MIDDELENGEBRUIK BIJ MENSEN MET EEN LICHTE VERSTANDELIJKE BEPERKING

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MIDDELENGEBRUIK BIJ MENSEN MET EEN LICHTE VERSTANDELIJKE BEPERKING"

Transcriptie

1 MIDDELENGEBRUIK BIJ MENSEN MET EEN LICHTE VERSTANDELIJKE BEPERKING Joanne E.L. VanDerNagel 1,2,3, Marion Kiewik 1,3, Marike Van Dijk 1,2, Robert Didden 4, Jan K. Buitelaar 5, Cor A.J. de Jong 1 In C. A. J. de Jong, H. A. de Haan, B. A. G. Dijkstra, & A. F. A. Schellekens (Eds.), Verslaving anders bekijken (pp ). Nijmegen: NISPA. 1 Nijmegen Institute for Scientist-Practitioners in Addiction (NISPA) 2 Tactus 3 Aveleijn 4 Trajectum 5 Centre for Evidence-based Medicine, Radboud University Medical Centre Corresponding auteur: Joanne E.L. VanDerNagel Raiffeisenstraat AM Enschede +31(0)

2 Samenvatting Hoewel ook mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB) psychoactieve stoffen gebruiken, is er weinig bekend over (problematisch) middelengebruik in deze doelgroep. In het project Substance use and misuse in Intellectual Disability (SumID) wordt in het SumIDepidemiology project de prevalentie en risicofactoren van (problematisch) middelengebruik onder LVB op verschillende manieren in kaart gebracht. Waarom doen we dit onderzoek? Net als iedereen komen ook mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB, IQ 50-85) in aanraking met alcohol en andere drugs. Zij vormen een risicogroep voor problematisch gebruik omdat zij meer risicofactoren hebben zoals een lage sociaal economische status, gedrags- en psychiatrische problemen, gebrekkige copingvaardigheden en problemen op het gebied van werk, dagbesteding en financiën. Daarbij zorgt (problematisch) gebruik vaak voor interactieproblemen met mede-cliënten of begeleiders in de LVB zorg. In de literatuur blijken de schattingen van de prevalentie van (problematisch) middelengebruik onder mensen met LVB nogal uiteen te lopen. Hier zijn meerdere oorzaken voor. Het niet systematisch screenen op gebruik levert een onderschatting van de aard en omvang van de problematiek op. Daarnaast zijn meetmethoden en definitie van de doelgroep belangrijke factoren. Middelengebruik komt bijvoorbeeld relatief veel voor onder mensen met zwakbegaafdheid (IQ 70-85), een groep die in Nederland wel, maar in veel andere landen niet tot de LVB doelgroep gerekend wordt. Daarnaast komt gebruik net als bij mensen zonder LVB - meer voor onder individuen met forensische of psychiatrische problematiek. Alles bij elkaar genomen lijkt er op basis van de internationale literatuur geen eenduidig beeld te schetsen van de prevalentie van LVB en (problematisch) middelengebruik. In een verkennend onderzoek onder Nederlandse LVB instellingen gaven stafleden aan dat zo n 4% van hun cliënten problematisch alcoholgebruiker is en zo n 5% in de problemen komt door gebruik van cannabis. Opvallend is dat ook hier de schattingen per instelling erg uiteen liepen, en dat daarnaast de handelingsverlegenheid en gebrek aan behandelperspectief groot was. Toch stond tot 2007 het thema middelengebruik of verslaving onder LVB nauwelijks op de agenda. Zowel in de verslavingszorg als LVB zorg werd niet gescreend op deze vorm van comorbiditeit, en het ontbrak aan een aan de doelgroep aangepast zorgaanbod. Hierdoor bleef veel gebruik onder deze doelgroep onontdekt, totdat de problemen uit de hand liepen.

3 Deze hiaten in de zorg waren aanleiding voor Tactus en Aveleijn om in samenwerking met het NISPA het Substance use and misuse in Intellectual Disability (SumID) project te starten. Een van de onderdelen in het SumID project is SumID-epidemiology: het in kaart brengen van de prevalentie en risicofactoren onder cliënten van LVB instellingen. Hoe hebben we dit onderzoek uitgevoerd? In SumID-epidemiology werd middelengebruik onder cliënten van LVB instellingen op verschillende manieren in kaart gebracht. We deden een literatuurstudie naar de comorbiditeit van LVB en verslaving en hoe deze gemeten kan worden, hielden een enquête onder medewerkers van LVB instellingen, vergeleken databases van patiënten uit verslavingsen LVB zorg, en voerden een grootschalig onderzoek uit onder cliënten van LVB instellingen in Nederland. Hiertoe werd een nieuwe vragenlijst (de SumID-Q) ontwikkeld. Met deze lijst wordt eerst onderzocht welke middelen (tabak, alcohol, cannabis, stimulantia en overige middelen) de cliënt kent, waarna op de voor de cliënt bekende middelen wordt doorgevraagd met kennis- en attitude vragen, vragen naar gebruik in de omgeving van de cliënt en pas dan het gebruik van de cliënt zelf. Met deze geleidelijke opbouw van het gesprek van neutrale vragen (bijvoorbeeld naar kennis van de effecten van middelen) naar meer beladen vragen (over gebruik door de patiënt) en het ondersteunend gebruik van plaatjes van middelen en symbolen wordt het praten over gebruik makkelijker gemaakt. Wat hebben we gevonden? De SumID-Q blijkt goed bruikbaar om het gebruik van cliënten met LVB in kaart te brengen. De deelnemers aan het onderzoek blijken zowel legale als illegale middelen te gebruiken. Gebruik komt conform het beeld in de algemene populatie voor onder zowel mannen als (zij het in mindere mate) vrouwen en is te vinden bij cliënten van alle soorten woonvoorzieningen. Het percentage gebruikers van alcohol is onder deelnemers aan het onderzoek wat lager dan in gemiddeld onder Nederlandse volwassenen, maar het tabak en cannabisgebruik komt in die vergelijking juist vaker voor bij mensen met een LVB. Ook is er een groep cliënten met een LVB die middelen als cocaïne, XTC, speed, GHB en heroïne gebruikt. Bij ruim 20% van de onderzochte cliënten zijn er duidelijke aanwijzingen voor problematisch alcohol- en/of druggebruik. Aan de andere kant zijn er onder de populatie cliënten met een LVB ook veel geheelonthouders.

4 Wat betekent dit voor de praktijk? In dit onderzoek werd bevestigd dat in tegenstelling tot wat velen nog steeds geloven mensen met een LVB allerhande middelen gebruiken. Met de SumID-Q is er een bruikbaar instrument voor LVB instellingen om cliënten te screenen op gebruik. Dit zou om tijdige hulpverlening mogelijk te maken het best systematisch kunnen gebeuren. Dankbetuiging Dit onderzoek was mogelijk door de steun en deelname van talloze cliënten, hun begeleiders en instellingen, Tactus verslavingszorg, Aveleijn, en de inzet van tientallen onderzoeksmedewerkers en studenten van de Universiteit Twente en Saxion. Het SumIDepidemiology onderzoek werd gefinancierd door ZonMW (dossiernummers en ), en getoetst door de METC Twente (ABR NL ). Referenties Marike van Dijk, Joanneke van der Nagel, Rianca den Ouden (2012), Ergebnisse der niederländischen SumID-Studie, In: Normal berauscht? Geistige Behinderung und Sucht/Substanzmissbrauch, Forum Sucht, 44, Duijvenbode, N. v., VanDerNagel, J. E. L., Didden, R., Engels, R. C. M. E., Buitelaar, J. K., Kiewik, M., & Jong, C. A. J. (2015). Substance use disorders in individuals with mild to borderline intellectual disability: Current status and future directions. Research in developmental disabilities. Koster, R. A., Alffenaar, J.-W. C., Greijdanus, B., VanDerNagel, J. E. L., & Uges, D. R. A. (2014). Application of sweat patch screening for 16 drugs and metabolites using a fast and highly selective LC-MS/MS method. Therapeutic Drug monitoring, 36(1), Koster RA, Alffenaar JWC, Greijdanus B, VanDerNagel, JEL, Uges, RA,. (2014) Fast and highly selective LC-MS/MS screening for THC and 16 other abused drugs and metabolites in human hair to monitor patients for drug abuse. Therapeutic Drug Monitoring, 36(2): VanDerNagel, J.E.L., Kiewik, M., Buitelaar, J.K., & Jong, C.A.J. de (2011a). Staff perspectives of substance use and misuse among adults with intellectual disabilities enrolled in Dutch disability services. Journal of Policies and Practices in Intellectual Disability, 8,

5 VanDerNagel, J.E.L., Kiewik, M., Dijk, M. van, Jong, C.A.J. de, & Didden, R. (2011b). Handleiding SumID-Q, Meetinstrument voor het in kaart brengen van Middelengebruik bij mensen met een lichte verstandelijke beperking [Manual of the SumID-Q. An instrument to assess substance use in individuals with a mild intellectual disability]. Deventer, the Netherlands: Tactus. VanDerNagel, J.E.L., Kemna, L.E.M, & Didden, R. (2013a). Substance use among persons with mild intellectual disability: approaches to screening and interviewing. NADD Bulletin, 16, VanDerNagel, J.E.L., Kemna, L., Trentelman, M.J., Didden, R. (2013b) Middelengebruik bij cliënten met een verstandelijke beperking, Methode voor het signaleren en bespreken. Nederlands tijdschrift voor Geneeskunde; 157:A5668 VanDerNagel, J.E.L., Kiewik, M., Postel, M.G., Dijk, M. van, Didden, R., Buitelaar, J.K., & Jong, C.A.J. de (2014). Capture Recapture Estimation of the Prevalence of Mild Intellectual Disability and Substance Use Disorder. Research in Developmental Disabilities, 35, VanDerNagel, J., Duijvenbode, N. van, Trentelman, M., & Didden, R. (2014). Middelengebruik en delictgedrag bij forensische cliënten met een licht verstandelijke beperking [Substance use and offending behaviour among forensic clients with mild intellectual disability]. Nederlands Tijdschrift voor de Zorg aan mensen met verstandelijke beperkingen, 4,

IEDEREEN GEBRUIKT TOCH?

IEDEREEN GEBRUIKT TOCH? Cure & Care Development organiseert het symposium IEDEREEN GEBRUIKT TOCH? Verslavingsproblematiek bij mensen met een lichte verstandelijke beperking 13 december 2012 Dominicanenklooster in Huissen 1/6

Nadere informatie

De rol van de gedragskundige. LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013

De rol van de gedragskundige. LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013 De rol van de gedragskundige LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013 Spin in het web? Agenda Korte uiteenzetting LVB en verslaving Functie-eisen Rol gedragskundige Discussie

Nadere informatie

LVB en verslaving nu en in de toekomst

LVB en verslaving nu en in de toekomst LVB en verslaving nu en in de toekomst Joanneke van der Nagel Psychiater Tactus Inhoud Middelengebruik en LVB Signaleren en bespreken Zorgmogelijkheden LVG en Verslaving QUIZZZ Alcohol is schadelijker

Nadere informatie

Middelengebruik en gokken onder jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke beperking: aard, omvang, zorgbehoeften en huidig zorgaanbod

Middelengebruik en gokken onder jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke beperking: aard, omvang, zorgbehoeften en huidig zorgaanbod Middelengebruik en gokken onder jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke beperking: aard, omvang, zorgbehoeften en huidig zorgaanbod Alice Hammink & Carola Schrijvers (IVO Rotterdam) Opdrachtgevers:

Nadere informatie

1.2 Looptijd project* Data door ZonMw goedgekeurd op basis van de subsidieaanvraag/voortgangsverslag

1.2 Looptijd project* Data door ZonMw goedgekeurd op basis van de subsidieaanvraag/voortgangsverslag De informatie bij de vragen gemarkeerd met een asterisk ( * ) gebruikt ZonMw in haar communicatie over de inhoud en voortgang van de projecten, zoals in de Projectenpoort op de ZonMw-website en andere

Nadere informatie

LVB en Verslaving. Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013

LVB en Verslaving. Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013 Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013 Binnenplein Casus Methodieken 2 Binnenplein Onderdeel van Aveleijn (VG) Gericht op verstandelijke beperking en verslaving Ambulant

Nadere informatie

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB Marijke Dijkstra Trimbos instituut Focus op onderzoek Utrecht, 2 december 2011 Improving Mental Health by Sharing Knowledge Programma Middelengebruik

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten.

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. Joanneke van der Nagel, psychiater, Tactus Verslavingszorg, Enschede Pieter-Jan Carpentier, psychiater, Reinier van Arkel groep, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Triple Trouble. Triple Diagnose? Van Dubbel naar Tripple. Dubbele Diagnose Psychiatrie & Verslaving LVG & Psychiatrie LVG & Verslaving

Triple Trouble. Triple Diagnose? Van Dubbel naar Tripple. Dubbele Diagnose Psychiatrie & Verslaving LVG & Psychiatrie LVG & Verslaving Triple Trouble Joanneke van der Nagel Psychiater Tactus Oktober 2010 Triple Diagnose? Triple Trouble/ Triple Cripple? Kip of Ei? Hoe groot is het probleem? En dan? Triple Diagnosis: HIV, Substance Abuss

Nadere informatie

Open en Alert: Alcohol- en drugspreventie in risicosettings

Open en Alert: Alcohol- en drugspreventie in risicosettings Open en Alert: Alcohol- en drugspreventie in risicosettings Factsheet Voor wie Met dit factsheet informeren wij gemeenten, zorgverzekeraars, hulpverleners en managers over een programma ter preventie van

Nadere informatie

Joanneke van der Nagel Marion Kiewik Robert Didden. Iedereen. gebruikt toch? Verslaving bij mensen met een lichte verstandelijke beperking

Joanneke van der Nagel Marion Kiewik Robert Didden. Iedereen. gebruikt toch? Verslaving bij mensen met een lichte verstandelijke beperking Joanneke van der Nagel Marion Kiewik Robert Didden Iedereen gebruikt toch? Verslaving bij mensen met een lichte verstandelijke beperking Boom Amsterdam 2013, J. vandernagel, M. Kiewik & R. Didden p/a Uitgeverij

Nadere informatie

Nieuwe (&oude) verslavingstrends. R. Rijlaarsdam, J.H. van Gestel, A.H. Oortgiesen, J.A. Wind

Nieuwe (&oude) verslavingstrends. R. Rijlaarsdam, J.H. van Gestel, A.H. Oortgiesen, J.A. Wind Nieuwe (&oude) verslavingstrends R. Rijlaarsdam, J.H. van Gestel, A.H. Oortgiesen, J.A. Wind Programma: J.A. Wind, de cijfers Programma: J.A. Wind, de cijfers J. A. van Gestel, nieuwe trends GHB Cannabis

Nadere informatie

Middelenproblematiek bij mensen met een verstandelijke beperking. Een inventarisatie in Nederland

Middelenproblematiek bij mensen met een verstandelijke beperking. Een inventarisatie in Nederland Middelenproblematiek bij mensen met een verstandelijke beperking Een inventarisatie in Nederland Middelenproblematiek bij mensen met een verstandelijke beperking Een inventarisatie in Nederland Onderzoekers:

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen?

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Richtlijnen Casus IDDT Richtlijnen, wat zeggen ze niet! Richtlijnen Dubbele Diagnose, Dubbele hulp (2003) British

Nadere informatie

Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken

Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken Interventies 2 Meetinstrument SumiD-Q 2 Open en Alert 2 Kennis 2 Kennisplein gehandicaptensector

Nadere informatie

Leernetwerkbijeenkomst project LVB & Verslaving. Workshop ontwikkeling beleid & deskundigheid Rianca den Ouden

Leernetwerkbijeenkomst project LVB & Verslaving. Workshop ontwikkeling beleid & deskundigheid Rianca den Ouden Leernetwerkbijeenkomst project LVB & Verslaving Workshop ontwikkeling beleid & deskundigheid Rianca den Ouden Visie-ontwikkeling Kernvragen: Wat hebben de cliënten nodig? Wat hebben de medewerkers nodig?

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

Triple Trouble in de praktijk. Triple Trouble in de praktijk. Komt een man bij de dokter. Drie soorten middelen. Stoornis in het gebruik van middelen

Triple Trouble in de praktijk. Triple Trouble in de praktijk. Komt een man bij de dokter. Drie soorten middelen. Stoornis in het gebruik van middelen Triple Trouble in de praktijk Triple Trouble in de praktijk LEDD congres 2014 Joanneke van der Nagel Jannelien Wieland Robert Didden Van enkelvoudig naar complex licht tot ernstig Over wat te doen wie

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Gezondheidsraad (1999). Dagbesteding voor mensen met een ernstige meervoudige handicap. Den Haag: Gezondheidsraad.

Gezondheidsraad (1999). Dagbesteding voor mensen met een ernstige meervoudige handicap. Den Haag: Gezondheidsraad. DAGBESTEDING Dagbesteding voor personen met ernstige meervoudige beperkingen is steeds meer en beter uitgewerkt. Dit is een positieve evolutie, gezien het deelnemen aan activiteiten op meerdere manieren

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Lectoraat GGZ-Verpleegkunde. LVG en Verslaving. s Heerenloo 30 juni 2010

Lectoraat GGZ-Verpleegkunde. LVG en Verslaving. s Heerenloo 30 juni 2010 Lectoraat GGZ-Verpleegkunde LVG en Verslaving s Heerenloo 30 juni 2010 1 Wat komt aan bod? Overzicht programma LVG en verslaving Prevalentiegegevens Casus Brijder en s Heerenloo Discussie nav casuïstiek

Nadere informatie

Motiveren, een kwestie van gezond verstand

Motiveren, een kwestie van gezond verstand Marlies Jehoel-van As 1 Motiveren, een kwestie van gezond verstand Motiverende gespreksvoering als verpleegkundige interventie bij licht verstandelijk beperkte cliënten die middelen misbruiken Beschouwing

Nadere informatie

LVB EN VERSLAVING INFORMATIEBIJEENKOMST. Welkom en voorstellen Projectteam Trimbos-instituut Adviseurs projectteam Expertgroep Stuurgroep

LVB EN VERSLAVING INFORMATIEBIJEENKOMST. Welkom en voorstellen Projectteam Trimbos-instituut Adviseurs projectteam Expertgroep Stuurgroep LVB EN VERSLAVING INFORMATIEBIJEENKOMST Welkom en voorstellen Projectteam Trimbos-instituut Adviseurs projectteam Expertgroep Stuurgroep Projectteam Trimbos Projectleiding Els Bransen Projectuitvoering

Nadere informatie

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

LVB en verslaving Een (on)beperkte relatie

LVB en verslaving Een (on)beperkte relatie LVB en verslaving Een (on)beperkte relatie Brijder Verslavingszorg Inholland, Lectoraat GGZ-verpleegkunde Simone Bakker Koos de Haan Scholing, Advies en Projecten Ede 12 juni 2013 2 Agenda 1. Kenmerken

Nadere informatie

Een dossieronderzoek bij Tactus verslavingszorg Twente. Middelengebruik en het hebben van een verstandelijke beperking.

Een dossieronderzoek bij Tactus verslavingszorg Twente. Middelengebruik en het hebben van een verstandelijke beperking. Een dossieronderzoek bij Tactus verslavingszorg Twente. Middelengebruik en het hebben van een verstandelijke beperking. Debbie Nieuwenhuis Bachelorthese Psychologie Begeleider Tactus: Margreet van der

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.)

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.) www.ambiq.nl Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.) Februari 2013 Inhoud Geschiedenis samenwerking Ambiq-Tactus Visie en uitgangspunten Beleid Plannen 2013 e.v. Vragen Geschiedenis

Nadere informatie

Vroegsignalering van middelenmisbruik en - afhankelijkheid bij jeugdigen

Vroegsignalering van middelenmisbruik en - afhankelijkheid bij jeugdigen Precirculatiepaper Forum Alcohol en Drugs Onderzoek (FADO) d.d. 17 november 2011 Vroegsignalering van middelenmisbruik en - afhankelijkheid bij jeugdigen Elske Wits, Anke Snoek en Dike van de Mheen (IVO

Nadere informatie

Wat je niet ziet, bestaat niet Zicht op psychiatrie & verslaving bij cliënten met LVB. Joanneke van der Nagel Psychiater Tactus April 2013

Wat je niet ziet, bestaat niet Zicht op psychiatrie & verslaving bij cliënten met LVB. Joanneke van der Nagel Psychiater Tactus April 2013 Wat je niet ziet, bestaat niet Zicht op psychiatrie & verslaving bij cliënten met LVB Joanneke van der Nagel Psychiater Tactus April 2013 Overzicht Triple Trouble, wat is het? Hoe groot is het probleem?

Nadere informatie

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt Middelen, delictgedrag en leefstijltraining Marscha Mansvelt Inhoud Hoe gaat de Waag om met middelengebruik als risicofactor voor delictgedrag? Leefstijltraining 1. Alcohol is de meest sociaal geaccepteerde

Nadere informatie

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid presentatie ESPRi Symposium 26-11-2015 Michiel Boog, klinisch psycholoog, psychotherapeut Titel:

Nadere informatie

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik.

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Samenvatting van de resultaten uit het subcohort abstinenten die deelnemen aan de Amsterdamse Cohort Studie

Nadere informatie

Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving

Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving Katelijne van Emmerik van Oortmerssen Ellen Vedel Wim van den Brink Robert A. Schoevers overzicht Achtergrond IASP prevalentie studie

Nadere informatie

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Prof. Dr. Ir. Ad Snik, Klinisch Fysicus en Audioloog,

Nadere informatie

Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg. Marielle Brenninkmeijer

Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg. Marielle Brenninkmeijer Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg Marielle Brenninkmeijer Inhoud workshop Online alcoholdebaas.nl Onderzoek en resultaten Verslaving de baas Oefening Online Wat is www.alcoholdebaas.nl? Website

Nadere informatie

Drugpunt 24 februari 2015. Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen

Drugpunt 24 februari 2015. Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen Drugpunt 24 februari 2015 Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen DRUGPUNT TEAM Filip Claeys filip.claeys@drugpunt.be 09/381 86 63 of 0498

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Cannabisgebruik en stoornissen in het gebruik van cannabis in de adolescentie en jongvolwassenheid. Cannabis is wereldwijd een veel gebruikte drug. Het gebruik van cannabis is echter niet zonder consequenties:

Nadere informatie

Signalen van verdovende middelen. Volgens de (opium)wet. Signalen van stimulerende middelen. Redenen gebruik

Signalen van verdovende middelen. Volgens de (opium)wet. Signalen van stimulerende middelen. Redenen gebruik Associëren Novadic-Kentron Preventie, Voorlichting en Advies Workshop LVG 60 minuten Drugs Belevingswerelden Associëren drugs LVG Ø Impulsief Ø Hier & nu (gevoelig voor impulsen van dat moment) Ø Grenzeloos

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering. Noud Frielink Annemarie Kroon

Motiverende gespreksvoering. Noud Frielink Annemarie Kroon Motiverende gespreksvoering Noud Frielink Annemarie Kroon Symposium Wetenschap en Praktijk: door co-creatie verbonden 11/4/13 Motiverende gespreksvoering bij mensen met een lichte verstandelijke beperking

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF LVB en verslaving juli & augustus 2012

NIEUWSBRIEF LVB en verslaving juli & augustus 2012 NIEUWSBRIEF LVB en verslaving juli & augustus 2012 Verbeterproject LVB en verslaving Gebruik van alcohol en drugs kan tot problemen leiden. Dat geldt nog sterker voor mensen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit sirikruit@live.nl iri Kruit Voorlichting en training 1 Programma Introductie - Kennismaking - Studiehandleiding, opbouw van de lessen

Nadere informatie

HOE KUNNEN OUDERS TABAK-, ALCOHOL- EN DRUGGEBRUIK BIJ HUN KINDEREN VOORKOMEN OF UITSTELLEN?

HOE KUNNEN OUDERS TABAK-, ALCOHOL- EN DRUGGEBRUIK BIJ HUN KINDEREN VOORKOMEN OF UITSTELLEN? HOE KUNNEN OUDERS TABAK-, ALCOHOL- EN DRUGGEBRUIK BIJ HUN KINDEREN VOORKOMEN OF UITSTELLEN? Deinze 4 juni 2013 www.drugpunt.be/heelwatinhuis Drugpunt Leie & Schelde Filip Claeys Sanne Foulon www.drugpunt.be

Nadere informatie

Van Transtheoretisch Model naar de klinische praktijk

Van Transtheoretisch Model naar de klinische praktijk Van Transtheoretisch Model naar de klinische praktijk Cor A.J. de Jong, MD, PhD Nijmegen Institute for Scientist-Practitioners in Addiction NISPA nispa.dejong@gmail.com www.nispa.nl Maastricht 9 april

Nadere informatie

Liska Vulperhorst Preventiewerker

Liska Vulperhorst Preventiewerker Liska Vulperhorst Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Vijf circuits Behandeling & Begeleiding Sociale Verslavingszorg Forensische Verslavingszorg Verslavingsreclassering Preventie & Consultancy Programma

Nadere informatie

Regionaal overleg: Alcohol en andere drugs. CGG Kempen Ellen Van Eynde 17 maart 2015

Regionaal overleg: Alcohol en andere drugs. CGG Kempen Ellen Van Eynde 17 maart 2015 Regionaal overleg: Alcohol en andere drugs CGG Kempen Ellen Van Eynde 17 maart 2015 Kennismaking Preventiewerker van het Alcohol- en drugteam De Meander De Meander is onderdeel van het Centrum voor Geestelijke

Nadere informatie

Workshop 9 En morgen gezond weer op

Workshop 9 En morgen gezond weer op 23 april 2012 Symposium Ouderen & Alcohol Workshop 9 En morgen gezond weer op Complementair werken in de zorg voor ouderen Yildiz Gecer Tactus Henk Snijders Carintreggeland Voorstellen Wie zijn wij? Wie

Nadere informatie

MOTIVEREN, EEN KWESTIE VAN GEZOND

MOTIVEREN, EEN KWESTIE VAN GEZOND MOTIVEREN, EEN KWESTIE VAN GEZOND VERSTAND Motiverende gespreksvoering als verpleegkundige interventie bij licht verstandelijk beperkte cliënten die middelen misbruiken - een casusbeschrijving Marlies

Nadere informatie

Cannabis. Van frequent naar afhankelijk gebruik

Cannabis. Van frequent naar afhankelijk gebruik Improving Mental Health by Sharing Knowledge Cannabis Van frequent naar afhankelijk gebruik CanDepgroep Peggy van der Pol Margriet van Laar Ron de Graaf Nienke Liebregts Wim van den Brink Dirk Korf Frequent

Nadere informatie

Congres 01-04-2009. lex pull 23-03-2009 1

Congres 01-04-2009. lex pull 23-03-2009 1 ADHD EN VERSLAVING Congres 01-04-2009 lex pull 23-03-2009 1 ADHD EN VERSLAVING PREVALENTIE VERKLARINGSMODELLEN DIAGNOSTIEK BEHANDELING lex pull 23-03-2009 2 prevalentie 8-Tal studies SUD bij ADHD: Life-time

Nadere informatie

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland Polls drugsweb Kun je op eigen houtje van drugs afkomen Ja: 85% Moeten we minder gaan drinken Ja: 57% Bang om verslaafd te worden Ja: 21% Drugs meenemen naar buitenland Ja: 73% Wiet is een harddrug Ja:

Nadere informatie

Verslaving binnen de forensische psychiatrie

Verslaving binnen de forensische psychiatrie Verslaving binnen de forensische psychiatrie Minor - Werken in gedwongen kader Praktijkverdieping Docent: Paul Berkers Geschreven door: Martine Bergshoeff Edith Yayla Louiza el Azzouzi Evelyne Bastien

Nadere informatie

Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg

Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg aan de hand van de Montreal Cognitive Assessment (MoCA-D) Carolien J. W. H. Bruijnen, MSc Promovendus Vincent van Gogh cbruijnen@vvgi.nl www.nispa.nl

Nadere informatie

Gezondheid van methadongebruikers. Dr. Gerdien de Weert Iriszorg/NISPA Drs. Erik Paling Novadic-Kentron

Gezondheid van methadongebruikers. Dr. Gerdien de Weert Iriszorg/NISPA Drs. Erik Paling Novadic-Kentron Gezondheid van methadongebruikers Dr. Gerdien de Weert Iriszorg/NISPA Drs. Erik Paling Novadic-Kentron Gezondheid van methadongebruikers Levensverwachting iha Ervaren klachten patiënten in methadonprogramma

Nadere informatie

Monitor. alcohol en middelen

Monitor. alcohol en middelen Gemeente Utrecht, Volksgezondheid Monitor www.utrecht.nl/gggd alcohol en middelen www.utrecht.nl/volksgezondheid Thema 3 Gebruik van de verslavingszorg in Utrecht - 2012 1 Colofon Uitgave Gemeente Utrecht,

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesaanvraag

Samenvatting. Adviesaanvraag Samenvatting Adviesaanvraag De afgelopen jaren is uit rapportages van het voormalige Nederlands Centrum voor Dopingvraagstukken (NeCeDo) en de daarna opgerichte Dopingautoriteit gebleken dat in ons land

Nadere informatie

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen.

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Er is amper psycho-educatie materiaal beschikbaar voor dubbele diagnose cliënten over de interactie tussen

Nadere informatie

Ervaren problemen door professionals

Ervaren problemen door professionals LVG en Verslaving Lectoraat GGZ-Verpleegkunde Ervaren problemen door professionals Kennisdeling 11 november 2010, Koos de Haan, deel 2 1 Wat komt aan bod? Onderzoek naar problemen door professionals ervaren

Nadere informatie

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Keuze voor beheerst gebruik Egbert Meeter, 28-5-2013 Hoe begon het De eerste vergadering 21-07-2010 Bronnen Bronnen Bronnen Bronnen Inhoud Veiligiheid Toetsing

Nadere informatie

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Inhoudsopgave: Inleiding Minisymposium LVG en Verslaving De belangrijkste problemen volgens hulpverleners De ervaringen van cliënten De ervaringen van verwanten Vervolgstappen

Nadere informatie

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17 Inhoud Lijst met afkortingen 13 Voorwoord 15 Inleiding 17 DEEL 1 TRENDS IN CIJFERS OVER ILLEGALE DRUGS IN VLAANDEREN/BELGIË 1997-2007 19 HOOFDSTUK 1! ILLEGALE DRUGS. SITUERING EN DEFINIËRING 21 1.1 Wat

Nadere informatie

Postmaster opleiding diagnostiek en behandeling (SG)LVB

Postmaster opleiding diagnostiek en behandeling (SG)LVB mensenkennis Ik vond het een meerwaarde om binnen te kijken in een andere keuken. Het is inhoudelijk een sterke opleiding, mede door de goede organisatie en begeleiding. Postmaster opleiding diagnostiek

Nadere informatie

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012)

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012) www.ambiq.nl Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012) Februari 2012 Inhoud Geschiedenis samenwerking Ambiq-Tactus Uitgangspunten Uitwerking Plannen 2012 e.v. Werkzame elementen Vragen Geschiedenis

Nadere informatie

Visie: middelengebruik door licht verstandelijk beperkten (LVB) in de maatschappelijke opvang (MO).

Visie: middelengebruik door licht verstandelijk beperkten (LVB) in de maatschappelijke opvang (MO). Visie: middelengebruik door licht verstandelijk beperkten (LVB) in de maatschappelijke opvang (MO). Een advies van de werkgroep LVB en middelengebruik in de Maatschappelijke opvang, onder leiding van Mainline.

Nadere informatie

TOOLKIT LVB EN VERSLAVING

TOOLKIT LVB EN VERSLAVING TOOLKIT LVB EN VERSLAVING Utrecht, Trimbos-instituut April 2013 Colofon Projectleiding Els Bransen Samenstelling Suzanne Lokman Financiering ZonMw Met dank aan de expertgroep LVB en verslaving Marijke

Nadere informatie

When Things are Getting out of Hand. Prevalence, Assessment, and Treatment of Substance Use Disorder(s) and Violent Behavior F.L.

When Things are Getting out of Hand. Prevalence, Assessment, and Treatment of Substance Use Disorder(s) and Violent Behavior F.L. When Things are Getting out of Hand. Prevalence, Assessment, and Treatment of Substance Use Disorder(s) and Violent Behavior F.L. Kraanen Samenvatting Criminaliteit is een belangrijk probleem en zorgt

Nadere informatie

De Nederlandse doelgroep van mensen met een LVB 14-12-2011. Van Basisvragenlijst LVB naar LVB-screeningsinstrument (screener LVB)

De Nederlandse doelgroep van mensen met een LVB 14-12-2011. Van Basisvragenlijst LVB naar LVB-screeningsinstrument (screener LVB) Zwakzinnigheid (DSM-IV-TR) Code Omschrijving IQ-range Van Basisvragenlijst LVB naar LVB-screeningsinstrument (screener LVB) Xavier Moonen Orthopedagoog/GZ-Psycholoog Onderzoeker Universiteit van Amsterdam

Nadere informatie

Epidemiologische gegevens

Epidemiologische gegevens Epidemiologische gegevens ESPAD (Vlaanderen) European School Survey Project on Alcohol and other Drugs Deelname van 35 landen 15- en 16-jarigen Sinds 2003 ook deelname van België (n= 2.320) Hieronder de

Nadere informatie

Ik zou wel graag een eigen huis willen, maar dat blowen zit me in de weg

Ik zou wel graag een eigen huis willen, maar dat blowen zit me in de weg Ik zou wel graag een eigen huis willen, maar dat blowen zit me in de weg Een verdiepende studie onder drie jongeren met een licht verstandelijke beperking die problematisch blowen Alice Hammink Gerda Rodenburg

Nadere informatie

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs FEDERAAL WETENSCHAPSBELEID Wetenschapsstraat 8 B-1000 BRUSSEL Tel. 02 238 34 11 Fax 02 230 59 12 www.belspo.be Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs Projectformulier ten behoeve van

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit sirikruit@live.nl iri Kruit Voorlichting en training 1 Programma Introductie - Kennismaking - Studiehandleiding, opbouw van de lessen

Nadere informatie

Betekenis van vaderschap

Betekenis van vaderschap Betekenis van vaderschap Conferentie vader-empowerment G.O.Helberg Kinder-en Jeugdpsychiater Materiaal ontleed aan onderzoek: Prof. dr. Louis Tavecchio Afdeling POWL, Universiteit van Amsterdam Een paar

Nadere informatie

Dubbele diagnosemonitor

Dubbele diagnosemonitor Dubbele diagnosemonitor Ervaringen met vijf jaar doelgroepenmonitoring Dr. Gerdien de Weert-van Oene Projectleider DD monitor g.weert@iriszorg.nl www.nispa.nl Schema *: DD-monitor De DD monitor naar meetinstrumenten

Nadere informatie

Een drugbeleid op onze school

Een drugbeleid op onze school Een drugbeleid op onze school 1. Waarom een drugbeleid? We zijn het er allemaal over eens dat jongeren het zeker niet gemakkelijk hebben in onze samenleving. Jongeren met problemen zijn zeer vatbaar voor

Nadere informatie

Middelengebruik: Cannabisgebruik

Middelengebruik: Cannabisgebruik Middelengebruik: Cannabisgebruik Inleiding Cannabisgebruik geeft zowel gezondheidsrisico s, psychosociale gevolgen als wettelijke consequenties 1,2. Frequent gebruik van cannabis wordt geassocieerd met

Nadere informatie

Als een lopend vuurtje: rookstop in de alcohol- en drughulpverlening

Als een lopend vuurtje: rookstop in de alcohol- en drughulpverlening Als een lopend vuurtje: rookstop in de alcohol- en drughulpverlening Onderzoek naar de houding van alcohol- en drughulpverleners over roken: vergelijking 2001-2012 1. Onderzoeksopzet Eind 20 e eeuw: onderzoek

Nadere informatie

Fact sheet. Kerncijfers drugsgebruik 2014

Fact sheet. Kerncijfers drugsgebruik 2014 Fact sheet Kerncijfers drugsgebruik 2014 Kernpunten Een kwart (24,3%) van de Nederlandse bevolking (15-64 jaar) heeft ooit wel eens cannabis gebruikt, en een op de twintig deed dit in de maand voor het

Nadere informatie

Nationaal Prevalentie Onderzoek Middelengebruik 2009: De kerncijfers

Nationaal Prevalentie Onderzoek Middelengebruik 2009: De kerncijfers Nationaal Prevalentie Onderzoek Middelengebruik 2009: De kerncijfers Antonius J. van Rooij Tim M. Schoenmakers Dike van de Mheen 1 Colofon Nationaal Prevalentie Onderzoek Middelengebruik 2009: De kerncijfers

Nadere informatie

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Parnassia Bavo Groep Brijder Verslavingszorg Preventie Jeugd Zorg ambulant & klinisch Bereidheidliniaal

Nadere informatie

AARD, OMVANG EN MOBILITEIT VAN PROBLEMATISCHE HARDDRUGSGEBRUIKERS IN ROTTERDAM. Harddrugsgebruikers geregistreerd. S. Biesma. J. Snippe. B.

AARD, OMVANG EN MOBILITEIT VAN PROBLEMATISCHE HARDDRUGSGEBRUIKERS IN ROTTERDAM. Harddrugsgebruikers geregistreerd. S. Biesma. J. Snippe. B. AARD, OMVANG EN MOBILITEIT VAN PROBLEMATISCHE HARDDRUGSGEBRUIKERS IN ROTTERDAM Harddrugsgebruikers geregistreerd S. Biesma J. Snippe B. Bieleman SAMENVATTING In opdracht van de gemeente Rotterdam is de

Nadere informatie

Schizofrenie en comorbide verslaving

Schizofrenie en comorbide verslaving Schizofrenie en comorbide verslaving Wilma Reesink GGZ Verpleegkundig Specialist GGNet Apeldoorn Workshopindeling: 1. Stellingen bespreken aan de hand van het Lagerhuismodel met doel: kennis testen, dilemma

Nadere informatie

Multidimensional Fatigue Inventory

Multidimensional Fatigue Inventory Multidimensional Fatigue Inventory (MFI) Smets E.M.A., Garssen B., Bonke B., Dehaes J.C.J.M. (1995) The Multidimensional Fatigue Inventory (MFI) Psychometric properties of an instrument to asses fatigue.

Nadere informatie

Kerncijfers Brijder 2013 Noord- en Zuid-Holland. Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep

Kerncijfers Brijder 2013 Noord- en Zuid-Holland. Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep Kerncijfers Brijder 2013 Noord- en Zuid-Holland Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep INHOUDSOPGAVE INLEIDING 3 BEKNOPTE SAMENVATTING 5 KERNCIJFERS BRIJDER 2013 NOORD-HOLLAND

Nadere informatie

Minder Drank of Drugs. Module voor cliënten met een lichte verstandelijke beperking

Minder Drank of Drugs. Module voor cliënten met een lichte verstandelijke beperking Minder Drank of Drugs Module voor cliënten met een lichte verstandelijke beperking Voorstellen Willy Ron Marion Agenda Uitleg over Minder Drank of Drugs Willy en Ron spelen een sessie na Uitleg over de

Nadere informatie

De Meander is er voor mensen die een vraag hebben naar informatie, ondersteuning of begeleiding rond

De Meander is er voor mensen die een vraag hebben naar informatie, ondersteuning of begeleiding rond De Meander is er voor mensen die een vraag hebben naar informatie, ondersteuning of begeleiding rond alcohol, illegale drugs, medicatie en gokken. Doelgroep Meander: Iedereen met problemen in verband met

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit sirikruit@live.nl 1 Programma les 3 Kennismaking kort; theorie vorige lessen Preventie; nader bekeken Uitgaansdrugs: -presentatie -nabespreken

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF Oudewater 16R.00313

RAADSINFORMATIEBRIEF Oudewater 16R.00313 RAADSINFORMATIEBRIEF Oudewater 16R.313 Van college van burgemeester en wethouders Datum 6 juni 216 Portefeuillehouder(s) : Wethouder A.M. de Regt Portefeuille(s) : Volksgezondheid Contactpersoon : A. de

Nadere informatie

De Nederlandse drugsmarkt in 2012

De Nederlandse drugsmarkt in 2012 Improving Mental Health by Sharing Knowledge De Nederlandse drugsmarkt in 2012 Daan van der Gouwe onder meer: Gezonde School en Genotmiddelen Nationale Drug Monitor Meldpunt Drugsincidenten THC Monitor

Nadere informatie

Misbruik van quetiapine Twee verslaafde patiënten met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis

Misbruik van quetiapine Twee verslaafde patiënten met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis Page 1 of 5 Print dit artikel Gepubliceerd op: 06-03-2009 Citeer dit artikel als: Ned Tijdschr Geneeskd. 2009;153:B102 Casuïstiek Misbruik van quetiapine Twee verslaafde patiënten met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis

Nadere informatie

Diagnostiek fase. Behandelfase. Resocialisatiefase. Psychosociale behandeling. Medicamenteuze behandeling. Terugvalpreventie Herstel

Diagnostiek fase. Behandelfase. Resocialisatiefase. Psychosociale behandeling. Medicamenteuze behandeling. Terugvalpreventie Herstel Diagnostiek fase Samenvattingskaart WANNEER, HOE? 1. Diagnostiek middelengebruik 2. Vaststellen problematisch middelengebruik en relatie met delict Aandacht voor interacties psychische problemen en middelengebruik

Nadere informatie

Kerncijfers drugsgebruik 2014

Kerncijfers drugsgebruik 2014 Fact sheet Kerncijfers drugsgebruik 2014 Tweede druk ERRATUM Kerncijfers middelengebruik Kernpunten Een kwart (24,1%) van de Nederlandse bevolking (15-64 jaar) heeft ooit wel eens cannabis gebruikt, en

Nadere informatie

De resultaten van het project

De resultaten van het project De resultaten van het project Project (On)Beperkte Opvang Mensen met Licht Verstandelijke Beperkingen in de Maatschappelijke Opvang Peter van den Broek Landelijk projectleider Agenda Het project De instrumenten

Nadere informatie

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein 28 november 2014 Middelengerelateerde problematiek 1. Algemeen A. Middelengebruik in België B. Gevolgen:

Nadere informatie

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme Deel VI Inleiding Wat zijn de mogelijkheden van EMDR voor cliënten met een verstandelijke beperking en voor cliënten met een autismespectrumstoornis (ASS)? De combinatie van deze twee in een en hetzelfde

Nadere informatie

Do s and don ts van een lokaal drugbeleid

Do s and don ts van een lokaal drugbeleid Do s and don ts van een lokaal drugbeleid Vroeginterventie voor jonge druggebruikers.(vad) FRED GOES NET (EURONET) www.fred-goes-net.org 1. 2. 5. 5. 5. 9. FreD goes net Schedule Starting Conference Kick-Off

Nadere informatie

Oudervereniging Cambium - Buys Ballot

Oudervereniging Cambium - Buys Ballot Verslag ouderavond 21 oktober 2015 Presentatie Pubers: alcohol en drugs De avond wordt gepresenteerd door Bernard van t Klooster, van Novadic-Kentron, netwerk voor verslavingszorg in de regio Noord-Brabant.

Nadere informatie

Minor Licht Verstandelijk Beperkt

Minor Licht Verstandelijk Beperkt Minor Licht Verstandelijk Beperkt Academie voor Sociale Studies Inleiding De minor Licht Verstandelijk Beperkt biedt een inspirerend en intensief half jaar deskundigheidsbevordering op het gebied van werken

Nadere informatie

Basisvorming drugs & & drugge g bruik i

Basisvorming drugs & & drugge g bruik i Basisvorming drugs & druggebruik 1. Drugpunt en PZ Deinze -Zulte 2. Productinformatie: soorten drugs 3. Wetgeving 4. Welke drugs worden door onze leerlingen gebruikt? Inhoud 5. Hoe moeten we dat druggebruik

Nadere informatie