Doelstelling: Bijsturing van de opvattingen van de leerlingen met betrekking tot magnetische eigenschappen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doelstelling: Bijsturing van de opvattingen van de leerlingen met betrekking tot magnetische eigenschappen"

Transcriptie

1 6-8 jaar Wetenschappelijk inhoud: Natuurkunde Beoogde concepten: Magnetische eigenschappen van verschillende voorwerpen, intensiteit van een magnetisch vel. Beoogde leeftijdsgroep: Leerlingen van 8 jaar oud Duur van de activiteit: 3x45 minuten (135 minuten) Samenvatting: De leerlingen uiten hun opvattingen en gedachten over magnetische en niet-magnetische voorwerpen. Daarnaast ontwikkelen ze hun kennis verder door te ontdekken dat alle magnetische voorwerpen van metaal zijn, maar dat niet alle metalen magnetische eigenschappen bezitten. Tijdens de observatie en de experimenten leren de kinderen dat er verschillende soorten magnetische bestaan. Daarna wordt de onderzoeksvraag voorgelegd: Hoe kan je meten welke van de twee magneten de sterkste is? De leerlingen moeten een geschikte meetprocedure ontwerpen. Doelstelling: Bijsturing van de opvattingen van de leerlingen met betrekking tot magnetische eigenschappen van verschillende soorten materialen en toelichting bij het concept van een magnetisch veld. Ontwikkeling van meetvaardigheden om zo het wetenschappelijke vermogen uit te breiden. Materiaal: voor iedere groep leerlingen: 10 alledaagse voorwerpen gemaakt van verschillende materialen sommige van deze voorwerpen zijn magnetisch, andere dan weer niet; in ieder geval moet er minstens één magnetisch en één niet-magnetisch metalen voorwerp bijzitten; magneten met een magnetisch veld van verschillende sterkte; liniaal; boeken van verschillende dikte; papier Magnetische Auteur: Kristína Žoldošová The content of the present document only reflects the author s views and the European Union is not liable for any use that may be made of the information therein.

2 Lesplan Beschrijving van de activiteit (met inbegrip van de notities van de leerkracht) 1. Aanzet (hypotheses vormen) De leerkracht vraagt de leerlingen om groepjes van telkens 4-5 te vormen. Vervolgens geeft hij/zij aan iedere groep 10 voorwerpen, allemaal gemaakt van verschillende materialen. De voorwerpen moeten zaken zijn die vaak gebruikt worden en waarmee de kinderen vertrouwd zijn. Sommige van de voorwerpen moeten vervaardigd zijn uit magnetische materialen, andere dan weer uit niet-magnetische materialen. Magnetische en niet-magnetische metalen objecten moeten ook deel uitmaken van de verzameling voorwerpen. De leerkracht vraagt de leerlingen om na te denken over de magnetische eigenschappen van de voorwerpen. De leerlingen moeten ze in twee groepen opsplitsen een groep met magnetische en een groep met niet-magnetische voorwerpen. Dat doen ze op basis van hun voorkennis. De leerlingen wordt gevraagd om hun opvattingen binnen hun groepjes te bespreken. Ze dienen het resultaat van hun discussie ook te noteren in de vorm van voorspellingen (daarvoor gebruiken ze het bijgevoegde werkblad opdracht 1). Tijdens deze activiteit kan de leerkracht zien en horen welke opvattingen de kinderen over magnetische en niet-magnetische materialen hebben en kan hij/zij het verdere onderzoek van de leerlingen aanpassen aan en richten op de onduidelijkheden, onvolkomenheden of fouten in hun voorspellingen. Na de eerste opdracht geeft de leerkracht twee magneten met een magnetisch veld van verschillende intensiteit aan elke groep. Nu mogen de leerlingen controleren of hun voorspellingen standhouden of niet. Dit is de tweede opdracht. Daarnaast noteren ze de resultaten en markeren ze de voorwerpen die zich anders gedroegen dan ze hadden voorspeld (opdracht 2 van op de werkbladen). Door hun voorspellingen te herzien wordt er tussen de leerlingen automatisch een discussie opgestart over het magnetische gedrag van de verschillende voorwerpen (materialen) en de redenen daarvoor. Daarna wordt hun gevraagd om resultaten te formuleren. Dat doen ze op basis van de gegevens die ze in de vorige delen van het onderzoek hebben vergaard en aan de hand van hun voorkennis die tijdens de discussie werd bevestigd (dit is opdracht 3 op de werkbladen). De leerkracht vraagt de leerlingen om de resultaten te beschrijven. Hij/Zij geeft hen de taak om hun bevindingen met betrekking tot magnetische en niet-magnetische materialen te veralgemenen (dat betekent dat de leerlingen het niet langer mogen hebben over magnetische en niet-magnetische voorwerpen, maar over magnetische en niet-magnetische materialen). Daarnaast vestigt de leerkracht de aandacht van de leerlingen op de voorwerpen die zich op een andere manier hebben gedragen dan zij hadden voorspeld. De leerkracht kan hierbij gebruikmaken van ondersteunende vragen, zoals: Kan je uitleggen waarom sommige van de materialen werden aangetrokken door de magneet, ook al had je voorspeld dat het niet zo zou zijn?. Wanneer de leerkracht merkt dat de groepjes hun resultaten al hebben geformuleerd en ook al hebben ingevuld op de werkbladen, vraagt hij/zij aan iedere groep om de resultaten aan de anderen voor te stellen. De leerkracht probeert naar aanleiding van elke presentatie een levendige discussie aan te wakkeren. Hij/Zij kan de kinderen helpen bij het formuleren van hun resultaten door bepaalde opmerkingen van leerlingen die hij/zij tijdens de groepsdiscussies heeft opgevangen, aan hen voor te leggen. Tot slot formuleert de leerkracht een conclusie gebaseerd op de bevindingen van de leerlingen. Die zou ongeveer zo moeten klinken: We hebben ontdekt dat alle magnetische voorwerpen gemaakt zijn van metaal, maar niet alle metalen voorwerpen magnetisch zijn. Daarnaast mogen de kinderen ook informatie opzoeken over magnetische en niet-magnetische metalen in verschillende soorten informatiebronnen. Dit is namelijk informatie die door leerlingen van de lagere school niet empirisch kan worden waargenomen (op dit moment zijn er al 45 minuten van de les over wetenschap voorbij). Daarna kan de leerkracht aan de leerlingen vragen wat ze nog te weten zijn gekomen over magneten en magnetische materialen. De leerlingen zullen waarschijnlijk terugkomen op de observatie van de materialen en de magneten en verwijzen naar de verschillende bevindingen. Meestal merken de kinderen zelf op dat de ene magneet sterker is dan de andere. Indien ze al heel wat ervaring hebben met magneten, zullen ze aan dit feit echter geen extra aandacht besteden. Anderzijds kan het nuttig zijn het naïeve concept van magnetische naar voren te schuiven. Het is de taak van de leerkracht om de aandacht van de kinderen te vestigen op de aan bod gekomen informatie door de onderzoekvraag te formuleren: Hoe kan je onderzoeken welke van de twee magneten de sterkste is? Nu werd de onderzoeksvraag geformuleerd en kan het onderzoeksproces beginnen.

3 2. Onderzoek (Ontwerpen en uitvoeren van experimenten en observaties) De leerkracht vraagt de leerlingen wat volgens hen een goede procedure is om te onderzoeken welke van de twee magneten de sterkste is (opdracht 4 op het werkblad). De leerlingen kunnen één of meerdere procedures voorstellen. Ze voeren interactieve groepsdiscussies. Nadat ze klaar zijn met het ontwerpen van mogelijke onderzoeksprocedures, vraagt de leerkracht de leerlingen om hun voorstellen te noteren en een presentatie hieromtrent voor te bereiden voor de hele klas. Terwijl één groep leerlingen haar procedures voorlegt, moeten de andere groepjes proberen opbouwende kritiek te formuleren om de voorgestelde procedure(s) specifieker te maken. Het is de taak van de leerkracht om de discussie over de voorgestelde procedures wat aan te wakkeren, door aan de leerlingen die vooraan de klas staan te vragen om heel precies te vertellen hoe ze hun metingen willen realiseren. Zo laat de leerkracht de leerlingen zien wat de beste manier is om vragen te formuleren. De leerlingen zullen de aanpak van de leerkracht dan ook langzaamaan overnemen. Daarna vraagt de leerkracht de kinderen om te onderzoeken of hun voorgestelde procedures werken of niet; hij/zij verzoekt de leerlingen dus om uit te zoeken of ze de sterkte van magneten kunnen meten door middel van de door hen voorgestelde procedure. Hierbij worden de meetvaardigheden van de leerlingen getest de onderzoeksvraag is namelijk gericht op metingen of exacte vergelijking. Al naargelang de capaciteiten van de leerlingen kunnen de bevindingen verschillend zijn. Daarna vertellen de leerlingen hoe ze hebben onderzocht welke van de twee magneten de sterkste is. Ze vermelden ook hun resultaten en de gegevens waarop ze hun conclusies hebben gebaseerd. Ze moeten hun resultaten echt beargumenteren. Dat is ook meteen de reden waarom de exacte metingen zo n belangrijk onderdeel van hun onderzoek vormen. Daarna werken de leerlingen aan opdracht 5 op de werkbladen. Deze opdracht legt de nadruk op enkele belangrijke aspecten van wetenschappelijke metingen. De leerlingen wordt gevraagd om de kracht van de magneten te meten aan de hand van een procedure voorbereid door de leerkracht. Ze kunnen de resultaten van opdracht 5 vergelijken met de resultaten die ze hebben verkregen op basis van hun eigen meetprocedure. Door opdracht 5 op te lossen leren de leerlingen dat ze de metingen en observaties meerdere keren moeten herhalen, om zo toevallige fouten en andere afwijkingen te voorkomen (op dit moment zijn er 90 minuten van de les over wetenschap voorbij). Hierna vraagt de leerkracht aan de leerlingen om de resultaten te analyseren. 3. Evaluatie (Bewijsmateriaal evalueren) Terwijl de leerlingen de resultaten van hun metingen bespreken, vraagt de leerkracht hun om dat te doen op basis van de verkregen gegevens (opdracht 6 op de werkbladen). De leerkracht kan de kinderen helpen de resultaten te bespreken. Hij/Zij kan hen eventueel aanzetten tot verder onderzoek door specifieke vragen te stellen, zoals: Zou het mogelijk zijn om de afstand vanaf dewelke de magneet de magnetische voorwerpen aantrekt, te vergroten of te verkleinen? Waarom denk je dat? Kan je je mening verklaren? (opdracht 6 van de werkbladen). Het onderzoeksproces stopt hier niet. De leerlingen worden nu geconfronteerd met een onderzoeksprobleem dat te maken heeft met het principe van de voordien gemeten magnetische. De bedoeling is dat de kinderen uitzoeken of magneten magnetisch materiaal aantrekken als er zich tussen hen een ander voorwerp of materiaal bevindt. De leerlingen moeten hierover voorspellingen doen. Daarna valideren ze deze voorspellingen door opdracht 7 van op de werkblaadjes uit te voeren. Als laatste vatten de kinderen de behaalde resultaten samen (opdracht 8 van de werkbladen). Ze proberen de volgende vragen te beantwoorden: Hebben de obstakels de magnetische doorbroken? Is het mogelijk om de magnetische te beïnvloeden door obstakels te gebruiken? Wat bepaalt er of een magneet het magnetische voorwerp al dan niet aantrekt? De leerlingen noteren hun belangrijkste bevindingen en bespreken ze tijdens een klasdiscussie. De leerkracht trekt algemene conclusies op basis van de bevindingen van de leerlingen. De kinderen zullen ontdekken dat de enige factor die van belang is bij het aantrekken van magnetische voorwerpen door

4 magneten de afstand tussen de magneet en het magnetische voorwerp is. Ze zullen ook te weten komen dat deze afstand verschillend is voor verschillende magneten, maar dezelfde is voor dezelfde magneten. De leerkracht kan eventueel de term intensiteit van een magnetisch veld ter vervanging van de ietwat naïeve term magnetische introduceren (op dit moment zijn er 135 minuten van de les over wetenschap voorbij). Materiaal in bijlage: Werkbladen voor de leerlingen voor het uitdrukken van hun voorkennis en voorspellingen; ook om het geobserveerde bewijsmateriaal te noteren en om, op het einde, op basis van het bewijsmateriaal een conclusie te formuleren.

5 Werkbladen Opdracht (1): Verdeel de voorwerpen in twee groepen, magnetisch en niet-magnetisch materiaal, op basis van je persoonlijke voorkennis. voorwerpen die worden aangetrokken voorwerpen die niet worden aangetrokken Opdracht (2): Controleer of je voorspellingen kloppen door te experimenteren met magneten en voorwerpen. Noteer de resultaten. Markeer de voorwerpen die zich anders gedroegen dan dat je had voorspeld. voorwerpen die worden aangetrokken voorwerpen die niet worden aangetrokken

6 Opdracht (3): Formuleer resultaten op basis van de gegevens die je in de vorige delen van het onderzoek hebt vergaard en aan de hand van je voorkennis die tijdens de discussie werd besproken. Veralgemeen je bevindingen vermeld dus welk soort materialen magnetisch zijn en welke niet. Opdracht (4): Stel een procedure voor om te onderzoeken welke van de twee door jou gekozen magneten de sterkste is. Zoek uit of je voorgestelde procedure werkt of niet; zoek uit of je de van de magneten door middel van je voorgestelde procedure kunt meten. Opdracht (5): Kies twee magneten die volgens jou niet dezelfde bezitten. Zoek, met behulp van de liniaal, uit vanaf welke afstand de magneten de magnetische voorwerpen aantrekken. Voer de meting 4 keer uit. Noteer de resultaten. voorwerp afstand tussen het voorwerp en de magneet vanaf het moment dat het voorwerp wordt aangetrokken magneet 1 magneet 2 meting paperclip sleutel muntstuk

7 Opdracht (6): Welke magneet is de sterkste? Noteer hoe je tot je conclusie bent gekomen (verwijs naar de informatie die je tijdens de vorige opdrachten hebt vergaard). Is het volgens jou mogelijk om de afstand vanaf dewelke de magneten de magnetische voorwerpen aantrekken, te beïnvloeden? Indien je antwoord ja is, probeer dan ook uit te leggen waarom. Opdracht (7): Trekken magneten magnetisch materiaal aan als er zich tussen hen een ander voorwerp of materiaal bevindt? Uit je voorspellingen hieromtrent en verifieer ze daarna. Obstakel Wordt het voorwerp aangetrokken door de magneet als het obstakel zich tussen hen bevindt? voorspelling verificatie Papier ja neen ja neen Boek ja neen ja neen Deur ja neen ja neen ja neen ja neen ja neen ja neen ja neen ja neen Opdracht (8): Vat de bekomen resultaten samen. Hebben de obstakels de magnetische onderbroken? Kunnen we de magnetische door middel van obstakels beïnvloeden? Wat bepaalt er of een magneet een magnetisch voorwerp zal aantrekken of niet? Noteer je belangrijkste bevindingen hieromtrent.

Lichaamsbeweging 6-8. Auteurs: Kristína Žoldošová en Iveta Matejovičová. jaar

Lichaamsbeweging 6-8. Auteurs: Kristína Žoldošová en Iveta Matejovičová. jaar 6-8 jaar Wetenschappelijke inhoud: Biologie Beoogde concepten: De werking van het menselijk lichaam, het verband tussen de werking van het hart en de ademhaling Beoogde leeftijdsgroep: Leerlingen van 7

Nadere informatie

Lucht als materie 6-8. Auteur : Kristína Žoldošová, Trnavska Univerzita v Trnave, Slovakia. jaar

Lucht als materie 6-8. Auteur : Kristína Žoldošová, Trnavska Univerzita v Trnave, Slovakia. jaar 6-8 jaar Wetenschappelijke inhoud: Natuurkunde Beoogde concepten: Gasvormige aggregatietoestand. Aanwezigheid van lucht in de omgeving. Lucht als materie aanwezig in het universum. Beoogde leeftijdsgroep:

Nadere informatie

Drijven maar! 3-5. Auteur : Kristof Van de Keere, VIVES, Belgium. jaar. Wetenschappelijke inhoud: Natuurwetenschap

Drijven maar! 3-5. Auteur : Kristof Van de Keere, VIVES, Belgium. jaar. Wetenschappelijke inhoud: Natuurwetenschap 3-5 jaar Wetenschappelijke inhoud: Natuurwetenschap Beoogde concepten/vaardigheden: Beoogde leeftijdsgroep: 3-5 jaar oud Duur van de activiteit: 20 minuten Samenvatting: Deze activiteit past binnen een

Nadere informatie

Onderzoek A Spuitwater Voedingskleurstof (in verschillende kleuren: oranje, geel, rood, groen) Bekertjes

Onderzoek A Spuitwater Voedingskleurstof (in verschillende kleuren: oranje, geel, rood, groen) Bekertjes 6-8 jaar Wetenschappelijke inhoud: Humane biologie Beoogde concepten/vaardigheden: Zintuigen Beoogde leeftijdsgroep: 6-8 jaar oud Duur van de activiteit: 2-3 lessen, al naargelang het aantal onderzoeken

Nadere informatie

Wat eten slakken graag? 3-5. Auteurs: Giselle Theuma, St. Paul s Missionary, Malta. jaar

Wat eten slakken graag? 3-5. Auteurs: Giselle Theuma, St. Paul s Missionary, Malta. jaar 3-5 jaar Wetenschappelijke inhoud: Biowetenschap Beoogde concepten/vaardigheden: Kinderen onderzoeken wat slakken het liefst eten : sla, tomaten of droge bladeren. Beoogde leeftijdsgroep: 3-5 jaar oud

Nadere informatie

Lucht Niet niets 9-11. Auteur: Christian Bertsch. jaar. Benaming van de activiteit:

Lucht Niet niets 9-11. Auteur: Christian Bertsch. jaar. Benaming van de activiteit: 9-11 jaar Benaming van de activiteit: Lucht Niet niets Wetenschappelijke inhoud: Natuurkunde Beoogde concepten: Dichtheid van vaste stoffen en vloeistoffen Beoogde leeftijdsgroep: 9-11 jaar oud Duur van

Nadere informatie

Materiaal (per groep):

Materiaal (per groep): 9-11 jaar Benaming van de activiteit: Wetenschappelijke inhoud: Natuurkunde Beoogde concepten: Dichtheid van vaste stoffen en vloeistoffen Beoogde leeftijdsgroep: 9-11 jaar Duur van de activiteit: 3 uur

Nadere informatie

Lichaamsbedekking isolatievermogen 6-8. Auteur : Annette Scheersoi, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn, Germany. jaar

Lichaamsbedekking isolatievermogen 6-8. Auteur : Annette Scheersoi, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn, Germany. jaar 6-8 jaar Wetenschappelijke inhoud: Biowetenschap, zoölogie, humane biologie Beoogde concepten/vaardigheden: Adaptatie, fysiologie, isolatie Beoogde leeftijdsgroep: 6-8 jaar oud Duur van de activiteit:

Nadere informatie

Meting 9-11. Auteurs: Sahide MARAL, Ayse OGUZ-UNVER en Kemal YURUMEZOGLU. jaar. Wetenschappelijke inhoud: Wetenschap

Meting 9-11. Auteurs: Sahide MARAL, Ayse OGUZ-UNVER en Kemal YURUMEZOGLU. jaar. Wetenschappelijke inhoud: Wetenschap 9-11 jaar Wetenschappelijke inhoud: Wetenschap Beoogde concepten/vaardigheden: Lengte, massa, gewicht, tijd, volume en temperatuur Duur van de activiteit: 2 uur Samenvatting: Deze activiteit laat de kinderen

Nadere informatie

Zwellen van zaadjes 6-8. Auteur: Annette Scheersoi, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn, Duitsland. jaar

Zwellen van zaadjes 6-8. Auteur: Annette Scheersoi, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn, Duitsland. jaar 6-8 jaar Wetenschappelijke inhoud: Biowetenschap, plantkunde Beoogde concepten/vaardigheden: Ontkieming van zaadjes, vermogen van zaadjes om water te absorberen Beoogde leeftijdsgroep: 6-8 jaar oud Duur

Nadere informatie

De wereld rondom ons: dag en nacht. onderzoeken van schaduwen, 6-8. Auteurs: Jenny Byrne en Willeke Rietdijk. jaar

De wereld rondom ons: dag en nacht. onderzoeken van schaduwen, 6-8. Auteurs: Jenny Byrne en Willeke Rietdijk. jaar 6-8 jaar Wetenschappelijke inhoud: Natuurwetenschap Beoogde concepten: Schaduwen Beoogde leeftijdsgroep: 6-8 jaar Duur van de activiteit: 3 lessen Materiaal: Een aantal doorzichtbare, ondoorzichtbare en

Nadere informatie

Het aanleren van wetenschap door middel van de taal van de natuur: de winter doet zijn intrede op school 9-11

Het aanleren van wetenschap door middel van de taal van de natuur: de winter doet zijn intrede op school 9-11 9-11 jaar Benaming van de activiteit: Het aanleren van wetenschap door middel van de taal van de natuur: de winter doet zijn intrede op school Wetenschappelijke inhoud: Biowetenschap Beoogde concepten:

Nadere informatie

Een onderzoek uitvoeren door gegevens te noteren, tot een conclusie komen en die met anderen delen

Een onderzoek uitvoeren door gegevens te noteren, tot een conclusie komen en die met anderen delen 6-8 jaar Wetenschappelijke inhoud: Biowetenschap Beoogde concepten/vaardigheden: Levende organismen, mieren Beoogde leeftijdsgroep: 6-8 jaar oud Duur van de activiteit: 3 uur Samenvatting: De leerlingen

Nadere informatie

Onderzoek naar pigment Auteurs: Jiří Škoda, Pavel Doulík. jaar

Onderzoek naar pigment Auteurs: Jiří Škoda, Pavel Doulík. jaar 9-11 jaar Wetenschappelijke inhoud: Elementaire chemie Beoogde concepten: Kleur, pigment, mengeling, organische aard, groen pigment van planten, experiment Materiaal: Lesplannen, werkbladen voor de leerlingen,

Nadere informatie

Materiaal: Bassin met water Meerdere voorwerpen met een verschillende. met verschillende afmetingen

Materiaal: Bassin met water Meerdere voorwerpen met een verschillende. met verschillende afmetingen 9-11 jaar Wetenschappelijke inhoud: Fysica Beoogde concepten/vaardigheden: Dichtheid en opwaartse kracht Beoogde leeftijdsgroep: 9-11 jaar oud Duur van de activiteit: 3 uur Samenvatting: Tijdens deze activiteit

Nadere informatie

Vereiste voorkennis van de leerlingen: Er bestaan verschillende types stoffen die kunnen worden ingedeeld volgens hun fysische

Vereiste voorkennis van de leerlingen: Er bestaan verschillende types stoffen die kunnen worden ingedeeld volgens hun fysische 6-8 jaar Wetenschappelijke inhoud: Natuurwetenschap Beoogde concepten: verandering van aggregatietoestand, natuurkundige veranderingen, smelten, bevriezen Beoogde leeftijdsgroep: 6-8 jaar Duur van de activiteit:

Nadere informatie

Groei: onderzoeken van zaden, ontkieming en groei 6-8. Auteurs: Jenny Byrne en Willeke Rietdijk. jaar

Groei: onderzoeken van zaden, ontkieming en groei 6-8. Auteurs: Jenny Byrne en Willeke Rietdijk. jaar 6-8 jaar Wetenschappelijke inhoud: Biowetenschap Beoogde concepten: Ontkieming, groei Beoogde leeftijdsgroep: 6-8 jaar Duur van de activiteit: 1 complete les + 2 equivalente lestijden verspreid over een

Nadere informatie

www.prisci.net De wereld rondom ons: onderzoeken van schaduw, dag en nacht Auteurs: Jenny Byrne/Willeke Rietdijk

www.prisci.net De wereld rondom ons: onderzoeken van schaduw, dag en nacht Auteurs: Jenny Byrne/Willeke Rietdijk Auteurs: Jenny Byrne/Willeke Rietdijk Wetenschappelijke inhoud: Natuurwetenschap Beoogde concepten: Schaduwen Beoogde leeftijdsgroep: 5-8 jaar Duur van de activiteit: 3 lessen Afbeelding: Jeffery Turner

Nadere informatie

Doelstelling: Op het einde van de activiteit moeten de kinderen tot het volgende in staat zijn: Micropipetten en multititerplaten gebruiken

Doelstelling: Op het einde van de activiteit moeten de kinderen tot het volgende in staat zijn: Micropipetten en multititerplaten gebruiken 9-11 jaar Wetenschappelijke inhoud: Chemie Beoogde concepten/vaardigheden: Zure, neutrale en basische substanties. Basisconcepten binnen de chemie en het belang van deze concepten in het dagdagelijkse

Nadere informatie

Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1

Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1 Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1 Bijlage 1: Het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs: Stadium van het instructie model Oriëntatiefase

Nadere informatie

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe.

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe. HOUT EN BOUW Activerende werkvormen? Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat we na 14 dagen gemiddeld slechts 10 % hebben onthouden van datgene wat we gelezen hebben en 20 % van wat we hebben gehoord.

Nadere informatie

1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE. Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad

1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE. Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad 1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad Timing: 1 á 2 lestijden De les in het kort: De leerlingen

Nadere informatie

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, Groep 7/8. Algemeen. Titel. Waterverbruik. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, Groep 7/8. Algemeen. Titel. Waterverbruik. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Uitdager van de maand Waterverbruik Natuur & Techniek, Groep 7/8 Algemeen Titel Waterverbruik Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Een onderzoek opzetten naar het waterverbruik

Nadere informatie

Bedrijf en effecten - 3 Talenten en beroepen

Bedrijf en effecten - 3 Talenten en beroepen Klas in bedrijf www.klasinbedrijf.be Werkbladen Techniek in de klas Reëel bedrijfsbezoek Bedrijf en effecten - 3 Talenten en beroepen Peter Hantson 2013 2015 Dit materiaal is auteursrechtelijk beschermd.

Nadere informatie

Concept Cartoons. Ed van den Berg, Kenniscentrum Hogeschool van Amsterdam en VU EWT Noord-Holland en Flevoland

Concept Cartoons. Ed van den Berg, Kenniscentrum Hogeschool van Amsterdam en VU EWT Noord-Holland en Flevoland Concept Cartoons Ed van den Berg, Kenniscentrum Hogeschool van Amsterdam en VU EWT Noord-Holland en Flevoland Doelen wetenschap en techniekonderwijs Inhoud: Biologie, natuurkunde, scheikunde, techniek,

Nadere informatie

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Energie Docentenhandleiding Lesmateriaal onderbouw havo/vwo Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief aanbod

Nadere informatie

Lessenserie De hellingbaan

Lessenserie De hellingbaan - Bovenbouw - Lessenserie De hellingbaan Een lessenserie over het experimenteren met de hellingbaan en de strategie controleren van variabelen. Met dank aan leerkrachten en leerlingen van basisschool De

Nadere informatie

Biodiversiteit : Welke dieren leven in/rond de school? 6-8. Auteurs: Jenny Byrne en Willeke Rietdijk. jaar. Wetenschappelijke inhoud: Biowetenschap

Biodiversiteit : Welke dieren leven in/rond de school? 6-8. Auteurs: Jenny Byrne en Willeke Rietdijk. jaar. Wetenschappelijke inhoud: Biowetenschap 6-8 jaar Wetenschappelijke inhoud: Biowetenschap Beoogde concepten: Variatie, aanpassing Beoogde leeftijdsgroep: 6-8 jaar Duur van de activiteit: 2-3 lessen Samenvatting: Het bestuderen en onderzoeken

Nadere informatie

Klas in bedrijf. Werkbladen. Bedrijf en logistiek proces - 3. Talenten en beroepen: logistiek. Peter Hantson

Klas in bedrijf. Werkbladen. Bedrijf en logistiek proces - 3. Talenten en beroepen: logistiek. Peter Hantson Klas in bedrijf www.klasinbedrijf.be Werkbladen Techniek in de klas Reëel bedrijfsbezoek Bedrijf en logistiek proces - 3 Talenten en beroepen: logistiek Peter Hantson 2013 2015 Dit materiaal is auteursrechtelijk

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie en zaakvakonderwijs. [naam trainer]

Wetenschap & Technologie en zaakvakonderwijs. [naam trainer] Wetenschap & Technologie en zaakvakonderwijs [naam trainer] Inhoud Startactiviteit Ideeën genereren voor onderzoeksvragen / ontwerp problemen Intervisie / mini-les aan de hand van uitgevoerde les / lesontwerp

Nadere informatie

Lesplan onderzoek doen

Lesplan onderzoek doen Lesplan onderzoek doen Ontwikkeld door Iwana Mietus Viktor van der Valk Swinda Falkena Anne Winnubst Channa van Dijk Doelgroep 5/6 VWO Lesduur 70 min. Gebruik van multimedia Filmpje Lesdoel Verschillen

Nadere informatie

Help! Ik moet op onderzoek!

Help! Ik moet op onderzoek! Help! Ik moet op onderzoek! SETOC realiseren in SO. Jan Gilté Basispatroon Op basis van informatie waarover je beschikt en die je afweegt, keuzes maken en beslissingen nemen. Onderzoek: wat?? Onderzoek

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe kun je dingen warm houden?

Kernvraag: Hoe kun je dingen warm houden? Kernvraag: Hoe kun je dingen warm houden? Naam leerling: Klas: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Hoe kun je dingen warm maken 1. Stel je voor dat je de temperatuursensor zo warm mogelijk moet maken

Nadere informatie

(1) Lat Een voorbeeld van onderzoekend leren

(1) Lat Een voorbeeld van onderzoekend leren Praktijk-wijzer & oefeningen (1) Lat Een voorbeeld van onderzoekend leren INLEIDING In een klas van het 6e leerjaar is er wat onenigheid over het feit of de reactiesnelheid bij jongens en meisjes wel dezelfde

Nadere informatie

Mens en Natuur, Natuurkunde. VO onderbouw (havo/vwo) 2-3 lesuren

Mens en Natuur, Natuurkunde. VO onderbouw (havo/vwo) 2-3 lesuren De sneeuwpop Voor de docent Vak(gebied) Schooltype / afdeling Mens en Natuur, Natuurkunde VO onderbouw (havo/vwo) Leerjaar 1 Tijdsinvestering Vakinhoud 2-3 lesuren Warmtegeleiding en -isolatie in dagelijkse

Nadere informatie

DUUR WAT HOE MATERIAAL

DUUR WAT HOE MATERIAAL DUUR WAT HOE MATERIAAL 0.00 5 min Intro begeleiders Introductie thema agressiehantering Doelen simulatiespel Toelichting rollen Introduceer jezelf en het spel Introductie begeleiders Nodig deelnemers uit

Nadere informatie

Ontdekdoos Magneten. voor groep 3 en 4. docentenhandleiding

Ontdekdoos Magneten. voor groep 3 en 4. docentenhandleiding Ontdekdoos Magneten voor groep 3 en 4 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Magneten Docentenhandleiding Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden voor gebruik op school en is

Nadere informatie

groep 7 en 8 werkzaamheden in Pretpark Buiteling

groep 7 en 8 werkzaamheden in Pretpark Buiteling groep 7 en 8 werkzaamheden in Pretpark Buiteling groep 7 en 8 overzicht van de activiteiten De Grote Rekendag is voor de leerlingen in groep 7 en 8 een ochtend van onderzoeken en ontdekken. De leerlingen

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/167522

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

Hoorcollege 1: Onderzoeksmethoden 06-01-13!!

Hoorcollege 1: Onderzoeksmethoden 06-01-13!! Hoorcollege 1: Onderzoeksmethoden 06-01-13 Stof hoorcollege Hennie Boeije, Harm t Hart, Joop Hox (2009). Onderzoeksmethoden, Boom onderwijs, achtste geheel herziene druk, ISBN 978-90-473-0111-0. Hoofdstuk

Nadere informatie

Magneten en zo. 1 Heb je al een idee waardoor een kompas altijd naar het noorden wijst? ...

Magneten en zo. 1 Heb je al een idee waardoor een kompas altijd naar het noorden wijst? ... Hiernaast is een groot stuk magnetisch gesteente te zien. Dit gesteente heet magnetiet, het is een soort ijzerets. Omstreeks 400 v. Chr. was dit al in Griekenland bekend. De eerste kompassen weren hiervan

Nadere informatie

Hoeveel gewicht kan papier dragen? Auteurs: Ivana Brtnová Čepičková, Jan Janovec. jaar

Hoeveel gewicht kan papier dragen? Auteurs: Ivana Brtnová Čepičková, Jan Janovec. jaar 9-11 jaar Wetenschappelijke inhoud: Natuurkunde (constructieactiviteiten) Beoogde concepten: Sterkte van het materiaal, driehoeksconstructie, experiment Materiaal: lesplannen, werkblaadjes voor de leerlingen,

Nadere informatie

RESEARCH & DESIGN. keuzeonderzoeken. Verwondering: het begin van wetenschap. klas 1 havo/atheneum 2013-2014, periodeboek 1A:

RESEARCH & DESIGN. keuzeonderzoeken. Verwondering: het begin van wetenschap. klas 1 havo/atheneum 2013-2014, periodeboek 1A: RESEARCH & DESIGN klas 1 havo/atheneum 2013-2014, periodeboek 1A: Verwondering: het begin van wetenschap keuzeonderzoeken locatie Mariënburg, Leeuwarden Research & Design Project: Verwondering: het begin

Nadere informatie

De didactiek van Onderzoekend en ontwerpend leren

De didactiek van Onderzoekend en ontwerpend leren De didactiek van Onderzoekend en ontwerpend leren De leeromgeving Interactief onderzoeken.nl gaat uit van de didactiek onderzoekend en ontwerpend leren (OOL). Deze didactische aanpak is uitgewerkt en verspreid

Nadere informatie

Consumentenvertrouwen door kwaliteitsborging

Consumentenvertrouwen door kwaliteitsborging Consumentenvertrouwen door kwaliteitsborging COHERENO Business Collaboration Event Arnhem, 08/10/2014 Erwin Mlecnik OTB, Faculteit Bouwkunde, TU Delft BENG-renovatie: een complexe uitdaging Rijtjeswoning

Nadere informatie

Op onderzoek! Contextgebied Transport Drijven en zinken

Op onderzoek! Contextgebied Transport Drijven en zinken Thema : naar het zwembad, spelen met water Uitgetest in de derde kleuterklas Probleem Welke voorwerpen drijven op het water? Concrete doelen Ervaren, ontdekken, voorspellen en noteren welke voorwerpen

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

Na het bekijken van de video en het bestuderen van bovenstaande illustratie, moet je de onderstaande vragen kunnen maken.

Na het bekijken van de video en het bestuderen van bovenstaande illustratie, moet je de onderstaande vragen kunnen maken. Je hebt naar de Mythbusters video praten tegen planten gekeken. Het Mythbusterteam doet in deze video onderzoek naar de invloed van praten op de kiemsnelheid en groeisnelheid van planten. De Mythbusters

Nadere informatie

Beroepsgerichte Vorming, opleiding handel en administratie of Project Algemene Vakken

Beroepsgerichte Vorming, opleiding handel en administratie of Project Algemene Vakken ONTBIJT OP SCHOOL De jongeren organiseren zelf een ontbijt op school. Ze bepalen hoe het ontbijt er zal uitzien en staan ook in voor de praktische organisatie. Hiervoor moeten ze een heel aantal zaken

Nadere informatie

Korte Handleiding EMPLOY

Korte Handleiding EMPLOY Korte Handleiding EMPLOY This project has been funded with support from the European Commission. This communication reflects the views only of the author. The Commission cannot be held responsible for

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten.

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Werkvorm 1 Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Stap 2 Vervolgens formuleren ze vragen over wat ze

Nadere informatie

ONDERZOEK METALEN 3. Welke metalen geleiden het best warmte en elektriciteit? Welke metalen worden aangetast door vocht?

ONDERZOEK METALEN 3. Welke metalen geleiden het best warmte en elektriciteit? Welke metalen worden aangetast door vocht? ONDERZOEK METALEN 3 Onderzoeksvraag Welke metalen geleiden het best warmte en elektriciteit? Welke metalen worden aangetast door vocht? Werkwijze Je leest aandachtig de vragen. Aan de hand hiervan los

Nadere informatie

Hoe voer ik een onderzoek uit? Een stappenplan om te helpen een onderzoek uit te voeren.

Hoe voer ik een onderzoek uit? Een stappenplan om te helpen een onderzoek uit te voeren. Hoe voer ik een onderzoek uit? Een stappenplan om te helpen een onderzoek uit te voeren. Bij het doen van onderzoek onderscheid je vier fasen: 1 De fase van voorbereiding 2 De fase van uitvoering 3 De

Nadere informatie

Natraject Toelichting voor de leerkracht Een Talentkrachtige les

Natraject Toelichting voor de leerkracht Een Talentkrachtige les Natraject Toelichting voor de leerkracht Ter afsluiting van het bezoek aan de Magneet zijn er twee lessen waaruit gekozen kan worden: Een korte les van 1 uur of een lesmiddag van 2 uur. Een Talentkrachtige

Nadere informatie

3M SCIENCE CHALLENGE VOOR DE LEERLINGEN

3M SCIENCE CHALLENGE VOOR DE LEERLINGEN 3M SCIENCE CHALLENGE VOOR DE LEERLINGEN WAT IS HET? De 3M Science Challenge is een wedstrijd voor leerlingen van middelbare scholen scholen die draait om creativiteit, vindingrijkheid en innovatie. OPDRACHT

Nadere informatie

Les 5: Hoe lang en hoog stuitert die bal?

Les 5: Hoe lang en hoog stuitert die bal? Les 5: Hoe lang en hoog stuitert die bal? Deze les bestaat uit twee lessen. Een a les en een b les. Voor beide lessen gelden dezelfde voorbereidingen. Benodigdheden Doelen Doelen met m.b.t. rekenen/wiskunde

Nadere informatie

Voorwoord... iii Verantwoording... v

Voorwoord... iii Verantwoording... v Inhoudsopgave Voorwoord... iii Verantwoording... v INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker als probleemoplosser of de onderzoeker als adviseur...

Nadere informatie

Auteurs: Baarda e.a. isbn: 978-90-01-80771-9

Auteurs: Baarda e.a. isbn: 978-90-01-80771-9 Woord vooraf Het Basisboek Methoden en Technieken biedt je een handleiding voor het opzetten en uitvoeren van empirisch kwantitatief onderzoek. Je stelt door waarneming vast wat zich in de werkelijkheid

Nadere informatie

Rollend meetwiel. Notities voor de leerkracht. Wetenschap Afstanden meten Schaalverdelingen kalibreren Wetenschappelijk onderzoek

Rollend meetwiel. Notities voor de leerkracht. Wetenschap Afstanden meten Schaalverdelingen kalibreren Wetenschappelijk onderzoek Notities voor de leerkracht Rollend meetwiel Wetenschap Afstanden meten Schaalverdelingen kalibreren Wetenschappelijk onderzoek Design en technologie Mechanismen gebruiken overbrengingsverhouding, vertragende

Nadere informatie

Ontdekdoos Magneten. voor groep 1 en 2. docentenhandleiding

Ontdekdoos Magneten. voor groep 1 en 2. docentenhandleiding Ontdekdoos Magneten voor groep 1 en 2 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Magneten Docentenhandleiding Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden voor gebruik op school en is

Nadere informatie

Schuilt er een onderzoeker in jou?

Schuilt er een onderzoeker in jou? Schuilt er een onderzoeker in jou? Bijlage: Lesdoelen en leerplandoelen INHOUD 1 Eerste kennismaking met Inagro en zijn activiteiten... 3 1.1 Lesdoelen... 3 1.2 Leerplandoelen... 3 1.2.1 Leerplan wereldoriëntatie

Nadere informatie

VWO-gymnasium. VWO gymnasium practicumboek. natuurkunde

VWO-gymnasium. VWO gymnasium practicumboek. natuurkunde VWO-gymnasium 3 VWO gymnasium practicumboek natuurkunde natuurkunde 3 vwo gymnasium Auteurs F. Alkemade L. Lenders F. Molin R. Tromp Eindredactie P. Verhagen Met medewerking van Th. Smits Vierde editie

Nadere informatie

Werkboek. D e e e r l i j k e p r o e f. school: naam: Folkert Oldersma Henk de Vries 2011 Science & Ontwerp

Werkboek. D e e e r l i j k e p r o e f. school: naam: Folkert Oldersma Henk de Vries 2011 Science & Ontwerp Werkboek D e e e r l i j k e p r o e f school: naam: Folkert Oldersma Henk de Vries 2011 Science & Ontwerp Les 1 de slinger De Opdracht: Bestaat er een verband tussen lengte, gewicht, tijd en uitslag van

Nadere informatie

Teken een architect. Lees het volgende verhaal:

Teken een architect. Lees het volgende verhaal: Teken een architect Lees het volgende verhaal: Een architect heeft een hele dag nagedacht over een nieuwe brug die gebouwd moet worden. Via de brug moet het verkeer, ook zware vrachtwagens, over een brede

Nadere informatie

Magno-vogel. Notities voor de leerkracht. Wetenschap Eigenschappen van magneten Eigenschappen van materialen Krachten Wetenschappelijk onderzoek

Magno-vogel. Notities voor de leerkracht. Wetenschap Eigenschappen van magneten Eigenschappen van materialen Krachten Wetenschappelijk onderzoek Notities voor de leerkracht Magno-vogel Wetenschap Eigenschappen van magneten Eigenschappen van materialen Krachten Wetenschappelijk onderzoek Design en technologie Mechanismen gebruiken hefbomen, nokken

Nadere informatie

LEVENDE BOTTEN, STERKE BOTTEN

LEVENDE BOTTEN, STERKE BOTTEN Mission X: Train Like an Astronaut LEVENDE BOTTEN, STERKE BOTTEN Naam leerling In deze les leer je manieren kennen om je botten sterk te houden en zie je het effect van verminderde zwaartekracht op len.

Nadere informatie

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi Inhoudsopgave Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker

Nadere informatie

Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH

Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH STRESSLESS Improving Educators Resilience to Stress This project has been funded with support from the European Commission. This publication

Nadere informatie

OntdekZelf - magnetisme

OntdekZelf - magnetisme Werkwijze Alle OntdekZelf experimenten zijn bedoeld voor de leerling om zelf te ontdekken. Laat de leerling vanaf het begin werken met zijn materialen en ontdekken hoe hij tot een antwoord of een werkende

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie Jouw werkbladen In de klas Naam: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie op aarde Energie, fossiele brandstoffen, groene

Nadere informatie

Lesopbouw Onderzoekend Leren Wetenschap in het basisonderwijs

Lesopbouw Onderzoekend Leren Wetenschap in het basisonderwijs Lesopbouw Onderzoekend Leren Wetenschap in het basisonderwijs Routekaart Algemene disclaimer Dit document is bedoeld ter algemene informatie, en dient als voorbeeld voor een les onderzoekend leren in het

Nadere informatie

Gevleugelde zaden: Lesplan. 1. Aanzet (hypotheses vormen)

Gevleugelde zaden: Lesplan. 1. Aanzet (hypotheses vormen) 6-8 jaar Wetenschappelijke inhoud: Bio- en natuurwetenschap Beoogde concepten: duwen/trekken, snelheid, afstand, tijd, luchtweerstand, zwaartekracht Beoogde leeftijdsgroep: 6-8 jaar Duur van de activiteit:

Nadere informatie

DE ENERGIEKOFFER EN ONDERZOEKSVRAGEN VERZINNEN

DE ENERGIEKOFFER EN ONDERZOEKSVRAGEN VERZINNEN ACTIEFICHE - SECUNDAIR DE ENERGIEKOFFER EN ONDERZOEKSVRAGEN VERZINNEN Soorten onderzoek: Bevestigend (vraag en methode door lkr, resultaat op voorhand gekend) Gestuurd (vraag en methode door lkr) Begeleid

Nadere informatie

Kwartet Hofcultuur. Willemien Cuijpers en Marie Thérèse van de Kamp, Interfacultaire Lerarenopleiding, UvA

Kwartet Hofcultuur. Willemien Cuijpers en Marie Thérèse van de Kamp, Interfacultaire Lerarenopleiding, UvA Expertisecentrum Kunsttheorie www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl. Kwartet Hofcultuur Middels deze opdracht vatten de leerlingen eerst voor henzelf een aantal belangrijke aspecten omtrent de kunst en

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Procedure voor de selectie van installateurs

Procedure voor de selectie van installateurs Procedure voor de selectie van installateurs Project: MKB Energy CheckUP Contract Number: IEE/13/384/S12.675577 Deliverable: D 4.1 rev 7 Status: Openbaar Datum: 1/06/2015 Auteurs: Daniele Forni, Claudia

Nadere informatie

Zeker weten?! Docentenhandleiding. Lesmateriaal 1-2 havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO

Zeker weten?! Docentenhandleiding. Lesmateriaal 1-2 havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Docentenhandleiding Lesmateriaal 1-2 havo/vwo Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief aanbod,

Nadere informatie

Handleiding voor: * spreekbeurt * nieuwskring * leeskring * werkstuk

Handleiding voor: * spreekbeurt * nieuwskring * leeskring * werkstuk Handleiding voor: * spreekbeurt * nieuwskring * leeskring * werkstuk Antoniusschool Groep 5/6 Let op: deze heb je het hele schooljaar nodig! Hoe maak je een spreekbeurt? Mijn voorbereiding: 1. Je kiest

Nadere informatie

PLG Leerkrachten 4 groep 1-2

PLG Leerkrachten 4 groep 1-2 PLG Leerkrachten mei/ juni 2011 PLG Leerkrachten 4 groep 1-2 vs 1.0 100422 Agenda 1. Introductie 1.1: Programma en doelen schooljaar 2010-2011 1.2: Terugblik PLG 3: Toetsanalyse 1.3: Doelen vandaag 2.

Nadere informatie

Een voorlopige balans (Periode 1)

Een voorlopige balans (Periode 1) Een voorlopige balans (Periode 1) Omschrijving van deze periode We hebben tijdens dit schooljaar al heel wat gediscussieerd, besproken, nagedacht, Je hebt in deze gesprekken, maar ook in de logboekopdrachten

Nadere informatie

Docentenblad Tricky Tracks

Docentenblad Tricky Tracks De activiteit is op twee manieren mogelijk: door leerlingen zelfstandig in groepjes (a) of klassikaal (b). a Zelfstandig in groepjes Leerlingen volgen het bijgevoegde leerlingblad. Zij hebben ook per groepje

Nadere informatie

Timing: 50 min. Graad: 1-2. Leerplandoelen: VVKBAO:

Timing: 50 min. Graad: 1-2. Leerplandoelen: VVKBAO: Graad: 1-2 Timing: 50 min. Leerplandoelen: VVKBAO: WO TE 6.18 Kinderen kunnen met techniek omgaan in verschillende toepassingsgebieden. WO TE 6.18.1 Dat houdt in dat ze technische realisaties uit verschillende

Nadere informatie

Handleiding Vervolgmodule OGO- Extra materiaal na Taalsituaties 3-6-9

Handleiding Vervolgmodule OGO- Extra materiaal na Taalsituaties 3-6-9 Handleiding Vervolgmodule OGO- Extra materiaal na Taalsituaties 3-6-9 Extra materiaal na de Taalsituaties, Vervolgmodule OGO Algemeen In Extra materiaal na de Taalsituaties wordt de leerstof uit drie voorgaande

Nadere informatie

Kunstwetenschappers, archeologen, historici, juristen, criminologen, pol&soc ers (eerste 8 rijen) Psychologen en pedagogen (rijen 9,10 en11)

Kunstwetenschappers, archeologen, historici, juristen, criminologen, pol&soc ers (eerste 8 rijen) Psychologen en pedagogen (rijen 9,10 en11) Wil je (ongeveer) per vooropleiding plaatsnemen? Dank je wel! Kunstwetenschappers, archeologen, historici, juristen, criminologen, pol&soc ers (eerste 8 rijen) Psychologen en pedagogen (rijen 9,10 en11)

Nadere informatie

Inleiding. Doelgroep. Doel. Inhoud van het pakket. Inleiding

Inleiding. Doelgroep. Doel. Inhoud van het pakket. Inleiding Inleiding Het LEGO Education team presenteert met trots het LEGO MINDSTORMS Education EV3 activiteitenpakket wetenschap voor gebruik op de middelbare school. Deze vernieuwende onderwijs- en leermaterialen

Nadere informatie

Fysica 2 e graad: Impuls & Pulsar

Fysica 2 e graad: Impuls & Pulsar Fysica 2 e graad: Impuls & Pulsar Onderzoekend leren Voor een graadleerplan fysica van één wekelijkse lestijd (in de 2 de graad). Minimum 2 lestijden leerlingenexperimenten per schooljaar (4 u voor de

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KUN JE EEN PINGPONGBALLETJE LATEN ZWEVEN IN DE LUCHT? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van luchtstromen en luchtdruk. Met de exhibit

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Onderzoeksboekje. Klas: Namen:

Onderzoeksboekje. Klas: Namen: Onderzoeksboekje Klas: Namen: De onderdelen van de onderzoekscyclus: 1. Introductie 2. Verkennen 3. Opzetten onderzoek 4. Uitvoeren onderzoek 5. Concluderen 6. Presenteren 7. Verdiepen/verbreden 2 Science

Nadere informatie

ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT?

ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT? ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT? Wim Biemans Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Economie & Bedrijfswetenschappen 4 juni, 2014 2 Het doen van wetenschappelijk onderzoek Verschillende

Nadere informatie

Concept cartoons zijn meerkeuzevragen in de vorm van een dialoog met plaatje. Dat ziet er bijvoorbeeld zo uit:

Concept cartoons zijn meerkeuzevragen in de vorm van een dialoog met plaatje. Dat ziet er bijvoorbeeld zo uit: Concept cartoons Concept cartoons zijn meerkeuzevragen in de vorm van een dialoog met plaatje. Dat ziet er bijvoorbeeld zo uit: Over de dialoog De uitspraken die de figuren doen, zijn gebaseerd op wetenschappelijk

Nadere informatie

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Instructieblad Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Onderzoeken is leuk omdat je wat over jezelf leert: wat je kunt en hoe creatief je bent. Ook leer je over je omgeving en de wereld.

Nadere informatie

Het voeren van een evaluatiegesprek

Het voeren van een evaluatiegesprek OPDRACHTFORMULIER Het voeren van een evaluatiegesprek Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met een medestudent of je docent.

Nadere informatie

3.3 Les 3: Het opstellen van een hypothese

3.3 Les 3: Het opstellen van een hypothese 3.3 Les 3: Het opstellen van een hypothese Doel: Lesinhoud De leerlingen formuleren hypotheses die beginnen met ik denk dat. De leerlingen weten dat ze bij een onderzoek ook het tegenovergestelde onderzoeken

Nadere informatie

11. Rondom toetsen The do-it-yourself quiz. doel Kennis testen. wanneer einde les(senserie) groepssamenstelling vier- of vijftallen

11. Rondom toetsen The do-it-yourself quiz. doel Kennis testen. wanneer einde les(senserie) groepssamenstelling vier- of vijftallen 11.1 The do-it-yourself quiz doel Kennis testen groepssamenstelling vier- of vijftallen duur 50 minuten voorbereiding: formuleer zoveel onderwerpen als er groepjes zijn. De groepjes moeten vragen en antwoorden

Nadere informatie

Pol Van Damme. Leesfiches

Pol Van Damme. Leesfiches Pol Van Damme Deze leesfiches bevatten niet zomaar vraagjes bij boeken. Nee, het gaat om leuk en creatief bezig zijn met boeken, om bevorderen van leesbegrip, maar bovenal: om leesplezier! Het boekenpakket

Nadere informatie

Inleiding LEGO MINDSTORMS Education EV3-programmeerapp

Inleiding LEGO MINDSTORMS Education EV3-programmeerapp Inleiding LEGO MINDSTORMS Education EV3-programmeerapp LEGO Education presenteert met trots de tablet-editie van de LEGO MINDSTORMS Education EV3-software een leuke, gestructureerde manier om uw LEGO MINDSTORMS

Nadere informatie