PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen"

Transcriptie

1 PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The version of the following full text has not yet been defined or was untraceable and may differ from the publisher's version. For additional information about this publication click this link. Please be advised that this information was generated on and may be subject to change.

2 Bibliografie van Katholieke Deel 1 N ederlandse Periodieken Dag- en w eekbladpers

3 Bibliography Volume 1 of Catholic Dutch Periodicals Daily and weekly press C om p iled in a ssig n m e n t o f th e Catholic Docum entation Centre by Otto S. Lankhorst and C.Th.H. Reul E dited by Otto S. Lankhorst

4 Bibliografie van Katholieke Nederlandse Periodieken S a m e n g esteld in opdrach t v a n h et K a th o liek D ocum en tatie C en tru m door Otto S. Lankhorst en C.Th.H. Reul Deel 1 Dag- en weekbladpers O nder eindredactie v a n Otto S. L a n k h o rst Valkhof Pers Nijmegen

5 KDC JU S leutels Bibliografieën, inventarissen en andere docum entaire uitgaven van h et Katholiek Docum entatie Centrum 1. Bibliografie van K a tholiek e N ederlandse Periodieken Deel 1: Dag- en weekbladpers. N ijm egen J.P.A. van V ugt, B.M.L.M. van Son, N og eens: godsdienst en kerk in Nederland, Een geannoteerde bibliografie van socia a lw etenschappelijke en historische literatuur. H ilversum R. K. Staatspartij en K a tholiek e Volkspartij. Archiefim entarissen en bibliografie. N ijm egen 1991 D eze publicatie kwam to t stand m et ondersteuning van: K ath oliek e U n iversiteit N ijm egen N ederlan dse O rg an isatie v o o r Z uiver-w etensch ap - p e lijk O nderzoek (ZWO/NWO) Stich tin g S orm an ifonds U niversiteitsbibliotheek Nijm egen

6 Inhoud Contents 6 Ten geleide 7 Foreword and A cknow ledgem ents 12 Het sam enstellen van de Bibliografie van 13 The com pilation o f the Bibliography o f Catholic Katholieke N ederlandse Periodieken Dutch Periodicals 36 A an w ijzin gen voor het gebruik van de 37 Guide to the bibliography bibliografie 43 List o f libraries, archives and other institutions 43 Lijst van bezochte bibliotheken, archieven en visited in view o f the descriptions in volum e 1 instellingen voor de beschrijvingen in deel 1 44 Abbreviations 44 Gebruikte afkortingen 45 B ib lio g r a p h ic a l d e s c rip tio n s 45 B ibliografi sche b esch rijvin g en 325 System atic survey 325 System atisch overzicht 332 Chronological survey 332 Chronologisch overzicht 336 Index o f nam es, titles and subjects 336 Register van nam en, titels en zaken

7 6 Ten geleide Een van de eerste taken w aarvoor het Katholiek Docum en ta tie C en tru m (KDC) b ij z ijn o p rich tin g op 1 m ei 1969 stond, w a s h et v e rza m e le n en b e w a re n v a n de periodieke p ublicaties die v o o r en d oor N ederlan dse kath olieken z ijn u itg egeven. Om d eze ta a k te ku n n en u itvo eren w a s h et n o d ig een o verz ich t te v e rk rijg e n van de betreffende periodieken. W eldra bleek de ijzeren w et van de docum entatie, dat nam elijk de docum en ten die h et m e e st z ijn v e rsp re id h et m in st z ijn b ew a a rd en dat de d ocu m en ten die h e t m in s t z ijn v e r spreid h et m eest z ijn b ew aard, a fo rtio ri op te gaan voor de periodieken. In het bijzonder dag- en w eekbladen b leken slech ts sch a ars v e rte g e n w o o rd ig d te zijn, n iet alleen in de N ijm eegse U n iversiteitsb ib lioth eek m aar ook in de m eeste andere w etenschappelijke bibliotheken. Z elfs v a n geren o m m eerd e b lad en w a re n geen com plete le g g e rs a a n w e z ig, en al even m in w a re n de b ib lio th eken geabon n eerd op alle lopende u itg aven. R egionale o f locale blad en k w a m e n v a a k in h et geh eel n iet in de collectie voor; ten h o ogste en kele versp reid e afleverin gen. B eh alve u it de ze e r o n vo lledige collecties k w a m e n de tekortkom ingen op het gebied van de periodieke publicaties v o o ra l ook n aar v o re n in de ca ta lo g iserin g v a n d eze docum en ten. In v e rg e lijk in g m et de w e te n sch a p p elijke tijd sch riften, die re d e lijk n a u w g e z e t w a re n gecatalogiseerd, w a re n de n iet-w eten schappelijk e p eriodieken m eesta l u ite rst s u m m ie r on tsloten, m et dien v e rsta n d e dat g e w o o n lijk w a s v o lsta a n m et de v e r m eld in g v a n de h oofd titel en de a a n w e z ig e ja a r g a n gen. N och op o n derw erp, n och op u itg ever, noch op ondertitel kon een p erio diek w o rd e n opgespoord. Om een u itg ave te ku n n en raadplegen, diende de onderzoeker al over de nodige vóórkennis te beschikken. Relev a n te in fo rm a tie o m n a te gaan of, en zo j a w e lk e p eriodieke p ublicaties op h e t te b estu d eren gebied w a re n v ersch en en, en w a a r d eze z ic h even tu eel bevonden, w as slechts aan specialisten bekend. H et K D C h e e ft z ic h v a n m eet a f aan to egelegd zo w e l op het opsporen, verzam elen en bew aren van periodieke p ublicaties als op de system atisch e o n tslu itin g v a n d eze b u iten g ew o o n w a a rd e v o lle docu m en tsoort. M eer dan de m eeste andere docum enten kunnen periodieken de o n derzoeker o ver kortere o f la n g e re afstan d la n g s w e g e n en p aden v a n h isto risc h e o n tw ik k elin g en leiden. Juist d oor h u n periodieke v e rs c h ijn in g bieden zij bij u itste k seriële in fo rm a tie o ver een v e elh eid v a n th em ag eb ied en en de daarbij b eh o ren d e sociaal-culturele netw erken. H et g a a t h ie r o m een v a ria tie die alle terrein en v a n h e t k a th o liek leven in N ederlan d om vat: n iet en k el de specifiek go d sd ien stig e p eriodieken, m aar ook dag- en w eekbladen, naast bladen van vak-, stands-, v ro u w e n - en je u g d o rg a n isa tie s, a lsm ed e alm an ak ken, jaarboeken en jaarlijks verschijnende naam lijsten. M ediojaren zeventig vatte de toenm alige Begeleid in g sco m m issie v a n h et KDC, on der voorzittersch a p v a n p rof. dr. A.F. M a n n in g (t), h et p lan op v o o r een onderzoeksproject Bibliografie van Katholieke Nederlandse Periodieken (BKNP). V o o r opzet, w e r k w ijz e en p rob lem en v a n d it p roject kan w o rd e n v e rw e z e n n aar de n a v o lg en d e in leid in g o ver H et sam en stellen v a n de B ibliografie v a n K ath oliek e N ed erlan d se P eriodieken. D aarin w o rd t o ok een u iteen zettin g g egeven v a n de fa c toren die ertoe geleid hebben dat dit project qua plann in g sch ro m e lijk u it de h a n d gelopen is. M et n am e d e b e s liss in g o m de b ib lio grafisch e b e sch rijvin g e n te b a seren op autopsie, h eeft g ezo rg d v o o r een sch ier on b eh eersb are sp a n n in g tu sse n de eisen v a n en e rzijd s een w e te n sch a p p e lijk vera n tw o o rd product en anderzijds een uitvoering die in overeens te m m in g w a s m e t de fin anciële en lo g istieke m og e lijkheden, in het bijzonder m et de beschikbare m enskracht en expertise. Na explorerend onderzoek in tientallen b ro n n en z ijn m eer d an 5800 titels in b eh a n d e lin g gen o m en en v e rvo lg e n s is een veelv o u d aan ja a r g a n g e n o o k letterlijk ter h a n d gen o m en o m te beoordelen o f z e v o o r o p n em in g in de bib lio grafie in a a n m erk in g k w am en, en zo j a om d eze g ro n d ig te b e sch o u w e n, te on derzoeken en te b esch rijven. U itein d elijk z u l len ru im 3900 titels w o rd e n opgen o m en in de v i j f delen v a n de bib liografie. De u itvo e rig e b esch rijvin g en, sam engesteld op basis van autopsie en m ede gebaseerd op bestudering van de relevante literatuur, zu l len in v i j f d elen w o rd e n gepubliceerd: 1. Dag- en w e e k b lad p ers, 2. C u ltu u r en o n tsp a n n in g, 3. G odsdienstig en kerkelijk leven, 4. Opvoeding en onderw ijs, 5. Politie k en sociale actie. W e z ijn v e rh e u g d dat h e t K D C n a ja re n v a n gro n d ige voo rb ereid in g in de geleg en h eid is h et eerste deel v a n de BKNP te presenteren. H ierin zijn 314 titels van dagen w eek b la d en b esch reven en an d ere p eriodieken die m et d e pers in en gere z in te m a k en hebben. H et b etreft derhalve een deel dat een bijzondere collectie vertegenw oordigt binnen het geheel van de katholieke Nederlandse periodieken. De opkom st, groei, bloei en onderg a n g v a n de ka th olieke dag-, n ie u w s- en w eek b la d en is een afspiegelingvan de ontw ikkeling die het Nederla n d s ka th o licism e in de n egen tien d e en de tw in tig ste e eu w h e e ft doorgem aakt, zo m en w il v a n de p rocessen v a n v e r z u ilin g en o n tzu ilin g. De dag- en w eek b la d p ers is in m eer d an één o p zich t te b e sc h o u w e n als de e x p ressie van h et katholieke zelfverstaan en van de veranderin g e n die d eze id en titeit in de loop v a n de la atste tw ee eeuw en heeft ondergaan. V o oral de d agb laden b re n g e n z o w e l door h u n b esta an als door h u n in h o u d de p laats v a n de katholie-

8 7 Foreword and Acknowledgements W h e n on M ay 1st, 1969, th e C ath olic D ocum entation C entre (KDC) w a s founded, one o f th e first ta sk s it u n d e rto o k w a s to collect an d p reserve th e p eriodicals issu e d b y an d p u b lish ed fo r D utch C atholics. In order to be able to carry out that task, it w as essential to acq u ire a su rvey o f th e p eriodicals in q u estion. V ery soon it turned out that the iron rule o f docum entation - docum en ts circu lated on a w id e scale are h ard ly p reserved a t all, w h e re a s th o se circu lated on a m oderate scale are p reserved b e s t - ap plied a fo rtio ri to p eriodicals. Only a lim ited n u m b er w a s fo u n d, esp ecia lly o f th e daily and w e e k ly p apers, n ot only in th e U n iversity Library o f N ijm egen b u t in m o st oth er sch o la rly lib raries. T h ere w e r e no com plete files, n o t even o f w ell-esta b lish ed n ew sp a p ers, n o r did lib raries h a v e su b scrip tio n s to all current issues. V ery often the collections did not inclu d e an y re g io n a l or local p ap ers at all; a fe w stray is s u e s at th e m ost. A p a rt fro m in com p lete collections, th e in adeq u ate p reservatio n o f th e p eriodicals also m a n ifested it s e lf in th e w a y in w h ic h th ese docu m en ts h ad b een catalogu ed. C om pared to sch o la rly p eriodicals, w h ic h h ad b een catalogu ed rea so n a b ly accurately, access to the non-scholarly periodicals w as m ostly lim ited, generally it w a s confined to records o f th e m a in title a n d th e v o lu m e s p resent. It w a s im p o ssib le to locate a periodica l b y subject, ed itor or subtitle. T h e resea rch er h ad to h a v e q u ite a g rea t d eal o f k n o w led g e o f th e subject alread y in ord er to b e ab le to re fe r to a p ublication. Relev a n t in fo rm ation ab ou t w h ic h p eriodicals, i f any, h ad appeared on th e subject, an d w h e r e they w e r e to be fo u n d, w a s only k n o w n to specialists. F rom th e v e ry b e g in n in g th e K D C a p p lied it s e lf to locating, co llectin g an d p re se rvin g p eriodicals, as w e ll as to im p ro v in g th e system atic access to th is extrem ely v a lu a b le type o f docum ent. To a grea ter exten t than m ost other docum ents, periodicals can lead the researcher, fo r a sh o rt or lo n g p eriod o f tim e, a lo n g th e p ath s o f h isto ric a l d evelopm en ts. It is p recisely b ecau se they w ere published periodically that they offer serial inform ation on a la rg e n u m b er o f su b ject areas an d the accom panying socio-cultural system s. W e are concern ed h ere w ith a ra n g e em b ra cin g a ll areas o f C atholic life in the Netherlands: not only the specifically religio u s p eriodicals, b u t also daily an d w e e k ly p ap ers, p asto ra l p u blications, trade jo u rn a ls, jo u rn a ls o f w o m e n s o rg a n isa tio n s an d y o u th org a n isa tio n s, as w e ll as alm an acs, yearb ooks an d a n n u a l lists o f n am es. By th e m id d le o f th e 1970s th e G o vern in g Board o f th e K D C a t th e tim e, u n d er th e ch a irm a n sh ip o f th e late Prof. D r A. F. M a n n in g, conceived th e p lan to sta rt the research project Bibliografie van Katholieke Nederland- se Periodieken (Bibliography o f Catholic Dutch Periodicals) (BKNP). T h e a im an d m eth od o f th is p roject and th e p rob lem s th a t h ad to b e solved, w i ll b e d iscu sse d in th e fo llo w in g in trod u ction on T h e com pilation o f the Bibliography o f Catholic Dutch Periodicals. The introduction also touches u p o n th e facto rs th a t led to the p roject n o t d evelo p in g accord in g to p lan at all. It w a s esp ecially th e decision to u s e autopsy as th e b a sis fo r th e descrip tion s th a t ca u sed b a rely controllab le ten sion b etw een th e requirem en ts o f a sch o la rly so u n d product on th e one h a n d an d a fin al p rod u ct co n sisten t w ith the fin ancial an d lo g istic p ossib ilities, in p articu lar w ith th e m a n p o w er an d expertise availab le, on th e other. A fte r th e exploration an d exam in atio n o f d o zen s o f sources, m ore th a n 5,800 titles w e r e con sid ered and su b seq u en tly a la rg e n u m b er o f v o lu m e s w a s - litera l ly - taken in h a n d in order to a ssess w h e th e r they q u alified fo r in clu sio n in th e b ib lio grap h y, an d i f they w ere, to e x am in e an d describe them. F in ally m ore than 3,900 titles w i ll b e in clu d ed in th e 5 v o lu m e s o f the b ib lio grap h y. T h e detailed descrip tion s, b a sed on autopsy an d on th e stu d y o f relevant literature, w ill be p u b lish ed in th e fo llo w in g v o lu m es: 1. D aily an d w e e k ly p ress; 2. C u ltu re an d entertainm ent; 3. R eligious and ecclesiastical life; 4. In stru ction an d education; 5. Politics an d social action. T h e K D C is p leased to b e ab le to present, a fter yea rs o f th o ro u g h p reparation, th e first v o lu m e o f th e BKNP. T h is v o lu m e co m prises th e decriptions o f 314 titles o f daily and w eekly papers and other periodicals connected to th e p ress in a m ore restricted sense. It is th erefore a volum e that represents a special collection w ith in th e w h o le o f th e C ath olic D utch p eriodicals. T h e origin, rise, flo u rish in g an d decline o f th e C ath olic daily an d w e e k ly p apers reflect th e d evelopm en t o f D utch C a th olicism in th e 19 th an d 20 th centu ries, even th e process o f co n fessio n a l segregatio n an d its g ra d u al d isap pearan ce. In m ore th a n one resp ect th e daily and w e e k ly p ress can b e consid ered to ex p ress th e Catholic identity an d th e ch a n g es th is iden tity u n d e rw e n t in the co u rse o f th e p a st tw o centuries. Both th ro u gh their existence and th ro u gh th eir contents th e daily p apers in p articu lar give expressio n to th e place o f th e C atholics in D utch society. T h e earliest in itiatives go b a ck to th e first h a lf o f th e 19 th century, an d w e r e m a in ly taken b y Le Sage ten B roek and, later, by A lb e rd in g k T h ijm. In a fo llo w in g p h a se th e pion e e rin g w o r k o f th ese tw o la ym en w a s contin u ed and g ra d u ally taken o ver by th e clergy. In th e la s t decades o f th e 19th century tw o factors w e r e o fv ita l im portan ce to th e d evelopm en t o f th e C ath olic p ress; th e first, a fa c tor o f great external im portance, w as the discontinuation o f th e special sta m p fo r n ew sp a p ers in 1869; the second w as an internal factor: Catholics, too, started to

9 Ten geleide 8 ken in de Nederlandse sam enleving tot uitdrukking. De v ro e g ste in itiatieven dateren u it de eerste h e lft v a n de n egen tien d e eeu w, v o o ra l d oor toedoen v a n eerst Le Sage ten B roek en la ter A lb e rd in g k T h ijm. In een v o l gen d e fa s e is h e t p io n ie rsw e rk v a n d eze tw ee leken v o o rtg e ze t en g a a n d e w e g o verg en o m en door de cleru s. T w ee facto ren hebben in de la atste decen n ia v a n de negentiende eeuw w ezen lijk bijgedragen aan de ontw ik k e lin g v a n de ka th olieke pers: v a n grote externe beteken is w a s de a fsch a ffin g v a n h et d agb la d zegel in 1869, en d a a rn a a st w a s er h et in tern e fe it d at o ok de kath olieken steeds m eer g in g e n lezen o m op de hoogte te b lijv e n v a n h e t n ie u w s en an dere geb eu rten issen in de m oderniserende sam enleving. De d yn a m isch e expan sie v a n de ka th olieke p ers aan het einde van de negentiende eeuw en de eerste decenn ia v a n de tw in tig ste e eu w is gep aard gegaan m et en kele k en m erk en w a a r v a n h et v o o r de geb ru ik ers v a n de bibliografie nuttig is op de hoogte te zijn. Otto Lankh o rst h e e ft in z ijn b ijd ra g e T u ssen com m ercie en ap ostolaat. De ka th olieke dag- en n ieu w sb la d en in N ederlan d tot 1940 v o o r de b u n d e l D e gezegende pers: aspecten van de katholieke persgeschiedenis in Nederland tijdens de 19e en 20e eeuw (Z eist 1989) g e w e ze n op de p arad oxale ten d en zen v a n co n fe ssio n a lise rin g en co m m ercia liserin g die z ic h g elijk tijd ig voordeden. O m dat k a th o liek e o n dern em ers b rood z a g e n in h et bed ien en v a n h e t eigen v o lk sd e e l m et een eigen pers, g in g e n steeds m eer u itg e v e rs o ver tot h et publiceren v a n ka th olieke n ie u w s- en dagbladen; deels vo o rza g e n zij in deze behoefte door het oprichten van nieuw e bladen, deels door de o m v o rm in g v a n b esta an d e blad en in katholieke geest. Dit laatste beantwoordde aan de eisen en verw ach tin g en v a n de kerk elijk e h iëra rch ie in N ederland, die la n g e tijd a rg w a n e n d en a fw ijze n d h a d gerea geerd op de groeien de leesw o ed e v a n d e gelovigen. Om d eze b eh o efte in goede b a n en te leiden g in g de cleru s zich steeds n ad ru k k elijk er m et de p ers b em oeien, z o w e l in controlerende als stim ulerende zin. Dat de hoofdredactie v a n d e grote ka th olieke kra n ten ged u ren d e v e le decen n ia in h an d en v a n p riesters w a s, kan a ls een d u i d elijk e in dicatie v a n de c o n fe ssio n a lise rin g v a n de katholieke pers w orden gezien. De expan siem o g elijk h ed en w a re n echter beperkt; b in n en de v e rzu ild e kaders reik ten z e n a m e lijk n iet verder dan de katholieke doelgroep. In de periode tu s sen de beide w ereld o o rlo g en k w a m e n de g re n ze n v a n de groei steeds d u id elijk er aa n h et licht, h etgeen leidde tot een nieuw probleem : de katholieke uitgevers w erden elk aars concurren ten. De b e la n g e n strijd liep u it op d iverse conflicten die slech ts m et p ijn en m oeite door de kerk elijk e overh ed en kon den w o rd e n beslech t. In d iezelfd e tijd w e r d de p rofessio n ele en id eo lo gisch e vorm in g van de katholiekejournalisten en uitgevers bevord erd d oor de o p rich tin g v a n b ero ep so rgan isaties. De o o rlo gstijd beteken d e een n ie u w e v u u rp ro e f. De ka th olieken leverd en h u n eigen b ijd ra g e n aan h et genre van ondergrondse bladen. N a de T w eed e W ereld o o rlo g keerden de kath olieke periodieken in volle om vang terug op de levensbesch o u w e lijk e m ed iam arkt. H oew el de dag- en w e e k blad pers z ic h n a d e b e v rijd in g w e e r als de verd ed ig ster v a n de k a th o liek e z u il profileerde, veran d erd e z ij toch v a n karak ter. In de loop v a n d e ja r e n v ijftig v erk regen de ka th olieke b lad en een grotere ze lfsta n d ig h e id ten o p zich te v a n h et k e rk e lijk g e za g, al w a s h et m aar om d a t d e cleru s n ie t la n g er de d ie n st u itm a a k te in de redactie en de p ra k tijk v a n de censo ren a lle n g s in o n b ru ik geraakte. De en e k ra n t v ro e g e r dan de andere, m a a r a ls geh eel kan m en v a n de ka th olieke p ers z e g gen d a t zij z ic h in d e ja re n z e s tig o n tw ik k eld e tot de overtuigde spreekbuis van de kerkelijke en m aatschapp elijke v e rn ie u w in g e n en als zo d a n ig grote in vlo ed h e e ft u itg eoefen d op h e t proces v a n de o m gekeerd e z u ilw e r k in g. A ls p leitb ezo rger v a n de v e rn ie u w in g w e r d z ij ech ter w e ld r a o o k m eegesle u rd door de go lven v a n de on t z u ilin g. De lo tg eva llen v a n de tw ee grote lan d elijke dagb la den - de V olkskrant en D e Tijd - d em on streren de ingrijpende veranderingen die zich sinds het m idden v a n d e ja re n z e s tig hebben v oltro kken, een zo d a n ig grote o m m ek eer d at in 1980 a l n iet m eer v a n een k a th o lieke p e rs in N ederlan d gesp roken kan w o rd en. Ook de regio n ale p ers, die een e eu w geleden w a s gecon fession aliseerd, b e w o o g z ic h in d e ja re n z e v e n tig in o m g e keerde rich tin g, m e t u itzo n d e rin g v a n en kele bladen, z o a ls de Tw entsche Courant en H et B in n en h ofd ie n og ru im tien ja a r h e t ka th olieke v a a n d e l h o og h ield en. In h e t alg em een kan echter op goede gron d en g e ze g d w o r den dat h e tja a r 1980, d at als term inus ad quem v o o r de BKNP is gekozen, ze k e r v o o r d e dag- en w eek b la d en ook als de h isto risch e ein d term v a n de katholieke p ers kan w orden beschouw d. V a n versch ille n d e zijd e n h e e ft h et KDC fin anciële o n d e rsteu n in g v e rk re g e n v o o r de re a liserin g v a n h et project. B eh alve v a n de N ederlan dse O rg an isatie voor Z u iver-w etensch ap p elijk O n derzoek (ZWO/NWO) w erd subsidie ontvangen van de Katholieke U niversiteit N ijm egen in h e t kad er v a n de O n derzoekpool. V o o ra l o o k h et S o rm an ifo n d s h eeft een su b sta n tiële b ijd ra g e geleverd o m d it sp ecim en v a n m od ern m o n n i k e n w e rk tot sta n d te b ren gen. U iteraard p a st h et d eze geldschieters op deze plaats te danken voor h un genere u ze m ed ew erk in g. T even s w i l ik bij h et v e rsch ijn e n van het eerste deel de collega-leden van de begeleid in g sco m m issie v a n h et BK N P-project d an k en voor h u n b ijd ra g e aa n de o p zet en v oortgan g: m r. G.G.A.M. Pijnenborg, de toenm alige bibliothecaris van de Katho-

10 9 F orew ord read m ore an d m ore in ord er to keep th em selv es in fo r m ed ab out th e n e w s an d o th er d evelopm en ts in an increasingly m odern society. T h e d yn am ic expan sion o f th e C ath olic p ress at the en d o f th e 19 th centu ry an d in th e first decade o f the 20 th centu ry h a d a n u m b er o f ch aracteristics w h ic h the u s e r o f th e b ib lio g ra p h y m ig h t find it u s e fu l to be a w a re of. Otto L an khorst, in h is B etw een com m erce an d ap ostolate. T h e C ath olic d ailies an d n ew sp a p ers in th e N eth erlan ds u n til 1940, p u b lish ed in The blessed press: aspects o f the history o f the C ath olic press in the N etherlands during th e 19th and 20th centuries (Zeist 1989), pointed out the paradoxical, sim ultaneous tend en cies to w a rd s co n fessio n a lisa tio n an d com m erialisation. Since an increasing num ber o f Catholic entrep ren eu rs saw m on ey in p ro v id in g th e ir o w n p a rt o f the n ation w ith a p ress o f th eir o w n, an in c re a sin g n u m b er o f p u b lish e rs started to b rin g o u t C ath olic (news)- papers; they m et the existing need partly by establishin g n e w p ap ers an d p artly by co n vertin g e x istin g periodicals in the spirit o f Catholicism. This conversion satisfied the dem ands and expectation s o f th e C h u rch H ierarchy in th e N eth erlan ds, w h o had, fo r a lo n g tim e, d istru sted an d rejected th e g ro w in g p a ssio n fo r re a d in g o f th e fa ith fu l. To steer th is need in th e r ig h t direction, th e clergy in creasin g ly in terfered in m atters o f th e p ress, b o th in a su p erviso ry an d in a stim u la tive sen se. T h e fa c t th a t fo r m an y decades th e c h ie f editors w e r e p riests m ay b e seen as a clear indication o f the confessionalisation o f the Catholic press. H ow ever, expan sion w a s only p ossib le to a certain extent; w ith in th e segregated faction s it did n ot exten d b eyon d th e C ath olic ta rg et group. In th e period b etw een th e W a rs th e lim its to expan sion b ecam e in creasin g ly clear; th is led to a n e w problem : th e C ath olic p u b lish ers b ecam e com petitors. T h e clash o f in terests ended in v a rio u s conflicts, w h ic h th e C h u rch au th orities could only reso lve w ith g rea t effort. A t th e sam e tim e th e p rofe ssio n a l an d id eological train in g o f th e C a th olicjou r- n a lists w a s p rom oted th ro u g h th e fo rm ation o f p ro fessio n a l o rg an isa tio n s. T h e w a rtim e b ro u g h t w ith it a new crucial test. The Catholics m ade their ow n contributions to the genre ofun dergroun d periodicals. A fte r th e Second W o rld W a r th e w h o le Catholic p ress w a s b a ck on th e id eological m ed ia m arket. In sp ite o f th e fa c t th a t after th e lib eration th e daily and w e e k ly p re ss once m ore took u p th e p osition o f d efen d er o f th e C ath olic faction, it n eve rth eless gra d u ally ch an ged. In th e co u rse o f th e 1950s th e C ath olic p eriodicals b ecam e m ore in d ep enden t o f th e ch u rch au th o rities, i f only b ecau se th e clergy no lo n g er la id d o w n th e la w in ed itorial m atters, an d b ecau se th e practice o f ce n so rs w a s p a s s in g into d isu se. A s a w h o le th e C atholic p ress - so m e p ap ers soon er th a n oth ers - can be said to h ave developed in th e 1960s into th e co n vin cin g m ou th p iece o f refo rm s, b o th w ith in th e ch u rch an d in society, and as such to have exerted considerable in fluence on th e p rocess o f seg regatio n in re v e rse o rd er. A s th e advocate o f th is refo rm, h o w ever, th e C ath olic p ress w a s soon carried a w a y by th e w a v e s o f desegregation. T h e u p s an d d o w n s o f th e tw o im p o rtan t n atio n al n ew sp a p ers - de V olkskrant an d D e Tijd - d em on strate th e rad ical ch a n g es th a t h ave taken place sin ce th e m id d le o f th e 1960s, ch a n ges so d ra stic th a t by 1980 one can no lo n g e r sp eak o f a C ath olic p re s s in the N eth erlan ds. T h e regio n a l p ress, too, w h ic h w a s confe ssio n a lised a centu ry ago, m oved in th e opposite direction in th e 1970s, w ith th e exception o f a fe w papers su ch as the Twentsche Courant an d H et Binnenhof, w h ic h contin u ed to u p h o ld th e C ath olic b a n n e r fo r a n o th er ten years. In general, h o w ever, th ere are so u n d reasons for saying that the year 1980, chosen as term i nus ad quem fo r th e BKNP, also m a rk s th e h isto rical final term o f th e C atholic p ress, certain ly fo r th e daily and w eekly papers. F rom v a rio u s sid es th e K D C h a s received fin ancial assistan ce to realise th is project. Both th e Dutch O rgan isatio n fo r P u re R esearch (ZWO) a n d th e U n iversity o f N ijm egen offered fin ancial aid w ith in th e fra m e w o rk o f th e O n d erzoek sp ool (research pool). T h e Sorm anifonds in particular also m ade a substantial contribution to th e com pletion o f th is specim en o f m odern m o n k s w o r k, as th e D utch say. W e w is h to th a n k th ese fin anciers fo r th e ir g en ero u s cooperation. I a m v e ry g ra te fu l to m y fe llo w m em b ers o f th e g o vern in g b oard o f th e BKNP project, th e ch a irm a n o f th e co m m ittee M r G.G.A.M. Pijn en borg, fo rm e r lib rarian o f the C ath olic U n iversity o f N ijm egen, an d th e late Prof. Dr J.C.P.A. v a n L aarhoven, fo r th e ir contribution s. W e are esp ecially g ra te fu l to Dr A.H. Laeven, director o f the D epartm en t o f th e U n iversity Library/KDC, fo r the a ssista n ce h e o ffered in th e p u blication o f th is v o lu m e as w e ll as in th e com pletion an d p ublication o f the v o lu m e s th a t are to fo llo w. W e are m o st indebted, o f course, to th e s ta ff o f the BKNP w h o h a v e w o rk e d w ith su ch in v e n tiv e n e ss and p erseveran ce on th e rea lisatio n o f th is project. W e are p articu larly g ra te fu l to Dr Otto S. L a n k h o rst and C.Th.H. Reul, M.A. w h o, in d iffe re n t p h a ses, controlled an d edited th e project. For th is rea so n th e ir n am es are on th e title p ages o f all th e v o lu m e s o f th e BKNP. Each v o lu m e w ill m en tio n th e p erson resp on sib le fo r the final ed itin g o f th e v o lu m e in question. D r Otto Lankh o rst is th e fin al ed itor o f v o lu m e 1. Special th a n k s are, o f course, due to th e la rg e n u m b er o f peop le w h o, each in h is or h er o w n w a y, contributed to the description and incorporation o f the thousan d s o f titles; som e fo r a sh o rt p eriod o f tim e, others

11 Ten geleide 10 lieke U niversiteit N ijm egen die voorzitter van de com m issie w as, en prof.dr. J.C.P.A. van Laarhoven (t). Bijzo n d ere erk en telijk h eid z ijn w e in d it v e rb a n d ook versch u ld ig d aan dr. A.H. Laeven, d irecteu r v a n d e D ienst U niversiteisbib liotheek/k D C, v o o r de o n d e rsteu n in g die h ij h e e ft aan geboden z o w e l bij de p u blicatie v a n d it deel v a n de BKNP, als bij de v o lto o iin g en u itg a v e v a n de volgende delen. Uiteraard gaat onze dank vooral u it naar de m edew erkers die m et zoveel inventiviteit en doorzettingsverm o g e n aa n de re a liserin g v a n d it p roject hebben g e w e rk t. D it geld t in de eerste p laats v o o r de tw ee h o ofd u itvo erd ers dr. Otto S. L a n k h o rst en drs. C.Th.H. R eul die als m ed ew erk ers v a n h e t K D C h et p roject in versch illen d e fasen hebben gedirigeerd en geredigeerd. H un n a m en sta an d an o o k v e rm e ld op de titelpag in a s v a n alle delen v a n de Bibliografie van K atholieke N ederlandse Periodieken. D aa rn aa st w o rd t v o o r e lk a fz o n d e rlijk deel v e rm e ld w ie v e ra n tw o o rd e lijk is v o o r de eindredactie van h et betreffende deel. V oor het eerste deel is d at dr. Otto S. L an khorst. Speciale w o o rd en v a n d a n k rich ten w ij u iteraa rd ook aa n h et ad res v a n de v e le m ed ew erk ers die e lk op h u n m anier een bijdrage hebben geleverd aan het beschrijv e n en v e rw e rk e n v a n de d u izen d en titels, so m m ig en v o o r kortere tijd, an d eren ged u ren d e v e le ja r e n en z e lfs tot op de d ag v a n van d aa g ; in de on eerlijk e e e rza a m h eid v a n h e t alfabet: m evr. E. Brok, m evr. d rs. F.J. v a n der Glas, drs. G. H eu velm an, drs. J.J.M.M. H ouben, m evr. d rs. J. Jacobs, drs. K. Prent CM (t), m evr. drs. A.M.J. Perry-Schoot U iterkam p, m evr. drs. D.A.M. Tim - m erm an n, dr. P. W ille m s, m evr. M. W itlox-g ulczyn s- ka. T en slotte d a n k ik o o k de tw ee w e te n sch a p p e lijk m ed ew erk ers v a n h e t KDC, dr. P. Soetaert en dr. L.G.M. W in k eler, die d oor h u n d esk u n d ig e a d v ise rin g en ondersteuning zich specifieke verdiensten hebben verw o rv e n v o o r de o p sla g en p resen tatie v a n de resu lta ten, hierbij geassisteerd door W illem Jan Roes. H et ku n n en sm aken v a n b ib lio grafisch e u itg a v e n is slechts voor fijnproevers w eggelegd. De grafische v o rm g e v in g kan v e e l b ijd ra g e n aan h e t opw ekken v a n de goede sm aak. Om die reden is h et o n tw erp v a n b in nen- en b u ite n w e rk v a n de BK N P-banden to evertro u w d aan de gra fisch e m eesterh an d v a n G errit N oordzij, die de m oeite h e e ft w ille n n em en een eigen letterontw erp v o o r d eze u itg a v e aa n te p assen. De u itvo e rin g v a n de g ra fisch e w e rk za a m h e d e n v o o r d it eerste deel w a s in h an d en v a n G errit V ro o n, die z ic h m et grote to ew ijd in g v a n d eze gecom p liceerde o p d ra ch t h eeft gekw eten. T en slotte is een p o g in g o n dern om en o m h et lic h t v a n de BKNP niet exclu sief onder de Nederlandse korenm a a t te h ouden, m a a r ook h et b u ite n la n d m in ste n s een glim p ervan te laten opvangen. Voor dit doel is het toelich ten d ap p ara at v a n de bib lio grafie in h et E n gels v e rta a ld door m evr. d rs. A strid v a n Hoek, m et m ed e w e r k in g v a n dr. Odin D ekkers. A ld u s d ra a g t h e t u ite r lijk v a n de BKNP h o p elijk b ij aan h e t in n erlijk e doel: de b e sch e rm in g en o n tslu itin g v a n een even w a a r d e v o l als v e rw a a rlo o sd erfgoed. De w erkzaam heden voor deze bibliografie hebben nam e lijk een s te m eer d u id elijk g em a a k t dat een gro o t deel van de periodieken een uiterm ate bedreigde docum entsoort is; de tan d des tijd s (w aarm ee n iet a lleen de v e r z u r in g is bedoeld) h e e ft m eer sch ad e a a n g eric h t dan een bew aker van het cultureel erfgoed lie f is. De ervarin g leert dat h e t docu m en teren v a n h e t erfgo ed een v a n de m e e st effectieve m id d elen is o m v e rd e r v erlies teg en te gaan. De v e rs c h ijn in g v a n de BKNP (in de dubb ele beteken is v a n h et w oord) is een h e u g e lijk m om en t, n iet alleen om d a t h et n o este onderzoekersw e r k v a n v e le ja re n e in d elijk h et lic h t ziet, m aar ook om d a t h ierm ee een m o n u m e n t v a n de N ederlan dse en v a n de k a th o liek e cu ltu u r aa n h et lic h t is gebracht, dat v erd ien d e te w o rd e n o p gesp oord en b esch reven, opdat h e t in len g te v a n eeu w en z a l w o rd e n b ew a a rd en geraadpleegd. Jan Roes, directeur van het KDC Nijm egen, lente 1999

12 11 Foreword fo r m an y years, even to th is day. In (unfair) alph a b etica l order: M rs E. Brok, M rs F.J. v a n der Glas, M.A., G. H eu velm an, M.A., J.J.M.M. H ouben, M.A., M rs J. Jacobs, M.A., K. Prent, M.A. (t), M rs A.M.J. Perry- Schoot U iterkam p, M.A., M rs D.A.M. T im m erm an n, M.A., P. W ille m s, M.A., M rs M. W itlox-g u lczyn ska. Finally, I w is h to th a n k th e tw o academ ic m em b ers o f s ta ff o f th e KDC, D r P. Soetaert an d D r L.G.M. W in keler, w h o s e expert advice an d su p p o rt h a v e been o f specific m e rit fo r filin g an d p resen tin g th e re su lts, w ith the assistan ce o fw ille m Jan Roes. R elish in g b ib lio g ra p h ic a l p u blications is reserved fo r co n n o isseu rs only. G raphic d e sig n can en h an ce the fla vo u r considerably. For th a t rea so n th e in terior and exterio r d e sig n o f th e BKNP v o lu m e s w a s p u t in the gra p h ic m a ste r s h a n d o f G errit N oordzij, w h o took g rea t p ain s to ad apt a letter d e sig n o f h is o w n h a n d to s u it th is p u blication. T h e g ra p h ic w o r k w a s carried o u t b y G errit V roon, w h o p erform ed th is com plicated ta sk w ith grea t devotion. F in ally an attem p t h as been m ade n o t to h id e th e BKNP lig h t e x clu sively u n d e r th e D utch b u sh e l, b u t to a llo w oth er countries to a t le a st catch a g lim p se o f it. For th a t rea so n th e explan atory fra m e w o rk o f the bibliography has been translated into Englis h b y M rs A strid v a n Hoek, M.A., w ith th e cooperation o f D r Odin D ekkers. W e trust that the exterior o f the BKNP w ill contribute to the interior aim : th e protection and accessibility o f an in h eritan ce as v a lu a b le as it is neglected. W o rk on th is b ib lio grap h y h a s m ad e it p articu larly clear th a t a la rg e n u m b er o f p eriodicals is th reaten ed w ith extinction. T h e ra va g e s o f tim e (and w e n o t only refer to acid) h ave cau sed m ore d am a ge th a n gu a rd ia n s o f o u r cu ltu ra l in h eritan ce care for. E xperience sh o w s th a t d o cu m en tin g th is in h eritan ce is one o f th e m o st effective m ean s to p reven t fu rth e r lo ss. T h e appearan ce o f th e BKNP (in th e tw o sen ses o f th e w ord) is a m em o ra b le fact, n ot on ly b ecau se th e u n re m ittin g resea rch la b o u r o f m an y y e a rs fin a lly sees th e lig h t o f day, b u t also b ecau se a m o n u m e n t o f D utch an d C atholic culture has been reveiled, a m onum ent that deserves to b e retrieved an d d escribed so th a t it m ay be p reserved and consulted fo r centuries to come. Jan Roes, director o f th e KDC Nijm egen, spring 1999

13 12 Het samenstellen van de Bibliografie van Katholieke Nederlandse Periodieken1 1. O n tsta a n v a n h e t p ro je c t H et to tstan d kom en v a n d it eerste deel v a n de Bibliografie van K atholieke N ederlandse Periodieken (BKNP) h e e ft een la n g e gesch ied en is. H et b e g in v a n de w e rk za a m h e d e n lig t in de ja re n zeven tig. In de N ota betreffende de bibliografische o n tslu itin gvan de catholi- ca neerlandica u it de laatste eeuw, die in ju li 1973 is o pgesteld door h e t K a th o liek D ocum en tatie C en tru m (KDC), w e r d g e w e zen op de n o o d za a k o m de b ib lio grafisch e o n tslu itin g v a n de door en v o o r N ederlandse katholieken uitgegeven boeken, brochures, tijdsch riften en reek sen ter h a n d te n em en. In de nota w erd gerefereerd aan de Bibliotheca Catholica N eerlandica Im pressa (BCNI)2 v o o r de p eriode , m aar, z o w e r d o n m id d e llijk d aa raan toegevoegd, v o o r een b ib lio g rafisch w e r k in s tru m e n t b etreffen d e de periode n a 1853 kon de BCNI n iet a ls voorbeeld dienen. D eze bib lio grafie b ep erk t z ic h tot de geestelijk e lite ra tu u r en is ch ro n o lo gisch in gedeeld. Een n ie u w e bib liografie z o u teven s aa n d ach t m oeten b esteden aa n w e r k e n betreffende oecum ene, apologetiek, cultuur, m aatsch a p p elijk leven, o n d e rw ijs, o p voedin g e.a..3 G ezien de overvlo ed aan p ublicaties die in de 19de en 20e eeu w z ijn versch en en, z o u een ch ro n o lo g isch e in d elin g ook n iet erg z in v o l zijn. W ijs e lijk w e r d u itg esp ro k en d at een d ergelijk e bib lio grafie n iet in z ijn totaliteit m o est w o rd en opgezet; de ka n s zo u dan im m ers al te groot z ijn dat z o n o m v a n g r ijk w e r k vo o rtijd ig z o u m oeten w orden gestaakt, van w ege praktische om standigheden o f v a n w e g e een sp o ed ig optredende ontm oed i g in g.4 Te m id d en v a n h et archief- en bib lio th eekm ateria al dat ged u ren d e de eerste ja re n v a n h et b esta an v a n h et KDC - in 1969 opgerich t - in d ozen en za k k e n w e r d b in nengebracht, bevond zich een grote hoeveelheid tijd sch riften, w eek b la d en, v e re n ig in g sb la a d je s, ja a r v e r sla gen. K ortom : een d iv e rsite it aan p erio d iekversch ijn en d e p ublicaties die m oesten w o rd e n gecatalogiseerd en w a a r v a n d erh alve de u itg ever, de p laats v a n u itg a v e en de even tu ele relaties m et voorlo p ers, opvolgers en n eventitels m oesten w o rd e n ach terh aald. D it catalogiseerw erk, dat in het KDC onder de verantw oordelijkh eid v a n de b ib lio th ecaris A. M aes w e r d uitgevoerd, lig t aa n de b a sis v a n de BKNP. N iet alleen z o u de tijdsch riften ca ta lo g u s v a n h et KDC5 één v a n de bron n en w o rd e n v o o r de tite llijst v a n de BKNP, m aar ju is t door het catalogiseren der periodieken w a s duidelijk gew orden h oe stiefm o ed erlijk d eze tot d an toe w a re n b eh a n d eld in b ib lio th eken en b ib lio g rafisch e n a sla g w erk en. D at g a f de d o o rsla g tot h et b e slu it o m bij de b ib lio grafisch e o n tslu itin g v a n de kath olieke p ublicaties de p rio riteit te geven aan de periodiek verschijnende uitgaven. D aarm ee w e r d teven s h e t b e la n g onderken d v a n een periodiek als tijdsdocum ent, te vergelijken m et de betek en is v a n pam fletten u it v ro e g e r eeu w en, m a a r dan in een georden de tijdreeks. In de in le id in g v a n de in 1983 v e rsch e n e n T itellijst van de Bibliografie van K atholieke N ederlandse Periodieken w e r d dat b e la n g als v o lg t om sch reven : In v e rg e lijk in g m et an d ere d ocu m en ten hebben periodieken onm iskenbare voordelen ; zij kunn en ju is t door h u n periodieke karak ter een met-de-tijdv era n d eren d in zic h t v e rsch a ffe n in on tw ik k e lin g e n op politiek, cu ltu reel, m aa tsch a p p e lijk en k erk elijk gebied als w e in ig an dere docu m en ten. V o o r een goed b egrip v a n de h isto risch e v e ra n d e rin g e n die z ic h sin d s h et begin van de 19e eeuw hebben voorgedaan is de bestud erin g v a n tijd sch riften - j u i s t a ls tijd sd o cu m en ten - gew oonlijk onm isbaar. Juist in de ja re n rond 1970 w e r d ook op la n d elijk n iv e au de ca ta lo giserin g v a n tijd sch riften actiever aa n gepakt. In 1971 v e rsch e e n de eerste u itg a v e in tw ee d elen v a n de Centrale catalogus van periodieken en seriew erken in Nederlandse bibliotheken (CCP). H oez e e r h et toen n o g g in g o m een w e r k in stru m e n t in opbouw, illu stre e rt h et fe it d a t in d eze eerste u itg a v e slechts één titel te vinden w as beginnend m et katholiek o f katholieke : de Katholiek. In de derde uitgave 1 Herziene versie van Otto S. Lankhorst, Verborgen geschiedenis. Over het samenstellen van een bibliografie van katholieke Nederlandse periodieken, in: Jaarboek van het Katholiek Documentatie Centrum, 18(1988), p Ook verschenen in: De gezegende pers. Aspecten van de katholieke persgeschiedenis in Nederland tijdens de 19de en 20ste eeuw (Zeist 1989) en in: Archief voor de geschiedenis van de Katholieke Kerk in Nederland, 31(1989), p Bibliotheca Catholica Neerlandica Impressa, , s-gravenhage Sinds 1997 ook te raadplegen op Internet. 3 Nota betreffende de bibliografische ontsluiting van de catholica neerlandica uit de laatste eeuw (Nijmegen 1973), p Idem, p Aanvankelijk werd de tijdschriftencatalogus opgebouwd in de vorm van een kaartcatalogus. V anaf 1976 werd deze catalogus geautomatiseerd, eerst in sam enwerking met Oriel Computer Services te Oxford, later met het Universitair Rekencentrum van de Katholieke Universiteit te Nijmegen. A ls resultaat daarvan kwam in 1978 in de cataloguszaal van het KDC de eerste uitdraai van het Repertorium van periodieken ter beschikking, bestaande uit een titelcatalogus, een trefwoordenregister, een geografisch register, een instellingenregister en een thesaurus op het instellingenregister. V anaf 1985 benutte het KDC voor het catalogiseren naast het eigen Rapide-automatiseringssysteem het landelijke PICA-systeem.

14 13 The compilation of the Bibliography of Catholic Dutch Periodicals1 1. T h e o r ig in o f th e p ro je c t T h e com pletion o f th e first p a rt o f th e B ibliografie van K a tholiek e N ederlandse Periodieken (B ibliography o f C ath olic D utch Periodicals) (BKNP) h a s taken m an y y e a rs. W o rk on th e b ib lio g ra p h y started in th e 1970s. T h e N ota betreffende de bibliografische on tslu itin g van de catholica neerlandica uit de laatste eeuw (M em orandum on the im provem ent o f the bibliographical accessibility o f the catholica neerlandica from the last century), d ra w n u p b y th e K a th o liek D ocum en tatie C en tru m (KDC) (Catholic D ocum en tation Centre) in July 1973, p oin ted o u t th a t it w a s im p erative to sta rt im p ro v in g th e b ib lio g rap h ical access to th e books, p am p h lets, p eriodicals an d seria l p u b lications issu e d by and p u b lish ed fo r D utch C ath olics. T h e M e m o ran d u m referred to th e Bibliotheca C atholica Neerlandica Im pressa (BCNI)2fo r th e period , b u t im m e d iately added th a t th e BCNI could n o t serve as a n ex a m p le fo r a b ib lio g rap h ical in stru m e n t w ith regard to the p eriod after T h is b ib lio grap h y restricts it s e lf to spiritual w ritin gs, and has been arranged chronologically. A n e w b ib lio g ra p h y w o u ld also h ave to pay attention to w orks concerning ecum enism, apologetics, cu ltu re, society, in stru ction, education an d other m a tte rs.3 C o n sid erin g th e p ro fu sio n o f p u b lications in the 19 th an d 20 th century, a ch ron ological arran g e m ent w ould not be very u sefu l either. The w ise decisio n w a s m ad e n o t to sta rt su ch a b ib lio g ra p h y in its entirety: th e odds w o u ld b e th a t su ch a large-scale operation w o u ld h a v e to b e d isco n tin u ed due to practical circu m sta n ces or d u e to th e d em ora lisa tio n th a t w o u ld soon arise.4 A m o n g th e m a teria l fro m arch ives an d lib raries, w h ic h w a s delivered in bo xes an d b a g s d u rin g th e first years o f th e KDC - fo u n d ed in th ere w a s a la rg e n u m b er o f p eriodicals, w e e k ly m a g a zin e s, m a g a zin es fro m societies, an d a n n u a l rep orts. In short: a d iversity o f p eriodic p u b lications w h ic h h a d to b e ca ta lo gued and w h o s e p u b lish er, place o f p u blication an d relation to p red ecessors, su ccesso rs an d a ltern a tive p u blications h ad to b e traced. C a ta lo g u in g th ese p u b lications, w h ic h w a s done in th e K D C u n d er th e su p ervisio n o f th e lib ra ria n A. M aes, w a s a t th e b a sis o f th e BKNP. N ot only w a s th e KDC ca ta lo gu e o f p erio dica ls5 to b e one o f the sources o f th e lis t o f titles o f th e BKNP, th e process o f ca ta lo g u in g th e p eriodicals h a d also m ad e v e ry clear to w h ic h exten t th ese p eriodicals h ad b een neglected by lib raries an d b ib lio g rap h ical referen ce w o rk s. T h is w as the deciding factor for givin g priority to periodicals in im proving access to Catholic publications. T h is also m ean t th a t th e im p ortan ce o f a periodical as a d o cu m en t o f h isto ric a l in terest w a s recogn ised - an im p ortan ce to b e com p ared to th a t o f p am p h lets in earlier centuries - in a chronologically ordered sequence. In the preface to the Titellijstvan debibliograf i e van K a tholiek e N ederlandse Periodieken (List o f titles o f th e B ibliography o f C ath olic D utch Periodicals), p u b lish ed in 1983, th e im p ortan ce o f p eriodicals w a s defined as follow s: In com parison w ith other docum ents, periodicals have indisputable advantages, particu larly b ecau se o f th e ir p eriodic ch aracter th ey can provide a changing-with -the-tim es in sigh t into political, cultural and social developm ents and developm en ts w ith in th e ch u rch in a w a y th a t fe w oth er docum en ts can. For a clear u n d e rsta n d in g o f th e h isto rical ch a n ges th a t h a v e occurred sin ce th e b e g in n in g o f the 19th century, it is gen erally essen tial to study periodicals - especially as docum ents o f historical interest. A ro u n d th e 1970 s c a ta lo g u in g p eriodicals w a s taken in h a n d m ore actively at a n atio n al level as w e ll. In 1971 the first edition o f the Centrale catalogusvan periodieken en seriew erken in N ederlandse bibliotheken (CCP) (Central catalogue o f periodicals and serial publications in D utch lib raries) appeared, in tw o v o lu m e s. T h e 1 Revised version o f Otto S. Lankhorst, Verborgen geschiedenis. Over het samenstellen van een bibliografie van katholieke Nederlandse periodieken (Secret history. On the compilation o f a bibliography o f Catholic Dutch periodicals), in: Jaarboek van het Katholiek Documentatie Centrum (Yearbook of the Catholic Documentation Centre), 18(1988), pp Also published in: De gezegende pers. Aspecten van de katholieke persgeschiedenis in Nederland tijdens de 19de en 20ste eeuw (The blessed press. Aspects o f the history o f the Catholic press in the Netherlands during the 19th and 20 th centuries) (Zeist 1989) and in: Archiefvoor de geschiedenis van de Katholieke Kerk in Nederland (Archives for the history of the Catholic Church in the Netherlands), 31(1989), pp Bibliotheca Catholica Neerlandica Impressa, , The Hague As from 1997 to be consulted on Internet. 3 Nota betreffende de bibliografische ontsluiting van de catholica neerlandica uit de laatste eeuw (Memorandum on improving the bibliographical access to the catholica neerlandica from the last century) (Nijmegen 1973), p Idem, p The catalogue o f periodicals w as originally set up as a card catalogue. As from 1976 this catalogue has been computerized; at first in cooperation with Oriel Computer Services at Oxford, later together with the Computer Centre o f the Catholic University o f Nijmegen. A s a result, the first print-out of the Repertorium van periodieken (Repertory o f periodicals) became available in the catalogue room o f the KDC in 1978, consisting o f a title catalogue, a subject index, a geographical index, an index o f institutions and a thesaurus o f the index of institutions. A s from 1985 the KDC used the PICA-system in addition to its own Rapide computer system.

15 Het samenstellen van de bibliografie 14 van de CCP, verschenen in 1983 in veertien blauw e banden, w a s d it aan ta l gesteg en tot 109. V o orts kan h ier w o rd e n g e w e ze n op de p lan n en die ro n d 1970 o n tsto n den om te kom en tot een in tern ation a al rep erto riu m van tijdschriften op het gebied van de religieuze w eten schappen, de Clavis periodicorum. H et b etreft een descriptieve bibliografie, w aarin uitgebreide inform a tie z o u w o rd e n opgen o m en o ver de b ib lio grafisch e en historische aspecten van de te beschrijven tijdschriften.6 De N ota betreffende de bibliografische on tslu itin g van de catholica neerlandica u it de laatste eeuw w e r d in 1973 door h e t KDC o m g e w e rk t tot een a a n vraag v o o r su b sid ie bij de N ed erlan d se o rg an isa tie v o o r Z u iver- W eten sc h a p p elijk O n derzoek (ZWO) v o o r een p roject dat beoogd e een bib lio grafie sam en te stellen v a n alle nederlandstalige katholieke tijdschriften en periodieken v a n 1794 tot heden. H et doel v a n de bib liografie w e r d in de a a n v ra a g als v o lg t om sch reven : een efficiën t w e r k in stru m e n t te bieden, d a t h et m o g e lijk - m aa k t o m h et o n d e rzo ek v a n tijd sch riften te b etrekken in de b e stu d e rin g v a n de gesch ied en is v a n N ederland in de 19e en 20e eeu w, m eer in h et b ijz o n d e r v a n h et ka th olieke v o lk sd e e l.7 ZW O honoreerd e de aa n vra a g en op 16 ju li 1974 kon de projectuitvoerder zijn w erkzaam heden starten.8 2. V ie r b e la n g r ijk e b e s lis s in g e n In de su b sid ie-a an vraag w a s h et aan ta l ka th olieke p eriodieken d at z o u m oeten w o rd e n b esch reven, g esch a t op circa 4000 a H et w a s, zo w e r d gezegd, een voorzichtige ram ing, die, zo zou later blijken, redelijk klopte. Over de tijd sd u u r v a n h e t p roject lezen w e de o p tim istisch e w o o rd en, dat tw ee ja a r n o d ig zu lle n z ijn v o o r de o p sp orin g, au to p sie en b e sch r ijv in g v a n de p eriodieken en een derde ja a r v o o r de sa m e n ste llin g en definitieve redactie v a n de b ib lio grafie.9 A l sp oed ig m aakte de projectu itvoerd er d u id elijk d at de m aterie veel ingew ikkelder w a s dan aanvankelijk gedacht. D at d e b egro te tijd sd u u r v a n d rie ja re n ru im sch o o ts w e r d oversch red en, w a s onder m eer h et g e v o lg v a n enkele beslissin gen die in de beginfase van h et onder z o e k z ijn gen o m en en w a a r v a n op d at o g e n b lik de conseq u en ties n a u w e lijk s w e rd e n bevroed.10 E n erzijd s g in g h et h ierbij o m tw ee expliciete k eu zes die w erd en gem aakt: de b e s liss in g om tren t de op te n em en g egev e n s en om tren t de te v o lg e n w erk m eth o d e. D aa rn aa st w e rd e n e r tw ee im p liciete b e slissin g e n gen om en. Er w e r d u itg e g a a n v a n een b ib lio grafie die in één deel zo u ve rsch ijn e n en v a n een p ublicatie boven dien die op conv en tio n ele w ijz e z o u w o rd e n voorbereid, g e ze t en gedrukt. V o o r de gegeven s die in de bib lio grafie m oesten w o r den opgen om en, v ie l de k e u z e op de volg e n d e elem en ten: de titelb esc h rijv in g, d e ja re n v a n v ersch ijn en, de p laats v a n v e rsc h ijn in g, de u itg e ve n d e in sta n tie, g e g e v e n s o ver de redactie. D aaraan w o rd e n toegevoegd: g egeven s o ver aa rd en in h o u d v a n h e t tijd sc h rift (bijv. o ver h e t fo rm aat, aan ta l p a g in a s p er ja a rg a n g, illu s traties, h e t a a n w e z ig z ijn v a n boekbesp rekin g) en b o ven d ien o ver de v in d p la a ts. U it d eze o p so m m in g is a f te lezen dat nog al te zeer de bibliografische beschrijv in g v a n b oeken als voo rb eeld w e r d gen om en. De v e r m e ld in g in de bib lio grafie v a n fo rm a a t en o m v a n g der ja a rg a n g e n en v a n de a a n w e z ig h e id v a n afb eeld in gen en /o fb o ek b esp rek in gen is een o verb lijfsel v a n de k e u z e v o o r d eze op h e t b o ek a fg estem d e b ib lio grafisch e b e sc h rijvin g. H ieru it is teven s h et n ie t v erm eld en v a n gegevens over oplage en abonnem entsprijs te verklaren. T egen o ver h et sta tisch e karak ter v a n een boek, dat daard oor rela tie f m a k k e lijk is te b esch rijven, sta at h et d yn a m isch e v a n een periodiek. V r ijw e l geen en kel blad h e e ft een norm aal, ru s tig leven geleid; h oe la n g e r h et bestaat, en voo ra l h oe freq u en ter h e t v e rsch ijn t, hoe v a k e r en h oe m eer h et aan v e ra n d e rin g e n o n d e rh evig b lijk t te zijn : v e ra n d e rin g e n v a n titel en ondertitel, v a n uitgever en plaats van uitgave, van form aat en frequentie, v a n redactie en directie, v a n aa rd en in houd. D ejaargang - en afleveringsnum m eringen versprin g en regelm a tig; b ijla g e s, kopbladen en edities kom en en gaan. De m oeilijk h eid v a n h et sam en stellen v a n een tijdsch riften b ib lio grafie lig t in h e t v o lg e n s n a u w g e ze tte regels, in een gestructureerde beschrijving vastleggen 6 Voor de Clavis periodicorum, zie W ilhelm Schönartz, Clavis periodicorum in: Mitteilungsblatt / Arbeitsgemeinschaft katholisch-theologischer Bibliotheken, 16(1969), p In 1994 verscheen: W. Audenaert, Clavisfoliorum periodicorum theologicorum. Benelux. CFPTh, Leuven 1994 [Instrumenta theologica, 13]. 7 Subsidie-aanvrage voor bibliografisch project. [Aanvrage bij de Nederlandse organisatie voor Zuiver-Wetenschappelijk Onderzoek door het Katholiek Documentatie Centrum, 1973], p Als projectuitvoerder was C.Th.H. Reul werkzaam vanaf 16 juli 1974 tot 1 juli Van 1 juli 1980 tot en met 31 oktober 1987 w as de uitvoering van het project toevertrouwd aan O.S. Lankhorst. Na die datum werd het werk aan de BKNP gecontinueerd door mevr. D.A.M. Timmermann. 9 Subsidie-aanvrage, p Vgl. Continueringsaanvrage voor bibliografisch project [Aanvrage bij de Nederlandse organisatie voor Zuiver- Wetenschappelijk Onderzoek door het Katholiek Documentatie Centrum, 1975], p. 8: Allereerst zij gewezen op een aantal moeilijkheden, waarvan op het tijdstip van de oorspronkelijke aanvrage wel hetbestaan werd vermoed, maar onmogelijk de omvang kon worden getaxeerd.

16 15 The compilation of the bibliography fa c t th a t th ere w a s only one title to b e fo u n d b e g in n in g w ith Catholic : de Katholiek (the Catholic), clearly illu s trates th a t th is ca ta lo gu e w a s a t th a t tim e still in its in fa n cy as a b ib lio g ra p h ic tool. In th e th ird edition o f th e CCP, w h ic h appeared in 1983, in 14 b lu e b in d in g s, th e n u m b er h a d in creased to 109. In addition to th is, atten tion m ay b e d ra w n to th e p lan s th a t arose arou n d 1970 fo r th e com pilation o f an in tern ation a l repertory o f p eriodicals in th e field o f re lig io u s stu d ies, th e Clavis periodicorum, a d escriptive b ib lio g ra p h y w ith exten siv e in fo rm ation on th e b ib lio g ra p h ic a l an d h isto rical asp ects o f th e p eriodicals to b e listed.6 T h e N ota betreffende de bibliografische on tslu itin g van de catholica neerlandica uit de laatste eeuw (M em o randum on the im provem ent o f bibliographical accessibility o f the catholica neerlandica from the last century) w a s re w ritte n in 1973 an d su b m itted to th e D utch organ isation fo r Pure R esearch (ZWO) to obtain su b sidy fo r a p roject aim ed at co m p ilin g a b ib lio g ra p h y o f all C ath olic p eriodicals in th e D utch la n g u a g e fro m 1794 to th is day. T h e object o f th e b ib lio g ra p h y w a s described as fo llo w s: to p rovid e an efficien t in stru m e n t w h ic h m akes it p o ssib le to in clu d e research on p eriodicals in th e study o f th e h isto ry o f th e N eth erlan d s in th e 19 th an d 20 th century, in p articu lar th e h isto ry o f th e D utch C a th olics.7 ZW O accepted th e ap p lication an d on 16 July 1974 th e project m a n a g e r w a s ready to sta rt w o r k.8 2. F o u r im p o r ta n t d e c isio n s T h e ap p lication fo r fin ancial aid estim a ted th e n u m b er o f C ath olic p eriodicals to b e d escribed at ab ou t 4,000 to 5,000. It w a s called a ca u tiou s estim ate, w h ic h tu rn ed o u t to b e a rea so n a b ly correct one. W ith regard to the d u ra tio n o f th e project, it w a s th o u g h t, optim istically, th a t it w o u ld take tw o years to locate, exam in e and describe the periodicals, and another year for the com p ilation an d ed itin g o f th e b ib lio g ra p h y.9 T h e project m an a ger, h o w ever, soon m ad e it clear th a t th e subject m atter w a s m u ch m ore com plicated th a n w a s a s sum ed. T h e fa c t th a t th e estim a ted d u ra tio n o f th ree yea rs w a s la rg e ly exceeded, w a s, a m o n g oth er th in g s, the re s u lt o f a n u m b er o f decision s th a t w e r e m ad e at the early sta g es o f th e research, th e conseq u en ces o f w h ic h could at th a t m o m en t h ard ly b e realised.10 On th e one h a n d tw o explicit choices w e r e m ade: th e d ecision a b ou t th e in fo rm ation to b e in clu d ed an d th e m eth o d to b e u sed. A p a rt fr o m th ese, tw o im p licit d ecision s w e re m ade. T h e sta rtin g p oin t w a s a b ib lio grap h y to be p u b lish ed in one v o lu m e, an d m oreover, to b e prepared, set u p an d p rin ted in th e co n ven tio n al m an n er. It w a s decided to in clu d e th e fo llo w in g referen ces in th e bib liograp h y: th e d escrip tion o f th e title, th e yea rs o f publication, th e place o f publication, th e is s u in g body, in fo rm a tio n on th e ed itorial b oard. T h e fo llo w in g elem en ts w ere added: in fo rm a tio n on th e n atu re a n d contents o f th e p eriodical (for exam ple, th e fo rm at, the n u m b er o f p ages per v o lu m e, illu stra tio n s, th e in clu sion ofbook reviews) and the location. This enum eration sh o w s th a t th e b ib lio g ra p h ic a l d escription o f books w a s still, to a la rg e extent, u se d as a m odel. T h e referen ce to fo rm a t an d n u m b er o f p ages per volu m e, an d th e in clu sio n o f illu stra tio n s and/or b o o k review s is a re m n a n t o f th e choice in fa v o u r o f a b ib lio grap h ical d escription b a sed on books. T h is choice also expla in s th e rea so n w h y no referen ces to circu lation fig u res or su b scrip tion rates h a v e b een included. W h erea s books h a v e a static character, an d are fo r th a t rea so n com paratively easy to describe, p eriodicals are d ynam ic. H ardly an y p eriodical h a s k n o w n a n o r m al, q u iet life; th e lo n g e r th e period in w h ic h it is p u b lish ed, and, especially, th e h ig h e r its freq u en cy o f publication, the m ore it appears to be affected by changes: ch a n ges o f title an d subtitle, o f p u b lish e r an d place o f publication, o f fo rm a t an d freq u en cy, o f ed itorial b oard an d m a n a gem en t, o f ch aracter an d contents. Both volum e and issu e num bering vary regularly; supp lem en ts, in d ep enden t ad d itional p apers an d editions com e an d go. T h e d ifficulty o f co m p ilin g a b ib lio grap h y o f p eriodicals lies in p ro v id in g a w ell-stru ctu red d escrip tion o f a dynam ic, ch a n geab le object. T h e BKNP a im s at lis tin g a la rg e n u m b er o f d ata in each description; h o w ever, w ith regard to d yn am ic p eriodicals, in co n trast to static books, th is also im p lies th e n ecessity to account fo r the 6 For the Clavis periodicorum, see W ilhelm Schönartz, Clavis periodicorum in: Mitteilungsblatt/Arbeitsgemeinschaft katholisch-theologischer Bibliotheken, 16(1969), pp In 1994 appeared: W. Audenaert, Clavisfoliorum periodicorum theologicorum. Benelux. CFPTh, Leuven 1994 [Instrumenta theologica, 13]. 7 Subsidie-aanvrage voor bibliografisch project.[application for financial aid submitted to the Dutch Organization for Pure Research by the Catholic Documentation Centre, 1973], p C. Th.H. Reul worked as a project manager from 16 July 1974 until 1 July From 1 July 1980 until 1 November 1987 O. S. Lankhorst w as project manager. After 1 November 1997 work on the BKNP w as continued by Mrs. D.A.M. Timmermann. 9 Subsidie-aanvrage (Application for financial aid), p Cf. Continueringsaanvrage voor bibliografisch project (Application for prolongation of financial aid for bibliographical project) [Application submitted to the Dutch Organisation for Pure Research by the KDC, 1975], p.8: First o f all a number o f difficulties should be pointed out, the existence of which was suspected at the time when the original application w as submitted, but the extent ofw hich could not be assessed.

17 Het samenstellen van de bibliografie 16 v a n een d yn am isch, ste rk aa n v e ra n d e rin g o n d e rh evig object. De BKNP b eoogt in elke b e sch r ijv in g een groot aan ta l gegeven s op te n em en, m a a r w a a r h e t om d yn a m ische tijdschriften handelt en niet om statische boeken, b eteken t d it o o k de n o od za ak o m v e ra n tw o o rd in g a f te le g g e n v a n de v e ra n d e rin g e n en w ijz ig in g e n die geduren de h et bestaan v a n een blad optreden. V o o r h et v e rza m e le n v a n alle g egeven s d ien t de sam en steller v a n de bib lio grafie n o od za k elijk erw ijs alle ja a rg a n g e n v a n de b etreffen d e b lad en in te zien; verantw oording van bij voorbeeld de redactiew isselingen b eteken t im m e rs op z ijn m in s t h et la atste n u m m e r v a n e lk e ja a rg a n g opsla an o m even tu ele n ie u w e redacteu ren te k u n n en sign aleren. In de N ota w a s reeds u ite en g ezet dat de bib lio grafie tot sta n d m o est kom en op b a sis v a n autopsie. A ls b e la n g rijk ste m o tie f w e r d h ier n o g aan gevoerd d at d it diende om te v e rm ijd e n dat fo u ten zouden w orden overgenom en u it catalogi, bibliog ra fisch e n a sla g w e rk e n o f secu n d a ire literatu u r. G edurende de a fg elo p en ja re n is gebleken dat h et b e slu it tot een bib lio grafie op b a sis v a n au to p sie een z e e r terechte b e s liss in g is g ew eest, w a n t en kel en alleen m et d eze aa n p a k g even d e b lad en een deel v a n h u n gesch ied en is p rijs. Juist door m et een sch erp oog - p ater B o n a ven tu ra K ru itw a g e n OFM sp ra k ooit over het zesde zin tuig, een soort bibliografische voelhore n s 11 - de b esch ik b a re ja a rg a n g e n te b ekijk en v a n een tijdschrift o f krant, ontdekt de bibliograaf de eigenaard igh ed en v a n d e b etreffen d e periodiek: even tu ele bijlages en rubrieken die beginnen en w eer verdw ijnen ; archiefbewaarplaatsen in Nederland, waarin - zij het m et wisw ijz ig in g e n in h e t fo rm a a t die v a a k sa m en g a a n m et een v e ra n d e rin g in de o pzet v a n h et b la d o ftew el m et een n ie u w e u itg e v e r o f d ru kker. Een m eegebonden p rospectus, circulaire o f om slag kan belangrijke aanvullende inform atie geven en een eigentijdse handgeschreven aantekening op de laatst aan w ezige afleverin g kan h et verm o ed en b e v e stig e n d at de b etreffen d e aflevering ook inderdaad het laatst verschenen num m er is. Een p recieze controle v a n de ja a rg a n g - en aflever in g s n u m m e rin g is nodig, o o k al w o rd t de on derzoek er h ierd oor so m s tot w a n h o o p gedreven; ju is t bij een v e rsp rin g in g v a n de n u m m e rin g b lijk t z ic h im m ers d ik w ijls een w ijz ig in g in u itg ever, redactie, fo rm a a t o f fre q u e n tie te hebben voo rged a an. Een bib lio grafie v a n tijd sch riften en k ra n ten op b a sis v a n au to p sie h eeft als on herroep elijke con seq u en tie d at v e e l tijd w o rd t o p g e ë ist v o o r een sca la v a n b e zig h e d e n v o o ra fg a a n d aa n en v o lg e n d op de u ren besteed aan het feitelijkbeschrijven der bladen. A llereerst m oet de sam ensteller de vindplaats van een period ie k localiseren. D aartoe staan h e m de la a tste ja ren en kele w e r k in stru m e n te n ter b e sch ik k in g die h ij in de jaren zeventig echter nog node m iste.12 Voor belangrijke collecties, zoals die van het Nederlands Pers M useu m (NPM), h et In tern a tio n aa l In stitu u t v o o r Sociale G eschiedenis (IISG) en h et Sociaal H isto risch C en tru m (SHC) m oest de tijdschriftencatalogus ter plekke integ ra a l w o rd e n d oorgenom en. V o o r h et opsp oren v a n tijdschriften in archiefbew aarplaatsen en in de bibliotheken v an orden en congregaties is in eerste instantie 11 B. Kruitwagen OFM, 'Iets over bibliografie, in: de Katholiek, 1913, dl. 143, p Over hetbelang voor de bibliograaf van dit zesde zintuig had pater Kruitwagen zich reeds eerder in de volgende bewoordingen uitgelaten: Daarmede [met het zesde zintuig] moet hij [de bibliograaf] de algemeene waarde van een boek kunnen bepalen door er even in te bladeren, m oet hij uit een m assa boeken, die voor hem staan, ju ist die weten te pakken, welke van bijzonder belang zijn, moet hij zelfs in sommige gevallen van buiten aan den band kunnen zien, welk boek het is. Vgl. B. Kruitwagen OFM, Over eene Bibliotheca catholica Neerlandica impressa (Roermond 1910), p Gewezen kan worden op de Centrale catalogus van periodieken en seriewerken in Nederlandse bibliotheken (CCP), die in boekvorm in 1983 werd afgesloten met de veertien banden van de derde uitgave. Als verbeterd en aangevuld deelproduct van de CCP verscheen de Centrale catalogus van dag-, nieuws- en weekbladen van algemene inhoud in Nederland verschenen (CCD), eerst in 1985 een voorlopige uitgave, vervolgens in 1989 de definitieve uitgave. Voor een bespreking van de CCD, zie: Otto S. Lankhorst, 7400 titels in twee banden. Hoe voorlopig is de Centrale Catalogus van Dagbladen afgerond?, in: de Negentiende Eeuw, 15(1991), nr. 2, p In de jaren verschenen veertien delen in de serie Overzichten van de archieven en verzamelingen in de openbare selende precisie - opgave wordt gedaan van het krantenbezit der archieven. Voor een deel van het tijdschriftenbezit van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis verscheen in 1985: Hansje Galesloot, Tom van der Meer, De Nederlandse vakbondsperiodieken van het IISG: systematisch overzicht, Amsterdam De Stichting Film en Wetenschap (Amsterdam) verzorgde in 1990: Mirande de Jong, Gids voor Nederlandsefilmtijdschriften. Van 1912 tot heden; en in 1991: Bennie Pratasik, Gids van Nederlandse radio- en televisietijdschriften. Van 1885 tot Voorts verschenen in de afgelopen jaren: Claar Willems-Bierlaagh, Nederlandse vrouwentijdschriften Bibliografische lijst, Amsterdam 1992; Joan Hemels en Renée Vegt, Het geïllustreerde tijdschrift in Nederland. Bron van kennis en vermaak, lust voor het oog. Bibliografie. Deel 1: ; Deel 2: , Amsterdam en: Marjoke Rietveld-van Wingerden, Jeugdtijdschriften in Nederland & Vlaanderen, Bibliografie, Leiden Hier moet ook vermeld worden dat het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme begonnen is aan een bibliografie van Nederlandse protestantse periodieken. A ls eerste resultaat verscheen in 1990: J.G. van Everdingen, G. Harinck en J.F. Seijlhouwer, Titellijst van de Bibliografie van Nederlandse Protestantse Periodieken, Amsterdam 1990; en in 1995: G. Harinck, R. Huizenga, J.F. Seijlhouwer, Eerste proeve van de Bibliografie van Nederlandse Protestantse Periodieken, Amsterdam 1995.

18 17 The compilation of the bibliography ch a n g es an d alterations th a t occur d u rin g its p eriod o f publication. In ord er to collect a ll th e d ata th e co m piler o f the b ib lio g ra p h y h a s to exam in e a ll th e v o lu m e s o f the p eriodicals concerned; in ord er to b e ab le to account fo r changes o f the editorial board, for instance, it is essential th a t at le a st th e la st is s u e o f each v o lu m e is ex a m i n ed to detect an y n e w editors. T h e N ota (M em oran dum ) h a d alread y stated th a t th e b ib lio g ra p h y h a d to be com p iled on th e b a sis o f autopsy. T h e m o st im p o rtan t m otive ad van ced th en w a s th a t th is m eth od w o u ld p rev e n t m ista k es fro m b e in g copied fro m catalogues, bibliographical reference books or secondary literature. T h e p a st y e a rs h a v e sh o w n th a t th e decision to com p ile a b ib lio g ra p h y on th e b a sis o f au topsy w a s a w is e one: it is only th ro u g h th is approach th a t p eriodicals y ie ld u p p art o f th e ir h isto ry. By e x a m in in g th e a v a ilab le v o lu m e s o f a p eriodical or a n e w sp a p e r w ith a sh a rp eye - F ather B o n a ven tu ra K ru itw a g e n OFM once called it th e six th sen se, a so rt o f b ib lio g rap h ical feele r s 11- th e b ib lio g ra p h er detects th e p articu larities o f the periodical in question: supplem ents and features w h ic h com e an d go; ch a n ges in fo rm a t w h ic h often coincide w ith a n e w d irection or w ith a n e w p u b lish er or p rin ter. Bound-in p rosp ectu ses, circu lars or covers can yield im portant additional inform ation, and a contem p orary h an d -w ritten n ote in th e la st availab le issu e can confirm th e assu m p tio n th a t th e is s u e in q u estion is indeed th e la s t issu e. A n accurate exam in atio n o f the v o lu m e an d issu e n u m b e rin g is n ecessa ry, even i f it so m etim es fills th e resea rch er w ith despair; in p articu la r ch a n ges in n u m b e rin g a p p ear to h a v e coincided w ith ch a n ges o f p u b lish er, ed itorial b oard, fo rm a t or frequen cy. A b ib lio g ra p h y o f p eriodicals an d n e w sp a p e rs on th e b a sis o f au to p sy au tom atically leads to a ra n g e o f tim e-con su m in g activities p reced in g an d fo llo w in g th e actu al d escription o f th e p eriodicals. F irst o f all, the com piler h a s to d eterm in e th e location o f a periodical. T h e la st fe w yea rs th e co m p iler h a s h ad so m e tools at h is d isp o sa l w h ic h h e h ad to do w ith o u t in th e seven ties.12 For som e im portant collections, such as the collection o f th e N ederlan ds Pers M u se u m (NPM) (Dutch Press M useum ), the Internationaal Instituut voor 11 B. Kruitwagen OFM, Iets over bibliografie (Something on bibliography), in: de Katholiek (The Catholic), 1913, pt 143, p Father Kruitwagen had already formulated the importance o f this sixth sense for the bibliographer as follows: W ith this [with the sixth sense] he [the bibliographer] has to assess the general value o f a book by leafing through it for a while, and select from the large number ofbooks before him those books that are o f special importance; he even has to be able to conclude from the cover w hat sort o f book it is. Cf. B. Kruitwagen OFM, Over eene Bibliotheca catholica Neerlandica impressa (On a Bibliotheca catholica Neerlandica impressa (Roermond 1910), p Note the Centrale catalogus van periodieken en seriewerken in Nederlandse bibliotheken (CCP) (Central catalogue of periodicals and serial publications in Dutch libraries), which w as concluded as a publication in book form in 1983, with the fourteen volumes o f the third edition. The Centrale catalogus van dag-, nieuws- en weekbladen van algemene inhoud in Nederland verschenen (CCD) (The Central catalogue o f daily papers, newspapers and weekly papers o f a general nature published in the Netherlands) appeared as a revised and additional part of the CCP, a preliminary edition in 1985, subsequently the final edition in For a review o f the CCD, see: Otto S. Lankhorst, 7400 titels in twee banden. Hoe voorlopig is de Centrale Catalogus van Dagbladen afgerond? (7400 titles in two volumes. How preliminary is the completion o f the Central Catalogue o f Newspapers?), in: de Negentiende Eeuw (the Nineteenth Century), 15(1991), nr 2, pp In the period between 1979 and 1992 fourteen volumes appeared in the series Overzichten van de archieven en verzamelingen in de openbare archiefbewaarplaatsen in Nederland (Surveys o f the archives and collections in the public record offices in the Netherlands), which - w ith varying precision - records the archival newspaper collection. Part o f the periodical collection o f the International Institute o f Social History is described in Hansje Galesloofs and Tom van der Meer s De Nederlandse vakbondsperiodieken van het IISG: systematisch overzicht (The Dutch trade union periodicals of the IISG: systematic survey), Amsterdam, De Stichting Film en Wetenschap (The Cinema and Science Foundation) (Amsterdam) issued Mirande de Jong s Gids voor Nederlandsefilm - tijdschriften. Van 1912 tot heden (Guide to Dutch cinema magazines. From 1912 until now) in 1990; and in 1991: Bennie Pratasik s Gids van Nederlandse radio- en televisietijdschriften. Van 1885 tot 1990 (Dutch radio and television guides. From 1885 until 1900). Further publications were: Claar Willems-Bierlaagh, Nederlandse vrouwentijdschriften Bibliografische lijst (Dutch wom en s m agazines Bibliographical list), Amsterdam 1992; Joan Hemels and Renée Vegt, Het geïllustreerde tijdschrift in Nederland. Bron van kennis en vermaak, lust voor het oog. Bibliografie. Deel 1: ; Deel 2: ( The illustrated magazine in the Netherlands. Source of knowledge, feast for the eye. Bibliography. Part 1: ; Part 2: ), Amsterdam and Marjoke Rietveld-van Wingerden, Jeugdtijdschriften in Nederland en Vlaanderen, Bibliografie (Youth m agazines in the Netherlands and Flanders, Bibliography), Leiden It should also be mentioned that the Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme (The Historical Documentation Centre for Dutch Protestantism) has begun the compilation of a bibliography o f Dutch Protestant periodicals. The first publication w as issued in 1990: J.G. van Everdingen, G. Harinck and J.F. Seijlhouwer, Titellijst van de Bibliografie van Nederlandse Protestante Periodieken (List o f titles o f the Bibliography of Dutch Protestant Periodicals), Amsterdam In 1995 appeared: G. Harinck, R. Huizenga, J. F. Seijlhouwer, Eerste proeve van de Bibliografie van Nederlandse Protestante periodieken (Trial issue o f the Bibliography o f Dutch Protestant Periodicals), Amsterdam 1995.

19 Het samenstellen van de bibliografie een sch riftelijk e en q u ête geh ouden. M et b e h u lp v a n inventiviteit, gezon d versta n d, b rieven en telefoon gesprekken k u n n e n ja a rg a n g e n on tdekt w o rd e n die n iet in b ib lio th eken o f a rch ieven a a n w e z ig zijn. Dit zoeken, corresponderen, telefoneren en adm inistreren v a n w a t a lw a a r m oet w o rd e n in g ezien, v ra a g t tijd. D aarbij m oet w o rd e n bed a ch t d at de b e sch rijv in g v a n een b o ek m eestal in één b ib lio th eek kan gebeuren, m aar dat een periodiek vaak nergens com pleet aanw e z ig is en de elem en ten v a n een v o lle d ig e b e sch rijv in g van u it verschillende plaatsen bij elkaar m oeten w o r den verg aa rd. De v e ra n tw o o rd in g aan h et slo t v a n elke beschrijving in de BKNP van de bibliotheken en archiev e n w a a r de b etreffen d e titels in au to p sie z ijn gen o m en, illu stre e rt de v e rsp re id in g v a n h e t m ateriaal over het land. Daarbij is steeds grote oplettendheid geboden. Zo m aakte in de collectie van de Koninklijke Biblioth eek (KB) de la atste ja a r g a n g (1929) v a n h et satirisch e katholieke w eekblad D e Roskam m et zijn 25 afleveringen de in d ru k v a n v o lled ig h eid. R a ad p legin g v a n h et exem p la ar v a n h e t SHC leverd e echter een n u m m e r 26 op, w a a r in h et a fsc h eid o p e n lijk w o rd t u itgesp ro k en. De a a n d u id in g com pleet a a n w e z ig op een ca ta lo g u s kaartje o f op een te rm in a lsc h erm is een rela tiefb egrip. In het gunstige geval w il het zeggen, dat het tekstgedeelte com pleet a a n w e z ig is, m a a r o ver de volle d ig h e id v a n de illu stra ties, de p rosp ectu ssen, de registers, h et advertentiegedeelte - om m aar te zw ijgen over de aanw e z ig h e id v a n de o m sla g e n - g e e ft z o n aa n d u id in g geen uitsluitsel. Veel m eer dan oorspronkelijk verond ersteld w erd, is in de p ra k tijk v a n h et o n derzo ek gebleken d at de - terechte - keu ze v o o r een bib lio grafie op basis van autopsie veel reizen betekende. Een derde factor die heeft bijgedragen aan het ruim schoots o versch rijd en v a n de geplande tijd sd u u r alvoren s de resu ltaten v a n h et o n d e rzo ek kon den w o rd en gep ubliceerd, lig t in de late b e s liss in g tot h e t opsp litsen v a n h e t w e r k in deelbibliografieën. A a n v a n k e lijk is steeds ged ach t aan een é é n m a lig e p u b licatie en u it de a rch iefstu k k en v a n h e t project v a lt n iets an d ers a f te lezen d an d at er v a n w e r d u itg e g a a n d at al h e t m ateriaa l in één b a n d z ijn n e e rsla g z o u vin d en. D eze oorsp ron k elijk e gedachte v a n één deel teg en o ver de o p zet v a n v i j f d elen w a a r in de p ublicatie v a n de BKNP th an s is geplan d, illu stre e rt n o g m a a ls d at bij de aa n va n g v a n het project de om vang ervan schrom elijk is onderschat. T o t in ja n u a r i 1983 w e r d aan de in teg ra le o pzet v astgeh o u d en. Een v ro e g e re keu ze v o o r d eelbiblio grafieën z o u de p ublicatie v a n h e t eerste deel hebben besp oed igd. In de stu k k en v o o r de su b sid ie-a an vraag u it 1973 is één keer sprake van inform atica, nam elijk om te ver an tw o o rd en w a a r o m er geen n o od za ak b e sta a t tot sam e n w e rk in g m et h e t N ederlan ds O rgaan v o o r de B evord erin g v a n de In fo rm a tie v e rzo rg in g (NOBIN): h e t v o o rn a a m ste w e rk te rre in v a n d eze o rg an isa tie b e sta a t im m ers, zo w e r d gesteld, u it p ilo t p rojects op het gebied van de inform atica. De BKNP voelde kennelijk geen behoefte zich als een dergelijk project te presen teren. De p rojectu itvoerd er w e r k te m et een b ru in e m u lto b a n d a ls titellijst, m et p en en potlood, m et kladb e sch rijvin g e n op dubbele fo lio vellen en definitieve beschrijvingen op gele kaarten, w aarvan veiligheidshalve fotokopieën in de kluis van de U niversiteitsbibliotheek van N ijm egen (UBN) w erden gedeponeerd. Er w e r d toen n o g v a n u itg egaan, dat op b a sis v a n deze kaarten h e t z e tw e rk d oor de d ru k k er kon w o rd e n v e r richt. De periode w a a r in h et p lan v o o r de BKNP v o rm kreeg, w a re n de la a tste ja r e n w a a r in o ver een o m v a n g rijk bibliografisch project kon w orden nagedacht zon der daarbij onm iddellijk te denken aan geautom atiseerde opslag van de gegevens. N aarm ate dejaren verstrek en en h e t gea u to m a tiseerde in fo rm atiesysteem R apide (R epertorium v o o r A u to m a tisc h e Prom pte In form a tie o ver de D ocum entatie-e enheden v a n h et KDC) zic h in h et KDC n esteld e,13 k reeg o o k d e BKNP h a a r p laats b in n en h e t R apide-systeem. R apide b leek o o k h eel g esch ik t te z ijn v o o r de v e rw e rk in g v a n de d iv e rsite it der b e sch rijvin g e n (voor elk e titel w iss e le n d aan tal ondertitels, u itg evers, redacteuren en uiteen lopende len g te v a n b ijzon d erh ed en, noten, typering), m a a r h et o o rsp ro n k elijk on tw erp en v a n d e stru ctu u r der b e sch rijv in g e n - zo n d er re k e n in g te h o u d en m et een g eau to m a tiseerd e v e rw e rk in g e rvan - h e e ft w e l d e g e lijk z ijn con seq u en ties geh ad die v e rtra g in g e n m et z ic h m eebrach ten bij de in voer v a n de gegeven s en h e t sam en stellen der registers. In 1988, ju is t op h et m o m en t d at d e projectu itvoerd er v ertro k, w e r d in h et KDC R apide gem o d ern ise erd door de in v o e rin g v a n h e t A dlib -p rog ram m a. De o m zettin g v a n h e t in m id d els lo o d zw a a r g ew ord en BKNP-bestand v e re iste de n odige in v e n tiv ite it v a n de w e te n sch a p p e lijk m ed ew erk er v a n het KDC, L.G.M. W inkeler. Deze hernieuw de aanpass in g h e e ft de a fro n d in g v a n h et la n g verb eid e deel 1 n iet besp oed igd. 3. D e t ite llijs t e n c r ite r ia v o o r o p n a m e in d e b ib lio g r a fie In de bibliografie, zo w as besloten, zouden beschrijvingen w o rd e n opgen o m en v a n alle tijd sch riften die een u itin g v o rm e n v a n h et k a th o liek leven in N ederland (...), zow el de w etenschappelijke tijdschriften als de 13 Vgl. Paul Soetaert, Rapide. Tussentijds verslag over de invoering van een geïntegreerd informatiesysteem in het Katholiek Documentatie Centrum, in: Jaarboek van het Katholiek Documentatie Centrum, 12(1982), p

20 19 The compilation of the bibliography Sociale G esch ieden is (IISG)(the In tern a tio n al In stitu te fo r Social H istory) an d th e Sociaal H isto risch C en tru m (SHC) (the C entre o f Social H istory) th e cata lo gu es o f p eriodicals h a d to b e exam in ed a t th e actu al location fro m b e g in n in g to end. In ord er to locate p eriodicals in th e arch ives an d lib raries o f ord ers an d co n gregation s, a w ritte n in q u iry w a s held. In ven tiven ess, com m on sense, letters and telephone conversations m ade it possib le to locate v o lu m e s w h ic h w e r e n ot h eld a t lib raries or archives. The search procedure, the correspondence, telep h o n e co n versation s an d record in g o f w h a t h ad to be exam in ed an d w h e re, are tim e-con su m in g activities. It h a s to b e taken into consid eration th a t in m o st cases it is p ossib le to carry o u t th e d escrip tion o f a b o o k in one lib rary, w h e re a s a p eriodical can h ard ly ever b e fo u n d in its en tirety in one place. T h erefo re th e elem en ts o f a com plete d escription h ave to b e collected fro m v a rio u s p laces. T h e referen ce to th e lib raries an d record offices w h e r e th e titles in q u estion h ave b een exam ined, w h ic h is g iv en at th e en d o f each BKNP description, illu stra tes th a t th e m aterial h a d to b e collected fro m all o ver th e country. It w a s im p o rtan t to b e v e ry careful. For in stan ce, th e la st v o lu m e (1929) o f th e satirical C ath olic w e e k ly m a g a zin e D e Roskam (The Currycom b) w ith its 25 is s u e s fo u n d in th e K o n in klijke B ibliotheek (Royal Library) collection ga ve th e im p ressio n th a t the p eriodical w a s com plete. E xam in ation o f th e periodical a t th e SHC, h o w ever, yield ed a n u m b er 26, in w h ic h the d isco n tin u an ce w a s open ly expressed. T h e in dication availab le in its en tirety on a n in d ex card or a d isp lay is a relative notion. A t b e st it m ean s th a t th e text is com plete available, bu t it is no indication that the illustration s, th e p rosp ectu ses, in d exes, ad vertisem en t p ages are com plete - n ot to m en tio n th e p resence o f the covers. T h e actu al practice o f th e research p roved th a t th e decision in fa v o u r o f a b ib lio g ra p h y on th e b a sis o f au to p sy in volved m u ch m ore travellin g th a n w a s a s sum ed at first. A th ird facto r w h ic h contributed to th e fa c t th a t it to o k consid erab ly m ore tim e to p u b lish th e re su lts o f the research w as the decision, taken rather late, to subd ivid e th e w o r k in su b-bib liograp h ies. T h e o rig in a l id ea w a s a one-o ff p ublication an d th e records o f the p roject m ake it clear th a t all th e m aterial w a s su p p o sed to b e p u b lish ed in one v o lu m e. T h is o rig in a l id ea o f one v o lu m e, as opposed to th e aim o f five v o lu m e s p lan n ed fo r th e p ublication o f th e BKNP, once m ore illu stra tes that the scope o f the project w as grossly underestim a ted at first. U n til January 1983 th e id ea o f a com p lete edition w a s h eld on to. I f th e decision in fa v o u r o f sub- b ib lio g rap h ies h a d been taken sooner, th is w o u ld h ave speeded up the publication o f the first part. T h e 1973 records o f th e application fo r fin ancial aid m en tio n com puter science once, to account fo r th e fa c t that there is no need for cooperation w ith the Nederlands Orgaan voor de Bevordering van de Inform atieverzorgin g (NOBIN) (Dutch Organisation for the Prom otion o f In form a tio n Services): it w a s stated th a t th is organisation m ainly occupied itself w ith pilot proje c ts in th e field o f com p u ter science. It w a s clear th a t th e BKNP did n o t feel th e need to p resen t its e lf as su ch a project. T h e p roject m a n a g e r u se d a b ro w n rin g b in d er as th e lis t o f titles, a pen an d pencil, scribbled description s on d ouble fo lio sh eets an d fin ish ed description s on y e llo w cards, photocop ies o fw h ic h w ere, fo r rea so n s o f safety, d eposited in th e safe o f the U n iversity Library o f N ijm egen (UBN). T h e typ esettin g at th e p rin te rs w a s su p p o sed to b e carried o u t on the b a sis o f th ese cards. T h e p eriod in w h ic h th e p lan fo r th e BKNP w a s ta k in g sh ap e w e r e th e la st y e a rs in w h ic h it w a s p o ssib le to co n sid er a large-scale b ib lio g ra p h ic a l project w ith o u t th in k in g im m ediately o f co m pu terised filin g o f th e data. A s th e years w e n t by, an d th e com p u ter sy s tem R apide (R ep ertorium v o o r A u to m a tisch e Prom pte In form a tie o ver de D ocum entatie-e enheden v a n h et KDC)(Repertory fo r C o m p u terised R apid In form a tio n on th e KDC D ocu m en t U nits) h ad com e to occupy an im portant place at the KDC13, the BKNP w as also included in th e R apide system. R apide ap p eared to b e v e ry u s e fu l fo r in corp o ratin g su ch a v a riety o f d escription s (for each title a v a r y in g n u m b er o f u n d ertitles, p u b lish ers, editors, an d d ifferen t special details, notes, ch aracterisation), b u t th e delay in in corp o ratin g th e d ata and co m p ilin g th e in d exes w a s in actu al fa c t th e re s u lt o f th e o rig in a l fo rm u la tio n o f th e stru ctu re o f th e descrip tions. In 1988, at th e exact m om en t w h e n th e project m a n a g er left, R apide w a s m od ern ised th ro u g h the introd u ction o f th e A dlib p rogram m e. C o n versio n o f th e b y th en im m e n se BKNP file req u ired m u ch inventiv ity fro m th e KDC s ta ff m em b er L. G. M. W in k eler. T h is ren ew ed adaptation h a s n o t accelerated th e com pletion o f the long-aw aited volum e T h e lis t o f t itle s a n d c r ite r ia fo r in c lu s io n in th e b ib lig r a p h y It w a s decided th a t th e b ib lio g ra p h y w o u ld in clu d e d escrip tion s o f a ll p eriodicals th a t are m a n ifestation s o f C ath olic life in th e N eth erlan d s (...), b o th th e learn ed jo u rn a ls an d th e sem i-learned an d p op u la r o n e s. 13 Cf. Paul Soetaert, Rapide. Tussentijds verslag over de invoering van een geïntegreerd informatiesysteem in het Katholiek Documentatie Centrum (Rapide. Interim report on the introduction o f an integrated data system in the Catholic Documentation Centre), in: Jaarboek van het Katholiek Documentatie Centrum, 12(1982), pp

Studiedag Remediaal. 25 maart 2011 Sui Lin Goei (s.l.goei@vu.nl)

Studiedag Remediaal. 25 maart 2011 Sui Lin Goei (s.l.goei@vu.nl) Studiedag Remediaal 25 maart 2011 Sui Lin Goei (s.l.goei@vu.nl) 1 Dyscalculie - een nieuw verschijnsel? Rekenexperimentje (TTR en ABC-toets) Ernstige reken/wiskundeproblemen en dyscalculie: zomaar twee

Nadere informatie

MINISTERIE VAN LANDBOUW. Bestuur voor Landbouwkundig Onderzoek. Rijkscentrum voor Landbouwkundig Onderzoek - Gent

MINISTERIE VAN LANDBOUW. Bestuur voor Landbouwkundig Onderzoek. Rijkscentrum voor Landbouwkundig Onderzoek - Gent MINISTERIE VAN LANDBOUW Bestuur voor Landbouwkundig Onderzoek Rijkscentrum voor Landbouwkundig Onderzoek - Gent RIJKSSTATION VOOR ZEEVISSERIJ Oostende Directeur : P. HOVART OZONATED WASHING WATER : NO

Nadere informatie

onderzoeksopzet WATT Defin itieve versie dd 2 ju li 2010 1 D oel- en vraagstelling De reken kam er beoogt m et dit on derzoek de gem een teraad in zich t te geven in h et on tstaan van de fin an ciële

Nadere informatie

geurt s /meertens Adres: Mathematisch Centrum, 2 e Boerhaavestraat 4 9, Amsterdam Telefoon: (020)947272 Kunsthandel: G a le rie S wa rt, Amsterdam

geurt s /meertens Adres: Mathematisch Centrum, 2 e Boerhaavestraat 4 9, Amsterdam Telefoon: (020)947272 Kunsthandel: G a le rie S wa rt, Amsterdam "1 geurt s /meertens p e rs o o n lijk : Leo Ge u rts (1 9 4 2, Den Haag) e n Lambert Meertens (1 9 4 4, A mst e r- dam) werken a l s programmeur b i j d e S t ic h t in g Mathematisch Centrum, Amsterdam.

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/64333

Nadere informatie

Natura 2000 Waddengebied. Natuur in een dynamis ch lands chap

Natura 2000 Waddengebied. Natuur in een dynamis ch lands chap Natura 2000 Waddengebied O n d e rd e le n : W a d d e n z e e e n N o o rd z e e k u s tz o n e Natuur in een dynamis ch lands chap Opzet pres entatie 2 Natura 2000 Aanwijzing s bes luiten Natuurdoelen

Nadere informatie

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W +

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + D o e l m a t i g h e i d s t o e t s v o o r g e b i e d e n w a a r v o o r g e e n b o d e m b e h e e r p l a n i s v a s t g e s

Nadere informatie

B e l e i d s k a d e r K e r k e n, K l o o s t e r s e n a n d e r e r e l i g i e u z e g e b o u w e n

B e l e i d s k a d e r K e r k e n, K l o o s t e r s e n a n d e r e r e l i g i e u z e g e b o u w e n B e l e i d s k a d e r K e r k e n, K l o o s t e r s e n a n d e r e r e l i g i e u z e g e b o u w e n I n é é n d a g k a n r e l i g i e u s e r f g o e d v a n m e e r d e r e g e n e r a t i e

Nadere informatie

T I P S I N V U L L I N G E N H O O G T E T E G E N P R E S T A T I E S B O M +

T I P S I N V U L L I N G E N H O O G T E T E G E N P R E S T A T I E S B O M + T I P S I N V U L L I N G E N H O O G T E T E G E N P R E S T A T I E S B O M + A a n l e i d i n g I n d e St a t e nc o m m i s si e v o or R ui m t e e n G r o e n ( n u g e n o em d d e St at e n c

Nadere informatie

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s O p le i d i n g: M a s t e r P u b l i c M a n a g e m e n

Nadere informatie

ENQUETE BIJ REDERS EN SCHEEPSJONGENS IN DE BELGISCHE ZEEVISSERIJ:

ENQUETE BIJ REDERS EN SCHEEPSJONGENS IN DE BELGISCHE ZEEVISSERIJ: MINISTERIE VAN LANDBOUW Bestuur der Economische Diensten DIENST VOOR DE ZEEVISSERIJ Koninginnelaan 59 8400 Oostende ENQUETE BIJ REDERS EN SCHEEPSJONGENS IN DE BELGISCHE ZEEVISSERIJ: - Het "Fonds voor scheepsjongens

Nadere informatie

Q u i c k -s c a n W M O i n L i m b u r g De e e r s t e e r v a r i n g e n v a n g e m e e n t e n e n c l i ë n t e n

Q u i c k -s c a n W M O i n L i m b u r g De e e r s t e e r v a r i n g e n v a n g e m e e n t e n e n c l i ë n t e n Q u i c k -s c a n W M O i n L i m b u r g De e e r s t e e r v a r i n g e n v a n g e m e e n t e n e n c l i ë n t e n M w. d r s. E. L. J. E n g e l s ( P r o v i n c i e L i m b u r g ) M w. d r s.

Nadere informatie

MKB-vriendelijk aanbesteden 14 November 2014

MKB-vriendelijk aanbesteden 14 November 2014 MKB-vriendelijk aanbesteden 14 November 2014 H.C.A. Zwitserloot Beng, inkoopmanager Bizob Opgericht door de deelnemende gemeenten 2003; Bizob is van en voor de 18 gemeenten, daarnaast werken wij voor organisaties

Nadere informatie

De competenties van de nieuwe burgemeester van Helmond: het oordeel van de burger

De competenties van de nieuwe burgemeester van Helmond: het oordeel van de burger De competenties van de nieuwe burgemeester van Helmond: het oordeel van de burger Onderzoek en Statistiek, februari 2012 Inleiding Gemeente Helmond Onderzoek en Statistiek Gooitske Marsman Februari 2012

Nadere informatie

Samen Duurzaam Groen en Sociaal

Samen Duurzaam Groen en Sociaal Samen Duurzaam Gren en Sciaal Ve rkie zin gsp r gram m a 2 0 1 4-2018 Gr e n Lin ks Lin ge waard 1 8 n vem be r 2013 Sam e n Du u rzaam Gr e n e n S ciaal In le id in g In leid in g Gr en Lin k s ga a

Nadere informatie

R e g i o M i d d e n -L i m b u r g O o s t. G r e n z e l o o s w o n e n i n M i d d e n -L i m b u r g R e g i o n a l e W o o n v i s i e

R e g i o M i d d e n -L i m b u r g O o s t. G r e n z e l o o s w o n e n i n M i d d e n -L i m b u r g R e g i o n a l e W o o n v i s i e R e g i o M i d d e n -L i m b u r g O o s t G r e n z e l o o s w o n e n i n M i d d e n -L i m b u r g R e g i o n a l e W o o n v i s i e 4 o k t o b e r 2 0 0 6 P r o j e c t n r. 2 9 5 7. 7 2 B o

Nadere informatie

m Page 1 of 12 Alle persberichten over Jouw 5-S terren R a d io F orest. Bron - F M R a d i o/ R a d i ov i s i e 0 4 d e c e m b e r 2 0 0 4 F orest: V a n D ex ters en U ltiem e K erstpla ten V a na

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Al g e m e e n : O p a l o n z e a a n b i ed i n g en, a a n v a a r d i n g en, m ed ed el i n g en en o v er een k o m s t en v o o r o n d er s t a a n d e v er r i c h t i n g en z i j n u i t s l

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/87179

Nadere informatie

TEKENLIJST SPIJKERSCHRIFT

TEKENLIJST SPIJKERSCHRIFT TEKENLIJST SPIJKERSCHRIFT Dit is een vereenvoudigde lijst met spijkerschrifttekens uit Mesopotamië. Deze lijst maakt het mogelijk de tijdens de workshop Graven om te Weten bestudeerde tablet te vertalen.

Nadere informatie

Geef alarm (druk alarmknop in, verwittig uw contactpersoon) Geef alarm (druk brandknop in, verwittig uw contactpersoon)

Geef alarm (druk alarmknop in, verwittig uw contactpersoon) Geef alarm (druk brandknop in, verwittig uw contactpersoon) 0. 1 1 0.00-0. -0 15.9-0 3.17-0.71-0.59 0.1 9 0. 1 7 0.31 0.2 5-0.44 0.21 0.3 5 0.20 0.1 1 0.32 0. 28 0.17 0. 0 4 R=7.5m Huls t-ha ag 3 b eto npaa ltje s -0.5 0-0.4 6 0.0 2-0.3 3-0.35 0.20-0. 29 B E ST

Nadere informatie

AUTEURSRECHT @ INTERNET. M arie-christine JANSSENS. Hendrik VA N HEES. UGf!

AUTEURSRECHT @ INTERNET. M arie-christine JANSSENS. Hendrik VA N HEES. UGf! AUTEURSRECHT @ INTERNET M arie-christine JANSSENS Hendrik VA N HEES m ' UGf! IN H O U D INHOUD I. IN L E ID IN G... 11 1. H et auteursrecht en zijn impact op het dagelijks leven... 11 2. H et auteursrecht

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE SPREEK BEURT SPREEK BEURT IN GROEP 6 SPREEK BEURT IN GROEP 8.

INHOUDSOPGAVE SPREEK BEURT SPREEK BEURT IN GROEP 6 SPREEK BEURT IN GROEP 8. %DVLVVFKRRO+HW3DOHW +HWKRXGHQYDQ HHQVSUHHNEHXUW INHOUDSOPGAVE SPREEK BEURT SPREEK BEURT IN GROEP 5 SPREEK BEURT IN GROEP 6 SPREEK BEURT IN GROEP 7. SPREEK BEURT IN GROEP 8. HOE BEREID IK MIJ N SPREEK BEURT

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

ira-t 2001 : thema s

ira-t 2001 : thema s 61702 ira-t 2001 : thema s Milieu- en natuurrapport in zakformaat T T V M e t vra g e n o f su g g estie s k u n t u o n s co n ta c te re n o p h e t vo lg e n d e adres: I n l e i d i n g M i r a - t

Nadere informatie

borgerhout Afvalwaterafvoer Antwerpse ruien HUIDIGS FUnCTIE vnn dg Ruisn Gfl ESRGTS flfvoermetinжйd

borgerhout Afvalwaterafvoer Antwerpse ruien HUIDIGS FUnCTIE vnn dg Ruisn Gfl ESRGTS flfvoermetinжйd WATERBOUWKUNDIG LABORATORIUM borgerhout Afvalwaterafvoer Antwerpse ruien HUIDIGS FUnCTIE vnn dg Ruisn Gfl ESRGTS flfvoeretinжйd Vlaas Waterbouwkundig Laboratoriu M inisterie van de Vlaase Geeenschap Departeent

Nadere informatie

HET N I E U W. V orige w eek w erd a a n a lle g ro o t. v a n v e rse zeevis. I k h eb de eer u m e d e te d e le n d a t

HET N I E U W. V orige w eek w erd a a n a lle g ro o t. v a n v e rse zeevis. I k h eb de eer u m e d e te d e le n d a t ! HET N I E U W I ERE J A A R G A N G - Nr 7 ri 19! 1 in e vf 60 betri :el. voor Ise Z en pali [1 PRIJS : 2 FR. R I J A G 17 F E B R U A R I 1950 1 2 3 4 ISSCHERUBLA 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

B1 Woordkennis: Spelling

B1 Woordkennis: Spelling B1 Woordkennis: Spelling Bestuderen Inleiding Op B1 niveau gaan we wat meer aandacht schenken aan spelling. Je mag niet meer zoveel fouten maken als op A1 en A2 niveau. We bespreken een aantal belangrijke

Nadere informatie

0.44 12.58 20 M ame plaa gooi. doi ; raii

0.44 12.58 20 M ame plaa gooi. doi ; raii VIJFDE JAARGANG - Nr 10 15 P R IJS VRÜJDAG 10 AART 1950 HET NIEUW 2 FR. VERSCHIJNT ELKE VRIJDAG - VISSCHERUBLAD ardí maa bel íe n b boo op i AART 1 W 10.20 22.4» 2 D 11.08 23.30 4 5 6 7 8 9 10 11 Z 0.07

Nadere informatie

Tijd om even een beknopte boom op te zetten

Tijd om even een beknopte boom op te zetten Tijd om even een beknopte boom op te zetten Beknopt Handboek Bedrijfstakpensioenfondsen Het Bedrijfstakpensioenfonds - Welke ondernemingen krijgen er mee te maken en wat zijn de nan i le risi o s wanneer

Nadere informatie

r-, ",ö 'i!ijütvooc! np 7 r f la n d h r s m a r,ne IN3t^ Oostende - Belgium Uitkomsten van de Belgische zeevisserij

r-, ,ö 'i!ijütvooc! np 7 r f la n d h r s m a r,ne IN3t^ Oostende - Belgium Uitkomsten van de Belgische zeevisserij V L A A M S IN S r ( T '!! i t r-, ",ö 'i!ijütvooc! np 7 r f la n d h r s m a r,ne IN3t^ Oostende - Belgium Uitkomsten van de Belgische zeevisserij 2004 Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Administratie

Nadere informatie

De competenties van de nieuwe burgemeester van Helmond: het oordeel van de burger

De competenties van de nieuwe burgemeester van Helmond: het oordeel van de burger De competenties van de nieuwe burgemeester van Helmond: het oordeel van de burger Onderzoek en Statistiek, februari 2012 Inleiding Burgemeester Jacobs heeft aangegeven dat hij per 1 november 2012 stopt

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

20 October 1943 Prljt 13 cent 3e Jaargang * No. 42

20 October 1943 Prljt 13 cent 3e Jaargang * No. 42 KJ ai u tytomjd woedt H e t u itg e m e r g e ld e I n d ië h e e ft r e c h t o p h a a r a r b e id. (D e m i n is te r v a n O v e rz e e s e G e b ie d e n in z ijn r a d i o - r e d e v a n 5 O o

Nadere informatie

M IJN W E R K STU K O V E R K A R A TE. G em aakt door Rob van den E yssel 11-2008 G roep 6 Johanna huiskam pschool E erbeek

M IJN W E R K STU K O V E R K A R A TE. G em aakt door Rob van den E yssel 11-2008 G roep 6 Johanna huiskam pschool E erbeek M IJN W E R K STU K O V E R K A R A TE G em aakt door Rob van den E yssel 26-11 11-2008 G roep 6 Johanna huiskam pschool E erbeek Bronverm elding Ik heb de inform atie van dit w erkstuk uit m ijn hoofd

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

D e afschrikking voorbij

D e afschrikking voorbij D e afschrikking voorbij E e n e m p iris c h e stu d ie n a a r a fs c h rik k in g, g e n e ra le p re v e n tie en re g e l- n a le v in g in d e N e d e rla n d s e a fv a lb ra n c h e K arin van

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

C U L T U U R E D U C A T I E M E T K W A L I T E I T

C U L T U U R E D U C A T I E M E T K W A L I T E I T C U L T U U R E D U C A T I E M E T K W A L I T E I T HET SEP-RAA MWE R KPLAN HEEFT A LS DO E L C U L TURELE IN STE LL INGE N E N S CHO LE N (IN HET B I JZO N DE R LE RA REN) CO N C RETE I N H O U DE LI

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 6 januari 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCH AP S- EN GEW ESTREGERINGEN GEMEINSCH AF TS- UND REGIONAL REGIERUNGEN

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCH AP S- EN GEW ESTREGERINGEN GEMEINSCH AF TS- UND REGIONAL REGIERUNGEN 2380 8 M O N IT E U R B E L G E 0 4.0 5.20 0 7 B E L G IS CH S T A A T S B L A D GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCH AP S- EN GEW ESTREGERINGEN GEMEINSCH AF TS- UND REGIONAL REGIERUNGEN

Nadere informatie

- Rmguftj Kruislomp. Voor e v e n tu e le vragen kun je te r e c h t b i j R o b e rt W iel in g a, 03402-42257., trindijijcklaan.

- Rmguftj Kruislomp. Voor e v e n tu e le vragen kun je te r e c h t b i j R o b e rt W iel in g a, 03402-42257., trindijijcklaan. H et programma z i e t e r a ls v o lg t u i t. 10.00 u u r. Algemene le d e n v e rg a d e rin g. T o t 12.30 u u r. G ro te pauze. G elegenheid t o t in fo rm e e l c o n ta c t, e te n en d r in k e

Nadere informatie

Nieu s rief jeugdopleidi g

Nieu s rief jeugdopleidi g Nieu s rief jeugdopleidi g ZATERDAG MAART JAARGANG, NR VOORBEREIDINGEN SEIZOEN - GESTART O da ks dat het huidige seizoe og olop gaa de is, zij de oor ereidi ge op het ieu e seizoe al a start. Door hier

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

De nieuwe efficiëntie in de betonfabriek

De nieuwe efficiëntie in de betonfabriek De nieue efficiënie in e beonfabriek iconor... bk e revoluie in e bouerel. Nie r nie iner. He eare sys kan sava als e bouijze voor e 21se u: e isolaiebou ehoe. iconor laas e isolaie craal in alle syse

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Databeheer bij bet W aterbouwkundig Laboratorium - de lin k tussen hydrologie en mythologie?

Databeheer bij bet W aterbouwkundig Laboratorium - de lin k tussen hydrologie en mythologie? P. Viaene, K. Beys, K. Van Eerdenbrugh en F. Mosîaert Waterbouwkundig Laboratorium Databeheer bij bet W aterbouwkundig Laboratorium - de lin k tussen hydrologie en mythologie? H e t W aterb o u w ku n

Nadere informatie

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LM2GS4PWIR3FKEP-58-WWET11-PDF File Size 6,444 KB 117 Pages 27 Aug, 2016 TABLE OF CONTENT

Nadere informatie

ZEEAQUARIUM TEMPERATUUR

ZEEAQUARIUM TEMPERATUUR ZEEAQUARIUM TEMPERATUUR D o o r J.H. L O G E M A N N. IN L E ID IN G T en e in d e enig b egrip te k rijgen van de tem p e ra tu u rb eh o e fte n van p la n te n en d ieren in het zeea q u a riu m, zullen

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

De wereld draait door. Joost Beaumont Economisch Bureau 16 januari 2013

De wereld draait door. Joost Beaumont Economisch Bureau 16 januari 2013 De wereld draait door Joost Beaumont Economisch Bureau 16 januari 2013 Stelling 1. 2012 was een. 1.. slecht jaar 2.. matig/redelijk jaar 3.. goed jaar 2 Stelling 2. 2013 wordt een beter jaar dan 2012 Ja

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Bewijzen en Technieken 1 7 januari 211, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe.

Nadere informatie

Onderwerp Beantwoording schriftelijke vragen (art. 38 RvO) van de fractie van de PvdA inzake de gevolgen van de wijziging van de AWBZ.

Onderwerp Beantwoording schriftelijke vragen (art. 38 RvO) van de fractie van de PvdA inzake de gevolgen van de wijziging van de AWBZ. 2009 Nr. B09-02374-1 Punt 8 van de agenda voor de vergadering van 9 april 2009. Onderwerp Beantwoording schriftelijke vragen (art. 38 RvO) van de fractie van de PvdA inzake de gevolgen van de wijziging

Nadere informatie

M een t 94 Postbu s 70012 in fo@ reken kamer.rotterd am.n l t 010 417 22 42 3000 K P R otterd am www.reken kamer.rotterd am.n l Visie R eken kamer R otterd am on s ken merk PH betreft 1 van 8 V isie R

Nadere informatie

)"#!$#! "+!! *$ %0"#" " "" )"&1$"#% ""#! )"&#! 3"$$$$ #!!#)!" $4#* "& $'*"#!!!$! * " "#"*!)"!)* "! ")!!%!""$#" "! ""! "!$ ;! *!//!* $<6!& &!$4#*!

)#!$#! +!! *$ %0#   )&1$#% #! )&#! 3$$$$ #!!#)! $4#* & $'*#!!!$! *  #*!)!)* ! )!!%!$# ! ! !$ ;! *!//!* $<6!& &!$4#*! !!"#!## "$! ""%!#""#%&"$ '(") #!*%#$ '&*)")!# "!##"# )"#!$#! "+!! *$,-!&***$.// ##)!& %0"#" " "" )"&1$"#% ""#! )"&#! )"&&"#"2 $$, -&"")%!#!!*)"%!)!#"#&"$ 3"$$$$ #!!#)!" $4#* "& "*"")#!%#)#&"! "$!"!%#0"1$##!

Nadere informatie

Krimpen a/d IJs s el & QuaWonen S amen op koers. 15 maart 2011 Rita S choen en R ob van den B roeke

Krimpen a/d IJs s el & QuaWonen S amen op koers. 15 maart 2011 Rita S choen en R ob van den B roeke Krimpen a/d IJs s el & QuaWonen S amen op koers 15 maart 2011 Rita S choen en R ob van den B roeke Stadsregio Midden-Holland Wbv GWVlist Wst Gouderak 335 Stadsregio Rotterdam 1.085 Wst Samenwerking 239

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Belcanto Pak maar mijn Hand SATB. Pag.

Belcanto Pak maar mijn Hand SATB. Pag. ORIINLONOOY ak maar min Hand ag elcanto 02 Fll score combo instrment 10 Fll score combo b instrment 18 Fll score combo Eb instrment 26 Fll score combo extra staves 37 Fll score small combo 8 Fll score

Nadere informatie

Instructie excelmeetinstrument Op Eigen Benen Vooruit In het datam anagem entprotocolen het voorbeeld m eetplan (bijlage IIprojectplan)w ordt verw ezen naar excelsheets voor het m eten van de centrale

Nadere informatie

BELGISCHE ECONOMISCHE STATISTIEKEN

BELGISCHE ECONOMISCHE STATISTIEKEN o NATIONALE BANK VAN BELGIË AFDELING STUDIËN EN DOCUMENTATIE BELGISCHE ECONOMISCHE STATISTIEKEN 1941-1950 DEEL I Verschijnt om de tien jaar NATIONALE BANK VAN BELGIË Afdeling Studiën en Documentatie T

Nadere informatie

J A P U O I Z S E O G K G J V S Z H T J U Z V I O E U A L I G I T K U I H U U K O Z A E I Z J L O G P B E L V H P

J A P U O I Z S E O G K G J V S Z H T J U Z V I O E U A L I G I T K U I H U U K O Z A E I Z J L O G P B E L V H P 1 80 Cijfers(45) Beschikbare letters: A B E G H I J K L O S T U V J A U O I Z S E O G K G J V S Z H T J U Z V I O E U A L I V K I B G T H G I T K U O H B I I H U U K O Z A E I Z J L O G G J B A Z E S H

Nadere informatie

Bevestigingsbrief. Bijlage 1 bij het besluit van de N Ma " Modelcontract voor de levering van

Bevestigingsbrief. Bijlage 1 bij het besluit van de N Ma  Modelcontract voor de levering van Bevestigingsbrief ma Geachte [klant], Welkom als klant bij [leverancier]. n le rding v i i in vu lbaar Onze gegevens Naam: Postadres: Postcode: Plaats: Tel E-mailadres: D e le ve ran cie rsg,?ee ven s

Nadere informatie

FKL Innoveert. Presentatie klankbord meeting 22 april Doel klankbordmeeting Formuleren innovatie ideeën

FKL Innoveert. Presentatie klankbord meeting 22 april Doel klankbordmeeting Formuleren innovatie ideeën FKL Innoveert Presentatie klankbord meeting 22 april 2008 Doel klankbordmeeting Formuleren innovatie ideeën Programma 14:00 14:15 Welkom Femke Teeling, directeur FKL 14:15 14:45 Inleiding en werkwijze

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

bewust mobiel beter bereikbaar!

bewust mobiel beter bereikbaar! bewust mobiel beter bereikbaar! Perspectief op bereikbare mobiliteit in het personenvervoer januari 2003 De Raad voor Verkeer en Waterstaat adviseert minister en parlement over beleid inzake verkeer en

Nadere informatie

De eiwitten, die uit de insecten geproduceerd worden, mogen gebruikt worden voor de productie. (EG) nr. 1069/2009.

De eiwitten, die uit de insecten geproduceerd worden, mogen gebruikt worden voor de productie. (EG) nr. 1069/2009. Bijlage. Beantwoordinq van vragen uit de insectensector over de mogelijkheden en restricties m.b.t. de vervoederinq van insecten(-producten) aan nezelschaps- en landbouwhuisdieren. De insectensector heeft

Nadere informatie

NMOZTMKUDLVDKECVLKBVESBKHWIDKPDF-WWUS Page File Size 9,952 KB 29 May, 2016

NMOZTMKUDLVDKECVLKBVESBKHWIDKPDF-WWUS Page File Size 9,952 KB 29 May, 2016 NAVIJVEN MINILAMPJES OM ZELF TE MAKEN KERSTFIGUREN UIT DE LAPPENMAND VOOR DE KINDERSSALOON EN COWBOYS VAN LOLLYSTOKJES KAMERBREED BOEKENREK VOOR EEN SMAL BUDGETGEBAKKEN KOEKFIGUURTJES HANGEN WE IN DE KERSTBOOM

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

W el k rekenb la d gebru ik j ij?

W el k rekenb la d gebru ik j ij? > VOORBEELD 1 Aan 50 leerli n g e n u it h et v ie r d e j a a r werd gevraa gd welk reke nbl ad z i j h e t l i ef s t g e b r uike n. D e r e s u l t a t e n vi n d j e i n o n d e r s t a a n d e t

Nadere informatie

Drukkerij Van de Sande Ambachtshof 1, 2632 BB Nootdorp

Drukkerij Van de Sande Ambachtshof 1, 2632 BB Nootdorp Dij V S Amcf, 2632 BB N Dij V S - SD - S Pi - Bc.l Hii - Iiw - H Cll - D Ec - Fmiliijf - Mw 200 Amcf - T mi - Omij - Gmlij cii Dllli Aciii - P P: w,, wii - P: iil,, i, l - Af P: ij, ill, w, c, zi Oz l

Nadere informatie

N ATIO N ALE BANK VAN BELGIË

N ATIO N ALE BANK VAN BELGIË N ATIO N ALE BANK VAN BELGIË BELGISCHE ECONOMISCHE STATISTIEKEN 1 9 6 0-1 9 7 0 DEEL I Toelichting NATIONALE BANK VAN BELGIË BELGISCHE ECONOMISCHE STATISTIEKEN 1 9 6 0-1 9 7 0 DEEL I Toelichting B E

Nadere informatie

ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF

ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF ==> Download: ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF - Are you searching for Zo Gaat Dat In Rusland Books? Now, you will be happy that at this time Zo Gaat Dat

Nadere informatie

Uiteraard zouden we ook aangeven dat het copyright op de afbeelding bij u ligt, en dat de afbeelding gebruikt is met uw toestemming.

Uiteraard zouden we ook aangeven dat het copyright op de afbeelding bij u ligt, en dat de afbeelding gebruikt is met uw toestemming. Van: Jo Vermeulen Datum: 5 februari 2014 16:15 Onderwerp: Gebruik afbeelding reclamecampagne 'bushokje met weegschaal' Aan: receptie@nis5.nl Geachte Ik ben Jo Vermeulen, doctoraatsstudent

Nadere informatie

Lees U laat uw kind de eerste set woorden van de week voorlezen. Deze woorden staan rechtsboven op iedere uitlegkaart.

Lees U laat uw kind de eerste set woorden van de week voorlezen. Deze woorden staan rechtsboven op iedere uitlegkaart. Snel aan de slag! Wat heeft u nodig? Het juiste Spelling in beeld-oefenboekje Een schriftje waar uw kind in kan werken Een pen waarmee uw kind prettig werkt Een markeerstift of een aantal kleurpotloden

Nadere informatie

Akoestische Meetmethoden en Meetapparaten

Akoestische Meetmethoden en Meetapparaten Tijdschrift van het Nederlands Radiogenootschap DEEL 23 No. 6 1958 Akoestische Meetmethoden en Meetapparaten door J. J. G eluk * ) Inleidende voordracht gehouden voor het N ederlands R adiogenootschap

Nadere informatie

Bij la ge 1 Ver keers bor den met om schrij ving

Bij la ge 1 Ver keers bor den met om schrij ving Bij la ge 1 Ver keers bor den met om schrij ving........................................................................ Snelheid A1 Maxi mum snel heid A2 Einde maxi mum snel heid A3 Maxi mum snel heid

Nadere informatie

1. K. S la g e r G e e r lig sla n d 2 S ta p h o r st. 23. Ja c. V issc h e r O u d e R ijk sw e g 394 R o u v e e n

1. K. S la g e r G e e r lig sla n d 2 S ta p h o r st. 23. Ja c. V issc h e r O u d e R ijk sw e g 394 R o u v e e n 1 KANDIIDATENLIIJJST 2010 1. K. S la g e r G e e r lig sla n d 2 S ta p h o r st 2. J. V issc h e r O u d e R ijk sw e g 235 R o u v e e n 3. ir. L. T a le n G e m e e n te w e g 33 S ta p h o r st 4.

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Reglement voor het gebruiken van het gemeentelijk materiaal

Reglement voor het gebruiken van het gemeentelijk materiaal Reglement voor het gebruiken van het gemeentelijk materiaal Algemeen Art.1. Het gem eent eb est uur st elt m at eriaal t er b eschikking van elke Moorsleed se vereniging of init iat ief voor inw oners

Nadere informatie

Published in: Onderwijs Research Dagen 2013 (ORD2013), mei 2013, Brussel, Belgie

Published in: Onderwijs Research Dagen 2013 (ORD2013), mei 2013, Brussel, Belgie Samenwerkend leren van leerkrachten : leeropbrengsten gerelateerd aan activiteiten en foci van samenwerking Doppenberg, J.J.; den Brok, P.J.; Bakx, A.W.E.A. Published in: Onderwijs Research Dagen 2013

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

De openbare verdediging zal plaatsvinden op donderdag 17 februari 2011 om 11.30 u ur door Bart Johan Vincent Keupink geboren te Dordrecht

De openbare verdediging zal plaatsvinden op donderdag 17 februari 2011 om 11.30 u ur door Bart Johan Vincent Keupink geboren te Dordrecht D a d e r s c h a p b ij w e t t e l ij k e s t r a f r e c h t e l ij k e z o r g p l ic h t b e p a l in g e n Ov e r h e t g e d r a g in g s b e s t a n d d e e l z o r g e n in h e t m a t e r ië

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Van: Hoogendoorn, Ilona (NL Rotterdam) [mailto:ihoogendoorn@deloitte.nl] Namens Wiersma, Reinder (NL Rotterdam)

Van: Hoogendoorn, Ilona (NL Rotterdam) [mailto:ihoogendoorn@deloitte.nl] Namens Wiersma, Reinder (NL Rotterdam) A.van Beerendonk Van: Griffie Verzonden: dinsdag 1 december 2015 13:17 Aan: A.van Beerendonk Onderwerp: FW: Cursus van BBV naar Vpb 18 januari 2016 Bijlagen: image013.wmz Digitale leeszaal Van: Hoogendoorn,

Nadere informatie

World Dutch Shepherd Federation. Beleidplan / Policy

World Dutch Shepherd Federation. Beleidplan / Policy World Dutch Shepherd Federation Beleidplan 2015-2020 / Policy 2015-2020 World Dutch Shepherd Federation toelichting / explanation oprichtingsdatum / date of establishment 26 juni 2014 / June 26th 2014

Nadere informatie

Kennerschap en juridische haken en ogen. Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp

Kennerschap en juridische haken en ogen. Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp Kennerschap en juridische haken en ogen Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp De Emmaüsgangers () Lucas 24, 13-35 Juridische haken en ogen Wat te doen als koper

Nadere informatie

The Aftermath. Wat te doen na mijn afstuderen? What to do after graduation?

The Aftermath. Wat te doen na mijn afstuderen? What to do after graduation? The Atermath Wat te doen na min astuderen What to do ater graduation Geschreven voor het UvA Cultureel Festival 2005 Written or the Cultural Festival o the University o Amsterdam 2005 Ruen Nae Amsterdam,

Nadere informatie

TOON UW SCHELPENCOLLECTIE ER IS BELANGSTELLING GENOEG

TOON UW SCHELPENCOLLECTIE ER IS BELANGSTELLING GENOEG TOON UW SCHELPENCOLLECTIE ER IS BELANGSTELLING GENOEG d o o r B. E n tro p. A fb. 1 Toon met gematigde trots uw verzameling aan vrienden en kennissen, maar bedenk dat de vormen- en kleurenrijkdom eigendom

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN,

DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN, Tweewekelijkse officiële uitgave van Sint Maarten Jaargang 2015, nummer 25 27 November, 2015 P a g i n a 32 Beschikking nummer: 3/2015 Datum: 19 november 2015 DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN, Gelezen:

Nadere informatie

11Stap 11Co rectiesverzenden

11Stap 11Co rectiesverzenden 11Stap 11Co rectiesverzenden Me t d e aan g ifte lo o n he ffin g e n le ve rt u o n s g e d e taille e rd e in ko m e n sg e g e ve n s p e r w e rkn e m e r aan (w e rkn e m e rsg e g e ve n s). D e

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie