De landbouwer als landschapsbouwer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De landbouwer als landschapsbouwer"

Transcriptie

1 6A. De topografische kaart 6A.1. Inleiding België heeft samen met enkele andere West-Europese landen zijn ganse oppervlak gedetailleerd in kaart gebracht. Van om het even welke streek in België is een topografische kaart beschikbaar op meerdere schalen. Topografische kaarten worden in de volksmond nog vaak stafkaarten genoemd. Dit is te verklaren door het feit dat dit soort kaarten vroeger werden gemaakt voor de leiding van het leger, voor de staf van het leger. Nu kan iedereen zich een topografische kaart aanschaffen. Ze zijn te vinden in iedere grote boekhandel. Een topografische kaart is een document dat de positie, de vorm, de omvang en de identificatie weergeeft van alle vaste en duurzame concrete elementen van het aardoppervlak in een bepaald gebied en op een bepaald tijdstip. Een topografische kaart is een kaart waarop zoveel mogelijk elementen van het terrein zo nauwkeurig mogelijk worden weergegeven. De topografische kaarten van België worden uitgegeven door het Nationaal Geografisch Instituut (N.G.I), dat gevestigd is in Abdij ter Kameren 13 te 1000 Brussel, tel: (02) , Het N.G.I. is steeds de officiële Belgische karteringsdienst geweest, achtereenvolgens onder de namen Dépôt de la Guerre et de Topographie ( ), Institut Cartograpgique Militaire (I.C.M. tot 1947) en Militair Geografisch Instituut (M.G.I. tot 1976). 6A.2. Topografische kaarten op verschillende schalen Topografische kaarten worden/werden gemaakt op verschillende schalen. De oude basisuitgave van de topografische kaart van België was getekend op schaal van 1: (Voor het begrip kaartschaal: zie JOYE M., Van wereldbol tot kaart). Ze zijn een inventaris van het landschap en worden (werden) vooral gebruikt door wandelaars, jeugdbewegingen, leerkrachten, militairen enz. 57

2 Voorts bespreken we in deze context nog een drietal kaartschalen die voor jullie van belang kunnen zijn. 1: Deze (oude) kaarten zijn werkdocumenten. Het zijn fotografische vergrotingen van de basisdocumenten op schaal 1: Omwille van haar schaal en haar oordeelkundig gekozen kleuren zijn ze de kaarten bij uitstek voor studiebureaus, urbanisten, planologen, enz. Deze kaarten beslaan een oppervlakte van 80 km2. 1: Sinds 1991 bestaan er nieuwe versies van deze kaarten. Ze zijn verdeeld in Noord en Zuid en beslaan een oppervlakte van 40 km2. Tegen 2005 was heel België door deze nieuwe kaarten bedekt. Deze kaart bevat een gedetailleerde inventaris van het terrein en is bestemd voor diepgaande ruimtelijke analyse. De nieuwe kaartserie op 1: is het resultaat van een volledig automatische verkleining van 4 kaartbladen op schaal 1: Ze beslaan een oppervlakte van 160 km2. 1: Deze kaartserie werd in 2001 voltooid. Ze zijn afzonderlijk verkrijgbaar, maar ook op CD-rom en gebundeld in een boek (Topografische atlas van België, Lannoo). Ze is iets minder gedetailleerd dan de topografische basiskaart op schaal 1: of die van 1:20 000, en ze geeft zodoende eerder een overzichtelijk beeld van het terrein. Een kaartblad op schaal van 1: dekt de oppervlakte van 640 km2. Ze wordt gebruikt door de krijgsmacht maar ook voor burgerlijke doeleinden, vb structuurplanning, thematische cartografie, (wieler)toerisme enz. 58

3 Voorts bezit België nog topografische kaarten op de schalen 1:5 000, 1: , 1: , 1: en 1: Hieronder zie je een overzichtskaart van de kaartbladen 1: en 1: voor gans België. Voorbeeld van een kaartblad op schaal 1:50 000: kaart nummer 41 Dit kaartblad op schaal 1: is onderverdeeld in 4 kaartbladen op schaal 1: (41/1-2, 41/3-4, 41/5-6 en 41/7-8). Elk kaartblad op schaal 1: is verder onderverdeeld in 4 kaartbladen op schaal 1: (41/1 noord, 41/1 zuid, 41/2 noord, 41/2 zuid enz...). 59

4 6A.3. De belangrijkste topografische elementen op een topografische kaart a. Kaartnummer en kaartnaam Het nummer bestaat uit een groot cijfer en één of twee kleine cijfers, met eventueel de verdere onderverdeling in noord en zuid, zoals we hierboven besproken hebben. Het groot nummer verwijst dus naar het kaartblad, de twee kleine cijfers naar de onderverdeling. De naam verwijst meestal naar de grootste plaatsnaam die op de kaart terug te vinden is. Vb Oostduinkerke-Oostende b. Jaar van Uitgifte Rechtsboven en linksonder vind je het jaar van uitgifte (onder IGNB). Dit is het jaar waarop de kaart werd gepubliceerd. Houd er rekening mee dat de gegevens waarmee de kaart werd getekend al enkele jaren oud kunnen zijn. In het vierkant, linksonder, vind je daarom het herzieningsjaar. Dit is het jaar waarop de gegevens een laatste keer werden herzien en de kaart dus werd bijgewerkt. c. De kaartschaal De soorten schaal en het lezen van de schaal zagen we reeds in het voorgaande hoofdstuk en in voorgaande lessen. d. Kaartlegende Onderaan de kaart vind je de legende. Bij de kaarten van 1: is de legende zo uitgebreid dat ze in een apart boekje wordt meegegeven met de kaart. De legende kan ingedeeld worden in drie hoofdgroepen: de planimetrie, de orografie en het kaartschrift. Planimetrie Omvat alle zichtbare terreingegevens die loodrecht op een plat vlak, het kaartvlak, kunnen geprojecteerd worden. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen lijnvormige, puntvormige en oppervlakte-eenheden. lijnvormige elementen Zoek enkele conventionele tekens op. (wegen, spoorwegen, grenzen, hoogspanningslijnen) Let ook op het kleurverband: zwart = spoor, rood = weg, blauw = water puntvormige elementen Zijn als dusdanig op kaart niet altijd aan de vorm te herkennen of 60

5 op schaal niet weer te geven. Daarom werden een reeks symbolen ontwikkeld, meestal suggestieve grafische symbolen. Noteer het symbool voor een kerk, een huis,... oppervlakte-elementen Deze komen voor in drie kleurtinten: groen, wit en blauw Orografie Hiermee bedoelen we de cartografische weergave van de hoogteverschillen. De absolute hoogte wordt door hoogtelijnen weergegeven, soms door hoogtecijfers. Hoogtelijnen zijn lijnen die alle punten verbinden met eenzelfde hoogte. De hoogtecijfers staan in het teken van de hoogte (leesbaar bergop). Op de kaart wordt het hoogteverschil of equidistantie vooropgesteld. Hiermee duidt men de verticale afstand aan tussen 2 opeenvolgende hoogtelijnen. Kaartschrift De kaart krijgt pas haar betekenis als de namen zijn aangebracht van gemeenten, gehuchten, rivieren,... Het zijn benamingen die we toponiemen noemen. Namen van agglomeraties herinneren vaak aan topografische bijzonderheden. Lokaliteiten waarin we de woorden mont, berg of haut aantreffen, bevinden zich op hoogten. Deze waarin val, vaux, beek, monde, dael of pont voorkomen, bevinden zich in valleien. Let op het verschil tussen de manier waarop de plaatsnamen en geografische namen op een kaart worden aangebracht. Geografische namen worden evenwijdig geschreven aan hetgeen ze aanduiden (vb een beek); plaatsnamen worden horizontaal geschreven. e. Het coördinatenstelsel Op de topografische kaarten kunnen verschillende soorten coördinaten afgelezen worden: - In bister vind je tegen de kaartrand de geografische coördinaten, dus het aantal graden noorder- of zuiderbreedte en ooster- of westerlengte. - Aan de binnenkant van het kaartkader vind je vervolgens ook in bister de Lambertcoördinaten terug. - De overdruk in het roze/paars geeft ons de UTM ligging weer. (wereldcoördinaten) 61

6 f. Declinatie Aan de rechterbovenzijde van de kaartrand vind je de declinatie. Dit is de afwijking tussen het magnetische noorden en de Y-as van de gebruikte projectie. De aangegeven declinatie is echter de declinatie op het moment van uitgifte. (Per jaar moet je 7 minuten van de totale declinatie aftrekken. De declinatie in België is tegenwoordig quasi verwaarloosbaar.) g. De voorstelling van het reliëf Vele niet-thematische kaarten geven in het algemeen informatie over het reliëf en de hydrografie van het gekarteerde gebied. Op een topografische kaart is de hoogte bijna altijd weergegeven door middel van isohypsen. Aan de hand van dergelijke isohypsen kunnen ook reliëfprofielen en dergelijke worden afgeleid. Het terrein wordt doorgesneden door een verticaal vlak. Een lengteprofiel snijdt een verschijnsel op het terrein (de kaart) door in de lengte (vb verhang van een rivier), een dwarsprofiel in de breedte (vb coupe door een dal). Dergelijke coupes worden vaak opgemaakt aan de hand van een topografische kaart, maar dit kan evenzeer op een atlaskaart gemaakt worden. 62

7 6B. Situeren, oriënteren en lokaliseren 6B.1. Algemeen Onder situeren verstaan we de ligging van een plaats t.o.v. andere ruimtelijke gegevens aanduiden. Bv Tielt situeert zich in het oosten van de provincie West-Vlaanderen tussen Pittem in het westen en Deinze in het oosten. Onder oriënteren verstaan we de richting bepalen. We kunnen onszelf oriënteren in het landschap. Daaronder verstaan we dat we de hoofdwindstreken bepalen en van daaruit elke andere richting kunnen afleiden. We kunnen ook een kaart oriënteren t.o.v. het landschap. Daaronder verstaan we dat we de kaart zo draaien dat een richting op de kaart overeenkomt (samenvalt) met de richting in de werkelijkheid (in het landschap). Onder lokaliseren verstaan we de standplaats bepalen (van onszelf) of op de plaats (ligging) van iets aangeven. Dit of dat bevindt zich daar op dit punt, met die lengte en breedte. 6B.2. Situeren De relatieve ligging t.o.v. de omgeving bepalen - Aan de hand van de windrichtingen Bv. zoek de ten oosten van Zoek een ten zuiden van Dit kan enkel trefzeker als er nog een notie van schaal bijkomt, zodat bv kan gezegd worden: zoek 50km ten westen van Op een kaart moeten de leerlingen iets kunnen situeren binnenin een bepaald gebied Bv ligt in het NO van België Bv ligt in het ZW van de provincie West-Vlaanderen Er is dus een belangrijk onderscheid in woordgebruik!!! ten oosten van... geeft een richting aan, gezien vanuit de eigen standplaats in het oosten van... duidt op een deelgebied van een groter geheel. Dit moet geoefend worden. 63

8 6B.3. Oriënteren Oriënteren met behulp van de zon De schijnbare beweging van de zon aan de hemelsfeer (direct gevolg van de aardrotatie) helpt de mens sinds oudsher bij zijn oriëntatie. De zon komt op in het oosten en gaat onder in het westen. Merk ook het verschil op naargelang de seizoenen. (hoofdstuk aardrevolutie) Oriënteren met behulp van het kompas Het kompas wijst steeds het magnetische noorden aan. De leerlingen moeten zich dus bewust zijn van een afwijking t.o.v. het geografische noorden. De kaart oriënteren en jezelf oriënteren met behulp van de kaart Het noorden op de kaart is dikwijls de richting naar de bovenrand van de kaart. Indien dit niet zo is, gebruik je het gradennet of de windroos die op de kaart staat afgebeeld. Let op het taalgebruik! We gebruiken niet het noorden ligt daar, maar het noorden is deze richting. We kunnen immers moeilijk zeggen dat het noorden ergens ligt als we begrijpen dat het om een richting gaat. We vragen dus ook niet: Waar ligt het noorden?, maar we zeggen: Duid het noorden aan, en dan tonen of tekenen we de richting. Met een kompas is de kaart oriënteren eenvoudig. Je bepaalt eerst het noorden met behulp van het kompas. Dan draai je de kaart zo dat het noorden van de kaart samenvalt met het noorden op je kompas (in werkelijkheid). Dan is de kaart georiënteerd en kan je de andere windrichtingen in het landschap bepalen. Zonder kompas lukt het ook! Eerst moet je je standplaats op de kaart terugvinden. Een goed herkenbaar punt als standplaats kiezen maakt het eenvoudiger. Dan zoek je in de omgeving (het landschap) een duidelijk herkenningspunt, dat je ook op kaart lokaliseert. Je draait dan de kaart zo dat de richting van je standplaats naar het herkenningspunt op kaart samenvalt met de richting in het landschap. Ter controle doe je dit ook nog eens voor een of twee andere herkenningspunten. Dan is de kaart georiënteerd en kan je de andere windrichtingen in het landschap bepalen. 64

9 6B.4. Lokaliseren Om elke plaats op de wereld correct te kunnen aanduiden gebruiken we coördinaten. Geen lange beschrijvingen, maar gewoon een paar cijfers en je weet meteen waar je heen moet. Dit kan op een zeer eenvoudige manier gebeuren. Op de kaart staan horizontale en verticale lijnen. Samen vormen ze een vierkantennet. Die kaartvierkanten hebben niet noodzakelijk iets te maken met het geografische net waar we zo nog op terugkomen. Elke kaartenmaker kan zijn eigen index bedenken. Ook in de atlassen wordt dergelijk eenvoudig systeem heel vaak gebruikt. De verticale lijnen zijn uitgaand van een bepaald punt genummerd van het westen naar het oosten, de horizontale lijnen (uitgaande van hetzelfde punt) van het zuiden naar het noorden. Als we een bepaald vierkant willen aangeven, dan nemen we eerst het nummer van de lijn die de westelijke grens van het vierkant vormt (westlijn), en vervolgens de lijn die de zuidgrens vormt (zuidlijn). In het voorbeeld hier rechts zijn de coördinaten van het zwarte vakje 2-2. Figuur 1: Plaatsbepaling aan de hand van rij en kolom-aanduiding 65

10 6B.5. Geografische coördinaten Tegen het einde van de 19 e eeuw werd de wereld verdeeld in 24 tijdzones van elk 15 graden breed, de meridianen, met de meridiaan van Greenwich (UK), als nulpunt. De zon passeert de meridiaan van Greenwich om 12 uur s middags. Vanuit Greenwich zijn er 180 meridianen naar het westen (westerlengtes) en 180 naar het oosten (oosterlengtes). Ze staan allemaal loodrecht op de evenaar. Hun onderlinge afstand is op de evenaar 111 kilometer. Die afstand wordt steeds kleiner des te verder je van de evenaar komt. Uiteindelijk komen de meridianen samen op de noord- en zuidpool. Naast deze lengtecirkels zijn er ook breedtecirkels (parallellen). Ze heten parallellen omdat ze parallel lopen aan de evenaar. Er zijn er 90 op het noordelijk halfrond en 90 op het zuidelijk halfrond. De 90 e breedtegraad valt samen met de polen. De telling begint dus aan de evenaar. Elk punt op aarde kan worden vastgelegd met de coördinaten, het snijpunt van een meridiaan en een parallel, een lengte- en een breedtegraad. Amsterdam ligt bijvoorbeeld op N (North, vroeger NB of noorderbreedte) en 4 55 E (East, vroeger OL of oosterlengte). Op een goede kaart kan je aan de hand van dit systeem van lijnen de ligging van elk punt op de kaart aflezen. Deze meridianen of parallellen zijn meestal als een raster over de kaarten heen getrokken, maar soms wordt de waarde ervan enkel aan de rand aangeduid en dien je de ligging ervan op het kaartvlak zelf te visualiseren. Deze lijnen laten de lokalisatie in X en Y richting toe. 66

11 6C. Topografische kaarten: opdrachten 6C.1. Algemene voorbereidende opdrachten Landschapsstudie is gebaseerd op waarnemingen en heeft tot doel kennis en inzichten te verwerven, naast inhouden, waarden en normen. Door landschapswaarneming leren we waarderen of (ver)oordelen wat we zien. We kunnen ook aan landschapsbeschrijving doen aan de hand van kaarten, in dit geval is de topografische kaart het best geschikt. Daarvoor moeten we de verschillende landschapselementen nagaan op kaart en ze zo goed mogelijk beschrijven. Om de kaartstudie tot een goed einde te brengen is het belangrijk jullie groep in twee te splitsen. Een groep die de buitenopdrachten rond landschapsbeleving uitvoeren en een deel dat zich tot de kaartstudie toelegt. Benodigdheden buitengroep Opdrachtenblad buitengroep Kompas Benodigdheden binnengroep Opdrachtenblad binnengroep Topografische kaarten 1:10 000, 1: , 1:

12 6C.2. Buitengroep Neem als uitgangspositie het erf van Steven en tracht onderstaande vragen zo goed mogelijk op te lossen. 1. Reliëf Bespreek het reliëf aan de hand van de vier H s: hoogte, hoogteverschil, horizon en helling. Doe dit zowel voor het landschap richting noorden als zuiden. Landschap ten noorden van Steven Vanhecke 4 H s Beschrijving Reliëfvorm Helling Hoogteverschil Horizon Hoogte Landschap ten zuiden van Steven Vanhecke w4 H s Beschrijving Reliëfvorm Helling Hoogteverschil Horizon Hoogte 68

13 2. Open en gesloten landschap Neem opnieuw dezelfde kijkrichtingen als in de vorige oefening. Geef aan of het landschap open of gesloten is en verklaar je antwoord. Open/gesloten Landschap ten noorden van Steven Vanhecke Verklaar/toon aan Landschap ten zuiden van Steven Vanhecke Open/gesloten Verklaar/toon aan 69

14 3. Percelen Het gebied waar je je bevindt is in elk geval een landbouwgebied. Wat in de beschrijving in geen geval mag vergeten worden is de vorm van de percelen en waarvoor ze gebruikt worden. Beschrijf kort de perceelsvorm: 4. Bodemgebruik Ook het bodemgebruik is af te lezen in het landschap. Som de verschillende soorten bodemgebruik op die je ziet van op het erf van Steven en voorzie ze van een symbool: Bodemgebruik rond het bedrijf van Steven Symbool Verklaring 70

15 6C.3. Binnengroep Lokaliseer het bedrijf van Steven Vanhecke op de drie topografische kaarten. Bekijk aandachtig de verschillen tussen de topografische kaarten en voer onderstaande opdrachten zo goed mogelijk uit. Geef telkens aan welke topografische kaart je gebruikt hebt. 1. Kaartnummer en naam + equidistantie Geef van elke kaart het kaartnummer en de kaartnaam. Zoek tevens de equidistantie per kaart. Wat betekent equidistantie? Schaal Kaartnaam Kaartnummer Equidistantie Bestaat er een link of verschillen tussen de verschillende kaarten op vlak van naam, nummer en equidistantie? 71

16 2. Reliëf Bespreek het reliëf aan de hand van de vier H s: hoogte, hoogteverschil, horizon en helling. Doe dit zowel voor het landschap richting noorden als richting zuiden. Landschap ten noorden van Steven Vanhecke 4 H s Beschrijving Reliëfvorm Helling Hoogteverschil Horizon Hoogte Landschap ten zuiden van Steven Vanhecke w4 H s Beschrijving Reliëfvorm Helling Hoogteverschil Horizon Hoogte EXTRA: Kun je een verband leggen tussen de reliëfvorm en de equidistantie op de topografische kaarten? Vergelijk of toon aan via andere voorbeelden in België. 72

17 3. Open en gesloten landschap Neem opnieuw dezelfde kijkrichtingen als in de vorige oefening. Geef aan of het landschap open of gesloten is en verklaar je antwoord. Welke kaart(en) heb je hiervoor geraadpleegd? Geef de schaal. Open/gesloten Landschap ten noorden van Steven Vanhecke Verklaar/toon aan Landschap ten zuiden van Steven Vanhecke Open/gesloten Verklaar/toon aan 73

18 4. Percelen Het gebied waar je je bevindt is in een landbouwgebied. Wat in de beschrijving in geen geval mag vergeten worden is de beschrijving/vorm van de percelen en waarvoor ze gebruikt worden. Beschrijf kort de perceelsvorm: 5. Bodemgebruik Ook het bodemgebruik is af te lezen op een topografische kaart, bekijk de legende aandachtig. Som de verschillende soorten bodemgebruik op in een straal van 500m rond het bedrijf van Steven en geef het symbool weer. Denk goed na welke kaart je de meeste details geeft. HULP: cm op kaart cm in werkelijkheid 1 kaartschaal m= cm 74

19 Symbool Bodemgebruik in een straal van 500m rond het bedrijf van Steven Verklaring Gebruikte kaart: 75

20 6C.4. Buitengroep en binnengroep De buitengroep en de binnengroep komen terug samen. De verschillende oefeningen worden vergeleken en besproken. Synthese: Landschap ten noorden van Steven Vanhecke Perceelsvorm Reliëfvorm Open/gesloten Landschap ten zuiden van Steven Vanhecke Perceelsvorm Reliëfvorm Open/gesloten Mate van voorkomen (schatting) Bodemgebruik rond het bedrijf van Steven Best passend symbool Bodemgebruik (eigen op kaartsymbool) Uitdieping ASO Verdeel de volledige groep over de drie kaarten. Lokaliseer per groep het bedrijf van Steven op de topografische kaarten aan de hand van de geografische coördinaten die vermeld staan aan de rand van de topografische kaarten. Geografische coördinaten van het bedrijf van Steven Vanhecke Kaart Breedteligging Lengteligging 1: : :

St. Scouting St. Franciscus Wijchen

St. Scouting St. Franciscus Wijchen (Land)kaarten Een kaart geeft ons een schat aan informatie over de omgeving waarin we op pad zijn. Maar om al die informatie te kunnen gebruiken moet je natuurlijk wel weten waar je het kunt vinden. Daarom

Nadere informatie

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond.

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond. Rekenen aan de aarde Introductie Bij het vak aardrijkskunde wordt de aarde bestudeerd. De aarde is een bol. Om te bepalen waar je je op deze bol bevindt zijn denkbeeldige lijnen over de aarde getrokken,

Nadere informatie

Lessen over Cosmografie

Lessen over Cosmografie Lessen over Cosmografie Les 1 : Geografische coördinaten Meridianen en parallellen Orthodromen of grootcirkels Geografische lengte en breedte Afstand gemeten langs meridiaan en parallel Orthodromische

Nadere informatie

a. vakgebonden eindtermen p. 2 b. leerplandoelstelllingen in het vrij onderwijs (VSKO) p. 3

a. vakgebonden eindtermen p. 2 b. leerplandoelstelllingen in het vrij onderwijs (VSKO) p. 3 VELDWERK LANDSCHAP DOELEN Met dit educatief pakket, ontwikkeld door de natuur- en milieueducatie dienst van de Provincie West-Vlaanderen worden belangrijke doelen en leerplandoelstellingen bereikt in het

Nadere informatie

Reader oriëntatietechnieken

Reader oriëntatietechnieken Reader oriëntatietechnieken Inhoud 1. Schaal 2. Legenda 3. Coördinatenstelsels 4. Soorten kompassen 5. Declinatiecorrectie 6. Inclinatie 7. Kaart op het noorden leggen 8. Looprichting bepalen 9. Koers

Nadere informatie

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING Naam: Esther Geuens Campus Heverlee Hertogstraat 178 3001 Heverlee Tel. 016 375600 www.khleuven.be Vakkencombinatie: aardrijkskunde- biologie Stagebegeleider

Nadere informatie

Oriënteren Kaart en Kompas

Oriënteren Kaart en Kompas Oriënteren Kaart en Kompas Om veilig de weg te kunnen vinden in onbekend gebied, is het handig kennis van navigatie met kaart en kompas te hebben. Om het insigne Oriëntatie in de wacht te slepen, moet

Nadere informatie

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING H Campus Heverlee Hertogstraat 178 3001 Heverlee Tel. 016 375600 www.khleuven.be LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING Naam: Maria Muñoz Vakkencombinatie: AA - GES Stagebegeleider DLO: H. Verstappen

Nadere informatie

Landkaarten en coördinaten

Landkaarten en coördinaten Landkaarten en coördinaten Wat is nu eigenlijk een landkaart? Nou, hou je vast. Op een landkaart staat op een plat vlak een verkleind en toegelicht beeld van een bepaald deel van het aardoppervlak afgedrukt.

Nadere informatie

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING Naam: Spilstyns Angélique Campus Heverlee Hertogstraat 178 3001 Heverlee Tel. 016 375600 www.khleuven.be Vakkencombinatie: AA - ENG Stagebegeleider DLO:

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/87197

Zon, aarde en maan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/87197 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 december 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/87197 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING Naam: Spilstyns Angélique Campus Heverlee Hertogstraat 178 3001 Heverlee Tel. 016 375600 www.khleuven.be Vakkencombinatie: AA - ENG Stagebegeleider DLO:

Nadere informatie

Opleiding Meetploegen

Opleiding Meetploegen Campus Vesta Opleiding Meetploegen Jef Van Tongerloo Juliaan De Bie jef.vantongerloo@geel.be juliaan.debie@brandweer.mechelen.be Hfdst. 1 3. Kaartlezen Inleiding 1.3.1 Kaarten. Sterk verkleinde weergave

Nadere informatie

Geografische coördinaten

Geografische coördinaten Geografische coördinaten Het bepalen van een plaats op aarde geschiedt met behulp van twee verschillende soorten cirkels. Eerst tekenen we de cirkels die noord- en zuidpool verbinden. Die cirkels worden

Nadere informatie

Richtingen, coördinaten en oriënteren

Richtingen, coördinaten en oriënteren 1 Richtingen, coördinaten en oriënteren Amundsenvendel Ermelo 2001 H USKY PUBLICATIES E r m e l o Pagina 2 Pagina 11 Inhoudsopgave Richtingen 3 De kaart schaal 4 Plaatsbepaling op de kaart het coördinatensysteem

Nadere informatie

De stafkaarten van België op cd-rom

De stafkaarten van België op cd-rom De stafkaarten van België op cd-rom De stafkaarten van België op cd-rom Vlaanderen en Brussel: Interactieve kaart TOP250R voor heel België (schaal 1:250.000) Interactieve kaart TOP50R voor Vlaanderen en

Nadere informatie

Adventure Race Tips & Tricks

Adventure Race Tips & Tricks 1 Adventure Race Tips & Tricks Hierbij een korte beschrijving van de belangrijkste hulpmiddelen voor een adventure race / navigatietocht en een korte beschrijving van gebruikte methodes voor het uitzetten.

Nadere informatie

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING Naam: Nele Mertens Campus Heverlee Hertogstraat 178 3001 Heverlee Tel. 016 375600 www.khleuven.be Vakkencombinatie: Aardrijkskunde - Biologie Stagebegeleider

Nadere informatie

VZW Airsoft Oostende. Inhoud :

VZW Airsoft Oostende. Inhoud : KAARTLEZEN Inhoud : KAARTLEZEN :...2 1. Inleiding :...2 1.1 Bepaling van een kaart :...2 1.2. Belang van het kaartlezen :...2 1.3. Soorten kaarten :...2 1.4. De kaartprojectie :...2 2. De Topografische

Nadere informatie

Tochttechnieken Cursus Coördinatie Bijlage cursus 5

Tochttechnieken Cursus Coördinatie Bijlage cursus 5 Tochttechnieken Cursus Bijlage cursus 5 Door: Maurits Westerik Jong Nederland De Lutte. December 2008 Inhoudsopgave 1. Kompas... 3 2. Kaarten... 4 3. Coördinaten... 5 4. Kruispeiling... 6 Jong Nederland,

Nadere informatie

De landbouwer als landschapsbouwer. 5. De landbouwer als landschapsbouwer: ICT-thuisopdracht

De landbouwer als landschapsbouwer. 5. De landbouwer als landschapsbouwer: ICT-thuisopdracht 5. De landbouwer als : ICT-thuisopdracht Bedrijf: Steven Vanhecke Oude Burkelslag 10 9990 Maldegem Inleiding Een belangrijk doel in de derde graad van het secundair onderwijs is ongetwijfeld jullie laten

Nadere informatie

De metrieke schaal is de verhouding van de afstand in werkelijkheid tot de afstand op kaart.

De metrieke schaal is de verhouding van de afstand in werkelijkheid tot de afstand op kaart. 3. Kaartlezen 1. De gebruikelijke numerieke schalen. (teervoet) 2. De grafische schaal + toepassingen. (teervoet) 3. Werken met schalen. (teervoet) 4. De betekenis van de schaal der symbolen. 5. De betekenis

Nadere informatie

Navigatiereader. 9 e editie 14 oktober tot en met 19 oktober 2014. Versie: 26-9-2014 Definitief

Navigatiereader. 9 e editie 14 oktober tot en met 19 oktober 2014. Versie: 26-9-2014 Definitief 9 e editie 14 oktober tot en met 19 oktober 2014 Versie: 26-9-2014 Definitief Inhoudsopgave 1. Inleiding p. 3 2. De aarde p. 4 Een indeling op de aarde p. 4 Lengte en breedte p. 4 3. De zeekaart p. 6 Het

Nadere informatie

Navigatiereader Race of the Classics

Navigatiereader Race of the Classics Navigatiereader Race of the Classics Zondag 29 maart tot en met zondag 5 april 2015 Inhoud Inleiding De aarde De zeekaart Drift, stroom en koersrekening Invullen van het logboek Eenheden, termen en afkortingen

Nadere informatie

Oriënteren. Met andere hulpmiddelen dan het kompas. 1. Door middel van de zon:

Oriënteren. Met andere hulpmiddelen dan het kompas. 1. Door middel van de zon: 4. Oriënteren Ik kan me oriënteren 1. door middel van de zon. 2. door middel van het uurwerk. 3. door middel van de sterren. 4. doormiddel van natuurfenomenen 5. door middel van merktekens (teervoet) 31

Nadere informatie

Stafkaart DOCK. Dropping Oudleiding Chiro Kaart hoogtelijn. kilometervak. akkerland. weiland. naaldbos. loofbos

Stafkaart DOCK. Dropping Oudleiding Chiro Kaart hoogtelijn. kilometervak. akkerland. weiland. naaldbos. loofbos DOCK hoogtelijn Stafkaart kilometervak akkerland weiland naaldbos loofbos s onverharde weg (bospad/zandweg/ ) verharde weg (asfalt/beton/ ) s Legende Stafkaart Kompas en kompas- schieten: Een typische

Nadere informatie

Oriëntatie. kaart, kompas, GPS. Kompashandgrepen Kaarten en projecties GPS Oriëntatie Opdrachten en spellen

Oriëntatie. kaart, kompas, GPS. Kompashandgrepen Kaarten en projecties GPS Oriëntatie Opdrachten en spellen Oriëntatie kaart, kompas, GPS Kompashandgrepen Kaarten en projecties GPS Oriëntatie Opdrachten en spellen Instant uitleg voor leiding en scouts Voor gebruik tijdens (gezamenlijke)activiteiten, opkomsten

Nadere informatie

Cartografische oefeningen antwoorden voor de leerkracht

Cartografische oefeningen antwoorden voor de leerkracht Cartografische oefeningen antwoorden voor de leerkracht Stad OCMW V.U.: welzijnshuis Sint-Niklaas naam achternaam Abingdonstraat 99 9100 Sint-Niklaas Stedelijke Musea Sint-Niklaas 1 Meting met het gps-toestel

Nadere informatie

Oriëntatie kaart, kompas, GPS

Oriëntatie kaart, kompas, GPS Oriëntatie kaart, kompas, GPS Kompashandgrepen Kaarten en projecties GPS Oriëntatie Opdrachten en spellen Instant uitleg voor leiding en scouts Voor gebruik tijdens (gezamenlijke)activiteiten, opkomsten

Nadere informatie

Koers- en plaatsbepaling (1)

Koers- en plaatsbepaling (1) Hoofdstuk 5 Navigatie (1) Koers- en plaatsbepaling (1) Navigatie: 1) Het bepalen van de te volgen weg bij gegeven plaats van vertrek (afgevaren plaats) en de plaats van bestemming (bekomen plaats) 2) Het

Nadere informatie

--- Top50orohydro- 381dpi --- PRODUCTSPECIFICATIE V3.0 (2011)

--- Top50orohydro- 381dpi --- PRODUCTSPECIFICATIE V3.0 (2011) --- Top50orohydro- 381dpi --- V3.0 (2011) PRODUCTSPECIFICATIE Pagina 1 van 10 Productspecificatie Top50orohydro- 381dpi V3.0 (2011) 1. OVERZICHT 1.1. Informatie over de opstelling van de productspecificatie

Nadere informatie

ZONNELOPER N N WWW.EU-UNAWE.ORG/NL WWW.ASTRONOMIE.NL 52 NL. 90 NOORDPOOL maart. juni juli. aug. sept. okt. mei. april. feb

ZONNELOPER N N WWW.EU-UNAWE.ORG/NL WWW.ASTRONOMIE.NL 52 NL. 90 NOORDPOOL maart. juni juli. aug. sept. okt. mei. april. feb 40 N VALAB N ZONNELOPER NW NO STAND VAN DE ZON IN GRADEN BOVEN DE HORIZON 10 20 W O 30 50 60 ZW ZO 70 Z 52 NL BREEDTEGRAAD 80 70 60 50 40 30 20 10 0 EVENAAR KALENDER NE zomerzonnewende mei april juni juli

Nadere informatie

Werken met De Grote BOSATLAS E D I T I E T W E E Ë N V I J F T I G

Werken met De Grote BOSATLAS E D I T I E T W E E Ë N V I J F T I G Werken met De Grote BOSATLAS E D I T I E T W E E Ë N V I J F T I G Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Algemene inhoud blz. 3 Hoofdstuk 2 Achterschutblad/bladwijzer blz. 3 Hoofdstuk 3 Register blz. 4 Hoofdstuk 4

Nadere informatie

Cartografische oefeningen

Cartografische oefeningen Cartografische oefeningen Stad OCMW V.U.: welzijnshuis Sint-Niklaas naam achternaam Abingdonstraat 99 9100 Sint-Niklaas Stedelijke Musea Sint-Niklaas 1. Meting met het gps-toestel satelliet gps-scherm

Nadere informatie

PLAATSBEPALING OP AARDE

PLAATSBEPALING OP AARDE 1 Aardrijkskunde PLAATSBEPALING OP AARDE 1. Geschiedenis Stel dat je ergens naartoe zou willen reizen (veel verder dan naar je vriendje in het volgende dorp! ), hoe zou je dan kunnen weten welke weg of

Nadere informatie

Een overzicht van de meest gebruikte tochttechnieken

Een overzicht van de meest gebruikte tochttechnieken Tochttechnieken Een overzicht van de meest gebruikte tochttechnieken In dit boekje vindt je uitleg van tochttechnieken die we veel bij Scouting gebruiken. Dit boekje kan je helpen bij het leren van technieken

Nadere informatie

Differentiatie in de lessen aardrijkskunde

Differentiatie in de lessen aardrijkskunde Differentiatie in de lessen aardrijkskunde 1) Originele lesvoorbereiding Ik heb er voor gekozen om voor mijn herhalingsles in het eerste jaar een differentiatieopdracht te maken. Als ik terugkijk naar

Nadere informatie

BEGELEID ZELFSTANDIG LEREN GESCHIEDENIS

BEGELEID ZELFSTANDIG LEREN GESCHIEDENIS BEGELEID ZELFSTANDIG LEREN GESCHIEDENIS BZL 1-30 september 2007 WERKBRIEF Naam: Klas: Legende individueel per twee in groep Nr: Verplichte opdracht Vrije opdracht Correctie met sleutel Pc nodig BZL 1 Werken

Nadere informatie

BZL WISKUNDE Naam: Klas:

BZL WISKUNDE Naam: Klas: BZL WISKUNDE Naam: Klas: Ruimtelijk Inzicht en driehoeksmeting in een Rechthoekige driehoek Doel van de taak Zelfstandig de geziene leerstof in verband met rechthoekige driehoeken gebruiken in het vlak

Nadere informatie

1. INLEIDING... 3 2. PERSPECTIEVEN... 4 3. PROJECTIEMETHODEN... 8 4. AANZICHTEN TEKENEN... 10 5. PERSPECTIEF TEKENEN... 14 6. BRONVERMELDING...

1. INLEIDING... 3 2. PERSPECTIEVEN... 4 3. PROJECTIEMETHODEN... 8 4. AANZICHTEN TEKENEN... 10 5. PERSPECTIEF TEKENEN... 14 6. BRONVERMELDING... 1. INLEIDING... 3 2. PERSPECTIEVEN... 4 3. PROJECTIEMETHODEN... 8 4. AANZICHTEN TEKENEN... 10 5. PERSPECTIEF TEKENEN... 14 6. BRONVERMELDING... 22 Leerplandoelstellingen Perspectieftekenen 9. De afgewerkte

Nadere informatie

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer DE BAAN VAN DE ZON Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO 2 -zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

--- ORTHO --- v1.3 (2011) PRODUCTSPECIFICATIE

--- ORTHO --- v1.3 (2011) PRODUCTSPECIFICATIE --- ORTHO --- v1.3 (2011) PRODUCTSPECIFICATIE Pagina 1 van 8 V1.3 (2011) 1. OVERZICHT 1.1. Informatie over de aanmaak van de productspecificatie Titel: Referentiedatum: 01/07/2011 Contactinformatie: Nationaal

Nadere informatie

Positie en koers in de kaart zetten.

Positie en koers in de kaart zetten. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Menno Jacobs 09 February 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/72005 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

EEN UNIFORME METHODE OM VLAKKE ZONNEWIJZERS TE BEREKENEN

EEN UNIFORME METHODE OM VLAKKE ZONNEWIJZERS TE BEREKENEN EEN UNIFORME METHODE OM VLAKKE ZONNEWIJZERS TE BEREKENEN toepasbaar over de gehele wereld door fer j. de vries, eindhoven voorbeeld van zonnewijzers op een dodecaëder datum: Oktober 2002 Last Modified

Nadere informatie

Vlakke meetkunde. Module 6. 6.1 Geijkte rechte. 6.1.1 Afstand tussen twee punten. 6.1.2 Midden van een lijnstuk

Vlakke meetkunde. Module 6. 6.1 Geijkte rechte. 6.1.1 Afstand tussen twee punten. 6.1.2 Midden van een lijnstuk Module 6 Vlakke meetkunde 6. Geijkte rechte Beschouw een rechte L en kies op deze rechte een punt o als oorsprong en een punt e als eenheidspunt. Indien men aan o en e respectievelijk de getallen 0 en

Nadere informatie

Cursus Kaart en Kompas

Cursus Kaart en Kompas Cursus Kaart en Kompas sponsored by Introductie Het kompas en de werking ervan is voor sommige mensen nog altijd een soort magie. Het feit dat het kleine naaldje altijd feilloos het noorden weet te vinden

Nadere informatie

Hoogtelijnen en doorsnedes tekenen. Introductie. Hoe werk je met hoogtelijnen?

Hoogtelijnen en doorsnedes tekenen. Introductie. Hoe werk je met hoogtelijnen? Hoogtelijnen en doorsnedes tekenen Introductie Er zijn verschillende manieren om hoogte op een kaart aan te geven. Op wandkaarten in het aardrijkskundelokaal wordt veel gebruik gemaakt van kleuren. Een

Nadere informatie

WIE ZOEKT, DIE VINDT!

WIE ZOEKT, DIE VINDT! I WIE ZOEKT, DIE VINDT! Eigenlijk is kaartlezen een zoekspelletje. Aan de hand van een index en een legende zijn we in staat om een bepaalde plaats op een kaart gemakkelijk terug te vinden. Dit gebeurt

Nadere informatie

Tochttechnieken. Cursus kaart en kompas. Bijlage cursus 5. Door: Maurits Westerik Jong Nederland De Lutte. December 2008.

Tochttechnieken. Cursus kaart en kompas. Bijlage cursus 5. Door: Maurits Westerik Jong Nederland De Lutte. December 2008. Tochttechnieken Cursus kaart en kompas Bijlage cursus 5 Door: Maurits Westerik Jong Nederland De Lutte. December 2008 Met dank aan: Hiking-site.nl Inhoudsopgave 1. Introductie... 3 2. Het bepalen van de

Nadere informatie

--- Top10map-381dpi --- V3.0 (2011) PRODUCTSPECIFICATIE

--- Top10map-381dpi --- V3.0 (2011) PRODUCTSPECIFICATIE --- Top10map-381dpi --- V3.0 (2011) PRODUCTSPECIFICATIE Pagina 1 van 12 Productspecificatie Top10map- 381dpi V3.0 (2011) 1. OVERZICHT 1.1. Informatie over de opstelling van de productspecificatie Titel

Nadere informatie

NAVIGATIEREADER. 28 e Studenteneditie

NAVIGATIEREADER. 28 e Studenteneditie NAVIGATIEREADER 28 e Studenteneditie Maandag 4 april tot en met zondag 10 april 2016 INHOUDSOPGAVE 1. 2. 3. 4. 5. 6. Inleiding De Aarde Een indeling op de aarde Lengte en breedte Nautical mile De zeekaart

Nadere informatie

De landbouwer als landschapsbouwer. 8A. Reliëfprofiel: Hoogtemeting

De landbouwer als landschapsbouwer. 8A. Reliëfprofiel: Hoogtemeting 8A. Reliëfprofiel: Hoogtemeting 8A.1. Inleiding Zoals je intussen zelf hebt kunnen bemerken is het Meetjesland een vrij vlak landschap. Toch zijn er een aantal lokale reliëfverschillen die zeer typerend

Nadere informatie

Kaart en kompas. Controleer dus goed of de omgeving nog overeenstemt met de kaart vooraleer je jongens of meisjes op pad te sturen.

Kaart en kompas. Controleer dus goed of de omgeving nog overeenstemt met de kaart vooraleer je jongens of meisjes op pad te sturen. Kaart en kompas 1. Stafkaarten Een stafkaart laat ons toe, door middel van overeengekomen tekens, het terrein te zien zoals een foto van een landschap uit de lucht. Door deze afgesproken tekens kunnen

Nadere informatie

Doe-bundel Neerpede. Klas:

Doe-bundel Neerpede. Klas: Doe-bundel Neerpede Naam: Klas: Datum: Gegevens Neerpede 1. De weg van de school naar Pede. 1.1 Zoek uit op welke manier we het goedkoopst en het snelst in Neerpede geraken. 1.2 Zoek ook uit hoe we na

Nadere informatie

Inleiding. Wij hopen dat jullie iets aan dit boekje hebben tijdens de voorbereidingen en de hike zelf.

Inleiding. Wij hopen dat jullie iets aan dit boekje hebben tijdens de voorbereidingen en de hike zelf. JPG Hikewijzer Inleiding Voor je heb je de eerste uitgave van het hike boekje van de Johannes Post Groep. In dit boekje worden verschillende technieken behandeld die je onder een hike tegen kunt komen.

Nadere informatie

KWT opdracht Atlas gebruik

KWT opdracht Atlas gebruik Auteur Erik van Wijngaarden Laatst gewijzigd 22 September 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/65793 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

> Schatting van de verplaatsingssnelheid

> Schatting van de verplaatsingssnelheid >>> Context De Meteosat satelliet De Meteosat satellieten zijn geostationaire satellieten, dat wil zeggen dat de bewegingsrichting gelijk is aan die van de Aarde en de rotatieperiode dezelfde is als die

Nadere informatie

De vectorroute bestaat er in twee varianten: Met een vaste noordpijl en met een draaiende noordpijl.

De vectorroute bestaat er in twee varianten: Met een vaste noordpijl en met een draaiende noordpijl. De vectorroute In de vectorroute wordt de richting van de noordpijl gegeven, die wordt getekend met een dubbele poot. Deze noordpijl hoeft niet per definitie naar de bovenkant van de bladzijde te wijzen.

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:... Expertgroep 3: De seizoenen Naam leerling:.... Leden expertgroep:... Voorbereiding Lente, zomer, herfst en winter zijn seizoenen met elk hun eigen karakter. Jullie gaan onderzoeken hoe het komt dat we

Nadere informatie

Oriëntatie. Thema: Kaart en Kompas

Oriëntatie. Thema: Kaart en Kompas Oriëntatie Thema: Kaart en Kompas Oriëntatie Inhoudsopgave 1. Introductie Kaarten... 3 1.1. Inleiding... 3 Het vinden van de weg... 3 Geschiedenis... 3 Delfstoffen winning... 3 Overzichtskaarten... 3 Thematische

Nadere informatie

Het geografisch informatiesysteem en de kaart 1:50 000

Het geografisch informatiesysteem en de kaart 1:50 000 Het geografisch informatiesysteem en de kaart 1:50 000 INHOUDSTAFEL De numerieke basiskaart van het NGI : een geografische database Structurering en identificatie van TOP10V Basisdocumenten Identificatie-

Nadere informatie

jaar Wiskundetoernooi

jaar Wiskundetoernooi 1992 1993 2000 1994 1999 1995 1997 1998 1996 2001 2002 2003 2014 2015 2016 2012 2013 2004 2011 2010 2005 2009 2007 2006 2008 jaar Wiskundetoernooi Sum Of Us 2016 MET WISKUNDE NAAR DE NOORDPOOL Beste deelnemers

Nadere informatie

Atlasvaardigheden T-excellent. Udens College. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Atlasvaardigheden T-excellent. Udens College. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Udens College Laatst gewijzigd 21 June 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/73874 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Kijk op kaarten! Titels in deze serie:

Kijk op kaarten! Titels in deze serie: Kijk op kaarten! Titels in deze serie: HB: 978-94-6175-096-9 EB: 978-94-6175-903-0 HB: 978-94-6175-095-2 EB: 978-94-6175-902-3 HB: 978-94-6175-094-5 EB: 978-94-6175-901-6 Over de schrijfster Melanie Waldron

Nadere informatie

Slagharen op de kaart

Slagharen op de kaart 2 Slagharen op de kaart Docentenhandreiking slagharen op de kaart 1800 1850 1900 1950 2000 Samenvatting In deze les gaan leerlingen als cartograaf aan de slag. Een cartograaf maakt ruimtelijke informatie

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING Naam: Ilona Betzhold & Bryan Bisschops UC Leuven-Limburg Lerarenopleiding Vestiging Heverlee Hertogstraat 178, 3001 Heverlee Tel. +32 16 37 56 00 Vakkencombinatie:

Nadere informatie

EN DE PUZZELOPLOSSINGEN TEKST EN TEKENINGEN VAN HET DTT

EN DE PUZZELOPLOSSINGEN TEKST EN TEKENINGEN VAN HET DTT EN DE PUZZELOPLOSSINGEN TEKST EN TEKENINGEN VAN HET DTT Nederlandse Uitgave Mei 2001 Oplossing puzzel 1: De snelste route naar het eten Lengte route I: 14.2cm Lengte route II: 16.4cm Lengte route III:

Nadere informatie

Sterrenkunde in klas 6

Sterrenkunde in klas 6 Sterrenkunde in klas 6 Grondervaringen van de mens: de oerlijn, de oercirkel en het oerkruis; geometrie en kosmologie In dit inleidende hoofdstuk gaan we uit van drie oerervaringen die we aan de hemel

Nadere informatie

Aan de gang. Wiskunde B-dag 2015, vrijdag 13 november, 9:00u-16:00u

Aan de gang. Wiskunde B-dag 2015, vrijdag 13 november, 9:00u-16:00u Aan de gang Wiskunde B-dag 2015, vrijdag 13 november, 9:00u-16:00u Verkenning 1 (Piano) Je moet een zware piano verschuiven door een 1 meter brede gang met een rechte hoek er in. In de figuur hierboven

Nadere informatie

De Hemel. N.G. Schultheiss

De Hemel. N.G. Schultheiss 1 De Hemel N.G. Schultheiss 1 Inleiding Deze module is direct te volgen vanaf de derde klas. Deze module wordt vervolgd met de module Het heelal. Uiteindelijk kun je met de opgedane kennis een telescoop

Nadere informatie

Kaart en kompas. Oriënteren met kaart en kompas. Amundsenvendel Ermelo. Kaart en kompas. E r m e l o

Kaart en kompas. Oriënteren met kaart en kompas. Amundsenvendel Ermelo. Kaart en kompas. E r m e l o 3 Oriënteren met kaart en kompas Amundsenvendel Ermelo 2001 H USKY PUBLICATIES E r m e l o Pagina 2 Pagina 11 Inhoudsopgave Het kompas 3 Oriënteren met het kompas Oriënteren van de kaart 4 eerste handgreep

Nadere informatie

Hike Boekje #RSW-NVF

Hike Boekje #RSW-NVF Hike Boekje #RSW-NVF Inleiding Voor je heb je de heb je het Hike boekje voor de #RSW-NVF. De technieken die hierin behandeld worden zullen worden gebruikt tijdens de #RSW-NVF. Het boekje gaat onder andere

Nadere informatie

HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN

HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN 54 II. Hoe kunnen we verklaren dat we in België vaak een wisselvallig weer hebben? Wat wordt bedoeld met wisselvallig weer? De verklaring: op ca. 50 NB hebben we een botsing

Nadere informatie

GPS - ZOEKTOCHT Handleiding GROEP 1

GPS - ZOEKTOCHT Handleiding GROEP 1 GPS - ZOEKTOCHT Handleiding GROEP 1 Waar moet ik naar op zoek? GEOCACHING Geocaching is een buitensport en spel, waarbij je een GPS-ontvanger gebruikt om ergens ter wereld een zogenaamde cache (schat)

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 : VLAKKE FIGUREN

Hoofdstuk 2 : VLAKKE FIGUREN 1 / 6 H2 Vlakke figuren Hoofdstuk 2 : VLAKKE FIGUREN 1. Wat moet ik leren? (handboek p. 46-74) 2.1 Herkennen van vlakke figuren In verband met een veelhoek: a) een veelhoek op de juiste wijze benoemen.

Nadere informatie

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING Naam: Spilstyns Angélique Campus Heverlee Hertogstraat 178 3001 Heverlee Tel. 016 375600 www.khleuven.be Vakkencombinatie: AA - Eng Stagebegeleider DLO:

Nadere informatie

Werkkatern 6 Welkom in onze provincie

Werkkatern 6 Welkom in onze provincie 1 Les 1 en 2 Mijn provincie 1 Mijn provincie op kaart Voer eerst volgende opdrachten uit op de kaart van je provincie - Kleur de gemeente waarin je school staat rood - Kleur je provinciehoofdstad geel,

Nadere informatie

1. Geef de titels van de kaarten die horen bij de bladzijden van de Grote Bosatlas.

1. Geef de titels van de kaarten die horen bij de bladzijden van de Grote Bosatlas. Atlasvaardigheden Kaarten en gegevens over landen zoek je op in een atlas. Maar hoe gebruik je ook alweer een atlas? Hoe vind je snel de juiste gegevens en informatie? De ster-vragen zijn iets moeilijker.

Nadere informatie

Boldriehoeken op een wereldkaart. 1. Op zoek naar de kortste afstand

Boldriehoeken op een wereldkaart. 1. Op zoek naar de kortste afstand Boldriehoeken op een wereldkaart 1. Op zoek naar de kortste afstand Een boldriehoek op een wereldbol kun je je makkelijk inbeelden. Je kiest drie steden, en op het aardoppervlak en je verbindt ze met drie

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

DIDACTISCHE DOCUMENTEN VAN DE EIGEN LEEFOMGEVING

DIDACTISCHE DOCUMENTEN VAN DE EIGEN LEEFOMGEVING DIDACTISCHE DOCUMENTEN VAN DE EIGEN LEEFOMGEVING Een studie van de omgeving ZAVENTEM - BRUSSEL Arne Willems 1SA2 NE-AA 2015-2016 Inhoudstafel Lijst met figuren... 4-5 Lijst met bijlagen...5 4.1 Hoofdstuk

Nadere informatie

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING Naam: Toon Steenssens UC Leuven-Limburg Lerarenopleiding Vestiging Heverlee Hertogstraat 178, 3001 Heverlee Tel. +32 16 37 56 00 Vakkencombinatie: Aardrijkskunde

Nadere informatie

Toets_Geowijzer_hfdst1

Toets_Geowijzer_hfdst1 Toets_Geowijzer_hfdst1 Vragen Samengesteld door: visign@hetnet.nl Datum: 31-1-2017 Tijd: 11:01 Samenstelling: Geowijzer Vraag: 2, 3, 4, 5, 7, 9, 11, 12, 12, 13, 13, 13, 14, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20,

Nadere informatie

Oriëntatieloop Handleiding

Oriëntatieloop Handleiding Oriëntatieloop Handleiding Hoe kan ik de Oriëntatieloop ontlenen? Voor de reservatie van het materiaal kan je terecht bij de dienst onthaal & info. De kostprijs van het gehuurde materiaal wordt verrekend

Nadere informatie

WISKUNDE-ESTAFETTE Minuten voor 20 opgaven. Het totaal aantal te behalen punten is 500

WISKUNDE-ESTAFETTE Minuten voor 20 opgaven. Het totaal aantal te behalen punten is 500 WISKUNDE-ESTFETTE 2014 60 Minuten voor 20 opgaven. Het totaal aantal te behalen punten is 00 1 (20 punten) Gegeven zijn drie aan elkaar rakende cirkels met straal 1. Hoe groot is de (donkergrijze) oppervlakte

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Eigen leefomgeving: MECHELEN

Eigen leefomgeving: MECHELEN Eigen leefomgeving: MECHELEN 0. Inleiding Wat merk je op aan de vorm van de stad?.. Is dit een typisch kenmerk voor Mechelen?... Welke functie heeft dit?.... Duid op de onderstaande kaart aan: o De ring

Nadere informatie

Overzicht en kenmerken te onderscheiden Edities TK 1: kleurendruk

Overzicht en kenmerken te onderscheiden Edities TK 1: kleurendruk 1 Overzicht en kenmerken te onderscheiden Edities TK 1:50.000 kleurendruk 1885-1982 1. TMK-uitgaven en TMK-herdrukken 1885-1930/'39 Algemene kenmerken: In Bonneprojectie In kwartbladen (I t/m IV) of in

Nadere informatie

Hoe een hoepelzonnewijzer correct opstellen? (Willy Ory)

Hoe een hoepelzonnewijzer correct opstellen? (Willy Ory) Hoe een hoepelzonnewijzer correct opstellen? (Willy Ory) Heel wat tuinzonnewijzers staan slecht opgesteld. Dikwijls zijn zulke ornamenten gekocht in tuincentra of ergens in het buitenland tijdens een vakantietrip,

Nadere informatie

Wat ga je in deze opdracht leren? Meer leren over: soorten vragen, vraagwoorden, signaalwoorden en sleutelwoorden

Wat ga je in deze opdracht leren? Meer leren over: soorten vragen, vraagwoorden, signaalwoorden en sleutelwoorden Wat ga je in deze opdracht leren? Meer leren over: soorten vragen, vraagwoorden, signaalwoorden en sleutelwoorden Soorten vragen, vraagwoorden, signaal- en sleutelwoorden Schema 1 Soorten vragen Open vraag

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

AstroNavigatie [Celestial Navigation]

AstroNavigatie [Celestial Navigation] AstroNavigatie [Celestial Navigation] Samenvatting 1 e avond Redert Steens Oktober 2012 Versie 30 juli 2012 Even beginnen aan het eind Wat heb je daarvoor nodig? Voor het bepalen van je locatie (lon/lat):

Nadere informatie

3 Kermis aan de hemel

3 Kermis aan de hemel 3 Kermis aan de hemel In deze paragraaf onderzoeken en leren we over de beweging van de aarde om de zon, de draaiing van de aarde om haar as, de beweging van de maan rond de aarde, en hoe die bewegingen

Nadere informatie

Handleiding Doe-bundel Neerpede

Handleiding Doe-bundel Neerpede Handleiding Doe-bundel Neerpede Inleiding In deze bundel vind je de nodige informatie om de leerlingen te begeleiden bij het invullen van de Doe-bundel Neerpede. We bieden je zoveel mogelijk alternatieven

Nadere informatie

Werkbladen landschapsstudie

Werkbladen landschapsstudie Werkbladen landschapsstudie Naam: Start aan Noteer en duid aan op je kaart: Bos plantage - weide akker bebouwing Op welke hoogte ligt?. Op welke hoogte ligt het kruispunt?. Welk is het verschil tussen

Nadere informatie

Kijken naar de sterren

Kijken naar de sterren Kijken naar de sterren GROEP 7-8 73 60 minuten 1, 23, 32 en 45 De leerling: kan meeteenheden gebruiken om lengtes en hoogtes uit te drukken kan gemeten waarden aflezen weet wat een sextant is en kan het

Nadere informatie

Navigatiereader 11e editie 12 oktober tot en met 16 oktober 2016

Navigatiereader  11e editie 12 oktober tot en met 16 oktober 2016 11 e editie 12 oktober tot en met 16 oktober 2016 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding p. 3 2. De aarde p. 4 Een indeling op de aarde p. 4 Lengte en breedte p. 4 3. De zeekaart p. 6 Het bepalen van de lengte en

Nadere informatie

Rekentaalkaart - toelichting

Rekentaalkaart - toelichting Rekentaalkaart - toelichting 1. Het rekendoel van de opgave In de handleiding van reken-wiskundemethodes beschrijft bij iedere opgave of taak wat het rekendoel voor leerlingen is. Een doel van een opgave

Nadere informatie

Leerervaringen ruimte van onder- en bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw. Ruimteaspect Middenbouw. Ruimteaspect Bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw

Leerervaringen ruimte van onder- en bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw. Ruimteaspect Middenbouw. Ruimteaspect Bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw Leerervaringen ruimte van onder- en bovenbouw 1. 1. ontwikkeling ruimtebesef * waarnemen en beschrijven vertrouwde plekken * spelen, wandelen, dansen in diverse ruimtes * reflecteren op ruimtes: veilig,

Nadere informatie