alex Mewis Klinisch Bioloog Jessa Ziekenhuis - Campus Virga Jesse Hasselt

Casuspresentaties infectieuse serologie: laboratoriumaspecten. Dr. Alex Mewis Klinisch Bioloog Jessa Ziekenhuis - Campus Virga Jesse Hasselt Casuspresentaties infectieuse serologie: laboratoriumaspecten Dr. Alex Mewis Klinisch Bioloog Jessa Ziekenhuis - Campus Virga Jesse Hasselt Infectieuse serologie Borrelia-serologie (Lyme) Toxoplasma gondii

Nadere informatie

Blasten in perifeer bloed

Blasten in perifeer bloed Man 50 jaar Chronische lymfatische leukemie, RAI stadium 0, zonder criteria van actieve ziekte waarvoor wait and see beleid diep veneuze trombose. 2 dagen later: presentatie op SEH in verband met veel

Nadere informatie