Inspiratie voor taal en rekenen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inspiratie voor taal en rekenen"

Transcriptie

1 Inspiratie voor taal en rekenen

2 Geachte lezer, Taal en rekenen zijn de zuurstof van ons onderwijs. Taal is niet alleen de expressie, maar ook de essentie van begrip. Er is zoveel meer mogelijk als je je ideeën helder kunt verwoorden en de ideeën van anderen goed kunt begrijpen. Ook rekenen is een vaardigheid die een leerling eerst tot in de puntjes moet leren beheersen, om later creatief en met inzicht te kunnen werken. Taal en rekenen zijn voor mbo-studenten dan ook uiterst belangrijk, op school én in de digitale samenleving. Ze vormen de basis die iedere deelnemer nodig heeft om tijdens de opleiding de lesstof goed te begrijpen en met docenten te communiceren, om door te kunnen stromen naar een vervolgopleiding én om later goed te functioneren in de beroepspraktijk en in de samenleving. Dit voorjaar hebben alle onderwijsinstellingen in het mbo een implementatieplan taal en rekenen opgesteld. Daar ben ik blij mee, want in 2014 ís dat centraal examen er. En al veel eerder zult u bij leerlingen proefexamens af gaan nemen. Maar de koers is niet van de ene op de andere dag verlegd en van de professionele inzet van docenten zal het nodige gevraagd gaan worden. Daarom is het goed dat er nu al volop wordt geïnvesteerd en nagedacht over beter taal- en rekenonderwijs in het beroepsonderwijs. In deze bloemlezing vindt u innovatieve ideeën en interessante gezichtspunten. In alle verhalen kom ik veel creativiteit tegen, of het nu gaat om visie en strategie, professionalisering, effectmeting of om de taal- en rekenactiviteiten zelf. Ik hoop dat deze uitgave u inspireert om het taal- en rekenonderwijs ook op uw school te verbeteren en de prestaties van uw studenten te verhogen. Veel succes gewenst! Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2 Inspiratie voor taal en rekenen Voorwoord 3

3 Inhoud Inleiding 6 Visie en beleid 11 Doelen en subdoelen, Drenthe College Krachtig ambitiestatement, Lentiz Onderwijsgroep Herformulering beleidsuitgangspunten taal, Regio College Totaalschema voor taal- en rekenbeleid, Nova College Strategie en aanpak 21 Schematische onderwijsmodel, ROC A12 Variatie per doelgroep, Da Vinci College Sectorbegroting, ROC Midden Nederland Bedreigingen en tegenmaatregelen, ROC Nijmegen Totstandkoming van het implementatieplan, Graafschap College Drie varianten van werken met de drieslag, Deltion College Taken en verantwoordelijkheden, ROC ID College Professionalisering 39 Profielen van taal- en rekenfunctionarissen, Nova College en ROC Midden Nederland Didactische scholing, Amarantis, ROC Midden Nederland en Zadkine Taal- en rekenvaardigheid van docenten, ROC Zeeland, Zadkine, Arcus College, ROC Leiden en Graafschap College Integratie in vaklessen en BPV 51 Werksessies en taalondersteuning, ROC Mondriaan Stageverslagen beoordelen op taalniveau, SOMA College Taal- en rekentraining praktijkbegeleiders, Albeda College Taaldocenten in de praktijk, ROC West-Brabant Specifieke ideeën voor de BBL, ROC Rijn IJssel, Arcus College en Amarantis Doorlopende leerlijnen 55 Gevarieerde communicatie met concrete resultaten, Drenthe College Projectmatige benadering, Albeda College Overleg met het regionale vmbo, Arcus College Diagnostische rekentoetsen op het vmbo, Gilde Opleidingen Taal- en rekencentra 61 Omschrijving en positionering, Zadkine en Nova College Doelstellingen en taken, Zadkine en Nova College Bemensing, Zadkine en Nova College Bijzondere activiteiten 69 Onderwijsstandaarden voor kwaliteit, Deltion College Screeningsinstrument voor taalniveau, ROC Ter Aa Thematische minoren, Koning Willem I College Actieve werkvormen in de beroepscontext, Grafisch Lyceum Utrecht Servicedocument wijst de weg, Drenthe College Effectmeting 73 Effectmeting per doelgroep, Noorderpoort College Effectmeting op activiteitenniveau, Regio College Gericht effectonderzoek met externe partners, Deltion College Experimenten met aantal lesuren, ROC Friese Poort Prestatie-indicatoren voor effectmeting, Edudelta Onderwijsgroep Achter de schermen interviews 79 Er moet nu echt wat gebeuren, Regio College De docent moet het doen!, Albeda College De intensiveringsregeling gaf de juiste impuls, Nova College 4 Inspiratie voor taal en rekenen Inhoud 5

4 Inleiding Mbo-instellingen zijn druk bezig met de ontwikkeling van taal- en rekenbeleid. Elk op hun eigen manier, vanuit hun eigen visie, ontwikkelen ze activiteiten waar zij vertrouwen in hebben en die bij hun onderwijs passen. Deze uitgave bevat een bonte verzameling van interessante voorbeelden uit de implementatieplannen die ze op dit gebied hebben opgesteld. De voorbeelden gaan over visie en beleid, strategie en aanpak, effectmeting en bijzondere activiteiten. Speciale aandacht is er voor de volgende thema s: professionalisering; integratie van taal en rekenen in vaklessen en BPV; doorlopende leerlijnen taal en rekenen; taal- en rekencentra. Voor deze bloemlezing is een keuze gemaakt uit de implementatieplannen. Opgenomen zijn voorbeelden die voor anderen interessant kunnen zijn. Activiteiten die vrijwel iedere instelling onderneemt (zoals een beginmeting), treft u hier niet aan. Wat overigens niet wil zeggen dat die activiteiten niet belangrijk zijn. Wie een totaalbeeld van de implementatieplannen wil, vindt op de Rapportage analyse implementatieplannen taal en rekenen mbo. De implementatieplannen beschrijven wat instellingen gaan ondernemen met de extra middelen voor taal en rekenen. Veel plannen bevinden zich nog in de ontwerpfase en zijn nog niet gerealiseerd. Deze uitgave heeft als doel mbo-instellingen te inspireren. Niet door een overzicht te bieden van bestaande good practices op het gebied van taal en rekenen, maar door bijzondere werkwijzen en ideeën te belichten. Sommige implementatieplannen inspireren als geheel. Dit geldt bijvoorbeeld voor de plannen van het Regio College, het Albeda College en het Nova College. Ze zijn niet fysiek in dit boekje opgenomen. Ze zijn wel te vinden op In deze bloemlezing treft u wel interviews aan met de opstellers van deze plannen. Daarin belichten ze het bijzondere van hun aanpak. Sommige teksten in deze uitgave komen letterlijk uit de implementatieplannen, vandaar dat ze soms niet uniform zijn. Wilt u na lezing meer informatie over een beschreven voorbeeld? Neem dan contact op met het Steunpunt taal en rekenen mbo. Het Steunpunt verwijst u naar de juiste persoon bij de betreffende instelling. 6 Inspiratie voor taal en rekenen Inleiding 7

5 8 Inspiratie voor taal en rekenen

6 Visie en beleid De meeste plannen besteden aandacht aan de formulering van een visie, missie, ambitie, beleid en/of doel(en). Daarbij komen grote verschillen voor in inhoud en vormgeving. Een aantal interessante varianten. Doelen en subdoelen, Drenthe College Met ingang van het cohort neemt het Drenthe College Nederlandse taal en rekenen op in alle opleidingen die de school aanbiedt conform het referentiekader. De studenten worden adequaat voorbereid om met succes hun studie af te ronden en te slagen voor de examens Nederlandse taal en rekenen. Het tijdpad dat het Drenthe College hanteert, sluit aan bij de landelijke ontwikkelingen inzake examinering van Nederlandse taal en rekenen in het mbo. Het Drenthe College neemt deel aan de landelijke proef- en pilotexamens. Deze doelstelling leidt tot de volgende activiteiten, vertaald in de volgende subdoelen: het taal- en rekenonderwijs is opgenomen in het curriculum en OER; er zijn programma s voor taal en rekenen die aan de kwaliteitseisen voldoen; extra taallessen voor studenten met een taalachterstand; extra rekenlessen voor studenten met een rekenachterstand; toetsen en examens voor taal en rekenen die voldoen aan de landelijke kaders; er wordt een meting uitgevoerd om het startniveau te bepalen aan het begin van elk cohort onder alle studenten, de zogenaamde nulmeting; het startniveau en de voortgang van taal en rekenen worden getoetst met behulp van standaardtoetsen; deelname aan landelijke proef- c.q. pilotexamens; alle docenten, zowel de vakdocenten als de taal- en rekendocenten, zijn 10 Inspiratie voor taal en rekenen Visie en beleid 11

7 competent om taalontwikkeling in de lessen te stimuleren en rekenstrategieën toe te passen; taal- en rekendocenten zijn methodisch-didactisch geschoold conform de actuele eisen aan taal- en rekendocenten; vakdocenten zijn geïnformeerd en voor zover noodzakelijk geschoold; ondersteuning bij taal- en rekenzwakte maakt onderdeel uit van de extra studentenondersteuning in het Drenthe College; medewerkers van ondersteunende diensten zijn goed geïnformeerd over deze ontwikkelingen c.q. de implementatie van taal- en rekenonderwijs in het Drenthe College; het schriftelijk lesmateriaal is opgesteld in correct Nederlands; het taalniveau in toetsen en lesmateriaal, van zowel taal als rekenen, past binnen de opleiding en bij het vastgestelde referentieniveau Nederlandse taal van de opleiding; de voorlichtingsactiviteiten en -middelen zijn aangepast op basis van deze onderwijsvernieuwing c.q. -aanpassing in het mbo; er zijn afspraken met het vmbo/vo en het hbo over de aansluiting inzake Nederlandse taal en rekenen. Ina Maring, beleidsmedewerker onderwijs Drenthe College: Wij zijn vanwege een zorgvuldige voorbereiding langzaam gestart, maar maken nu een snelle ontwikkeling door. We hebben vanaf het begin veel informatie verstrekt over de landelijke ontwikkelingen aan alle medewerkers voor wie deze informatie van belang kon zijn. Ook de medewerkers van de relevante ondersteunende diensten zijn geïnformeerd. Daar hebben we profijt van, want er moet veel georganiseerd worden.uit de nulmeting blijkt, zoals verwacht, dat niveauverschillen door de normale groepen en klassen heen gaan. Het Drenthe College ontwikkelt de leerlijn die studenten voorbereidt op het centraal examen instellingsbreed en modulair. Hierdoor is het mogelijk om per student een programma samen te stellen dat hem ondersteunt bij het behalen van het gewenste niveau. De uitvoering organiseren we per sector. krachtig Ambitiestatement, Lentiz Onderwijsgroep De Lentiz onderwijsgroep wil taal- en rekenonderwijs verzorgen dat ertoe leidt dat alle studenten kunnen voldoen aan de wettelijk gestelde eisen (referentieniveaus), dat er extra uitdaging is voor die leerlingen die dit willen en dat op basis van het bereikte eindniveau taal en rekenen een soepele instroom in het bedrijfsleven en doorstroom naar hbo-opleidingen worden georganiseerd. Herformulering beleidsuitgangspunten taal, regio College Het Regio College maakt een onderscheid tussen taal en rekenen. De taalproblematiek vindt het Regio College omvattender dan de rekenproblematiek, omdat de taalproblematiek alle onderdelen van de beroepsopleiding beïnvloedt. Daarom gaat twee derde van het extra budget naar taal en een derde naar rekenen. Op grond van ervaringen in de afgelopen jaren heeft het Regio College de beleidsuitgangspunten voor taal geherformuleerd en aangevuld. Beleidsuitgangspunten Het Regio College formuleert de volgende beleidsuitgangspunten voor het onderwijs in de Nederlandse taal In en rond de schoolgebouwen van het Regio College is Nederlands de voertaal. Deelnemers worden hier door alle medewerkers op aangesproken. 2. Nederlands is een verplicht vak voor alle deelnemers van het Regio College. 3. Alle docenten maken in houding en gedrag duidelijk dat de Nederlandse taal belangrijk is. Dit doen zij onder andere door deelnemers op hun taalgebruik te corrigeren en door gemaakt werk indien nodig ter correctie van het Nederlands terug te geven. Het Regio College zal professionaliseringsactiviteiten organiseren om niet-taaldocenten hiervoor toe te rusten. 4. Met ingang van het schooljaar vermeldt het Regio College de behaalde taalniveaus op de diploma s. Hiertoe is inmiddels een nieuw diplomamodel ontwikkeld en vastgesteld. 12 Inspiratie voor taal en rekenen Visie en beleid 13

8 5. Het Regio College streeft ernaar om geleidelijk het percentage deelnemers (op alle niveaus) die voldoen aan de taaleisen die bij hun opleiding en opleidingsniveau passen, te verhogen met respectievelijk de volgende tussenstappen: a) 70 procent in 2011; b) 80 procent in 2012; c) 90 procent in Voor doorstroming naar een hoger niveau stelt het Regio College als eis dat de deelnemer voldaan heeft aan de minimumeisen op het gebied van de Nederlands taal van de opleiding waaraan de deelnemer het instroomrecht ontleent. 7. Elk beroepsopleidend programma kent specifieke leeractiviteiten gericht op Nederlandse taal, begeleid door een vakdocent. In het programma staat duidelijk welke leeractiviteiten het Regio College specifiek gericht op Nederlandse taal aanbiedt. En welke leeractiviteiten de onderwijsinstelling geïntegreerd in beroepsgerichte programma s (als taaltaken) aanbiedt. 8. Om het taalonderwijs op een efficiënte en effectieve wijze op maat van de individuele deelnemer aan te kunnen bieden en om maximaal te kunnen profiteren van samenwerking tussen taaldocenten binnen het Regio College, kiest het Regio College ervoor om voor alle deelnemers dezelfde taalmethode aan te schaffen. Gekozen is voor Taalblokken van Malmberg. 9. Het Regio College zet het werken met regisseurs taal (taalcoaches) door en breidt dit uit. De regisseur taal stuurt activiteiten aan die de taaltoegankelijkheid van het onderwijs en de integratie van de taalontwikkeling in taallessen, vaklessen en op stage bevorderen. Hoofdtaak van een taalregisseur is het stimuleren van de taalontwikkeling in het Nederlands van de leerlingen in de eigen lessen, de lessen van collega s en op stage en/of op de werkvloer. 10. Om de taalontwikkeling van individuele deelnemers te volgen en om de resultaten van het taalbeleid te kunnen evalueren, worden alle deelnemers aan het begin van de opleiding en daarna jaarlijks tussentijds getoetst met een centraal ingekocht toetsinstrumentarium. Deze toetsing betreft: a) Nederlands lezen; b) Nederlands luisteren; c) Nederlands schrijven (zodra hier een adequate en niet arbeidsintensieve toetsvorm voor beschikbaar is). In overleg met partners in het vmbo streeft het Regio College ernaar om deze uniforme taaltoetsing uit te breiden naar het vmbo, zodat van alle nieuwe deelnemers bij instroom het taalniveau en de taalhistorie bekend zijn. 11. Het Regio College wijst deelnemers met een (te) grote taalachterstand in relatie tot het vereiste instapniveau op de consequenties hiervan voor de opleidingsduur. Deze consequenties legt het Regio College vast in de onderwijsovereenkomst. 12. Deelnemers met taalachterstand worden verplicht om deel te nemen aan remediërend taalonderwijs. Dit remediërend taalonderwijs organiseert het Regio College afdelingsoverstijgend in niveaugroepen, indien mogelijk per taalvaardigheid. 13. Taalexpertise wordt gebundeld en verspreid door: a) kennisuitwisseling en kennisontwikkeling te stimuleren door het organiseren van kenniskringen van regisseurs taal en taaldocenten; b) inkoop van taal- en rekentoetsen; c) monitoring van de resultaten van taaltoetsen; d) ondersteuning van de regisseurs taal in de afdelingen door de dienst Onderwijsontwikkeling en Kwaliteitszorg; e) inkoop (en/of ontwikkeling) van scholingsprogramma s gericht op niettaaldocenten die hen in staat stellen bij te dragen aan de beroepsgerichte taalontwikkeling van deelnemers; f) verzamelen en beschikbaar stellen van informatie over effectieve remediërende taalprogramma s; g) evalueren van de effectiviteit van remediërende programma s; h) stimuleren van de ontwikkeling van beroepsgerichte taalprofielen en beroepsgerichte taalprogramma s afgestemd op door de overheid geformuleerde kaders en eisen. 14 Inspiratie voor taal en rekenen Visie en beleid 15

9 Figuur 2: Taal- en rekenbeleid Nova College 14. Met ingang van 1 september 2009 wordt een proef genomen met het bundelen van taalactiviteiten voor deelnemers van verschillende opleidingen. Het gaat om: a) alle remediërende programma s Nederlands en Engels; b) alle specifieke taalprogramma s die gericht zijn op het voldoen aan de landelijke eisen. In april 2010 en in april 2011 worden deze activiteiten geëvalueerd op de volgende punten: a) behaalde resultaten op het gebied van taal in vergelijking met decentraal uitgevoerde programma s; b) kostenefficiëntie. De evaluatie van 2010 is gericht op verbetering van de werkwijze in de pilot. De evaluatie in 2011 is aanleiding voor besluitvorming over schoolbrede invoering van dit model. 15. Het Regio College garandeert deelnemers voldoende toegang tot de digitale leer- en hulpmiddelen die zij nodig hebben om hun taalvaardigheid op het vereiste niveau te brengen. Henk Pouw, onderwijsmanager Regio College: Het zal nog een hele klus worden om het niveau van deelnemers weer op te krikken. Het punt is niet meer of studenten wel of geen Nederlands spreken in de pauzes, maar of de straattaal teruggedrongen kan worden. Achteraf gezien waren al die leuke boekjes van Kuitenbrouwer over straattaal en hoe belangrijk dat was voor de sociale verbanden et cetera op een bepaalde manier ook schadelijk. Straattaal is inmiddels zo ingeburgerd dat niemand nog aanstoot neemt aan foute woorden, foute gezegdes, kromme zinnen, verkeerde klemtonen en ga zo maar door. Totaalschema voor taal- en rekenbeleid, Nova College Het Nova College is er in geslaagd om het taal- en rekenbeleid in één schema weer te geven. Missie: Taal en rekenen. Randvoorwaarden van het beroepsonderwijs. Visie: Werken aan taal en rekenen op alle niveaus. Model: Taal en rekenen in mbo / Nova Contract Onderwijzen van taal Taaldidactische vaardigheden van docenten Onderwijzen in taal en rekenen Taal- en rekenvaardigheden docenten Onderwijzen van rekenen Rekendidactische vaardigheden van docenten Beroepsgericht taalonderwijs Woordenschat, taalontwikkeling in interactie, omgaan met vakteksten VAKDOCENT / TAALDOCENT Algemeen taalonderwijs Schrijven (stellen, spellen, grammatica), lezen, voeren van gesprekken, spreken, luisteren TAALDOCENT Begeleiding cursisten met taaldeficiënties of -voorsprong VAKDOCENT / TAALCOACH Beroepsgericht rekenonderwijs Getalbegrip, omgaan met rekenkundige vraagstukken VAKDOCENT / REKENDOCENT Algemeen rekenonderwijs Getallen, verhoudingen, meten en meetkunde, verbanden REKENDOCENT Begeleiding cursisten met rekendeficiënties of -voorsprong VAKDOCENT / REKENCOACH Output Beheersingsniveau taalcompetenties (referentieniveaus commissie Meijerink) bij uitstroom Spreek-, luister-, gespreks-, schrijf- en leesvaardigheden Beheersingsniveau rekencompetenties (referentieniveaus commissie Meijerink) bij uitstroom Rekenvaardigheden met getallen, verhoudingen, meten en meetkunde en verbanden 16 Inspiratie voor taal en rekenen Visie en beleid 17 Beleidsplan taal en rekenen mbo Nova College

10 18 Inspiratie voor taal en rekenen

11 Strategie en aanpak Instellingen geven het taal- en rekenbeleid op verschillende manieren vorm. De implementatieplannen bevatten vele strategieën. Hieronder staat een aantal opvallende of duidelijk uitgewerkte voorbeelden. Schematisch onderwijsmodel, ROC A12 ROC A12 past voor taal en rekenen een schematisch onderwijsmodel toe vanaf studiejaar Leertaken Workshops Intake POP Basisvaardigheidstraining Formatieve beoordelingen Aanvullende training Remediërende training Toelichting onderwijsmodel Intake Bij aanvang van de opleiding is het niveau van de student per (sub)domein vastgesteld. POP ROC A12 stelt voor elke student in de eerste onderwijsperiode van de opleiding een POP voor taal en rekenen op. Dit POP definieert de route van het startniveau naar het beoogde/vereiste (gewenste) uitstroomniveau, met inachtneming van de mogelijke deficiënties en een plan van aanpak (remediërende en of aanvullende training). 20 Inspiratie voor taal en rekenen Strategie en aanpak 21

12 Leertaken (integrale leerlijn) De leerlijn van het kwalificatiedossier is geïntegreerd in de leertaken. De leertaken zijn op het juiste taalniveau geschreven. ROC A12 beoordeelt taaluitingen in de uitvoering van de leertaken. Voor rekenen wordt waar relevant rekenvaardigheid ingebed in de leertaken. Het huidig beroepsonderwijs wordt dus taal- en rekenontwikkelend beroepsonderwijs. Basisvaardigheidstraining taal en rekenen De onderwijsinstelling biedt taal en rekenlessen aan. Docenten Nederlands en rekenen zijn geschoold in het trainen van functionele taal- en rekenvaardigheid. Het referentiedocument voor Nederlandse taal en rekenen is hierbij leidend. Workshops Naast bovengenoemde basisvaardigheidstraining verzorgt de school expliciete workshops. Deze workshops hebben betrekking op taal- en rekenaspecten van de leertaken. ROC A12 organiseert deze workshops naar behoefte, te bepalen door het team. Aanvullende training Uit het POP of ook tijdens de opleiding kan blijken dat een student extra training nodig heeft om het vereiste niveau te behalen. Ook kan het voorkomen dat de student wil doorstromen naar een opleiding met een hoger taal- of rekenniveau. In beide gevallen kan individuele aanvullende training nodig zijn. Remediërende training Indien sprake is van duidelijke deficiënties die remediërend onderwijs noodzakelijk maken, biedt ROC A12 extra oefening/remediëring aan. Examinering Examinering van een aantal subdomeinen is ondergebracht in de Centrale Examens. Daarnaast wordt een aantal subdomeinen meegenomen in de Proeve van Bekwaamheid. Andere subdomeinen toetst ROC A12 apart. Variatie per doelgroep, Da Vinci College Het Da Vinci College differentieert in zijn aanpak zorgvuldig naar verschillende doelgroepen. Van alle nieuwe deelnemers bepaalt het Da Vinci College bij de start van de opleiding het taalvaardigheidsniveau. Daarnaast neemt een aantal nieuwe instromers, in het bijzonder de zij-instromers en een groot deel van de (volwassen) BBL-deelnemers, vóór inschrijving in het opleidingstraject deel aan een extra taalassessment. Op basis daarvan kunnen specifieke trajectafspraken worden gemaakt. Naar schatting betreft dit tien procent van de totale nieuwe instroom (ongeveer driehonderd deelnemers). BOL-deelnemers in niveau 2-, 3- en 4-opleidingen die blijkens de resultaten van de niveaubepaling bij instroom het risico lopen het vereiste niveau niet te halen in de opleidingstijd, krijgen een extra aanbod Nederlands ( reparatietraject ). Deze reparatietrajecten, die zich inhoudelijk concentreren op de vaardigheden lezen en schrijven, voert het Da Vinci College decentraal in de onderwijsdomeinen uit. De trajecten hebben een looptijd van veertien weken met 1,5 klokuur contacttijd per week. De maximale groepsgrootte bedraagt vijftien deelnemers. Op basis van de TNT-resultaten in de cursusjaren en schat het Da Vinci College de aantallen deelnemers aan de reparatietrajecten als volgt in: Niveau 2 50 procent van alle eerstejaars (= 300 deelnemers, 20 groepen); Niveau 3 en 4 25 procent van alle eerstejaars (= 450 deelnemers, 30 groepen). De deelnemers in de niveau 1-opleidingen (domein Dienstverlening/AKA) krijgen standaard extra ondersteuning Nederlands. Voor de uitvoering van deze extra ondersteuning zet Da Vinci één fte in. Deelnemers die ernstige problemen met Nederlands hebben (zoals dyslexie), krijgen de mogelijkheid om een remediërend programma te volgen via het 22 Inspiratie voor taal en rekenen Strategie en aanpak 23

13 Studenten Service Centrum. Dit in veel gevallen individueel samengestelde remediërende aanbod wordt waar mogelijk decentraal in de onderwijsdomeinen en op locatie uitgevoerd (afhankelijk van de omvang van de vraag per onderwijsdomein). In alle BOL-opleidingen staan op basis van reguliere bekostiging lesuren Nederlands op het programma conform onderstaande lessentabel: Leerjaar 1 Leerjaar 2 Leerjaar 3 Leerjaar 4 Niveau 1 2 Niveau Niveau Niveau In alle BBL-opleidingen staan op basis van reguliere bekostiging lesuren Nederlands op het programma conform onderstaande lessentabel: Leerjaar 1 Leerjaar 2 Leerjaar 3 Leerjaar 4 Niveau 1 1 Niveau Niveau ,5 Niveau ,5 0,5 Deelnemers in de niveau 3-opleidingen die beschikken over taalvaardigheid op referentieniveau 2F en willen doorstromen naar een niveau 4-opleiding, krijgen in het derde leerjaar een extra aanbod Nederlands met een omvang van één klokuur per week ( Nederlands op weg naar 3F ). Deelnemers in de niveau 2-, 3- en 4-opleidingen met een van oorsprong anderstalige achtergrond, krijgen op basis van individuele aanmelding extra begeleidingsuren Nederlands. Voor deze taalondersteuning zet Da Vinci instellingsbreed één fte in. Naast bovenstaand aanbod ontwikkelt Da Vinci workshops rond specifieke thema s, zoals spelling, structuur en lezen van studieteksten. Deze workshops hebben elk een omvang van één klokuur en worden regelmatig in de vorm van een onderwijscarrousel aangeboden. Individuele deelnemers kunnen zich hiervoor middels een evenementenplanner inschrijven. De workshops vinden niet alleen overdag, maar ook s avonds plaats, zodat ook BBLdeelnemers deze extra activiteiten kunnen volgen. Gedurende de looptijd van dit implementatieplan worden hier ook de mogelijkheden van e-learning bij betrokken. Sectorbegroting, ROC Midden Nederland ROC Midden Nederland heeft in zijn implementatieplan een format voor een sectorbegroting (zie pag. 26 en 27) opgenomen. Yvonne Leupen, projectleider taal en rekenen Zorg en Welzijn en interim-projectleider taal en rekenen ROC-breed, ROC Midden Nederland: Het format voor de sectorbegroting is voor ons een belangrijk sturingsinstrument en weerspiegelt onze visie op de implementatie van taal- en rekenbeleid. De implementatie moet een goede combinatie zijn van top-down en bottom-up. Het is belangrijk om goed na te denken wat je centraal mee wilt geven en welke keuzes je aan de sectoren overlaat. Het format voor de sectorbegroting is de resultante van dat proces en vormt een soort menukaart waaruit de sectoren kunnen kiezen. De vulling van de menukaart/begroting sluit aan bij de drieslag. De gewone lessen in taal en rekenen staan overigens niet in het format van de sectorbegroting, omdat die door de sectoren zelf worden bekostigd. Verplicht is dat iedere sector een projectleider taal en rekenen aanstelt, die plenair uitwisselt met de andere projectleiders taal en rekenen. 24 Inspiratie voor taal en rekenen Strategie en aanpak 25

14 Format sectorbegroting ROC Midden Nederland Onderwerp Activiteit Resultaat Betrokkenen Bereik Tijdspad Budget 2010 Evaluatie/bewijs Didactiek en pedagogiek Extra onderwijstijd Toetsing Professionalisering Faciliteiten Aansluiting vmbo-mbo Overig Onvoorzien Projectleider taal en rekenen (0,5 fte) Werkgroep taal Werkgroep rekenen Projectcoördinatie Implementatie beleid taal en rekenen in de sector Benoemen acties, bijv. ontwikkelen, inventariseren e.d. Benoemen acties, bijv. ontwikkelen, inventariseren e.d. Directie Am s Docenten Sector 1 jan jan , Aanstelling Docenten taal Sector 1 jan jan , Jaartaak/BTM Resultaten Docenten rekenen Sector 1 jan jan , Jaartaak/BTM Resultaten Taalcoaching Aantal pilots Welke teams Aantal docenten Startdatum Aantal pilots x , Jaartaak/BTM Resultaten Rekencoaching Aantal pilots Welke teams Aantal docenten Startdatum Aantal pilots x 8.640, Jaartaak/BTM Resultaten Extra taallessen in Aantal extra lessen Welke opleiding Aantal deelnemers Startdatum Aantal extra lesuren x Curriculum/rooster curriculum 2.430, Extra rekenlessen in Aantal extra lessen Welke opleiding Aantal deelnemers Startdatum Aantal extra lesuren x Curriculum/rooster curriculum 2.430, Ondersteunende lessen Aantal extra lessen Welke teams Aantal deelnemers Startdatum Aantal extra lesuren x Curriculum/rooster taal 3.240, Ondersteunende lessen Aantal extra lessen Welke teams Aantal deelnemers Startdatum Aantal extra lesuren x Curriculum/rooster rekenen 3.240, Meten taalniveaus lezen Welke leerjaren Examenbureaudocenten Aantal deelnemers Startdatum-datum gereed Aantal deelnemers x 7, Afgenomen toetsen en luisteren (afname) Meten taalniveaus Welke leerjaren Examenbureaudocenten Aantal deelnemers Startdatum-datum gereed Aantal deelnemers x Afgenomen toetsen schrijven (afname en 20, beoordeling) Meten rekenniveaus Welke leerjaren Examenbureaudocenten Aantal deelnemers Startdatum-datum gereed Aantal deelnemers x 9, Afgenomen toetsen (afname en beoordeling) Kosten TOA Totaal aantal toetsen Aantal toetsen x 1,50 TOA: Afgenomen toetsen Scholing taaldocenten Uitvoerder Aantal docenten Startdatum-datum gereed Aantal docenten x 300, Deelnemerslijst (4 dagdelen) HRM-dossier Training taalcoaches Uitvoerder Aantal docenten Startdatum-datum gereed Aantal docenten x Deelnemerslijst (10 dagdelen) 1.000, HRM-dossier Training diagnostiek, ondersteunende taallessen (2 dagdelen) Scholing rekendocenten (4 dagdelen) Toetsen taal- en rekenvaardigheden docenten Omscholen vakdocenten tot taal-/rekendocenten Opzetten taal-/ rekenruimte(n) Deelname aan uitwisseling/projecten met vmbo-scholen Zicht op taal- en rekenniveau docenten Uitvoerder Aantal docenten Startdatum-datum gereed Aantal docenten x 200, Deelnemerslijst HRM-dossier Uitvoerder Aantal docenten Startdatum-datum gereed Aantal docenten x 300, Deelnemerslijst HRM-dossier Examenbureaudocenten Aantal docenten Startdatum-datum gereed Aantal deelnemers x Aantal afgenomen toetsen 220, HRM-dossier Taal- en/of rekendocenten Uitvoerder Naam docenten Startdatum-datum gereed P.m. Deelnemerslijst HRM-dossier Welke locatie Uitvoerder Aantal deelnemers Startdatum-datum gereed Extra PC s x 1.500, Extra PC s Verantwoordelijke Extra m 2 x 100, Lesmateriaal Aantal projecten Uitvoerder Aantal deelnemers Startdatum-datum gereed In kosten werkgroep Resultaten 26 Inspiratie voor taal en rekenen Strategie en aanpak 27

15 Bedreigingen en tegenmaatregelen, ROC Nijmegen ROC Nijmegen werkt sinds 2009 met de projectsystematiek Prince2. Het in beeld brengen van de projectrisico s maakt deel uit van die systematiek. Een tabel met bedreigingen maakt daarom onderdeel uit van het implementatieplan van ROC Nijmegen. De tabel geeft aan hoe groot de kans is dat de betreffende bedreiging zich voordoet en hoe groot het negatieve effect is. Daarbij hanteert het ROC een vijfpuntenschaal, waarbij 1 staat voor kleine kans of gering effect en 5 voor grote kans of groot effect. Samen brengt dit in beeld hoe groot het risico is en welke bedreigingen de meeste aandacht verdienen. De tabel bevat ook tegenmaatregelen die bedreigingen beperken. Albert Melskens, projectleider taal en rekenen ROC Nijmegen: Het gaat er om risico s tijdig in beeld te brengen en op tijd bij te sturen. Als projectleider heb ik tweewekelijks contact met de opdrachtgever. Ik ben verplicht afwijkingen van het project te melden. Prince2 bevat een controlesystematiek. De lijst met projectrisico s wordt voortdurend bijgehouden in een logboek risico s, met een uitgebreidere beschrijving van de risico s. Toevoeging van bedreigingen of andere wijzigingen vermeld ik in het eerstvolgende highlight report. Opdrachtgever en regiegroep kunnen zo bijtijds aanpassingen plegen als dat nodig is. Bedreigingen Tegenmaatregelen Kans Effect Risico De verhoogde eisen aan taal en rekenen demotiveren studenten, vooral van lagere niveaus. Dit kan uitval veroorzaken. Teams moeten schipperen tussen harde eisen taal en rekenen en pedagogisch meebuigen; projectleider houdt nauw contact met project begeleidingsstructuur Studieresultaten dalen wanneer de intensivering van taal- en rekenonderwijs na het project eindigt. Het beperkte aantal contacturen van bbl-studenten (één dag per week) staat niet toe meer tijd te investeren in het onderwijs in taal en rekenen. Personeel Educatie dat in kader van uitname naar beroepsonderwijs komt is niet toegerust op taken. Formats voor sectorplannen sturen op tijdige budgetneutrale implementatie; teams en sectoren anticiperen in teamjaarplannen op structureel maken van taal- en rekenonderwijs; zelfstandig werken en ICT krijgen hoge prioriteit in programma van eisen voor lesmateriaal binnen eerste en tweede lijn. Digitaal aanbod alle materialen en methodes; uitbreiding faciliteiten (bijv. zaterdagen, vakantieperiodes); sterkere nadruk op eigen verantwoordelijkheid student. Selectieprocedure; scholing- en coachingstraject; bij voorkeur inzetten op tweedelijnsondersteuning Totstandkoming van het implementatieplan, Graafschap College Een aantal implementatieplannen taal en rekenen beschrijft hoe het plan tot stand is gekomen met actieve betrokkenheid van diverse groepen medewerkers in de instelling. Van belang voor een goed draagvlak! Een voorbeeld hiervan is het Graafschap College. Het plan is opgesteld in nauwe samenwerking met de sectoren. De plannen zijn per sector opgesteld in overleg met een vertegenwoordiging van de opleidingsmanagers van de betreffende sector. Vervolgens zijn de plannen besproken in de werkgroep Taal. Via zijn de werkgroep Rekenen en de inhoudelijk betrokken MR-leden (één per sector) op de hoogte gehouden en in de gelegenheid gesteld feedback te geven. De werkgroepen taal en rekenen bestaan uit taal- en rekendocenten uit alle sectoren. Verder zijn binnen de sector economie alle docenten in de gelegenheid gesteld het plan te becommentariëren tijdens een bijeenkomst (kenniscafé). Het algemene deel van het document is, samen met een toelichting op de voortgang en procedure, in februari aan de MR voorgelegd. Directieleden en College van Bestuur zijn steeds van de procedure en voortgang op de hoogte gehouden en hebben in een informeel overleg het algemene deel gezien. Besluitvorming rondom de sectorplannen en het algemene deel heeft plaatsgevonden in de diverse sectormanagementoverleggen. Ten slotte is het document in maart 2010 vastgesteld door de Directieraad en het College van Bestuur. De MR heeft steun 28 Inspiratie voor taal en rekenen Strategie en aanpak 29

16 betuigd, maar spreekt bezorgdheid uit als het gaat om de bevoegdheid van sommige docenten. De wens van de MR is dat alleen inhoudelijk bevoegde docenten deze vakken geven. Aansluitend bij het bestaande scholingsbeleid besteedt het Graafschap College daarom komend jaar aandacht aan de wijze waarop de bekwaamheid van docenten kan worden vastgesteld dan wel verder ontwikkeld. Drie varianten van werken met de drieslag, Deltion College Het Deltion College werkt net als veel andere instellingen met het drieslagmodel. Het is echter van mening dat de uitwerking van dit model voor taal en rekenen verschillend moet zijn, omdat taal in vergelijking met rekenen veel meer natuurlijke mogelijkheden biedt voor integratie in en verbinding met de beroepsvakken en de beroepspraktijkvorming. Het Deltion College onderscheidt drie varianten van werken met de drieslag. Variant 1 en 2 vindt het Deltion College vooral geschikt voor taalonderwijs en variant 2 en 3 vooral voor rekenonderwijs. (Al wordt variant 3 ook steeds meer ingezet voor taalonderwijs als gevolg van de wettelijke eisen.) Per variant staat aangegeven welke consequenties er zijn voor docenten. Variant 1: Het integrale model Taal- en rekenontwikkelend beroepsonderwijs betekent dat de student bewust werkt aan zijn taal- en rekenontwikkeling in het hele beroepsonderwijs. Taal leer je door taal te gebruiken, zowel in de opleiding als in het werkveld. De student werkt binnen allerlei vakgebieden aan taal- en rekentaken, die uit het kwalificatiedossier zijn gehaald. Die worden in overleg met het team binnen de onderwijsactiviteiten, projecten en/of onder LLB geplaatst. De vakleraren geven de student feedback. In het team wordt afgesproken wanneer, waarop en hoe dit gebeurt. De communicatie van de leraren, de leermaterialen en documenten zoals de studiegids zijn afgestemd op het niveau van de student, zodat taal geen belemmering vormt voor het leren. Het Deltion College biedt geen aparte reken- of taallessen aan. Wel moeten voor alle niveaus de resultaten voor Nederlands transparant zijn en voldoen aan de beroeps- en maatschappelijke eisen. Na de nulmeting van het niveau Nederlands (bij voorkeur Lezen, Luisteren en Schrijven) en rekenen zijn er voor de studenten die het nodig hebben, workshops in aparte reken- en taalvaardigheden georganiseerd. Daarnaast biedt de school voor de studenten met een taal- of rekenachterstand individueel gerichte taal- en rekenondersteuning/remediëring aan. Consequenties: alle vakdocenten zijn geschoold in taal- en rekenontwikkelend vakonderwijs binnen alle lessen en activiteiten; alle vakleraren zijn voldoende geschoold in hun eigen taal- en rekenvaardigheid, op de hoogte van de (vereiste) taal- en rekenniveaus, bewust van de taal- en rekentaken en verantwoordelijk voor voldoende taal- en rekenaanbod binnen hun vakgebied; de taal- en rekencontactpersoon (op termijn de taalcoach, een leraar Nederlands van een andere opleiding of een vakleraar met deze taak) maakt de eisen aan het taal- en rekenniveau concreet en stelt samen met het team het examenplan Nederlands en rekenen op; de vaardigheden Spreken, Gesprekken voeren en Schrijven worden binnen beroepsproeven getoetst; de vakleraren zijn gekwalificeerd om deze vaardigheidstoetsen met de door de leraar Nederlands aangeleverde beoordelingslijsten af te nemen; aanbod van digitaal oefenmateriaal, zelfstandig te verwerken en webbased; inrichten en organiseren van workshops als bijvoorbeeld Schrijven en Meetkunde het gehele jaar op verschillende momenten, cluster-/sectorbreed door bevoegde/bekwame leraren Nederlands en rekenen; voor de studenten met deficiënties is er voor de sector een remedial teacher beschikbaar; de loopbaanbegeleider heeft inzicht in het huidige en het vereiste niveau Nederlands en rekenen van zijn student en zicht op de mogelijkheden van taal- en rekenondersteuning binnen de sector. 30 Inspiratie voor taal en rekenen Strategie en aanpak 31

17 Variant 2: Integraal en cursorisch De taal- en rekenleraren ontwikkelen een taal- en rekenprofiel op basis van de maatschappelijke eisen en de taal- en rekentaken in het kwalificatieniveau. Met het team wordt gezocht naar mogelijkheden taal- en rekentaken binnen het vakkenaanbod weg te zetten en op die manier mee te werken aan de taalen rekenontwikkeling van elke student. Daarnaast bieden taal- en rekendocenten gedurende de gehele opleiding aparte taal- en rekenlessen aan, die ze zo veel mogelijk vanuit een betekenisvolle beroepscontext geven en laten aansluiten bij het totale lesprogramma van dat moment. De lessen sluiten zo veel mogelijk aan bij het individuele niveau van de student. Door differentiatie in de lessen, waarbij ook de taalen rekenzwakkere student aandacht verdient. De taal- en rekendocenten zijn verantwoordelijk voor de taal- en rekenleerlijn en de toetsing van taal en rekenen binnen de opleiding. Een van de docenten taal is taalcontactpersoon/taalcoach en een van de docenten rekenen is rekencontactpersoon. Consequenties: alle vakleraren zijn: voldoende geschoold in hun eigen taal- en rekenvaardigheid, op de hoogte van de (vereiste) taal- en rekenniveaus en taal- en rekenbewust. Daarbij kunnen ze taal- en rekenontwikkelend lesgeven; bekwame leraren Nederlands en rekenen hebben het taal- en rekencurriculum geprogrammeerd en zijn verantwoordelijk voor een gedeeltelijke uitvoering; taal- en rekenondersteuning wordt zo veel mogelijk binnen de taal- en rekenlessen van de opleiding aangeboden; de leraren Nederlands en rekenen diagnosticeren en beslissen samen met de loopbaanbegeleider over eventuele ondersteuning of remediëring buiten het lesprogramma; toetsing van de schoolexamens Nederlands is in de beroepsproeven/ praktijk mogelijk, maar moet in aanwezigheid van een leraar Nederlands plaatsvinden (schoolexamens gelden alleen voor Nederlands); de leraren Nederlands dragen zorg voor alle toetsing Nederlands voor een gekwalificeerde beoordelingslijst; voor de studenten met deficiënties is er voor de sector een remedial teacher beschikbaar. Variant 3: Cursorisch De opleiding kiest met deze variant voor aparte rekenleerlijnen die ze als aparte rekenlessen programmeert gedurende de gehele opleiding. De leraren rekenen zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het gehele rekencurriculum. Alle rekentoetsen vinden plaats binnen het rekenprogramma. De vakleraren worden niet betrokken bij het rekenprogramma, de toetsing en de rekenontwikkeling van de student. Consequenties: bevoegde en bekwame leraren rekenen; veel rekenaanbod in het programma met veel ruimte voor differentiatie en ondersteuning; examenplan is de verantwoordelijkheid van de leraren rekenen en de toetsing vindt plaats binnen het rekenprogramma; leraren rekenen dragen zorg voor het voldoen aan de wettelijke en beroepseisen van het rekenniveau van hun student aan het eind van de opleiding; voor de studenten met deficiënties is er voor de sector een remedial teacher beschikbaar. Taken en verantwoordelijkheden, ROC ID College ROC ID College heeft nader uitgewerkt wat de taken en verantwoordelijkheden zijn van alle betrokkenen bij het verbeteren van de taal- en rekenvaardigheden van studenten. Daarbij zijn ook de studenten zelf niet vergeten. ROC ID College heeft een platte organisatiestructuur met twee leden van het College van Bestuur en direct daaronder de laag met onderwijsmanagers mbo en educatie en de managers van diensten. Het project Taal en Rekenen valt onder de directe aansturing van het College van Bestuur en de projectleider 32 Inspiratie voor taal en rekenen Strategie en aanpak 33

18 heeft mandaat om met alle benodigde betrokken partijen te communiceren en afspraken op uitvoeringsniveau te maken. College van Bestuur Opdrachtgever van het project Taal en Rekenen en eindverantwoordelijk. Het College van Bestuur heeft zich uitgesproken voor het in gang zetten van het proces door het benoemen van een projectleider en het uitzetten van een projectopdracht voor het te ontwikkelen taal- en rekenbeleid. Projectleider Regievoerder, initiator, aanjager, verbinder en uitvoerder van het Project Taal en Rekenen en verantwoordelijk voor afgesproken resultaten. Adviseurs projectteam Uitvoerders van specifieke onderdelen van het project, leveren bijdrage aan hun onderdeel: taal, rekenen, toetsen, examinering. Dienstmanagers Dienst Onderwijs & Innovatie: inhoudelijke ondersteuning op de grote lijnen van het project. Dienst Administratief Bedrijf: verwerken van uitkomsten toetsresultaten, informatie studentenaantallen. Dienst Facilitair Bedrijf: faciliteren van randvoorwaarden van de regionale taal- en rekenvoorzieningen. Dienst Human Resource Management: ondersteunen bij beschrijven van werkzaamheden, bij opstellen competentieprofiel taal-/rekencoaches, bij werven taal-/rekencoaches. Dienst Communicatie & Marketing: ondersteunen bij communicatiestromen. Dienst Planning & Control: kwaliteitsbewaking en budgettaire controle. Onderwijs Service Centrum: informatie-uitwisseling en signalering vroegtijdige schoolverlaters. Onderwijsmanagers Participeren in het in gang zetten van het proces. Uitvoeren van en participeren in de verschillende fases van het project. Verantwoordelijk voor uitvoeren implementatieplan in hun team. Verantwoordelijk voor opstellen en uitvoeren plan van aanpak in hun team. De actieve betrokkenheid komt onder meer tot uitdrukking in het direct meedenken over het team- of domeinspecifieke meerjarenplan rondom taal en rekenen. Verder benoemt de onderwijsmanager in het team een taal-/ rekencoach, die de onderwijsmanager ondersteunt bij de planning en implementatie. Docententeams Uitvoeren van en participeren in de verschillende fases van het project. De gedeelde verantwoordelijkheid kan tot uitdrukking komen in de bereidheid tot het overleggen met andere docenten met betrekking tot taal- en rekenontwikkeling in authentieke leeropdrachten (projecten, BPV e.a.), aandacht voor specifieke onderdelen in aparte taal- en rekenlessen, dan wel individuele oefening en remediëring buiten het reguliere onderwijs om. Het kan hierbij gaan om onderwijsinhoudelijke zaken, procedurele afspraken en het ontwikkelen van lesmaterialen en toetsen. Taal-/rekencoach Geeft uitvoering aan het taal- en rekenbeleid. Aanspreekpunt voor docenten en onderwijsmanager. Per regionale onderwijsvoorziening is een van de taal-/rekencoaches contactpersoon. Coördinerend aanspreekpunt voor die regionale taal- en rekenvoorziening. De taal-/rekencoach vervult een brugfunctie tussen de verschillende partijen. Hij dient als vraagbaak en als stimulator voor nieuwe ontwikkelingen. Hij draagt bij aan de invulling van de plannen van aanpak en draagt mede zorg voor de uitvoering van het taal- en rekenbeleid. De taal-/rekencoach beschikt over inhoudelijke kennis en heeft strategisch 34 Inspiratie voor taal en rekenen Strategie en aanpak 35

19 inzicht in hoe het proces van taal- en rekenbeleid in gang kan worden gezet. De functie van taal-/rekencoach is cruciaal om structureel aan taal- en rekenbeleid te kunnen werken. Leden werkgroepen Bespreken op verzoek van de projectleider specifieke inhoudelijke onderwerpen en doen voorstellen met betrekking tot bijvoorbeeld ijkpunten Nederlands en rekenen. Leden Kenniskring Onderwijs & Innovatie (O&I) Brengen advies uit over notities, documenten, voortgang proces project en implementatie. Leden MR Worden geïnformeerd over het project, zijn betrokken bij het project, geven advies over de projectopdracht, over het implementatieplan en plannen van aanpak en behartigen de belangen van docenten. Leden Platform Duurzame Ontwikkeling (PDO) Volgen de voortgang van het project en adviseren met betrekking tot resultaten. Studenten Worden door maandelijkse consultaties op locatie betrokken bij het proces; denken mee, geven advies, brengen suggesties in. Worden via studentenpanels bij het proces betrokken. 36 Inspiratie voor taal en rekenen

20 Professionalisering De invoering van de referentiekaders voor Nederlandse taal en rekenen betekent het nodige voor het personeel. Dat moet zich hier dan ook op voorbereiden. De meeste plannen kennen een professionaliseringsparagraaf, die beschrijft hoe dat gaat. Een aantal voorbeelden daarvan is hier opgenomen. Profielen van taal- en rekenfunctionarissen Veel instellingen gaan werken met het zogeheten drieslagmodel. Hierbij worden taal en rekenen geïntegreerd in de vaklessen en de praktijk. Daarnaast zijn er ondersteunende taal- en rekenlessen en is er extra ondersteuning voor deelnemers met achterstanden en/of handicaps (veelal in een taal- en rekencentrum). Deze werkwijze leidt tot nieuwe functies: de taal- en rekencoaches. Ook definiëren veel instellingen opnieuw wat de vakdocent doet aan taal en rekenen en wat op het terrein ligt van de docenten Nederlands en rekenen. Goed uitgewerkte maar wel verschillende profielen kwamen we tegen bij het Nova College en ROC Midden Nederland. Nova College Het Nova College omschrijft in het implementatieplan de profielen van taalen rekendocenten, taal- en rekencoaches en vakdocenten. Een taal- of rekendocent beschikt over: didactische vaardigheden voor het vakgericht aanbieden van vaardigheden op het gebied van: stellen, spellen, elementaire grammatica, voeren van gesprekken, spreken, luisteren, begrijpend en studerend lezen; didactische vaardigheden op het gebied van rekenen (getallen, verhoudingen, meten en meetkunde, verbanden); vaardigheden om taal- en/of rekendeficiënties te signaleren, te diagnosticeren en waar mogelijk te remediëren. 38 Inspiratie voor taal en rekenen Professionalisering 39

Subnetwerkbijeenkomsten. Oktober / November 2010

Subnetwerkbijeenkomsten. Oktober / November 2010 Subnetwerkbijeenkomsten Oktober / November 2010 Subnetwerk Zuid-West 13 oktober 2010 ROC Albeda, Rotterdam Subnetwerk Noord 20 oktober 2010 Nieuwe Buitensociëteit, Zwolle Subnetwerk Zuid-Oost 4 november

Nadere informatie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Korte versie Colofon Titel Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Auteur Christel Kuijpers en

Nadere informatie

4 Checklist rekenen 4

4 Checklist rekenen 4 4 Checklist rekenen Protocol ERWD mbo 4.1 Rekenbeleid De mbo-instelling heeft in haar instellingsbeleid een visie vastgelegd op rekenonderwijs en de wijze waarop het rekenen wordt ingevuld, georganiseerd

Nadere informatie

De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo

De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo Caroline van Eijk Conferentie doorlopende leerlijnen taal en rekenen, De referentieniveaus in de praktijk Zwolle, 10 november 2010 Project Rekenpiloot

Nadere informatie

Intensivering taal en rekenen. Deel A Beleidsplan taal en rekenen mbo Een vierjarenplan voor periode 2010-2013

Intensivering taal en rekenen. Deel A Beleidsplan taal en rekenen mbo Een vierjarenplan voor periode 2010-2013 Intensivering taal en rekenen Deel A Beleidsplan taal en rekenen mbo Een vierjarenplan voor periode 2010-2013 Inhoudsopgave Voorwoord 3 1 Kaders 4 1.1 Aanleiding 4 1.2 Nova College 4 1.3 Missie en Visie

Nadere informatie

Taal & rekenen op niveau. Implementatieplan 2010-2013

Taal & rekenen op niveau. Implementatieplan 2010-2013 Vastgesteld door het College van Bestuur op 30 maart 2010 Inhoud 1. Management samenvatting... 3 2. Verantwoording... 6 2.1 De regeling... 6 2.2 Taal en rekenen: verschillende grootheden... 6 2.3 Betrokkenen

Nadere informatie

Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010. Rianne Reichardt

Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010. Rianne Reichardt Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010 Rianne Reichardt Wet- en regelgeving Taal- en rekenniveau omhoog Invoering referentiekader Meijerink Invoering centrale examinering taal

Nadere informatie

NEDERLANDS en REKENEN

NEDERLANDS en REKENEN NEDERLANDS en REKENEN INHOUD Voorwoord Nederlands Rekenen Voorwoord Je beseft het misschien niet, maar de hele dag ben je met taal bezig. Om in de maatschappij en in je vak waarvoor je wordt opgeleid je

Nadere informatie

Actualiteit taal en rekenen mbo

Actualiteit taal en rekenen mbo Actuele ontwikkelingen Actualiteit taal en rekenen mbo Themaochtend taal en rekenen - BTG esb&i Januari 2011 Karin Lukassen Inhoud Beleid en wetgeving Implementatie: landelijk Implementatie: mbo-instellingen

Nadere informatie

vakkundig onderwijs vakkundig onderwijs Ze kunnen niet meer rekenen. Wat moet het MBO daar mee? MBO bestaat uit ROC s en AOC s Beginsituatie MBO

vakkundig onderwijs vakkundig onderwijs Ze kunnen niet meer rekenen. Wat moet het MBO daar mee? MBO bestaat uit ROC s en AOC s Beginsituatie MBO vakkundig onderwijs Ze kunnen niet meer rekenen. Wat moet het MBO daar mee? Kees Corbet beleidsmedewerker projectleider Rekenen vakkundig onderwijs studenten 24.000 medewerkers 2300 domeinen 4 opleidingen

Nadere informatie

Rekenconferentie Je kunt rekenen op de rekendocent 6 december 2011

Rekenconferentie Je kunt rekenen op de rekendocent 6 december 2011 Rekenen in het mbo: Stand van zaken regelgeving Rekenconferentie Je kunt rekenen op de rekendocent 6 december 2011 Rianne Reichardt Onderwerpen Algemene regelgeving Rekenen in het mbo Invoering referentieniveaus

Nadere informatie

Doel. Gereedschap voor uitoefening rol rekencoach. VMBO en MBO. Document Amarantis opleiding rekencoach

Doel. Gereedschap voor uitoefening rol rekencoach. VMBO en MBO. Document Amarantis opleiding rekencoach Opleiding Rekencoach Amarantis onderwijsgroep 2011 Opening (Eddie Verrips) Even voorstellen Doel Gereedschap voor uitoefening rol rekencoach VMBO en MBO Document Amarantis opleiding rekencoach Inhoud 1.

Nadere informatie

Regels en ruimte. Vertaalslag generiek deel B en specifiek deel C

Regels en ruimte. Vertaalslag generiek deel B en specifiek deel C Regels en ruimte Vertaalslag generiek deel B en specifiek deel C Steunpunt taal en rekenen 8 oktober 2012 Programma 1. Efficiëntie. 2. Voorgeschiedenis. 3. Zadkine breed taal-en-rekenbeleid. 4. Invoering

Nadere informatie

Cursus Rekenspecialist. Amarantis derde bijeenkomst 22 mei 2012

Cursus Rekenspecialist. Amarantis derde bijeenkomst 22 mei 2012 Cursus Rekenspecialist Amarantis derde bijeenkomst 22 mei 2012 programma Vier middagen De kaders De rekendidactiek De praktijk Verdiepingsonderwerp en/of rekenbeleid TERUGBLIK Opbouw cijferen PROGRAMMA

Nadere informatie

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013 KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID Martin van Reeuwijk 25 april 2013 REKEN- (EN TAAL) BELEID IN PRAKTIJK Onderzoek rekenen in VO, 303 scholen Niveaus en rollen binnen de school Visie en kenmerken

Nadere informatie

Nederlandse taal in het mbo: varianten in taalonderwijs. Paul Steehouder 28 januari 2011 psteehouder@cinop.nl

Nederlandse taal in het mbo: varianten in taalonderwijs. Paul Steehouder 28 januari 2011 psteehouder@cinop.nl Nederlandse taal in het mbo: varianten in Paul Steehouder 28 januari 2011 psteehouder@cinop.nl Onderwerpen Beleidscontet en kernpunten inhoudelijke debat Onderzoeksopzet en resultaten Varianten in Terugblik

Nadere informatie

Beginpagina. Welkom bij de internetenquête naar de verbetering van taal en rekenen in het mbo.

Beginpagina. Welkom bij de internetenquête naar de verbetering van taal en rekenen in het mbo. Beginpagina Welkom bij de internetenquête naar de verbetering van taal en rekenen in het mbo. Met deze enquête willen we informatie verzamelen over de manier(en) waarop de aanvullende middelen voor rekenen

Nadere informatie

Rekenpiloot. Rekenen in de vak- en sectorlessen. 18 februari 2011 Vincent Jonker, Freudenthal Instituut

Rekenpiloot. Rekenen in de vak- en sectorlessen. 18 februari 2011 Vincent Jonker, Freudenthal Instituut Rekenpiloot Rekenen in de vak- en sectorlessen 18 februari 2011 Vincent Jonker, Freudenthal Instituut Vraag van vandaag: rol rekencoach Hoe organiseer je de ondersteuning van vak- en praktijkdocenten

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum Centrale examinering taal en rekenen mbo

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum Centrale examinering taal en rekenen mbo a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.minocw.nl

Nadere informatie

Uitkomsten rekengesprekken

Uitkomsten rekengesprekken Uitkomsten rekengesprekken 5 e Rekenconferentie 11 maart 2014 Jacqueline de Schutter, projectleider intensiveringstraject rekenen mbo Steunpunt taal en rekenen mbo Inhoud Aanleiding en aanpak gesprekken

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen I Inhoud 1 Hoe leer je Duits?... 1 1.1 Visie op het leren van een vreemde taal... 1 1.2 Visie keuzedeel

Nadere informatie

Met de referentieniveaus naar schoolsucces

Met de referentieniveaus naar schoolsucces Met de referentieniveaus naar schoolsucces Zo stuurt u op taal- en rekenresultaten Corine Ballering René van Drunen 15 Bijlage 2 Format rekenbeleidsplan In dit format komen achtereenvolgens de volgende

Nadere informatie

Slimme en haalbare oplossingen voor het Instellingsexamen

Slimme en haalbare oplossingen voor het Instellingsexamen Slimme en haalbare oplossingen voor het Instellingsexamen APS Hella Kroon Alie Kammenga Ellis Eerdmans 8 oktober 2012 Ede In deze masterclass Als ik het voor het zeggen had dan De kaders van het instellingsexamen

Nadere informatie

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda.

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda. 2de GoLeWe-projectconferentie Maastricht, 11 mei 2010 Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda 11 mei 2010 Tussentijdse

Nadere informatie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Uitgebreide versie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Uitgebreide versie Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Uitgebreide versie Colofon Titel Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Auteur Christel Kuijpers

Nadere informatie

Netwerkschool concretisering IJkpunten. Criteria en meetvoorbeelden V1.0

Netwerkschool concretisering IJkpunten. Criteria en meetvoorbeelden V1.0 Netwerkschool concretisering IJkpunten Criteria en meetvoorbeelden V1.0 Positief exploitatie saldo Beter onderwijs voor hetzelfde budget Wettelijke kaders - Onderwijstijd - Personeel voldoet aan bekwaamheidseisen

Nadere informatie

Voorstel taal- en rekenbeleid [school]

Voorstel taal- en rekenbeleid [school] Inleiding Landelijk Op 27 april 2010 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel 'Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen' aangenomen. Het wetsvoorstel treedt op 1 augustus 2010 in werking. De kern van

Nadere informatie

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering In iedere FAQ-lijst vindt u eerst de lijst met vragen, zodat u de voor u interessante vragen en antwoorden op de pagina s hierna makkelijk terug kunt

Nadere informatie

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt. Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.2014 Inleiding Rekenen moet, ook in het VO, een aparte plek krijgen.

Nadere informatie

Implementatieplan Taal & Rekenen 2010-2013

Implementatieplan Taal & Rekenen 2010-2013 Implementatieplan Taal & Rekenen 2010-2013 Inhoudsopgave Voorwoord 4 Leeswijzer 5 DEEL 1 GEMEENSCHAPPELIJK BELEIDSKADER 6 1. Beleidskader Taal & Rekenen Albeda College 1.1 Wijze van het te ontwikkelen

Nadere informatie

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs . Competentieleren Hajer, M. & T. Meestringa (2004). Handboek taalgericht vakonderwijs. Bussum: Coutinho. Ministerie van OC&W (2004). Van A tot Z betrokken. Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006-2010 (http://taalinmbo.kennisnet.nl/bronnen/aanvalsplan).

Nadere informatie

Producten en prijzen 2012. Nederlands Duits Engels - Rekenen. Ons aanbod. Opbouw en inhoud van de methoden. Digitaal, papier of ELO.

Producten en prijzen 2012. Nederlands Duits Engels - Rekenen. Ons aanbod. Opbouw en inhoud van de methoden. Digitaal, papier of ELO. GPS Taal en Rekenen Postbus 38 2410 AA Bodegraven Nederland Tel. 0172-65 09 83 Fax 0172-61 83 15 www.instruct.nl instruct@instruct.nl België www.instruct.be instruct@instruct.be Producten en prijzen 2012

Nadere informatie

Visie geeft uitslag! Beroepsgerichte context in bestaande toetsen (TOA)

Visie geeft uitslag! Beroepsgerichte context in bestaande toetsen (TOA) Visie geeft uitslag! Beroepsgerichte context in bestaande toetsen (TOA) Moeten deelnemers die in 2009/2010 zijn ingeschreven voor een opleiding geëxamineerd worden volgens de referentieniveaus van Meijerink?

Nadere informatie

Verplicht toetsen en bijspijkeren of eigen verantwoordelijkheid? De basisvaardigheden Nederlands van eerstejaars VU-studenten

Verplicht toetsen en bijspijkeren of eigen verantwoordelijkheid? De basisvaardigheden Nederlands van eerstejaars VU-studenten 7.Taalbeleid hoger onderwijs Ronde 8 Marloes van Beersum & Eline van Straalen Taalcentrum-VU, Vrije Universiteit Amsterdam Contact: mvanbeersum@taalcentrum-vu.nl evanstraalen@taalcentrum-vu.nl Verplicht

Nadere informatie

Aan het werk voor studenten met dyslexie. Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling

Aan het werk voor studenten met dyslexie. Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling Aan het werk voor studenten met dyslexie Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling Hoe kunnen we werken aan goede begeleiding tijdens de

Nadere informatie

Zomerschool ROC van Twente

Zomerschool ROC van Twente 2014 Zomerschool ROC van Twente College voor Educatie ROC van Twente 27-3-2014 INHOUD aanleiding... 2 opzet zomercursussen... 3 programma zomercursussen... 4 financieel... 5 Pagina 1 AANLEIDING Het ROC

Nadere informatie

naar centraal ontwikkelde examens nederlandse taal en rekenen in het mbo

naar centraal ontwikkelde examens nederlandse taal en rekenen in het mbo naar centraal ontwikkelde examens nederlandse taal en rekenen in het mbo 1 2 kijk voor actuele informatie op www.steunpunttaalenrekenenmbo.nl 3 Waarom deze brochure? De mbo-instellingen maken zich op voor

Nadere informatie

Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen

Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen Rapportage: Analyse en tabellen: 4 Februari 2011 Mariëlle Verhoef Mike van der Leest Inleiding Het Graafschap College

Nadere informatie

Examenplan 1.Overzicht

Examenplan 1.Overzicht Examenplan 1.Overzicht 1.1.Specifieke examens Examenoverzicht opleiding: Vestigingsmanager groothandel IBS niveau opleiding: 4 opleidingsduur:,5 Crebocode: 9494 Dossiercode: 22146 Dossierjaar: 2012 Leerweg:

Nadere informatie

Zeven vestigingen. Lombardijen. Juliana. Maarten Luther. Meerpaal. Focus Beroepsacademie. Groene Hart. Eén school. Vreewijk

Zeven vestigingen. Lombardijen. Juliana. Maarten Luther. Meerpaal. Focus Beroepsacademie. Groene Hart. Eén school. Vreewijk Zeven vestigingen Juliana Lombardijen Maarten Luther Meerpaal Groene Hart Focus Beroepsacademie Vreewijk Eén school Algemeen beleid taal, rekenen Taalbeleid al vanaf 2004 ingezet (TTO). I.v.m. referentieniveaus

Nadere informatie

Flitsbijeenkomst Steunpunt Taal en Rekenen (10 februari 2012) Handreiking Referentiekader mvt. Van Raamwerk tot Handreiking

Flitsbijeenkomst Steunpunt Taal en Rekenen (10 februari 2012) Handreiking Referentiekader mvt. Van Raamwerk tot Handreiking Flitsbijeenkomst Steunpunt Taal en Rekenen (10 februari 2012) Handreiking Referentiekader mvt Van Raamwerk tot Handreiking Hoe zat het ook alweer? Nieuwe Kwalificatieprofielen voor het mbo in 2004 Mét

Nadere informatie

Bijeenkomst Instruct

Bijeenkomst Instruct Nederlands, Engels en rekenen mbo - actualiteit Bijeenkomst Instruct Woensdag 10 december Hilversum Alet van Leeuwen Onderwerpen rol en taak Steunpunt invoeringsjaren (centrale) examens en diploma eisen

Nadere informatie

Voorwoord Bieden van zorg en ondersteuning op basis van een werkplanning

Voorwoord Bieden van zorg en ondersteuning op basis van een werkplanning Voorwoord Voor u ligt een proeve van bekwaamheid voor de opleiding Helpende Zorg & Welzijn, niveau 2, voor de kerntaak 1: Bieden van zorg en ondersteuning op basis van een werkplanning Deze proeve sluit

Nadere informatie

Actuele ontwikkelingen. Mbo Taalacademie 19 September 2014. Alet van Leeuwen

Actuele ontwikkelingen. Mbo Taalacademie 19 September 2014. Alet van Leeuwen Actuele ontwikkelingen Mbo Taalacademie 19 September 2014 Alet van Leeuwen Onderwerpen Invoering centraal examen 3F in 2014-2105 Periodes examinering in 2014-2015 Herkansen en vrijstellingen Examens en

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Samenwerken aan LOB Jongeren beter toerusten voor het maken van passende keuzes in de eigen loopbaan door bewust

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst ROCKO

Samenwerkingsovereenkomst ROCKO Samenwerkingsovereenkomst ROCKO Partijen: Summa College, hierbij rechtsgeldig vertegenwoordigd door mevrouw T. van Hoogstraten, Korein, hierbij rechtsgeldig vertegenwoordigd door de heer P. Notten, Kinderopvanggroep,

Nadere informatie

Leidinggevende keuken 95102 1 jarig traject

Leidinggevende keuken 95102 1 jarig traject Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling College voor Gastronomie Leidinggevende keuken 95102 1 jarig traject Cohort: 2015-2016 Vastgesteld voor schooljaar 2015-2015 Voorwoord Beste student, In dit

Nadere informatie

Servicedocument wijziging regelgeving Educatie

Servicedocument wijziging regelgeving Educatie Servicedocument wijziging regelgeving Educatie In het actieplan mbo Focus op vakmanschap 2011-2015 is een aantal wijzigingen van wet- en regelgeving aangekondigd over het educatiebeleid van OCW. Op 19

Nadere informatie

TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE

TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE Voor de periode van 2011 tot 2014 1. Voorstelling van de opleiding begeleider in de kinderopvang en polyvalent verzorgende Het CVO biedt volwassenen met

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext 1 Inleiding Dit onderwijsmodel is ontwikkeld op basis van de strategische doelstellingen van het

Nadere informatie

maak kennis met Het College voor examens

maak kennis met Het College voor examens maak kennis met Het College voor examens College voor Examens 030 28 40 700, info@cve.nl Postbus 315, 3500 AH Utrecht www.cve.nl Het is enorm belangrijk dat de focus altijd gericht blijft op de leerling

Nadere informatie

Vernieuwingen VMBO Sector Zorg en Welzijn 5 maart 2015

Vernieuwingen VMBO Sector Zorg en Welzijn 5 maart 2015 Vernieuwingen VMBO Sector Zorg en Welzijn Voorstellen Rita van der Pol sectieleider en docent Zorg en Welzijn Nuborgh college Oostenlicht 2 Nuborgh college Oostenlicht Elburg 3 Inhoud presentatie 1. Voorstellen

Nadere informatie

Notitie Talen, Rekenen en Loopbaan & burgerschap

Notitie Talen, Rekenen en Loopbaan & burgerschap Notitie Talen, Rekenen en Loopbaan & burgerschap Januari 2014 Inspectie van het Onderwijs, sector bve, ontwikkelgroep taal, rekenen en loopbaan & burgerschap INHOUD 1. Inleiding... 3 2. Kwalificatie-eisen

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

Beroepsstandaarden docent Nederlands

Beroepsstandaarden docent Nederlands De Beroepsstandaarden en Registratie in het Talenonderwijs (BiT) zijn ontwikkeld in opdracht van Levende Talen en in afstemming met het SBL. De beroepsstandaarden in dit document zijn uitgewerkt door een

Nadere informatie

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 Kleinschalig BBL-onderwijs INHOUDS OPGAVE 2 3 4 5 6 8 10 12 13 Welkom bij ROC A12 Professionalisering in de praktijk BBL, de uitleg Subsidie

Nadere informatie

Sector Handel en ondernemerschap

Sector Handel en ondernemerschap Sector Handel en ondernemerschap Doelmatigheidsrapportage maart 2013 Sector Handel en ondernemerschap Leeswijzer Inleiding Feiten en cijfers, gelegitimeerd door onderwijs en bedrijfsleven, zijn essentieel

Nadere informatie

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen Projectplan 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag Projectleider Arno van Houwelingen / Peter Eskens Deelnemende instellingen Haagse Hogeschool J. Westerdijkplein - namen en adressen 75 van de deelnemende

Nadere informatie

Kwaliteitskader KunstKeur Individuele aanbieders Kunsteductie

Kwaliteitskader KunstKeur Individuele aanbieders Kunsteductie Kwaliteitskader aanbieders Kunsteductie juni 2013 1 1. Toetsingskaders, toetsing en registratie Inleiding Kwaliteitsmanagement vloeit voort uit de overtuiging dat kwaliteit van producten en processen vrijwel

Nadere informatie

www.masterplandyscalculie.nl

www.masterplandyscalculie.nl In gesprek met... www.masterplandyscalculie.nl Gesprekken Deze waaier is voor zorgcoördinatoren, rekencoördinatoren en rekenspecialisten die gesprekken voeren met en over een student met ernstige rekenwiskunde-problemen.

Nadere informatie

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag BVE/IenI/2006-43667

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag BVE/IenI/2006-43667 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk BVE/IenI/2006-43667 Onderwerp Inspectierapport 'Nederlands in het mbo' Bijlage(n) Rapport

Nadere informatie

Succesvol implementeren

Succesvol implementeren Succesvol implementeren Waarom begeleiding bij implementeren? Idealiter wordt een verandering op een school ingezet vanuit de onderwijsvisie. Deze veranderingen zijn veelal geformuleerd in het schoolplan

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Sector: ESB&I Gevalideerd door: de paritaire commissie ECABO Vaststellingsdatum: 7 oktober 2014 Examenprofielnummer: EXPRO.16 1 Inleiding

Nadere informatie

TOA: Toolkit én schatkist

TOA: Toolkit én schatkist TOA: Toolkit én schatkist Ruim 1,7 miljoen toetsen afgenomen. Wat weten we nu? Taal en rekenen 2 jaar onderweg en wat heeft ons dit nu gebracht? Bekijk de resultaten van 2 jaar meten. Bureau ICE is in

Nadere informatie

ISEO Consult. voorbeelden uitgevoerde projecten

ISEO Consult. voorbeelden uitgevoerde projecten ISEO Consult voorbeelden uitgevoerde projecten E-LEARNING ONTWIKKELEN Type opdrachtgever: kenniscentrum Ontwikkel een e-learning module (inclusief toetsing) voor nieuwe medewerkers op tankstations. In

Nadere informatie

2. CEVO/CvE 3. Coe voor niveau 4 4. Niveau 1, 2 en 3 5. Verkenning vanuit voorbeelden vmbo

2. CEVO/CvE 3. Coe voor niveau 4 4. Niveau 1, 2 en 3 5. Verkenning vanuit voorbeelden vmbo Taal en rekenen in het mbo Op weg naar centraal ontwikkelde examens GDW kennisdelingsconferentie 16 april 2009 Jan Paul de Vries/Mia van Boxel Centraal ontwikkelde examens taal & rekenen mbo 1. Coe t&r

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma g.bootsma@aps.nl Opzet lezing Taalbeleidsplan in de school Taalbewust gedrag in de les Onderzoek naar taal

Nadere informatie

Wie is de echte rekendocent? Parallellezing 6 december 2011 Congres: Je kunt rekenen op de rekendocent

Wie is de echte rekendocent? Parallellezing 6 december 2011 Congres: Je kunt rekenen op de rekendocent Wie is de echte rekendocent? Parallellezing 6 december 2011 Congres: Je kunt rekenen op de rekendocent Programma Aanleiding Competentieprofiel Nascholing/lerarenopleiding Aanleiding Wat moet ik kennen

Nadere informatie

Opleidingsplan. Medewerker ICT. Uitstromen : Crebo nummer :95060. Leerweg :BOL, Niveau 2. Cohort :2011-2012. Medewerker ICT 95060

Opleidingsplan. Medewerker ICT. Uitstromen : Crebo nummer :95060. Leerweg :BOL, Niveau 2. Cohort :2011-2012. Medewerker ICT 95060 Versie 24-10-11 Opleidingsplan Medewerker ICT Crebo nummer :95060 Leerweg :BOL, Niveau 2 Sector Afdeling :TECHNIEK :ICT-LYCEUM Cohort :2011-2012 Uitstromen : Medewerker ICT 95060 TE-IC-95060-BOL-2011-medewerker

Nadere informatie

Beroepsstandaarden Talendocent

Beroepsstandaarden Talendocent De Beroepsstandaarden en Registratie in het Talenonderwijs (BiT) zijn ontwikkeld in opdracht van Levende Talen en in afstemming met het SBL. De beroepsstandaarden in dit document zijn uitgewerkt door een

Nadere informatie

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding:

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding: Onderwijsassistent Een leraar of lerares komt soms handen tekort in de klas. Als onderwijsassistent zorg je er samen met de leerkracht voor dat alle leerlingen de aandacht krijgen die ze verdienen. In

Nadere informatie

basiscursus rekenen eerste bijeenkomst donderdag 12 januari 2012 vincent jonker

basiscursus rekenen eerste bijeenkomst donderdag 12 januari 2012 vincent jonker basiscursus rekenen eerste bijeenkomst donderdag 12 januari 2012 vincent jonker uit de krant VN voorspellen 10,1 miljard mensen in 2100 Messi faillissementen Programma in vijf bijeenkomsten 1. Referentiekader

Nadere informatie

Producten en prijzen 2013 GPS Nederlands GPS Duits GPS Engels

Producten en prijzen 2013 GPS Nederlands GPS Duits GPS Engels Nederlands - Duits - Engels Navigeren op maat Producten en prijzen 2013 GPS Nederlands GPS Duits GPS Engels www.instruct.nl 1 Inhoudsopgave Maak kennis met GPS Taal Pag. 3 Opbouw en inhoud van de methoden

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

Wie is verantwoordelijk voor het Nederlands van de mbo-leerling? Een voorbeeld van teamgericht werken aan woordenschat

Wie is verantwoordelijk voor het Nederlands van de mbo-leerling? Een voorbeeld van teamgericht werken aan woordenschat Ronde 1 Tiba Bolle ITTA, Universiteit van Amsterdam Contact: e.c.bolle@uva.nl Wie is verantwoordelijk voor het Nederlands van de mbo-leerling? Een voorbeeld van teamgericht werken aan woordenschat 1. Inleiding

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. MBO Amersfoort te Amersfoort

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. MBO Amersfoort te Amersfoort ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO MBO Amersfoort te Amersfoort Medewerker marketing en Communicatie / Medewerker marketing en communicatie (Marketing medewerker) Financiële beroepen (Financieel

Nadere informatie

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege 1 Meer aandacht voor taal en rekenen 2 Invoering referentieniveaus 2.1 Referentiekader 2.2 Voordelen van het werken met referentieniveaus 2.3 Overzicht eindniveaus

Nadere informatie

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen,

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen, Postbus 57613 3008 BP Rotterdam Aan de ouders/verzorgers en leerlingen van CSG Calvijn Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen Bezoekadres Centrale

Nadere informatie

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1 9. Taalbeleid en -screening Ronde 4 Tiba Bolle & Inge van Meelis ITTA Contact: Tiba.bolle@itta.uva.nl Inge.vanmeelis@itta.uva.nl Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Excellente docent in de mbo-praktijk

Excellente docent in de mbo-praktijk Excellente docent in de mbo-praktijk Uitwisseling scholen HU 7 maart 2014 ROCMN P&O 5-3-2014 1 ROC Midden Nederland Profiel: Kwaliteit, kleinschaligheid en persoonlijk contact Nauwe verbinding met regionale

Nadere informatie

Examenplan 1.Overzicht

Examenplan 1.Overzicht Examenplan 1.Overzicht 1.1.Specifieke examens Examenoverzicht opleiding: Directiesecretaresse/ Managementassistent Niveau 4 Duur: 3 jaar regulier 1 jaar versneld Crebocode: 95391 Dossiercode: 22157 Dossierjaar:

Nadere informatie

Examenplan 1.Overzicht

Examenplan 1.Overzicht Examenplan 1.Overzicht 1.1.Specifieke examens Examenoverzicht opleiding: Commercieel medewerker bank- en verzekeringswezen Niveau 4 3 Jaar Crebocode : 90500 Dossiercode : 22163 Dossierjaar : 2012 Leerweg

Nadere informatie

VERSLAG VAN WERKZAAMHEDEN 2014 OPPSTAP ZORG EN WELZIJN B.V. BRIN 30VM

VERSLAG VAN WERKZAAMHEDEN 2014 OPPSTAP ZORG EN WELZIJN B.V. BRIN 30VM VERSLAG VAN WERKZAAMHEDEN 2014 OPPSTAP ZORG EN WELZIJN B.V. BRIN 30VM Amstelveen, 27 april 2015 Inhoudsopgave 1. Voorwoord 3 2. Inleiding 4 2.1. Profiel OPPstap Zorg en Welzijn 4 2.2. Het voorafgaande

Nadere informatie

Verantwoording Beschrijvingen van Examentaken en Scan Examentaken

Verantwoording Beschrijvingen van Examentaken en Scan Examentaken Verantwoording Beschrijvingen van Examentaken en Scan Examentaken 1 Wat is het doel van het opstellen van BET s en SET? De waarde van een mbo-diploma moet onbetwist zijn. Het vertrouwen van de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling. College voor Toerisme

Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling. College voor Toerisme Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling College voor Toerisme Leisure & Hospitality Host 94120 Niveau 3 Cohort: 2015-2016 Vastgesteld voor schooljaar 2015-2016 Voorwoord Beste student, In dit deel

Nadere informatie

SCHOOLVERLATERSONDERZOEK Onderzoek onder studenten die uw instelling in schooljaar 2013/2014 met een diploma hebben verlaten

SCHOOLVERLATERSONDERZOEK Onderzoek onder studenten die uw instelling in schooljaar 2013/2014 met een diploma hebben verlaten Schoolverlatersonderzoek MBO Inzicht in het extern rendement Gericht werken aan kwaliteitsbeleid SCHOOLVERLATERSONDERZOEK Onderzoek onder studenten die uw instelling in schooljaar 2013/2014 met een diploma

Nadere informatie

Ministerie OCW Aan mevr. M. van Bijsterveld-Vliegenthart, Staatssecretaris Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Ministerie OCW Aan mevr. M. van Bijsterveld-Vliegenthart, Staatssecretaris Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Ministerie OCW Aan mevr. M. van Bijsterveld-Vliegenthart, Staatssecretaris Postbus 16375 2500 BJ Den Haag OOG voor het MBO staat voor Onafhankelijke Onderwijsgroep voor het MBO ; Een groep onderwijskundig

Nadere informatie

Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling. College voor Toerisme. Informatiemedewerker 90621 Niveau 3

Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling. College voor Toerisme. Informatiemedewerker 90621 Niveau 3 Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling College voor Toerisme Informatiemedewerker 90621 Niveau 3 Cohort: 2015-2016 Vastgesteld voor schooljaar 2015-2016 Nog niet vastgesteld! Concept! Voorwoord Beste

Nadere informatie

Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4

Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4 Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4 De mbo-opleiding secretaresse niveau 3 / management assistent niveau 4 is bedoeld voor secretaresses en management assistenten die geen mbo-diploma

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Visie ontwikkelen in regionale inspiratiebijeenkomsten Wat verstaan we eigenlijk onder loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Nadere informatie

NT1 Instroom Begrippenlijst en taalverzorging: Spelling, grammatica, Semantiek en stilistiek: stijl, zinsbouw, woordkennis Lezen en schrijven

NT1 Instroom Begrippenlijst en taalverzorging: Spelling, grammatica, Semantiek en stilistiek: stijl, zinsbouw, woordkennis Lezen en schrijven TOETSEN TAAL Titel Korte omschrijving Uitgever en jaar Doelgroep Niveau Koppeling Stand. & Eindt. Context Digitaal / Instaptoets NT1 Een instaptoets voor lezen en VanDorp educatief, www. schrijven om de

Nadere informatie

Overzicht van rollen, taken en aanbevolen kwalificaties. Aanduiding functie/rol en aanbevolen kwalificatie (cursief )

Overzicht van rollen, taken en aanbevolen kwalificaties. Aanduiding functie/rol en aanbevolen kwalificatie (cursief ) Taken Management Initiëren en vaststellen rekenbeleid: ding en -ondersteuning; (onder andere deskundigheidsbevordering). Scheppen van randvoorwaarden voor het primaire proces en voor begeleiding en ondersteuning

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Taal en Rekenen. Taal terug van weggeweest Rekenprofielen bij het Albeda College CINOP op zoek naar scholen voor pilot met taalportfolio

NIEUWSBRIEF. Taal en Rekenen. Taal terug van weggeweest Rekenprofielen bij het Albeda College CINOP op zoek naar scholen voor pilot met taalportfolio NIEUWSBRIEF Taal en Rekenen 6 Keurmerken examens ook van belang voor schooltoetsen voor taal? juni 2011 Taal terug van weggeweest Rekenprofielen bij het Albeda College CINOP op zoek naar scholen voor pilot

Nadere informatie

Rekenen en gecijferdheid in het MBO

Rekenen en gecijferdheid in het MBO Rekenen en gecijferdheid in het MBO Waarom, wat en hoe? Landelijke bijeenkomst Clusters Zorg & AG, Welzijn, Cultuur en Onderwijs Beelden van rekenen Trends Taal en Rekenen Eind 20 e eeuw Verbreding onderwijsprogramma

Nadere informatie