OESTROGENEN EN DE NORMALE MENSTRUELE CYCLUS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OESTROGENEN EN DE NORMALE MENSTRUELE CYCLUS"

Transcriptie

1 BOSDEL, GENK J.11 Genk, 22 februari 2012 OESTROGENEN EN DE NORMALE MENSTRUELE CYCLUS A. DEFINITIE Oestrogenen zijn van cholesterol afgeleide steroiden die zorgen voor de secundaire geslachtskenmerken van de vrouw. Biochemisch zijn het 18-C-verbindingen met als specifieke structurele kenmerken het onverzadigd karakter van de A-ring en een hydroxylgroep in de C3-positie. Meer dan 20 verschillende oestrogenen zijn gekend. De drie voornaamste die bij de mens worden aangetroffen zijn oestron, 17-beta-oestradiol en oestriol. Oestron is een belangrijk metaboliet van oestradiol, maar wordt ook als dusdanig door het ovarium gesecreteerd; tevens wordt het in de perifere weefsels gevormd door aromatisatie van androsteendion. Het is waarschijnlijk slechts biologisch actief voor zover het in oestradiol wordt omgezet. Oestradiol is het sterkst biologisch werkzaam oestrogeen. praktisch uitsluitend de rol van oestradiol. De verdere beschrijving omvat dan ook Oestriol ontleent zijn klinisch belang o.a. aan het feit dat het op het eind van de graviditeit onder invloed van de gecombineerde actie van enzymen in de foetale lever en in de placenta, uit verschillende precursoren wordt gesynthetiseerd; hierdoor vormen de maternele serumspiegels en urinaire uitscheiding van oestriol parameters voor de toestand van de foetus. B. PRODUKTIE EN EXCRETIE Oestrogenen worden steeds gesynthetiseerd uit androgenen en dit onder invloed van de gonadotrofines LH en FSH. De plasmaspiegels van oestradiol bedragen ng/l in de vroegfolliculaire fase, ng/l in de laat follikulaire fase ongeveer ng/l bij de preovulatoire piek, onmiddellijk gevolgd door een "dal" van ng/l; in het midden van de luteale fase bedragen ze ng/l. Zoals alle steroidhormonen circuleren ook de oestrogenen deels in vrije (ongeveer 2%) en deels in eiwitgebonden vorm. Ongeveer 20 % (bij de man) tot 40 % (bij de vrouw) is gebonden aan SHBG. De rest is met lage affiniteit gebonden aan albumine. Mogelijks is ook deze fractie (na dissociatie) in de fysiologische activiteit betrokken. De oestron-spiegels zijn iets hoger dan de oestradiolspiegels in de vroeg-folliculaire fase, iets lager dan oestradiol tijdens de preovulatoire piek en in de luteale fase. Inactivatie van de hormonen (o.a. conversie van oestradiol naar oestron of hydroxylatie tot oestriol en conjugatie met glucuronzuur en sulfaat) vindt hoofdzakelijk plaats in de lever. Excretie kan gebeuren via de lever (excretie via de gal) of renaal. De urinaire uitscheiding der totale oestrogenen bedraagt per 24 uur 5-20 ug in de vroeg-folliculaire fase, ug tijdens de preovulatoire piek en ug in de luteale fase.

2 J.12 C. ROL VAN OESTROGENEN PREPUBERTAIR De oestrogenen zijn in ruime mate verantwoordelijk voor de veranderingen die bij het jonge meisje gaan optreden ter gelegenheid van de puberteit; naast opvoeding en andere faktoren zijn ze ook mede bepalend voor het ontstaan van het "vrouwelijk gedragspatroon". Ze zullen bij het prepubertaire meisje of de hypogonade vrouw bijdragen tot: groei en ontwikkeling van in- en uitwendige geslachtsorganen (vulva, vagina, uterus, tubae); groei van de borsten door proliferatie van de melkkanaaltjes; bovendien bevorderen ze de ontwikkeling van de tepels en de pigmentatie van de areolae; ontwikkeling van de overige "secundaire geslachtskenmerken" waaronder vrouwelijk beharingspatroon, zachte huid en typerende vetafzetting; veranderingen in de genitale tractus. Hierbij is wel op te merken, dat voor een volledig ontwikkelde oksel- en pubisbeharing alsmede voor een normale uitgroei van de clitoris kleine hoeveelheden androgenen noodzakelijk zijn. Ook de puberteitsgroeispurt dient door deze androgenen te worden verklaard, aangezien oestrogenen eerder een remmende invloed op de groei van de lange beenderen uitoefenen, met snel sluiten van de groeischijven. D. ROL VAN OESTROGENEN IN DE HORMONALE CYCLUS-VERANDERINGEN De menstruele cyclus, met inbegrip van de ovulatie, wordt geregeld door de interactie tussen oestradiol en de hypothalamo-hypofyse as. De hypothalamische nucleus arcuatus staat in voor een pulsatiele secretie (ongeveer om de 90 minuten) van GnRH (gonadotropin releasing hormone), met als gevolg pulsatiele secretie door de hypofyse van LH en FSH. Ook de hieruit volgende oestradiol-secretie is pulserend met tot 50 % varierende concentraties binnen 30 minuten. Afhankelijk van de omstandigheden kan oestradiol zowel een negatieve als een positieve feedback uitoefenen op de gonadotropinesecretie. Bij het begin van de cyclus is de oestrogenensecretie minimaal. Hierdoor valt de inhibitie van de hypothalamo-hypofyse as weg met hernemen van de pulsatiele secretie van FSH en LH. Onder invloed van deze gonadotrofines beginnen, in de vroeg-folliculaire fase, meerdere (aantal afhankelijk van de gonadotrofine-spiegels?) follikels te ontwikkelen. Bij deze groei van follikels wordt er door de granulosacellen in toenemende mate oestrogenen gesynthetiseerd. Deze synthese gaat uit van androgenen, gesecreteerd door de theca- en de interstitiele cellen onder invloed van LH (bicellulaire oestrogeensynthese). De progesteronsecretie blijft evenwel miniem. De toegenomen oestradiol-spiegel inhibeert dan weer de FSH-secretie. Mogelijks werkt dit de atresie van de meeste follikels in de hand. Enkel een (mogelijk de verst ontwikkelde) preovulatoire follikel weet zich (dank zij de toename van FSH-receptoren met geringere FSH-afhankelijkheid?) toch verder te ontwikkelen. De LH-secretie blijft ongeveer constant. De oestrogenen samen met het FSH stimuleren de mitotische activiteit van de folliculaire granulosacellen. Hierop nemen, onder invloed van de oestrogenen, de FSH-receptoren toe. Op zijn beurt doet het FSH het aantal LH-receptoren op de granulosacellen toenemen. Oestradiol en FSH prepareren dus in synergie de follikel om te antwoorden op de preovulatoire LH-secretie. De oestrogenenpiek, gevolg van de toenemende oestrogenen-secretie en bereikt op de 13-14e dag van de cyclus, gaat ook met een vermeerderde secretie van zwakke androgenen en testosteron gepaard. Dit zou bij de vrouw de libido stimuleren. Waar de progessief stijgende oestrogeenspiegels normaal een daling van de FSH-spiegels (negatieve feedback) voor gevolg hebben, ziet men dat de oestrogenenpiek een plotse LH en in mindere mate zelfs FSH-secretie uitlokt (positieve feedback) die binnen de u. gevolgd wordt door een ovulatie. Deze LH-piek brengt een tijdelijk block teweeg in de hormoonsynthese waardoor minder oestrogenen worden gevormd (vandaar het "dal"); dit leidt tot een toegenomen progesteron- en 17-OH-progesteron-synthese.

3 Na de follikelsprong wordt, onder invloed van LH en de gewijzigde hormoonsynthese, de follikel omgevormd tot corpus luteum. Hierbij dringen capillairen uit de theca interna tussen de granulosacellen in en doen deze hypertrofieren en hyperplasieren. Deze granulosacellen gaan in stijgende hoeveelheden progesteron secreteren, terwijl ook de oestrogenensecretie opnieuw gaat toenemen, evenals de 17-OH-progesteronsecretie. Deze hormoonspiegels bereiken een maximum 5-8 d. post-ovulatie. De LH- en FSH-secretie nemen af, en bij uitblijven van HCG-secretie na bevruchting en implantatie van een eicel, regresseert het corpus luteum met een snelle daling van de steroidhormoonspiegels. Terzelfdertijd loopt dan, in de premenstruele periode, de FSH- en LH-secretie terug op. J.13 E. ROL VAN OESTROGENEN IN MORFOLOGISCHE EN FUNCTIONELE CYCLUS-VERANDERINGEN Tijdens de cyclus stimuleren de oestrogenen de groei van de follikel. De nucleus en het cytoplasma van de oocyte ondergaan onder invloed van FSH, LH en oestradiol, een maturatie waardoor de oocyte fertilizeerbaar wordt. Ter hoogte van de tubae veroorzaken ze cyclische veranderingen, en stimuleren ze de ciliaire bewegingen om het transport van de eicel te vergemakkelijken, terwijl tevens de spiercontracties gestimuleerd worden. Naarmate tijdens de folliculaire fase de oestrogenensecretie toeneemt, prolifereert het endometrium uit de resten van de middelste endometrium-laag (de spongiosa) en de basale laag (onderste endometriumlaag); de klierbuisjes ontwikkelen zich, maar ze zijn nog weinig vertakt en vertonen weinig secretoire activiteit. Het stroma heeft een hoge densiteit en men ziet talrijke mitosen. De bloedvaten vertakken zich tot een capillair net onder het oppervlak van de mucosa. Vlak voor de ovulatie heeft het endometrium een dikte van ongeveer 3,5 mm. De ovulatie wordt niet zelden door de vrouw waargenomen als een pijnlijk gebeuren. Ook doet zich, tengevolge van de scherpe daling in de oestrogenenspiegels waarmee de ovulatie gepaard gaat, soms een kleine bloeding voor, gevolg van een geringe afstoting van endometrium. De luteale fase heeft bij 85 % der vrouwen een gemiddelde duur van 14 dagen (varierend van d.) en is gekenmerkt door een sterke progesteron- en oestrogenen-secretie die haar maximum bereikt 5-8 dagen na de ovulatie. Het endometrium is nu hyperplastisch. De bovenste endometriumlaag (de compacta) bestaat uit grote cellen rijk aan glycogeen; de klierbuisjes zijn sterk vertakt en hun epitheel toont uitgesproken secretoire activiteit. De capillairen zijn bloedrijk, het stroma is oedemateus. De middelste endometriumlaag bestaat uit gedilateerde, gekronkelde klieren, talrijke arteriolen en decidua-achtig stroma. De basale laag bevat enkele inactieve klieren. De vascularisatie neemt progressief toe in alle lagen en op sommige plaatsen ziet men echte bloedsinussen. Het afstoten van compacta en spongiosa komt tot stand t.g.v. het dalen van de oestrogenen en het progesteron wat, waarschijnlijk via een retractie van de spiraalvormige bloedvaten ten gevolge van het dalen van de progesteron-spiegel, een ischemie van het slijmvlies teweegbrengt. Regeneratie gebeurt vanuit de basale laag. De oestrogenen veroorzaken ook een verhoogde waterige mucussecretie door de cervicale cellen; deze toename van mucus met vermindering van de viscositeit (welke uitgedrukt wordt als "Spinnbarkeit", die bij de ovulatie ongeveer 6 cm moet bedragen) bevordert de migratie van de spermatozoa. Ter hoogte van de vagina veroorzaken de oestrogenen een verdikking van het epitheel en cornificatie van de cellen; tevens verhogen ze het glycogeengehalte in de vaginale epitheliale cellen, waaruit melkzuur zal gevormd worden door de Doderleinbacil.

4 Het vaginaal uitstrijkje reflecteert de cyclische, door de perifere hormoonspiegels geinduceerde, veranderingen in het vaginaal slijmvlies. Overwicht van superficiele cellen wijst op oestrogeenimpregnatie; overwicht van parabasale cellen wijst op oestrogenencarentie. Het vaginaal uitstrijkje is een van de beste indicatoren voor het aantonen van oestrogene activiteit; het heeft bovendien als voordeel dat het ook bij jonge meisjes zeer gemakkelijk te verkrijgen is. Bij de puberteit ontwikkelt de vaginale mucosa zich onder oestrogene invloed van een dun tot een gestratifieerd verhoornd epitheel, met meer perifeer deels verhoornde, afgeplatte cellen met pycnotische of afwezige kernen. J.14 F. METABOLE EFFEKTEN VAN NATUURLIJKE EN/OF SYNTHETISCHE OESTROGENEN Op het zuiver metabole vlak kan men aan de oestrogenen volgende eigenschappen toekennen : - een matige eiwit-anabole werking (osteoporose wordt frequent gezien na langdurige oestrogeendeficientie); - een remmend effect op de groeisnelheid; - een zoutretinerend effect. Oestrogenen alleen verlagen de basale temperatuur, terwijl oestrogenen samen met progesteron deze doen stijgen. G. FARMACOLOGISCH GEBRUIK Klachten bij pilgebruik, in hoofdzaak het gevolg van oestrogenen, zijn: - misselijkheid - braken - vochtretentie - oedeemvorming - hoofdpijn - mastodynie - fluor vaginalis (mucorree), eventueel vaginale candidiasis - premenstruele tensie - irritabiliteit H. LABORATORIUMVERANDERINGEN GEINDUCEERD DOOR OESTROGENEN 1. Schildklier Stijging van totaal T4, totaal T3 en TBG; daling van T3 uptake. De berekende Vrije Thyroxine Index (T7) blijft ongewijzigd. Momenteel is de dosering van deze parameters verlaten ten voordele van de dosage van vrij T3 en vrij T4. Oestrogeenconcentraties hebben hier geen invloed op.. 2. Lipiden Stijging van apolipoproteine A1, HDL-cholesterol en triglyceriden; daling van apolipoproteine B, LDL-cholesterol. Kombinatie van deze veranderingen leidt tot een duidelijk verminderd cardiovasculair risico. 3. Ijzer-metabolisme Stijging van ijzer, transferrine en totale ijzerbindingscapaciteit. De saturatie-index, dit is de verhouding van ijzer over de totale ijzerbindingscapaciteit blijft gelijk.

5 J Cortisol Stijging van de CBG-spiegels (transcortine) met secundair hieraan toename van de cortisol-spiegels. De berekende vrije cortisol blijft gelijk. 5. Varia Stijging van : ceruloplasmine, koper, fibrinogeen, renine, calcium, prolactine, SHBG, glucose (en verminderde glucosetolerantie) Daling van : haptoglobine, cholinesterase, testosteron, PT in %, foliumzuur en vitamine B12 in serum; 17-hydroxy- en 17-keto-steroiden in urine. Tenslotte kunnen oestrogenen hepatotoxische en/of cholestatische effekten geven. Bron : A.Vermeulen : endocriene ziekten en stofwisselingsziekten derde uitgave 1982

OESTROGENEN EN VERMINDERDE FERTILITEIT

OESTROGENEN EN VERMINDERDE FERTILITEIT BOSDEL, 89-3600 GENK J.16 Genk, 22 februari 2012 OESTROGENEN EN VERMINDERDE FERTILITEIT A. ROL VAN OESTROGENEN BIJ DE MENOPAUZE De menopauze is gekarakteriseerd door het definitief wegvallen van ovulatoire

Nadere informatie

Voortplantingshormonen

Voortplantingshormonen Voortplantingshormonen De menstruatiecyclus bij de mens is een gebeurtenis waarbij verschillende processen tegelijkertijd en in onderlinge afhankelijkheid plaats vinden. De aanvang, het voortduren en het

Nadere informatie

Algemeen. Het hormoonstelsel. Soorten. Soorten. Hormoonklieren: hypofyse. Soorten 16-9-2014. Hebben invloed op:

Algemeen. Het hormoonstelsel. Soorten. Soorten. Hormoonklieren: hypofyse. Soorten 16-9-2014. Hebben invloed op: Het hormoonstelsel Lesstof Beauty Level Basics 2 Blz. 176-187 Algemeen Hebben invloed op: Lichamelijke en geestelijke processen Werken nauw samen met: Autonome zenuwstelsel Soorten 1. Hormonen/increten

Nadere informatie

WAAROM WILLEN WE EFFECTEN T.H.V. HORMONEN VASTSTELLEN?

WAAROM WILLEN WE EFFECTEN T.H.V. HORMONEN VASTSTELLEN? WAAROM WILLEN WE EFFECTEN T.H.V. HORMONEN VASTSTELLEN? Veel van de bestudeerde polluenten (o.a. PCB s, dioxines, zware metalen) kunnen hormoonverstorende effecten hebben. Daarom worden in de humane biomonitoringscampagnes

Nadere informatie

Gynaecologie hormonen RozenbergSport.nl 5 maart 2012 pagina 1 / 5

Gynaecologie hormonen RozenbergSport.nl 5 maart 2012 pagina 1 / 5 Rozenberg.nl 5 maart 2012 pagina 1 / 5 Inhoud Zwangerschap Bloedverlies Contraceptie Menopauze E FSH LH Oestrogeen ovaria LH regulering menstruele cyclus endometrium proliferatie estradiol 17β: FFA mobilisatie

Nadere informatie

Normale cyclus. Gynaecologie

Normale cyclus. Gynaecologie Normale cyclus Gynaecologie Inhoudsopgave In het kort 4 Wat is een normale cyclus? 4 Wat gebeurt er in een cyclus? 5 De rol van hormonen 5 De fasen van een cyclus 6 De rijping van de eiblaas (folliculaire

Nadere informatie

Hartfalen dubieus. Hartfalen onwaarschijnlijk

Hartfalen dubieus. Hartfalen onwaarschijnlijk Referentiewaarden Klinische Chemie Datum: 01-07-2012 BLOED Naam Referentiewaarde Eenheid 1-Antitrypsine 0,80 2,00 g/l 1-Foetoproteïne (AFP) < 6,0 ku/l ACE 0 2 jaar 8 109 IU/L 3 7 jaar 12 99 IU/L 8 14 jaar

Nadere informatie

Informatiefolder. Zwangerschap en kinderwens

Informatiefolder. Zwangerschap en kinderwens Informatiefolder en kinderwens Inhoudsopgave Algemeen 3 Kinderwens 3 Foliumzuur s- en ovulatietesten 5 Geneesmiddelen 6 Bostvoeding Medicatiebegeleiding Algemeen De vrouw maakt tijdens haar leven een aantal

Nadere informatie

Sexhormonen. Michael Fouraux & François Verheijen

Sexhormonen. Michael Fouraux & François Verheijen Sexhormonen Michael Fouraux & François Verheijen Herhaling Endo I hypothalamus + - hypofyse + - klier hormoon Schildklier uit Endo I TRH + - TSH + - T4 & T3 Acties van hormoon Schildklier uit Endo I Endocrinologie

Nadere informatie

Vrouwelijke factoren 1/3. Mannelijke factoren 1/3. Gemengde factoren 1/3. Onbekende Oorzaken 10 %

Vrouwelijke factoren 1/3. Mannelijke factoren 1/3. Gemengde factoren 1/3. Onbekende Oorzaken 10 % Vrouwelijke factoren 1/3 Mannelijke factoren 1/3 Gemengde factoren 1/3 Onbekende Oorzaken 10 % -Ovulatie stoornissen (PCOS) -Tubaire pathologie -Infectie (PID) -Endometriosis -Uteriene afwijkingen -Cervicale

Nadere informatie

Algemene Samenvatting

Algemene Samenvatting Algemene Samenvatting e vitamine metaboliet 1,25-dihydroxyvitamine ( ) speelt een sleutelrol bij het handhaven van de calcium homeostase door middel van effecten op de darm, het bot en de nier. e metaboliet

Nadere informatie

Referentiewaarden. 1/11 Documentnummer 314, versie 44

Referentiewaarden. 1/11 Documentnummer 314, versie 44 A AAT 0,9-2,0 g/l ALAT m < 45 U/l v < 34 Albumine 35-50 g/l Albumine/kreatinine ratio m < 2,5 v < 3,5 Alkalische fosfatase 0-14 d < 248 U/l 15 d - 1 j < 470 1-10 j < 335 10-13 j < 417 m 13-15 j < 468 m

Nadere informatie

Normale cyclus. Poli Gynaecologie

Normale cyclus. Poli Gynaecologie 00 Normale cyclus Poli Gynaecologie De inhoud van deze voorlichtingsfolder is samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Andere folders en brochures op het gebied

Nadere informatie

1 Bespreek de tekening tijdens de les 2 D 3 C 4 B 5C 6 A 7 C 8 B. Open vragen

1 Bespreek de tekening tijdens de les 2 D 3 C 4 B 5C 6 A 7 C 8 B. Open vragen ANTWOORDEN VOORTPLANTING EN SEKSUALITEIT Serie a Opdracht Anticonceptiepil 1,3,5 Schema samen doornemen! OPDRACHTEN 1 Bespreek de tekening tijdens de les 2 D 3 C 4 B 5C 6 A 7 C 8 B Open vragen 1 Bij sterilisatie

Nadere informatie

Sexhormonen. Michael Fouraux & François Verheijen

Sexhormonen. Michael Fouraux & François Verheijen Sexhormonen Michael Fouraux & François Verheijen Herhaling Endo I hypothalamus + - hypofyse + - klier hormoon Schildklier uit Endo I TRH + - TSH + - T4 & T3 Acties van hormoon Schildklier uit Endo I Endocrinologie

Nadere informatie

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE. Academiejaar 2010 2011

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE. Academiejaar 2010 2011 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE Academiejaar 2010 2011 VOORTPLANTINGSCYCLUS EN LACTATIE VAN DE ORANG OETAN door Merel BLONK Promotor: Prof. Dr. C. Burvenich Medepromotor: M. Stevens Literatuurstudie

Nadere informatie

normale cyclus patiënteninformatie

normale cyclus patiënteninformatie patiënteninformatie normale cyclus Bij vrouwen in de vruchtbare levensfase rijpt er elke maand in de eierstok een eiblaas waarin een eicel groeit. Als de eiblaas rijp is en openbarst komt de eicel vrij

Nadere informatie

Vrouwelijke (sub)fertiliteit

Vrouwelijke (sub)fertiliteit Vrouwelijke (sub)fertiliteit Annemiek Nap, gynaecoloog Ziekenhuis Rijnstate Arnhem Universitair Medisch Centrum St.Radboud Nijmegen Fysiologie van de voortplanting Het materiaal: Ovarium Endometrium

Nadere informatie

primaire geslachtkenmerken Geslachtskenmerken die al bij de geboorte aanwezig zijn

primaire geslachtkenmerken Geslachtskenmerken die al bij de geboorte aanwezig zijn Vragen bij paragraaf 2.2 en 2.3 Puberteit Periode waarin hormonale veranderingen zorgen voor ontwikkeling van kind tot volwassene hormonale stelsel Orgaanstelsel dat hormonen aanmaakt hormonen Signaalstofffen

Nadere informatie

5 juli blauw. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2

5 juli blauw. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Kleef hier onmiddellijk een identificatie-etiket blauw Toelatingsexamen arts en tandarts 5 juli 2016 Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Figuur 1A: Werking van een wateroplosbaar hormoon:

Nadere informatie

5 juli geel. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2

5 juli geel. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Kleef hier onmiddellijk een identificatie-etiket geel Toelatingsexamen arts en tandarts 5 juli 2016 Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Figuur 1A: Werking van een wateroplosbaar hormoon:

Nadere informatie

normale cyclus patiënteninformatie Inleiding Wat is een normale cyclus

normale cyclus patiënteninformatie Inleiding Wat is een normale cyclus patiënteninformatie normale cyclus Inleiding Bij vrouwen in de vruchtbare levensfase rijpt er elke maand in de eierstok een eiblaas waarin een eicel groeit. Als de eiblaas rijp is en openbarst komt de

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie ALGEMENE INFORMATIE NORMALE CYCLUS. Versie 1.3. Datum Goedkeuring 07-01-2007 Verantwoording

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie ALGEMENE INFORMATIE NORMALE CYCLUS. Versie 1.3. Datum Goedkeuring 07-01-2007 Verantwoording Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie ALGEMENE INFORMATIE NORMALE CYCLUS Versie 1.3 Datum Goedkeuring 07-01-2007 Verantwoording NVOG In het kort Bij vrouwen in de vruchtbare levensfase

Nadere informatie

Normale cyclus. Patiënteninformatie Normale cyclus

Normale cyclus. Patiënteninformatie Normale cyclus Normale cyclus Patiënteninformatie Normale cyclus Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Wat is een normale cyclus 3 De cyclus zelf 4 Wat gebeurt er in een cyclus 5 De rol van hormonen 6 De rijping van de eiblaas

Nadere informatie

Antiinflammatoire effecten van Glucocorticoiden Rhen et al. N Engl J Med 2005;353:

Antiinflammatoire effecten van Glucocorticoiden Rhen et al. N Engl J Med 2005;353: Antiinflammatoire effecten van Glucocorticoiden Rhen et al. N Engl J Med 2005;353:1711-23 Pleiotrope werking van glucocorticoïden Gc-R heeft een effect op verschillende pathways Gc hebben op alle systemen

Nadere informatie

Informatie voor patiënten. PCOS (polycysteus ovariumsyndroom)

Informatie voor patiënten. PCOS (polycysteus ovariumsyndroom) Informatie voor patiënten PCOS (polycysteus ovariumsyndroom) z PCOS is de afkorting van polycysteus ovariumsyndroom. Letterlijk betekent dit dat er meerdere (poly) vochtblaasjes (cysten) in de eierstok

Nadere informatie

Vruchtbaarheid. Gynaecologie

Vruchtbaarheid. Gynaecologie Vruchtbaarheid Gynaecologie Inhoudsopgave Wanneer bent u vruchtbaar? 5 Lichamelijke verschijnselen 5 Temperatuurcurve 5 Ovulatietesten 7 Bloedonderzoek 7 Vaginale echografie 8 Oorzaken vruchtbaarheidsproblemen

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Biologie voortplanting 6/29/2013. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Biologie voortplanting 6/29/2013. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Biologie voortplanting 6/29/2013 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Leen Goyens (http://users.telenet.be/toelating) en studenten van forum http://www.toelatingsexamen-geneeskunde.be

Nadere informatie

Menopauze: niet louter ellende,

Menopauze: niet louter ellende, Departement Gezondheidszorg Bachelor in de Vroedkunde Menopauze: niet louter ellende, Eindwerk aangeboden tot het verkrijgen van het diploma van vroedvrouw Karoline Rasschaert Interne Promotor: Nadine

Nadere informatie

ST. ANTONIUS VRUCHTBAARHEIDSCENTRUM. Ovulatie-inductie BEHANDELING

ST. ANTONIUS VRUCHTBAARHEIDSCENTRUM. Ovulatie-inductie BEHANDELING ST. ANTONIUS VRUCHTBAARHEIDSCENTRUM Ovulatie-inductie BEHANDELING Ovulatie-inductie In deze folder leest u meer over de gang van zaken rond ovulatie-inductie. Dit is een behandeling voor vrouwen die graag

Nadere informatie

Hoofdstuk 10: Hormonen en seksueel gedrag

Hoofdstuk 10: Hormonen en seksueel gedrag 1. HOMEOSTASE, CONTROLE EN STURING VAN LICHAAMSFUNCTIES Hormoon: chemische stof die in het bloed wordt afgescheiden (door endocriene klieren), door het lichaam circuleert en de werking van bepaalde organen

Nadere informatie

Referentiewaarden Klinisch Chemisch Hematologisch Laboratorium

Referentiewaarden Klinisch Chemisch Hematologisch Laboratorium Referentiewaarden Klinisch Chemisch Hematologisch Laboratorium Zuyderland Medisch Centrum Locatie Heerlen Datum: 12-07-2016 BLOED Naam Referentiewaarde Eenheid α1-antitrypsine 0,80 2,00 g/l α1-foetoproteïne

Nadere informatie

Van eicel en zaadcel: de natuurlijke bevruchting

Van eicel en zaadcel: de natuurlijke bevruchting Van eicel en zaadcel: de natuurlijke bevruchting Hoe vindt bij de mens de bevruchting plaats? In grote lijnen kent iedereen wel het antwoord op die vraag. Maar weet u ook iets over de biochemische en anatomische

Nadere informatie

Ovulatie-inductie. Gynaecologie. Beter voor elkaar

Ovulatie-inductie. Gynaecologie. Beter voor elkaar Ovulatie-inductie Gynaecologie Beter voor elkaar 2 Inleiding In deze folder leest u meer over de gang van zaken rond ovulatie-inductie. Dit is een behandeling voor vrouwen die graag zwanger willen worden,

Nadere informatie

Centrale pubertas praecox. Onderwijs huisartsen Floor Neijens 20-05-2014

Centrale pubertas praecox. Onderwijs huisartsen Floor Neijens 20-05-2014 Centrale pubertas praecox Onderwijs huisartsen Floor Neijens 20-05-2014 Puberteit Toename centrale pulsatiele afgifte GnRH Secretie LH en FSH door hypofyse Verdere ontwikkeling gonaden Productie geslachtshormonen

Nadere informatie

Biologie SE4. Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst:

Biologie SE4. Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst: Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst: Hormoonklieren: Exocriene klieren: Endocriene klieren: Hypothalamus: Biologie SE4 organen die elders in het lichaam organen en weefsels activeren. zweet- en verteringsklieren

Nadere informatie

Tussen de trofoblast en de kiemschijf wordt de navelstreng gevormd.

Tussen de trofoblast en de kiemschijf wordt de navelstreng gevormd. Biologie SE4 Hoofdstuk 6 Paragraaf 1 Tijdens de ovulatie komt een eicel vrij uit een van de beide ovaria. Deze eicel komt terecht in een eileider. Een van de zaadcellen die de tocht van de vagina naar

Nadere informatie

Ontwikkelingsbiologie

Ontwikkelingsbiologie Ontwikkelingsbiologie In vitro fertilisatie Bij in vitro fertilisatie (IVF) worden eicellen buiten het lichaam bevrucht door spermacellen. Een bevruchte eicel ontwikkelt zich en wordt vervolgens meestal

Nadere informatie

Leven met borstkanker

Leven met borstkanker Leven met borstkanker 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 Vandaag begonnen met de behandeling Colofon 2008 Abbott B.V. Alle rechten voorbehouden www.abbottnederland.nl Copyright

Nadere informatie

Hey iedereen, ik heb een cursus endocriene fysio vastgekregen. Hier nog een poging om hem naar jullie door te sturen. :D. Tom

Hey iedereen, ik heb een cursus endocriene fysio vastgekregen. Hier nog een poging om hem naar jullie door te sturen. :D. Tom 1 Hey iedereen, ik heb een cursus endocriene fysio vastgekregen. Hier nog een poging om hem naar jullie door te sturen. :D Tom 2 H 1. Ovariële functie 1.1 hypofysaire-gonadale as De ovaria maken deel uit

Nadere informatie

Oefenopgaven voortplanting / hormonale regulatie De mannenpil

Oefenopgaven voortplanting / hormonale regulatie De mannenpil Oefenopgaven voortplanting / hormonale regulatie De mannenpil Uit Australië werd een verrassende doorbraak in het onderzoek naar de mannenpil gemeld. Een onderzoeksinstituut had 55 paren onderzocht die

Nadere informatie

Onderdeel Hypothalamus-Hypofyse (Bern/Levy, Hoofdstuk 44)

Onderdeel Hypothalamus-Hypofyse (Bern/Levy, Hoofdstuk 44) Zelfstudievragen Deze vragen zijn bedoeld om je behulpzaam te zijn bij het bestuderen van de stof (college en microscoop practica). Ze hebben de bedoeling je te wijzen op de belangrijkste delen van de

Nadere informatie

Doe de test: welke hormonen zijn uit balans?

Doe de test: welke hormonen zijn uit balans? Doe de test: welke hormonen zijn uit balans? Het moment van de waarheid is aangebroken. Gewichtsproblemen wijzen erop dat er iets niet in orde is met jouw hormonen, maar met welke hormonen gaat het precies

Nadere informatie

Informatie. Opwekken van de eisprong. Ovulatie-inductie

Informatie. Opwekken van de eisprong. Ovulatie-inductie Informatie Opwekken van de eisprong Ovulatie-inductie Ovulatie-inductie (opwekken van de eisprong) Dit is een behandeling voor vrouwen die graag zwanger willen worden, maar die geen of een onregelmatige

Nadere informatie

PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom)

PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom) PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom) Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is PCOS? 1 De normale cyclus 1 Wat gebeurt er bij PCOS? 2 Verhoogde risico's 3 Genetica 3 Behandelmethodes

Nadere informatie

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Inspanningsfysiologie Hoofdstuk 5 Energiesystemen 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Fosfaatpool Anaërobe alactische systeem Energierijke fosfaatverbindingen in de cel Voorraad ATP en

Nadere informatie

Endocrinologie en Metabolisme (B-B3ENDO07) 5 januari 2009, Kruytgebouw O123, 14.00-17.00 uur

Endocrinologie en Metabolisme (B-B3ENDO07) 5 januari 2009, Kruytgebouw O123, 14.00-17.00 uur HerTENTAMEN VAN HET THEORIEDEEL VAN DE NIVEAU- CURSUS Endocrinologie en Metabolisme (B-BENDO07) 5 januari 2009, Kruytgebouw O12, 14.00-17.00 uur 1. Het tentamen bestaat uit 8 vragen (over elk hoorcollege

Nadere informatie

Morning-afterpil. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Morning-afterpil. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Morning-afterpil Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud De morning-afterpil 3 De menstruatiecyclus 8 Anticonceptie 12 Begrippenlijst 18 Morning-afterpil

Nadere informatie

Voortplanting en ontwikkeling

Voortplanting en ontwikkeling Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Ivis Cambungo 11 June 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61033 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

(BESINS) Farmaceutisch bedrijf. 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Utrogestan Vaginal 200 mg zachte capsules.

(BESINS) Farmaceutisch bedrijf. 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Utrogestan Vaginal 200 mg zachte capsules. Farmaceutisch bedrijf (BESINS) 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Utrogestan Vaginal 100 mg zachte capsules. Utrogestan Vaginal 200 mg zachte capsules. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Utrogestan

Nadere informatie

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Achtergrond Het Klinefelter syndroom(ks): Genetisch kenmerk extra X-chromosoom:

Nadere informatie

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 156 Dit proefschrift bestaat uit een aantal studies waarin de veranderingen in het vermogen van plasma om de uitstroom (efflux) van cholesterol uit cellen

Nadere informatie

Pathologie. zorgen INZO2 Intensivist = INZO1 + albumine + magnesium

Pathologie. zorgen INZO2 Intensivist = INZO1 + albumine + magnesium In AZ Sint Maarten zijn een aantal analysepanels afgesproken met en bekrachtigd door een bepaalde arts of artsengroep. De arts noteert de afgesproken panelcode op het aanvraagformulier. De bedoeling is

Nadere informatie

(Patho)fysiologie van premenopauzaal bloedverlies en echodiagnostiek

(Patho)fysiologie van premenopauzaal bloedverlies en echodiagnostiek (Patho)fysiologie van premenopauzaal bloedverlies en echodiagnostiek Klaartje Manders (gynaecoloog Elkerliek) Diederik Veersema (gynaecoloog DvU) RTA premenopauzaal bloedverlies 1 Inhoudsopgave Fysiologie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Appendices NEDERLANDSE SAMENVATTING Inleiding Het polycysteus ovarium syndroom (PCOS), letterlijk het vele cysten in de eierstok - syndroom komt relatief vaak voor. Van alle vrouwen blijkt 5 tot 16% PCOS

Nadere informatie

georgie dom greep op de overgang Hoe kom je er goed doorheen?

georgie dom greep op de overgang Hoe kom je er goed doorheen? georgie dom greep op de overgang Hoe kom je er goed doorheen? 8 e, geheel herziene en geactualiseerde druk, augustus 2015 Copyright 2015 Consumentenbond, Den Haag Auteursrechten op tekst, tabellen en illustraties

Nadere informatie

GROEI EN ONTWIKKELING VAN DE FOETUS. - Eerste 5 maanmaanden = kwadraat van de maanmaand. - En volgende 5 maanmaanden: 5 x getal van de maanmaand

GROEI EN ONTWIKKELING VAN DE FOETUS. - Eerste 5 maanmaanden = kwadraat van de maanmaand. - En volgende 5 maanmaanden: 5 x getal van de maanmaand GROEI EN ONTWIKKELING VAN DE FOETUS Lengte - Eerste 5 maanmaanden = kwadraat van de maanmaand - En volgende 5 maanmaanden: 5 x getal van de maanmaand 59 60 Foetale circulatie Neonatale circulatie 61 LONGONTWIKKELING

Nadere informatie

De geslachtsontwikkeling, zoals het meestal gaat 1

De geslachtsontwikkeling, zoals het meestal gaat 1 De geslachtsontwikkeling, zoals het meestal gaat Je bent zo mooi anders dan ik, natuurlijk niet meer of minder maar zo mooi anders, ik zou je nooit Deze infobrochure heeft als doel om de ontwikkeling uit

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting hoofdstuk 1 127

Samenvatting Samenvatting hoofdstuk 1 127 125 Samenvatting Het metabool syndroom is een clustering van risicofactoren, zoals overgewicht/obesitas, verhoogd cholesterol, hoge bloeddruk (hypertensie) en metabole insulineresistentie (verminderde

Nadere informatie

Analysefrequentie laboratoriumonderzoek

Analysefrequentie laboratoriumonderzoek 3026 17-ß-Oestradiol dagelijks 2123 3-Methoxytyramine 1 x per 2 weken 2085 5-HIAA (urine) 1 x per 2 weken 3001 ACE dagelijks 3047 ACTH 1 x per 2 weken 4038 Aggr. Adrenaline dagelijks 4043 Aggr. Arachidonzuur

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6: VOORTPLANTING. 1: Embryonale ontwikkeling

HOOFDSTUK 6: VOORTPLANTING. 1: Embryonale ontwikkeling HOOFDSTUK 6: VOORTPLANTING 1: Embryonale ontwikkeling Bevruchting: - Tijdens de ovulatie komt een eicel vrij uit een van beide ovaria: de eicel omringd met cellen uit het ovarium komt in een eileider.

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Polycysteus ovarium syndroom (PCOS)

Patiënteninformatie. Polycysteus ovarium syndroom (PCOS) Polycysteus ovarium syndroom (PCOS) Patiënteninformatie Polycysteus ovarium syndroom (PCOS) Inhoudsopgave 1 Wat is PCOS 2 Definitie 3 Bij wie komt PCOS voor? 4 Onderzoek 5 Wanneer behandelen? 6 Afvallen

Nadere informatie

Inleiding Hormonale veranderingen

Inleiding Hormonale veranderingen DE OVERGANG 211 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Hormonale veranderingen... 3 Het begin en de duur van de overgang... 4 Menstruaties tijdens de overgang... 5 Wat zijn typische overgangsklachten?... 5 Gevolgen

Nadere informatie

Naam: Student nummer:

Naam: Student nummer: Vraag 1. a. Vergelijk de elektronen transportketen van de ademhaling met de elektronentransport keten van de licht reactie (eventueel met tekening). Geef aan waar ze plaats vinden, wie de elektronen donors

Nadere informatie

Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen

Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen Sophia Kinderziekenhuis Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen Voor sommige beroepen is het een voordeel om lang te zijn: vrouwelijke fotomodellen bijvoorbeeld zijn in het algemeen minstens

Nadere informatie

De meeste westerse vrouwen krijgen hun laatste menstruatie tussen hun

De meeste westerse vrouwen krijgen hun laatste menstruatie tussen hun De overgang De meeste westerse vrouwen krijgen hun laatste menstruatie tussen hun h veertigste en zestigste jaar: de gemiddelde leeftijd is 51 jaar. De laatste menstruatie wordt ook wel menopauze of overgang

Nadere informatie

Verloskundige: - Dreigende miskraam of preventie van herhaalde miskramen door bewezen luteale insufficiëntie

Verloskundige: - Dreigende miskraam of preventie van herhaalde miskramen door bewezen luteale insufficiëntie Farmaceutisch bedrijf (BESINS) 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Utrogestan 100 mg zachte capsules. Utrogestan 200 mg zachte capsules. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Utrogestan 100 mg : gemicroniseerd

Nadere informatie

Opwekken van de eisprong (ovulatie-inductie)

Opwekken van de eisprong (ovulatie-inductie) Opwekken van de eisprong (ovulatie-inductie) Ovulatie-inductie (opwekken van de eisprong) In deze folder leest u meer over de gang van zaken rond ovulatie-inductie. Dit is een behandeling voor vrouwen

Nadere informatie

Kinderen groeien op tot volwassenen in verschillende fasen. Iedereen groeit. Maar ons lichaam maakt heel ons leven kleine of grote veranderingen mee.

Kinderen groeien op tot volwassenen in verschillende fasen. Iedereen groeit. Maar ons lichaam maakt heel ons leven kleine of grote veranderingen mee. Groei en ontwikkeling Kinderen groeien op tot volwassenen in verschillende fasen. Iedereen groeit tot maximaal tot hij of zij 18 jaar is. Maar ons lichaam maakt heel ons leven kleine of grote veranderingen

Nadere informatie

PIG. Samen blij met een volle box

PIG. Samen blij met een volle box PIG Samen blij met een volle box PIG 2 Met Regumate Pig werken we samen aan een optimale instroom van uw fokgelten Varkensteam MSD Animal Health Hoe ziet de voortplantingscyclus van een zeug eruit? De

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel HORMONALE THERAPIE PROSTAATKANKER Hormonale therapie INHOUD Inleiding... 3 Hoe werkt hormonale therapie?... 3 Wanneer hormonale behandeling?...

Nadere informatie

Infoblad KANKER ALGEMEEN. Hormonale therapie

Infoblad KANKER ALGEMEEN. Hormonale therapie Infoblad KANKER ALGEMEEN Hormonale therapie HORMONALE THERAPIE Hormonale therapie is de behandeling van kanker met hormonen. Artsen noemen het ook: hormoontherapie, hormonale behandeling of hormoonbehandeling.

Nadere informatie

Pathologie. DIABETESpanel Dr. Vandenbroucke Standaard Diabetes panel. INZO1 Dr. C. Libeer Analysepanel voor een patiënt opgenomen op Intensieve zorgen

Pathologie. DIABETESpanel Dr. Vandenbroucke Standaard Diabetes panel. INZO1 Dr. C. Libeer Analysepanel voor een patiënt opgenomen op Intensieve zorgen In AZ Sint Maarten zijn een aantal analysepanels afgesproken met en bekrachtigd door een bepaalde arts of artsengroep. De arts noteert de afgesproken panelcode op het aanvraagformulier. De bedoeling is

Nadere informatie

De overgang. Albert Schweitzer ziekenhuis december 2007 pavo 0593

De overgang. Albert Schweitzer ziekenhuis december 2007 pavo 0593 De overgang Albert Schweitzer ziekenhuis december 2007 pavo 0593 Inhoudsopgave Inleiding 2 Hormonale veranderingen 2 Het begin en de duur van de overgang 4 Menstruaties tijdens de overgang 4 Wat zijn typische

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

Vitamine E Vitamine E draagt bij tot de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress

Vitamine E Vitamine E draagt bij tot de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress multihealth complete - vervolg 30 tabletten Functie afzonderlijke ingrediënten: Vitamine E Vitamine E draagt bij tot de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress Vitamine B1 Thiamine draagt bij tot

Nadere informatie

ONVRUCHTBAARHEID BIJ MANNEN MET PRIMAIRE CILIAIRE DYSKINESIE Zijn er mogelijkheden?

ONVRUCHTBAARHEID BIJ MANNEN MET PRIMAIRE CILIAIRE DYSKINESIE Zijn er mogelijkheden? ONVRUCHTBAARHEID BIJ MANNEN MET PRIMAIRE CILIAIRE DYSKINESIE Zijn er mogelijkheden? Dr R.F.A. Weber, internist-endocrinoloog/androloog Andrologie Erasmus MC Rotterdam INLEIDING Onvruchtbaarheid kan een

Nadere informatie

Anabolica als groeibevorderaars bij

Anabolica als groeibevorderaars bij Anabolica als groeibevorderaars bij runderen 052 1 Anabolica als groeibevorderaars bij runderen Inleiding Anabolica zijn stoffen (hormonen) met anabole werking, dat wil zeggen, zij beïnvloeden de stofwisselingsprocessen,

Nadere informatie

MODULE 4 Jouw cyclus, jouw flow, jouw leven

MODULE 4 Jouw cyclus, jouw flow, jouw leven MODULE 4 Jouw cyclus, jouw flow, jouw leven Door Nalaya Chakana Female Health Coach Femfulness De kracht van jouw cyclus Het bijhouden van jouw menstruatie is een geweldig manier om jouw mooie lichaam

Nadere informatie

Pathologie. Spasmofilie

Pathologie. Spasmofilie In AZ Sint Maarten zijn een aantal analysepanels afgesproken met en bekrachtigd door een bepaalde arts of artsengroep. De arts noteert de afgesproken panelcode op het aanvraagformulier. De bedoeling is

Nadere informatie

4 VWO thema 3 Voortplanting EXAMENTRAINER OEFENVRAGEN

4 VWO thema 3 Voortplanting EXAMENTRAINER OEFENVRAGEN Examentrainer Vragen Eendagshaantjes In de pluimveehouderij worden in Nederland jaarlijks tientallen miljoenen eendagshaantjes gedood. Dit cijfer is te vinden in het rapport Alternatieven voor doding van

Nadere informatie

Het begin en de duur van de overgang Menstruaties tijdens de overgang

Het begin en de duur van de overgang Menstruaties tijdens de overgang De overgang INHOUDSOPGAVE Inleiding Hormonale veranderingen Het begin en de duur van de overgang Menstruaties tijdens de overgang Wat zijn typische overgangsklachten Gevolgen op korte termijn Gevolgen

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. VETERELIN 0,004 mg/ml oplossing voor injectie voor runderen, paarden, varkens en konijnen

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. VETERELIN 0,004 mg/ml oplossing voor injectie voor runderen, paarden, varkens en konijnen SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL VETERELIN 0,004 mg/ml oplossing voor injectie voor runderen, paarden, varkens en konijnen 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING

Nadere informatie

Informatie. Opwekken van de eisprong (ovulatieinductie)

Informatie. Opwekken van de eisprong (ovulatieinductie) Informatie Opwekken van de eisprong (ovulatieinductie) Ovulatie-inductie (opwekken van de eisprong) In deze folder leest u meer over de gang van zaken rond ovulatie-inductie. Dit is een behandeling voor

Nadere informatie

Overgang Inhoudsopgave 2. Hormonale veranderingen 1. Inleiding

Overgang Inhoudsopgave 2. Hormonale veranderingen 1. Inleiding 164.0406 Overgang Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Hormonale veranderingen 3. Het begin en de duur van de overgang 4. Menstruaties tijdens de overgang 5. Wat zijn typische overgangsklachten 6. Gevolgen op

Nadere informatie

Pathologiegebonden analysepanels

Pathologiegebonden analysepanels Pathologiegebonden analysepanels Bijlage - AANVRAAG-AFNAME Documentcode : BL-0075 Versie: 7.0 Geldig van: 21-6-2016 In AZ Sint Maarten zijn een aantal analysepanels afgesproken met en bekrachtigd door

Nadere informatie

density lipoproteïne (LDL cholesterol) lijkt een belangrijke rol te spelen in de initiatie van Nederlandse samenvatting

density lipoproteïne (LDL cholesterol) lijkt een belangrijke rol te spelen in de initiatie van Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Hart- en vaatziekten zijn de belangrijkste doodsoorzaak van dialysepatiënten en dit beperkt hun levensverwachting sterk. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat milde tot matige nierschade

Nadere informatie

Reproductie Management Cursus

Reproductie Management Cursus Reproductie Management Cursus Arno Joosten 27 februari 2013 Programma Opening Anatomie, fysiologie en hormoonhuishouding Film, de praktijk PIGSIS Doel van de cursus Kennis Reproductieresultaten Programma

Nadere informatie

Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS)

Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS) Bij u is een Polycysteus Ovarium Syndroom vastgesteld. In deze folder leest u meer hierover. Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS) Wat is PCOS PCOS is de afkorting voor Polycysteus Ovarium Syndroom. Letterlijk

Nadere informatie

Tabel met informatie over de gemeten vervuilende stoffen

Tabel met informatie over de gemeten vervuilende stoffen 1 Tabel met informatie over de gemeten vervuilende stoffen Tabel 1: Blootstellingsmerkers Vervuilende stoffen Cadmium ; maat voor laatste 3-4 maanden Lood ; maat voor laatste 3-4 maanden Mangaan ; maat

Nadere informatie

Deze bijlage is geldig van: 29-10-2015 tot 01-11-2019 Vervangt bijlage d.d.: 12-11-2014

Deze bijlage is geldig van: 29-10-2015 tot 01-11-2019 Vervangt bijlage d.d.: 12-11-2014 van N.V. MyLab Carusostraat 1 Paramaribo Suriname Locatie waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor Klinische Chemie 1 Serum Het bepalen van de alanine aminotransferase activiteit

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. UTROGESTAN VAGINAL zachte capsules

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. UTROGESTAN VAGINAL zachte capsules SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN UTROGESTAN VAGINAL zachte capsules 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Utrogestan Vaginal 100 mg zachte capsules. Utrogestan Vaginal 200 mg zachte capsules. 2. KWALITATIEVE

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Veraplex 100 mg / 500 mg tabletten Medroxyprogesteronacetaat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Veraplex 100 mg / 500 mg tabletten Medroxyprogesteronacetaat BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Veraplex 100 mg / 500 mg tabletten Medroxyprogesteronacetaat Lees de hele bijsluiter aandachtig door voordat u start met het innemen van dit geneesmiddel. -

Nadere informatie

Zie rubriek 6.1 voor de volledige lijst van hulpstoffen. 4.2 Indicaties voor gebruik met specificatie van de doeldiersoort(en)

Zie rubriek 6.1 voor de volledige lijst van hulpstoffen. 4.2 Indicaties voor gebruik met specificatie van de doeldiersoort(en) 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL, 4,2µg/ml, oplossing voor injectie 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Per ml: Werkzaam bestanddeel: Busereline acetaat 0.0042 mg. Hulpstof: Benzylalcohol 0.1

Nadere informatie

Welke van de bovenstaande celorganellen of levensprocessen kunnen zowel in prokaryote, als in eukaryote cellen voorkomen?

Welke van de bovenstaande celorganellen of levensprocessen kunnen zowel in prokaryote, als in eukaryote cellen voorkomen? Biologie Vraag 1 Celorganellen en levensprocessen bij levende cellen zijn: 1. Ribosomen 2. ATP synthese 5. DNA polymerase 3. Celmembranen 6. Fotosynthese 4. Kernmembraan 7. Mitochondria Welke van de bovenstaande

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL 1500 I.E. Lyofilisaat en oplosmiddel voor oplossing voor injectie 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Iedere flacon

Nadere informatie

De Hormonale anticonceptiepil

De Hormonale anticonceptiepil 1 De Hormonale anticonceptiepil Hoe werkt de pil? De pil bevat de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. Deze voorkomen op 3 manieren zwangerschap. Wanneer je stopt met de pil zorgen je eigen

Nadere informatie

KLINISCHE CHEMIE. REFER002 Referentiewaarde Overzicht intern Klinische Chemie /H.v.I./Versie1. referentie waarden.

KLINISCHE CHEMIE. REFER002 Referentiewaarde Overzicht intern Klinische Chemie /H.v.I./Versie1. referentie waarden. REFER002 Referentiewaarde Overzicht intern Klinische Chemie KLINISCHE CHEMIE 03012012/H.v.I./Versie1 waarden bronvermelding natrium mmol/l 135-145 NVKC consensus kalium (plasma!) mmol/l 3.5-4.8 Diagnostisch

Nadere informatie

Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie bij borstkanker Hormoontherapie bij borstkanker Inleiding Uw arts heeft u aan de hand van de Patiëntenbrief uitgelegd, waarom u in aanmerking komt voor een hormoontherapie. In de Patiëntenbrief staan alle gegevens van

Nadere informatie