rail kompas voor de arbeidsmarkt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "rail 2012-2016 kompas voor de arbeidsmarkt"

Transcriptie

1 rail kompas voor de arbeidsmarkt sprinten door de Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg

2

3

4 inhoud 333 een positieve lijn voor Limburg 7 de wereld om ons heen verandert 8 politiek: concurrentiekracht & bezuinigingen 9 economie: onzekerheid 9 demografie: vergrijzing 9 imago: boeien en binden arbeidskrachten 9 de vraag naar arbeid in Limburg 12 de grote lijn 13 de Limburgse arbeidsmarkt in werkgelegenheid in de drie deelgebieden 15 werkgelegenheid per gemeente 15 de Limburgse arbeidsmarkt na de Limburgse arbeidsmarkt per sector 17 vacatures 19 moeilijk vervulbare vacatures 19

5 het aanbod op de arbeidsmarkt 22 ontwikkeling potentiële beroepsbevolking 24 compensatie door toenemende arbeidsparticipatie 24 ontwikkeling Limburgse beroepsbevolking 24 reserves 24 pendel arbeidskrachten uit andere provincies en het buitenland 26 reserves 28 ontwikkeling Limburgs werkloosheidspercentage 28 kenmerken van arbeidskrachten die langs de kant staan 28 onderliggende trends in het onderwijs van onderwijs naar arbeidsmarkt 34 tekorten op de Limburgse arbeidsmarkt 35 limburg: redelijk tot goed perspectief MBO ers 36 perspectief voor schoolverlaters 37 perspectief voor MBO schoolverlaters 37 knelpunten voor werkgevers enkele trends op de Limburgse arbeidsmarkt 46

6 333

7 een positieve lijn voor limburg De Limburgse economie heeft ambitie en potentie op tal van terreinen. Of het nu gaat om het midden- en kleinbedrijf of om grote werkgevers in de uiteenlopende sectoren: overal is de beweging richting innovatie en groei voelbaar. Ondanks de economisch zware tijden, zien we dat ondernemers de mogelijkheden, die zich in de topsectoren voordoen, oppakken. Zuid-Limburg steeg tussen 2009 en 2010 van plaats 40 naar plaats 6 in de Regio Top 40 van regio s met de beste economische prestaties! Limburg staat in de top drie van provincies met het hoogste aandeel innovatieve banen. Het belang van economische ontwikkeling is duidelijk: het is de bron van de welvaart voor de Limburgse bevolking. In Limburg is er dan ook veel aandacht voor de versterking van het vestigingsklimaat en de positionering van onze provincie, zowel nationaal als internationaal. Te midden van alle initiatieven en kansen is er echter een belangrijke succesfactor die niet uit het oog verloren mag worden: de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Het belang daarvan kan nauwelijks overschat worden. Om de positieve drive van werkgevers te kunnen verwezenlijken, zijn mensen nodig met het juiste opleidingsniveau, de juiste opleidingsrichting en in voldoende aantallen. We zien dat de werkgelegenheid in Limburg zich positief ontwikkelt. Alleen: de banen ontstaan niet door groei maar door vervangingsvraag. Daardoor zullen er de komende jaren zo n mensen te weinig zijn voor de banen die werkgevers willen invullen. Vooral de techniek en in mindere mate de zorg zullen maatregelen moeten nemen om het tekort aan personeel op te vangen. Ook neemt het aantal oudere werknemers toe, van de mensen die in Limburg een baan hebben is 15% ouder dan 55 jaar, dat is iets hoger dan landelijk (14%). In het onderwijs, de landbouw, industrie en bij de overheid liggen de percentages echter fors hoger. Dit betekent dat we niet achterover kunnen leunen maar aan de slag moeten gaan. Ik ga er vanuit dat alle partijen daarbij hun eigen verantwoordelijkheid nemen. In de eerste plaats de werkgevers, zij hebben belang bij een goed functionerende arbeidsmarkt. Ik spreek de hoop uit dat zij, samen met de andere betrokken partijen (onderwijs, overheden en intermediairen) tot een goede aanpak en oplossingen weten te komen. De Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg is hiervoor een belangrijk instrument. Het VWL Samenwerkend Limburg heeft met de heruitgave van RAIL sinds 2008 een lijn ingezet die wij willen doorzetten: voor iedereen die betrokken is bij de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt ondernemers, overheid, onderwijs biedt RAIL inzicht in de actuele stand van zaken en ook prognoses naar de toekomst toe. Daarmee biedt RAIL een uitstekend, gezamenlijk vertrekpunt voor actie en beleid. Op vindt u het uitgebreide rapport en de mogelijkheid om uit het cijfermateriaal selecties te maken voor uw regio. Deze sprinteruitgave biedt de mogelijkheid om snel inzicht te krijgen in de grote lijnen. Ik beveel RAIL warm aan bij iedereen die wil bouwen aan de arbeidsmarkt van de toekomst. 7 Mark Verheijen Gedeputeerde Provincie Limburg

8 de wereld om ons heen verandert beïnvloedende factoren 333 π π π π π De kabinetsbezuinigingen hebben gevolgen voor de Limburgse economie. Tot 2025 neemt de Limburgse bevolking geleidelijk af met bijna mensen. Dit heeft effect op zowel de vraag naar als het aanbod van arbeid. De prognoses van RAIL 2012 gaan uit van 0,5% economische groei per jaar in de periode en een jaarlijkse groei van 1,5% tussen 2013 en Limburg is, na Amsterdam, de populairste regio van Nederland voor buitenlandse investeerders. Europees gezien staat Limburg op plaats 16 als het gaat om de concurrentiepositie.

9 politiek: concurrentiekracht & bezuinigingen Het kabinet bezuinigt fors, dit heeft gevolgen voor de Limburgse economie en arbeidsmarkt. π Provincies en gemeenten krijgen minder geld en ze krijgen er taken van de landelijke overheid bij. Ook instanties als het UWV moeten inkrimpen. Dit leidt tot minder banen bij het UWV zelf, maar ook tot een ander soort dienstverlening voor werkzoekenden - van persoonlijk naar online. π Het economisch beleid richt zich op versterking van de internationale (concurrentie)positie van Nederland door de focus op tien topsectoren: AgroFood, Tuinbouw, High Tech Systems & Materials, Energie, Logistiek, Creatieve Industrie, Life Sciences, Chemie, Water en Hoofdkantoren. π Op 1 januari 2013 treedt de Wet werken naar vermogen in werking, waarin de WWB en delen van de Wajong en WSW worden samengevoegd. Dit heeft grote gevolgen voor de onderkant van de arbeidsmarkt. Ook worden verplichtingen van uitkeringsgerechtigden aangescherpt. π In het onderwijs komt meer aandacht voor de macrodoelmatigheid van opleidingen: de aansluiting van een opleiding op de regionale arbeidsmarkt. Verder is het kabinet van plan de duur van opleidingen op MBO-niveau 4 te verkorten tot drie jaar. π Op provinciaal niveau ligt de focus op verbetering van de concurrentiekracht. Zo haakt het regionale economische beleid aan bij het nationale topsectorenbeleid en de Brainport 2020 agenda. economie: onzekerheid De basis voor de prognoses in RAIL 2012 is de Decemberraming 2011 van het Centraal Planbureau (CPB). Daarin wordt gesproken van het zogenaamde doormodderscenario waarin de eurocrisis niet snel wordt opgelost, maar er ook geen onverwachte tegenvallers zijn. In RAIL 2012 is voor Nederland het volgende economische scenario gehanteerd: tussen groeit de economie gemiddeld met 0,5% per jaar. Op middellange termijn ( ) gaat de economie gestaag groeien met gemiddeld 1,5% per jaar. Het slechte laatste kwartaal van 2011 in combinatie met het oplossen van de Griekse problemen, maakt dat de Decemberraming 2011 op het moment een plausibel economisch scenario is. demografie: vergrijzing De bevolkingskrimp heeft zeer grote invloed op de Limburgse arbeidsmarkt. Naar verwachting daalt de Limburgse bevolking tussen 2011 en 2025 met bijna 4%, dat is een afname van bijna mensen. In dezelfde periode: groeit in Noord-Limburg de bevolking licht met 650 personen; neemt deze in Midden-Limburg af met personen (-1,5%); daalt ook in Zuid-Limburg het aantal inwoners met personen (-6%). Als de bevolking krimpt, daalt het aanbod van arbeid. Tegelijk verandert de vraag naar arbeid door de vergrijzing, ontgroening en door minder consumptieve bestedingen. Er komt bijvoorbeeld meer vraag naar mensen die in de zorg en welzijn willen werken, terwijl de vraag naar arbeidskrachten in het onderwijs en kinderopvang afneemt. Minder inwoners betekent ook minder vraag naar producten en diensten. Hierdoor kan de vraag naar arbeid in bepaalde sectoren eveneens dalen. imago: boeien en binden arbeidskrachten Het beeld dat niet inwoners van Limburg hebben is positief en Limburg heeft bij de gemiddelde Nederlander een sterke reputatie: de provincie is sympathiek, mooi en gezellig, maar ook ver weg. Vrijwel alle inwoners geven in 2011 te kennen er trots op te zijn om inwoner van Limburg te zijn. Belangrijkste reden om uit Limburg te vertrekken zijn de kansen op de arbeidsmarkt. De arbeidsmarkt is, naast criminaliteit, ook het belangrijkste zorgpunt van burgers. Limburg is, na Amsterdam, de populairste regio van Nederland voor buitenlandse investeerders. Dit komt door de gunstige ligging in Europa, de ruimte voor huisvesting en de aanwezigheid van internationale scholen. Minpunt zijn de relatief verouderde bedrijventerreinen. Internationaal is de concurrentiepositie van Limburg goed. De provincie staat in de EU Regional Competitiveness Index 2010 op plaats 16 van de 271 EU-regio s. 9

10

11 Techniek is geen sector op zich. Tot de techniek behoren de industrie, de metaal- en elektrotechniek, de chemie, de energie en de bouw en bouwinstallatie, maar ook in andere sectoren is technisch geschoold personeel aan de slag. In Limburg zijn er meer dan banen in technische beroepen. Dat aantal daalt de komende jaren met minstens Toch voorziet RAIL tot en met 2016 een tekort van gediplomeerde technici. Ruud Koppens is algemeen directeur/eigenaar van ETF Machinefabriek in Nederweert en voorzitter van MKB-Limburg. Hij herkent de conclusie van RAIL dat mensen die een technisch georiënteerde opleiding volgen, goede kansen maken op de arbeidsmarkt. Vacatures voor bijvoorbeeld draaiers, lassers en voor elektro en informatica staan langer open. Ons bedrijf, maar ook collega s in de buurt krijgen minder stagiairs. Het zijn signalen dat er een tekort aan technisch personeel begint te ontstaan. Alleen hebben we nog geen oplossingen. Voor zijn eigen bedrijf bestaat nog redelijk wat interesse: ETF heeft een goede reputatie, dat merk je aan het aantal open sollicitaties. We leveren aan de amusementsindustrie wereldwijd. Dat vinden jonge mensen spannend. Door geregeld de publiciteit te zoeken sturen we ook zelf op onze reputatie. zekerheid Toch voelen we in onze regio de zuigkracht van de grote bedrijven rond Eindhoven. Mensen denken dat grote bedrijven hun meer zekerheid bieden en dan nemen ze de extra reistijd op de koop toe. Voor ons is het daarom extra belangrijk om onze huidige medewerkers aan ons te binden. We proberen diversiteit te brengen in de functies en bieden medewerkers een grote mate van zelfstandigheid. We houden hen op de hoogte van het reilen en zeilen van ETF en betrekken hen daarbij. Dat maakt dat onze mensen zich betrokken voelen bij het bedrijf, ze zijn er trots op en dat spreekt zich rond. Voor mij is ook het verzuimpercentage een belangrijke parameter. Het ligt al tien jaar lager dan 2,5%. onderwijs De technische bedrijven en de maakindustrie in de regio Weert werken aan nieuwe oplossingen om jonge mensen warm te maken voor technische beroepen: Voor mij en mijn collega s zijn contacten met scholen enorm belangrijk. ETF Machinefabriek is een leerbedrijf maar tegenwoordig zijn er zo weinig studenten, dat die kunnen kiezen uit de stageplaatsen. Als bedrijf moet je dus zorgen voor interessante opdrachten, zowel op MBO-, HBO- als op WO-niveau. Verder halen we docenten van techniekopleidingen in huis, zodat zij via een docentstage nader kennismaken met de systematiek van bedrijven. We willen bijdragen aan een betere aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven. Maar het begint bij de basisscholen. urgentiebesef Ruud Koppens is daarom enthousiast over het Make Tech Platform Hoge Dunk, waar enkele jaren geleden het initiatief is ontstaan om de hoogste groepen van het basisonderwijs letterlijk een jaar te laten meelopen in de maakindustrie. De kinderen krijgen een breed beeld van wat er allemaal bij komt kijken om een rendabel product in de markt te zetten. Ruud Koppens: Ouders en leerkrachten beïnvloeden de beroepskeuze van kinderen in hoge mate maar zij hebben vaak geen goed beeld van de veelzijdigheid van het bedrijfsleven en de alomtegenwoordigheid van techniek. Daarom halen wij schoolklassen binnen in onze bedrijven. Als voorzitter van MKB- Limburg maakt Ruud Koppens zich soms zorgen over het gebrek aan bewustzijn bij bedrijven: Het feit dat we met een tekort aan menskracht te maken krijgen, moet op de agenda bij de bedrijven. Ondernemers hebben niet in de gaten hoe erg het probleem gaat worden. Ze zullen ermee aan de slag moeten! mensen hebben niet in de gaten hoe groot het probleem gaat worden

12 de vraag naar arbeid in Limburg arbeidsplaatsen en vacatures tussen nu en Limburg in 2011 π werkgelegenheid Naar sector: De drie sectoren met de grootste werkgelegenheid in Limburg zijn zorg, zakelijke dienstverlening en detailhandel. Alle industriële sectoren gezamenlijk vormen de sector met de meeste arbeidsplaatsen. Naar opleidingsniveau: landelijk heeft 33% van de werknemers een hogere opleiding genoten. In Limburg is dit lager, namelijk 28%. Naar bedrijfsgrootte: er zijn bedrijven met slechts één werkzame persoon in Limburg, dit betreft voor een deel zzp ers. Naar leeftijd: 15% van de werkzame personen is ouder dan 55. Momenteel werken er vooral veel oudere werknemers in het onderwijs (24%) en in de landbouw en visserij (21%). Naar regio: in Zuid-Limburg is 52% van alle Limburgse werkgelegenheid te vinden, gevolgd door Noord-Limburg (27%) en Midden-Limburg (21%). π vacatures Vacatures: in 2011 zijn vacatures in Limburg opgevuld, dat zijn er meer dan in De meeste vacatures werden vervuld in de handel, overheid, zorg en welzijn, en de industrie. De meeste vacatures zijn vervuld door personeel op MBO-niveau 3 en 4 en HBO/WO-niveau. Minder dan de helft van de vacatures is in Noord- en Midden-Limburg, terwijl tweederde van de vacatures in 2011 betrekking had op deze regio. Moeilijk vervulbaar: het aandeel moeilijk vervulbare vacatures is toegenomen van 21% in 2010 tot 28% in Limburgs vanaf 2012 π werkgelegenheid In 2012 wordt een daling van de werkgelegenheid met 0,7%verwacht. Tot 2016 groeit de Limburgse werkgelegenheid per saldo met 0,8% (tegenover een landelijke groei van 2%) tot arbeidsplaatsen in Naar sector: de werkgelegenheid gaat het hardst groeien in de zorg, groothandel en zakelijke dienstverlening. Sterkste dalers zijn bij ongewijzigd beleid de energie, informatie & communicatie en chemie. Naar regio: in Noord-Limburg is de verwachte werkgelegenheidsontwikkeling vergeleken met de provincie als geheel bovengemiddeld, in Midden-Limburg gemiddeld en in Zuid-Limburg benedengemiddeld.

13 In 2011 waren er in Limburg banen van minimaal 1 uur per week (zelfstandigen meegerekend), de zogenaamde bezette arbeidsplaatsen. Zuid-Limburg is goed voor ruim de helft van deze arbeidsplaatsen ( ), gevolgd door Noord-Limburg ( ) en Midden-Limburg ( ). De huidige omvang en structuur van de werkgelegenheid en de verwachte ontwikkelingen naar sector en regio staan in dit hoofdstuk centraal. de grote lijn Limburg heeft over het algemeen een conjunctuurgevoelige economie, hoewel minder dan vroeger. De reactie op economische schommelingen is sneller en heviger dan elders in Nederland. In de huidige economische crisis reageert de ene sector echter anders op tegenslagen dan de andere. Conjunctuurgevoelige sectoren als industrie, transport en handel zijn in Limburg sterk vertegenwoordigd. De zorgsector is echter minder afhankelijk van de conjunctuur en is in 2011 de grootste sector in Limburg. De zorg is wel gevoelig voor politieke beslissingen, die ten dele ook weer gebaseerd zijn op de conjunctuur. de Limburgse arbeidsmarkt in 2011 sectoren Momenteel zijn de drie sectoren met de grootste werkgelegenheid in Limburg de zorg (66.740), de zakelijke dienstverlening (56.000) en de detailhandel (55.740). Alle industriële sectoren bij elkaar zijn goed voor arbeidsplaatsen in Limburg. beroepen In Limburg werken de meeste mensen in economisch-administratieve beroepen (33% tegenover 37% landelijk). Opgeteld werkt 18% van de werknemers in een technisch of industrieberoep. Ook in verzorgende en (para)medische beroepen (12%) en elementaire en niet-specialistische beroepen (12%) werken relatief veel mensen. De werkgelegenheid in creatieve beroepen is in Limburg met 1% zeer beperkt. opleidingsniveau Ruim een derde (37%) van de werknemers in Limburg heeft een opleiding op MBO-niveau. Daarna volgen VMBO (21%) en HBO (20%). Ongeveer 28% van de werknemers is hoger opgeleid (HBO/WO) en 6% van de werknemers in Limburg heeft alleen een opleiding in het basisonderwijs gevolgd. Vergeleken met Nederland als geheel zijn onder de werkenden in Limburg hoger opgeleiden ondervertegenwoordigd (33% landelijk tegenover 28% provinciaal). leeftijd In 11 van de 20 sectoren zijn in Limburg naar verhouding meer 55-plussers werkzaam dan landelijk. Overall is in Limburg 15% van de werkzame personen 55-plusser tegenover landelijk 14%. De sectoren met de meeste 55-plussers zijn in Limburg het onderwijs (24%), gevolgd door de landbouw (21%) en de chemie, energie en overige industrie (allemaal 20%). Ook bij de overheid werken relatief veel 55-plussers (18%). bedrijfsgrootte In 2011 is het grootbedrijf (100 of meer arbeidsplaatsen) goed voor 39% van de Limburgse werkgelegenheid, gevolgd door het middenbedrijf (10-99) en het kleinbedrijf (1-9) met respectievelijk 34% en 27%. In 2011 zijn in Limburg circa bedrijven met slechts één werkzame persoon. Deels betreft het hier zzp ers, deels gaat het om medewerkers van een grotere onderneming of franchisenemers. 13

14 14 Werkgelegenheid naar sector in Limburg en de drie deelgebieden, Limburg Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg abs. % abs. % abs. % abs. % Landbouw en visserij ,8% ,6% ,5% ,1% Voeding ,0% ,5% ,9% ,8% Chemie ,5% ,2% ,8% ,3% Metaal en elektrotechniek ,6% ,8% ,6% ,5% Overige industrie ,5% ,4% ,4% ,2% Energie ,0% 800 0,6% ,2% ,7% Bouw en bouwinstallatie ,8% ,9% ,7% ,9% Groothandel ,2% ,3% ,8% ,4% Detailhandel ,6% ,5% ,4% ,8% Reparaties en handel in auto s ,6% ,8% ,8% ,5% Horeca ,4% ,8% ,0% ,4% Transport ,5% ,2% ,5% ,5% Informatie en communicatie ,1% ,2% ,6% ,8% Bank- en verzekeringswezen ,1% ,1% ,4% ,8% Zakelijke dienstverlening ,6% ,3% ,7% ,6% Overheid ,1% ,5% ,5% ,7% Onderwijs ,0% ,6% ,3% ,0% Zorg ,6% ,5% ,5% ,2% Welzijn ,6% ,3% ,0% ,2% Overige dienstverlening ,3% ,8% ,2% ,5% Totaal % % % % bron: CPB, LISA, VRL; Etil/Research voor Beleid

15 werkgelegenheid in de drie deelgebieden Noord-Limburg In Noord-Limburg zijn in totaal arbeidsplaatsen. De zorg is de sector met de grootste werkgelegenheid ( arbeidsplaatsen), gevolgd door de metaal en elektrotechniek (13.780) en de detailhandel (13.400). In vergelijking met Limburg als geheel is er in Noord-Limburg veel werkgelegenheid in de sectoren landbouw en visserij, metaal en elektrotechniek en transport. Er zijn relatief weinig banen in de zakelijke dienstverlening, onderwijs, chemie en welzijn. Midden-Limburg In Midden-Limburg zijn ruim arbeidsplaatsen. De drie grootste sectoren zijn de zorg (13.720), de detailhandel (12.500) en de zakelijke dienstverlening (10.620). Vergeleken met heel Limburg is er in Midden-Limburg veel werkgelegenheid in de sectoren energie, overige industrie, bouw en bouwinstallatie, detailhandel, landbouw en visserij en groothandel. Er zijn relatief weinig banen in de transportsector, zakelijke dienstverlening, chemie, bank- en verzekeringswezen, onderwijs en overheid. Zuid-Limburg Van heel Limburg heeft Zuid-Limburg met ruim banen de meeste werkgelegenheid. Net als in Midden-Limburg zijn de drie grootste sectoren de zorg (met banen), de zakelijke dienstverlening (35.070) en de detailhandel (29.840). In vergelijking met Limburg als geheel is er in Zuid-Limburg veel werkgelegenheid in het onderwijs, chemie, informatie en communicatie, bank- en verzekeringswezen, overheid, zorg en welzijn. Er zijn relatief weinig banen in de sectoren landbouw en visserij, metaal en elektrotechniek, transport en groothandel. In alle drie de deelgebieden geldt dat indien alle industriële sectoren bij elkaar worden opgeteld dit de sector met de meeste werkgelegenheid is. werkgelegenheidsontwikkeling per gemeente De ontwikkeling van de werkgelegenheid in Limburg verschilt per gemeente. In 2011 groeide de werkgelegenheid het meest in Venray (2,6%), gevolgd door Roermond (1%) en Venlo (0,8%). In Heerlen (0,3%) en Maastricht (0,2%) bleef de werkgelegenheid redelijk stabiel. In Sittard-Geleen daalde de werkgelegenheid met 1,7%. Ook de sectorale werkgelegenheidsontwikkeling verschilt per gemeente. Wanneer per gemeente naar de sectoren wordt gekeken met de grootste toename van de werkgelegenheid in 2011, is te zien dat in Roermond de werkgelegenheid in de sector welzijn toenam met 452 arbeidsplaatsen. In Venray kende de sector metaal en elektrotechniek een groei van 399 arbeidsplaatsen. In Venlo nam de werkgelegenheid in de detailhandel toe met 326 arbeidsplaatsen. In Sittard-Geleen nam in 2011 de werkgelegenheid het meest af in de chemie, namelijk met 361 arbeidsplaatsen. Maastricht kende een afname in het bank- en verzekeringswezen (-243), terwijl in Venlo de zakelijke dienstverlening te maken kreeg met een afname (-183). 15

16 16 Ontwikkeling werkgelegenheid per gemeente in Limburg, gemeten in aantalarbeidsplaatsen, Werkgelegenheidsontwikkeling Totaal Grootste stijger Grootste daler Gemeente (werkgelegenheid 2011) % abs. Sector % abs. Sector % abs. Maastricht (73.500) 0,2% 159 Onderwijs 2,0% 147 Bank- en verz. wezen -19,3% -243 Heerlen (57.300) 0,3% 152 Zakelijke dienstverl. 3,2% 201 Overheid -3,3% -190 Roermond (36.390) 1,0% 356 Welzijn 15,6% 452 Onderwijs -5,6% -139 Sittard-Geleen (50.250) -1,7% -847 Groothandel 5,3% 141 Chemie -6,2% -361 Venlo (59.580) 0,8% 501 Detailhandel 5,8% 326 Zakelijke dienstverl. -4,1% -183 Venray (26.640) 2,6% 666 Metaal /elektrotech. 16,7% 399 Landbouw en visserij -2,8% -53 bron: VRL; Etil de Limburgse arbeidsmarkt na 2011 Landelijk nam de werkgelegenheid in 2010 af met 0,7%. Om in 2011 weer toe te nemen met 0,4%. Op basis van de Decemberraming van het CPB neemt in 2012 de werkgelegenheid opnieuw af, namelijk met 0,5%. Dit als gevolg van de wereldwijde economische crisis en de Europese schuldencrisis. Tussen 2013 en 2016 zal de werkgelegenheid met gemiddeld 0,6% per jaar groeien. Hiermee herstelt de werkgelegenheid zich licht van de krimp in De werkgelegenheidsontwikkeling in Limburg volgt naar verwachting de landelijke trend. In 2011 groeide de werkgelegenheid licht met 0,4%. In 2012 wordt een daling van de werkgelegenheid verwacht van 0,7%. Tussen 2013 en 2016 zal de werkgelegenheid zich enigszins herstellen met een gemiddelde groei van 0,4% per jaar. In 2016 zijn er in Limburg banen. wikkeling in Noord-Limburg bovengemiddeld, in Midden-Limburg gemiddeld en in Zuid-Limburg benedengemiddeld. In 2016 zijn er in Noord-Limburg , in Midden-Limburg en in Zuid- Limburg arbeidsplaatsen. Er zijn regionale verschillen in de verwachte ontwikkeling van de werkgelegenheid. Vergeleken met de provincie als geheel is de ont-

17 de Limburgse arbeidsmarkt per sector grootste stijgers De werkgelegenheidsontwikkeling verschilt sterk per sector. In de periode zal de werkgelegenheid het sterkst toenemen in de volgende sectoren: π zorg De zorg was in 2011 de grootste sector qua aantal banen in Limburg ( bezette arbeidsplaatsen). In de periode neemt deze sector elk jaar gemiddeld met 2,2% in omvang toe. In 2016 zijn er arbeidsplaatsen in de zorg. Deze groei wordt veroorzaakt door de toenemende vraag naar zorg, mede als gevolg van de toenemende vergrijzing. π groothandel De werkgelegenheid in de groothandel zal in de periode jaarlijks toenemen met gemiddeld 1,4%, van arbeidsplaatsen in 2011 tot in Deze groei wordt met name gerealiseerd in de jaren , voornamelijk als gevolg van het algemene (lichte) economische herstel. π zakelijke dienstverlening Tussen 2011 en 2013 groeit het aantal banen in de zakelijke dienstverlening elk jaar gemiddeld met 0,2%. In de periode neemt deze groei toe tot 2,1% per jaar. Hiermee volgt de sector de algemene trend van economisch herstel in Limburg. π detailhandel Ook de werkgelegenheid in de detailhandel neemt per saldo toe tussen 2011 en Deze groei wordt volledig gerealiseerd in de periode (1,6% per jaar). In 2016 zijn er in de detailhandel banen. grootste dalers In de volgende sectoren daalt de werkgelegenheid in de periode het meest: π energie De sector energie zal in de jaren jaarlijks gemiddeld met 3,3% afnemen, tot arbeidsplaatsen in Deze afname is mede het gevolg van concentratie in de energiesector. π informatie en communicatie In 2011 waren er in deze sector arbeidsplaatsen. In de periode daalt dit aantal elk jaar gemiddeld met 2,4% tot arbeidsplaatsen in π chemie Het aantal banen in de chemie zal tot 2014 afnemen met 2,6%. In de jaren is de afname jaarlijks gemiddeld 2%. Hierdoor zal de werkgelegenheid in arbeidsplaatsen zijn, ten opzichte van in π landbouw en visserij In 2011 waren er arbeidsplaatsen in deze sector. In de landbouw en visserij in Limburg zal sprake zijn van een jaarlijkse gemiddelde afname van 2,1% gedurende de periode

18 18 Ontwikkeling werkgelegenheid naar sector in Limburg, Landbouw en visserij 2011 en 2016 Voeding Chemie Metaal en electrotechniek Overige industrie Energie Bouw en bouwinstallatie Groothandel Detailhandel Reparaties en handel in auto s Horeca Vervoer en opslag Informatie en communicatie Bank- en verzekeringswezen Zakelijke dienstverlening Overheid Onderwijs Zorg Welzijn Cultuur, sport, recreatie en overige dienstverlening Totaal bron: CPB, LISA, VRL; Etil/Research voor Beleid

19 vacatures Uit het UWV-onderzoek Vacatures in Nederland 2011 blijkt dat in 2011 in Limburg vacatures zijn vervuld, 3% meer dan in Landelijk daalde het aantal vervulde vacatures in 2011 met 6%. In Zuid-Limburg werd 32% van het totale aantal vervulde vacatures in Limburg vervuld. naar sector In 2011 zijn de meeste vacatures in Limburg vervuld in de handel (27%), gevolgd door overheid, zorg en welzijn (22%), industrie en agrarische sector (elk 11%). Er was in Limburg een relatief grote vraag naar administratief en commercieel personeel (21% van alle vervulde vacatures), overig personeel (17%), winkelpersoneel (11%), technisch personeel (10%) en verzorgend en (para)medisch personeel (9%). moeilijk vervulbare vacatures Moeilijk vervulbare vacatures zijn een indicatie voor knelpunten aan de vraagkant van de arbeidsmarkt. Van alle vacatures die in 2011 in Limburg werden vervuld was 28% moeilijk vervulbaar. In 2010 was dit 21%. Als gevolg van vergrijzing en ontgroening zal in de komende jaren het aanbod van arbeidskrachten afnemen, waardoor het UWV verwacht dat Limburgse werkgevers nog meer moeite zullen krijgen met het vervullen van vacatures. 19 naar opleidingsniveau Uit de vervulling van vacatures in 2011 blijkt dat de meeste vraag bestaat naar personeel op de MBO-niveaus 3 en 4 (32% van alle vervulde vacatures), gevolgd door HBO/WO-niveau (24%). Van alle vervulde vacatures is 18% opgevuld door personeel op VMBO-niveau, 16% door personeel met basisonderwijs als hoogste opleiding en 10% door personeel op MBO-niveau 1 en 2. naar bedrijfsgrootte Verder was het grootbedrijf (100 of meer werknemers) goed voor 39% van alle vervulde vacatures in Limburg, gevolgd door het kleinbedrijf (minder dan 10 werknemers) met 27%, en bedrijven met tussen de 10 en 20 werknemers (19%).

20

21 Zorg en welzijn zijn in Limburg goed voor zo n banen. De komende jaren komen daar bijna banen bij. Dat betekent dat de instellingen te maken krijgen met een tekort aan personeel. Tot en met 2016 gaat het om zo n mensen van VMBO- tot HBO-niveau. Mariëtte Keijser is lid van de Raad van Bestuur van Sevagram. Sevagram biedt in Parkstad Limburg en het Heuvelland diensten op het gebied van zorg, welzijn en wonen. De organisatie verandert snel door een aantal maatschappelijke ontwikkelingen. Mariëtte Keijser: De zorg wordt complexer, doordat minder mensen snel opgenomen worden in verpleeg- en verzorgingshuizen. De gemiddelde leeftijd van cliënten in een verzorgingshuis ligt nu al rond de tachtig jaar. Cliënten willen langer thuis blijven wonen, hebben zorg op maat nodig en de mensen die hun belangen behartigen en de cliënten zelf worden steeds mondiger. Dat is één van de bewegingen die je ziet. Een andere ontwikkeling wordt gedreven door de financiële kant van de zaak. Om de kosten voor de zorg in de hand te houden is het noodzakelijk om te ontzorgen. Dat betekent niet alleen efficiënter werken maar ook in toenemende mate gebruik maken van buurt- en mantelzorg. En ten slotte is er het tekort aan mensen op de arbeidsmarkt. We zijn ons er als zorginstellingen van bewust dat we zuinig moeten zijn op alle handjes die we kunnen krijgen, of we zullen slimmer moeten werken. Op dat laatste zetten we in. gelukkiger worden Onze strategie is gebaseerd op hart voor de zorg. Sevagram voert daarop een zeer actief beleid. We hebben een platte, slagvaardige organisatie die het mogelijk maakt om innovaties in te zetten en tot op de werkvloer te brengen in een maat die past. Het is een benadering waar onze medewerkers en onze cliënten gelukkiger van worden. De medewerkers krijgen immers groeikansen en regelvermogen, zodat ze in dialoog met de cliënten maatwerk kunnen leveren. Dat is hoe wij vorm geven aan betere zorg, een helende omgeving voor onze cliënten en een gezonde organisatie. empowering Bij slimmer werken horen voor Sevagram empowered medewerkers. Opleiding en scholing krijgen daarom veel aandacht: Ook huishoudelijke hulpen kunnen doorstromen naar zorgopleidingsniveau 2 en 3. Vaak gaat het om vrouwen boven de 45 jaar, die vroeger geen kansen hadden om verder te leren. Het is geweldig om te zien dat zij zo enthousiast gebruik maken van de mogelijkheden! Sevagram streeft over de hele linie naar een hoger deskundigheidsniveau: We willen toe naar 30 HBO-verpleegkundigen op een bezetting van 1400 FTE, waarvan het merendeel op MBO-niveau. We hebben voor de HBO ers aantrekkelijke functies zowel in de setting thuiszorg, als in de setting intramuraal. HBO ers kunnen zich ontwikkelen tot expert op bepaalde onderwerpen, ze coördineren de zorg binnen teams en ze kunnen ook bijdragen aan het proces van ontzorgen. Waar het om gaat is dat deze mensen collega s helpen om slimmer te organiseren, ze mogen niet gaan overnemen. enthousiasme Of deze mensen te vinden zijn? Mariëtte Keijser: We worden geholpen door de recessie. Dan kiezen mensen eerder voor een baan of een opleiding met zekerheid, zoals in de zorg. We bieden hier alle zorgopleidingen aan in de praktijkleerafdelingen, een echte en toch veilige omgeving. Er zijn nu zeven praktijkleerafdelingen met elk 20 à 30 studenten op VMBO-, MBO- en HBO-niveau. De begeleiding gebeurt door coaching van onze vaste medewerkers en via onderlinge coaching tussen de leerlingen. We zijn de organisatie in Limburg die het zo aanpakt. Maar het werkt! We willen bij Sevagram dat de stagiairs voelen dat er in onze organisatie enthousiasme zit. Dat is het gevoel waar we aan werken in alle facetten van de organisatie. Op die manier geven we impulsen aan de zorginnovatie en het binden en boeien van onze mensen. voor de zorg heeft een recessie ook voordelen

22 het aanbod op de arbeidsmarkt wie werkt of kan werken? 333 π De potentiële beroepsbevolking (alle personen van 15 tot 65 jaar) bedroeg in 2010 in Limburg personen. Tot 2016 wordt een daling verwacht van personen. Procentueel wijkt Limburg hier sterk af van Nederland (-4,6% tegenover 0,4%). π De bruto arbeidsparticipatie is in Limburg 67% (landelijk 70%) en neemt nog steeds toe. Deze trend zet tot 2016 door. π In 2010 telt de Limburgse beroepsbevolking (iedereen met een baan van meer dan 12 uur) personen. Tot 2016 is er met personen een lichte afname. π De tekorten op de Limburgse arbeidsmarkt kunnen mogelijk worden opgevuld door; het onderwijs: opgeteld van VMBO tot WO-niveau waren er in 2010 in Limburg gediplomeerden, de meeste op MBO-niveau. Dit aantal gaat de komende jaren gestaag afnemen. migratie uit de rest van Nederland: Limburg kende in 2010 een negatief pendelsaldo met de rest van Nederland ( personen). Als hierin geen verandering komt, biedt dit geen oplossing. buitenlandse arbeidsmigranten: in 2010 kende Limburg wel al een positief pendelsaldo met België ( ) en Duitsland (+2.500). Daarnaast vormen arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa een substantieel arbeidspotentieel, met name in Noord- en Midden-Limburg. Verder neemt door de eurocrisis het aantal arbeidsmigranten uit Zuid-Europa toe, dit betreft ook deels hoger opgeleiden. Veranderingen in wetgeving kunnen er echter toe leiden dat deze reserves opdrogen. werklozen: in Limburg waren er in niet-werkende werkzoekenden, naar verwachting gaat dit aantal nog stijgen tot Bij de inzetbaarheid van werklozen voor tekortsectoren telt niet alleen de kwantiteit maar ook de kwaliteit. overige reserves: in Limburg zijn ongeveer mensen die aangeven wel werk te willen maar niet actief op zoek te zijn naar werk.

23 In 2010 waren er in Limburg bijna mensen tussen de 15 en 65 jaar, de potentiële beroepsbevolking. In totaal boden personen zich actief aan de arbeidsmarkt, de beroepsbevolking. In dit hoofdstuk wordt toegelicht hoe het aanbod op de Limburgse arbeidsmarkt is samengesteld en hoe het zich de komende jaren gaat ontwikkelen. Samenstelling Limburgse potentiële beroepsbevolking in 2010 In onderstaand schema wordt de Limburgse potentiële beroepsbevolking uitgesplitst in een aantal groepen met een uiteenlopende afstand tot de arbeidsmarkt. Het dichtst bij de arbeidsmarkt staat de werkzame beroepsbevolking, in totaal personen. De meeste afstand hebben mensen die om diverse redenen, zoals ziekte, studie of zorgtaken, niet willen of kunnen werken. In totaal gaat het om personen potentiële beroepsbevolking beroepsbevolking (heeft/zoekt werk > 12 uur/week) werkzame beroepsbevolking (heeft werk > = 12 uur/week) werkloze beroepsbevolking (zoekt werk > = 12 uur/week) niet-beroepsbevolking niet werkenden onbenut arbeidsaanbod (wil > = 12u pw werken) wil of kan niet werken (>12 uur/week) Reden: Ziekte/AO ( 29%) Opleiding/studie (31%) Vut (17%) Zorgtaken (10%) Anders (13%) bron: CBS (EBB), Etil/Research voor Beleid

24 24 ontwikkeling potentiële beroepsbevolking In Limburg bestond de potentiële beroepsbevolking in 2010 uit ruim personen. De Limburgse bevolking krimpt sinds Daardoor daalt ook de potentiële beroepsbevolking; tussen 2010 en 2016 met bijna mensen. Ongeveer tweederde van deze afname vindt plaats in Zuid-Limburg. compensatie door toenemende arbeidsparticipatie Om de krimp in de potentiële beroepsbevolking te kunnen compenseren is de (bruto) arbeidsparticipatie van belang. Deze stijgt al jaren, zowel in Nederland als in Limburg. Onder invloed van sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen en stimulerende maatregelen om werk en gezin te combineren, neemt het aantal vrouwen en ouderen dat beschikbaar is voor de arbeidsmarkt, toe. Daarnaast is het opleidingsniveau van de potentiële beroepsbevolking toegenomen. Dit is een belangrijk gegeven, omdat hoger opgeleiden over het algemeen meer participeren op de arbeidsmarkt. De totale participatiegraad bedroeg in % tegenover landelijk 70%. In Noord-Limburg was de arbeidsparticipatie dat jaar 70%, in Midden- en Zuid-Limburg respectievelijk 69% en 65%. Verklaringen voor het feit dat de participatie in Limburg lager is dan landelijk, zijn vooral te vinden in het lagere opleidingsniveau en de sterkere mate van vergrijzing. De verwachting is dat de arbeidsparticipatiegraad de komende jaren verder toeneemt, met name doordat meer vrouwen en ouderen gaan participeren. ontwikkeling Limburgse beroepsbevolking Vanwege de stijgende arbeidsparticipatie was er tussen 1998 en 2010 per saldo toch nog sprake van een groei van de beroepsbevolking van Limburg. In totaal bestond de beroepsbevolking in 2010 uit ruim personen. Onder invloed van de economische ontwikkelingen daalde de beroepsbevolking in 2011 licht en is er in 2012 en 2013 een lichte groei. Daarna zal de beroepsbevolking tot 2016 weer licht gaan dalen. reserves Er zijn diverse groepen die mogelijk beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt: π Uitkeringsgerechtigden: Limburg volgt in de aantallen de landelijke trends. In 2010 waren er in Limburg mensen met WW-uitkeringen, algemene bijstandsuitkeringen (WWB en WIJ) en mensen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Vanaf 1 januari 2013 treedt de Wet werken naar vermogen in werking, waarin delen van de WSW en Wajong worden samengevoegd met de WWB en WIJ. Tot nu toe heeft het kabinet nog niets veranderd aan de WW-uitkeringen, maar het is zeer de vraag of deze bij nieuwe bezuinigingen in 2012 buiten schot blijven. π Niet-uitkeringsgerechtigden: deze groep mensen werkt niet, volgt geen opleiding en ontvangt ook geen uitkering. Deze groep vormt (in theorie) een groot arbeidspotentieel. In Limburg zijn er ongeveer mensen die wel betaald werk willen maar niet actief zoeken. π (Tijdelijke) arbeidsmigranten: in september 2011 werkten in Nederland zo n werknemers uit Oost-Europese EUlanden. Dat waren er meer dan een jaar eerder. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk veel hoger, omdat veel Oost-Europese werknemers hier tijdelijk verblijven en niet in de statistieken voorkomen. Noord- en Midden-Limburg herbergen veel arbeidsmigranten. Dit heeft te maken met de vele banen in sectoren als land- en tuinbouw en logistiek/ distributie. Eerder werd door werkgevers gevreesd dat Poolse arbeiders Nederland massaal de rug zouden toekeren vanwege de openstelling van de Duitse grenzen. Dat is vooralsnog niet gebeurd. Als gevolg van de eurocrisis neemt het aantal arbeidsmigranten uit Zuid-Europa toe. In deze groep zitten ook kennismigranten. π Kennismigranten: In 2010 waren er ongeveer hoogopgeleide kennismigranten in Nederland. Bijna de helft

25 Ontwikkeling Limburgse beroepsbevolking, (in personen) gerealiseerde cijfers prognose bron: CBS (EBB), CPB, Etil/Research voor Beleid

26 26 kwam uit Azië en ruim een tiende uit Noord-Amerika. Sinds juni 2011 let de IND scherper op de salarissen en gaat het belastingvoordeel voor werkende kennismigranten verdwijnen, waarbij ze over de eerste 30% van hun inkomen geen belasting hoeven te betalen. Deze maatregelen maken het moeilijker om kennismigranten aan te nemen. pendel arbeidskrachten uit andere provincies en het buitenland Het Etil-onderzoek Limburgse pendel 2010 laat zien dat er per saldo mensen meer buiten Limburg werken dan er hierheen komen om te werken. In 2010 werkten Limburgers buiten de provincie, terwijl er slechts personen naar Limburg kwamen voor hun werk. Het negatieve pendelsaldo met de rest van Nederland is personen. Dit wordt gedeeltelijk gecompenseerd door de pendel vanuit België ( ) en Duitsland ( ). Ontwikkeling NWW-percentage (jaargemiddelde) in Limburg en de drie deelgebieden, % 12 % 10 % 8 % 6 % 4 % 2 % 0 % Limburg Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg bron: UWV, CPB, Etil/Research voor Beleid

27 Samenstelling NWW-bestand in Limburg naar geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en inschrijvingsduur, december 2011 geslacht Man Vrouw 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% jaar jaar leeftijd jaar jaar jaar Basisonderwijs VMBO opleidingsniveau HAVO/VWO MBO HBO/Bachelor WO/Master inschrijvingsduur < 1 jaar > = 1 jaar bron: UWV, CPB, Etil/Research voor Beleid

28 28 reserves Er komen voortdurend nieuwe mensen beschikbaar voor de arbeidsmarkt, de zogenaamde arbeidsmarktinstroom. Hun aantal wordt bepaald door de uitstroom van schoolverlaters uit het initiële dagonderwijs, de schoolverlaters van het deeltijdonderwijs, het niet-reguliere voltijdonderwijs en de beroepsgerichte volwasseneneducatie. Daarbij wordt de benaming schoolverlater ook gehanteerd voor de afgestudeerden van het hoger onderwijs. Reeds werkenden kunnen ook tot nieuw aanbod op de arbeidsmarkt worden gerekend, wanneer zij een niveauverhogende of richtingveranderende opleiding voltooien. ontwikkeling Limburgs werkloosheidspercentage Als het aanbod van de arbeidsmarkt niet aansluit op de vraag, ontstaat werkloosheid. De werkloosheid wordt uitgedrukt in het aantal niet werkende werkzoekenden (NWW ers). Dit zijn mensen tussen 15 en 65 jaar die werk zoeken van minstens twaalf uur per week en daarvoor staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf. Het NWW-percentage wordt berekend door het aantal NWW ers te delen door de beroepsbevolking. Het afgelopen jaar is het NWW-percentage in heel Limburg gedaald als gevolg van het herstel van de economie in de eerste helft van De NWW-percentages bedroegen in 2011: π Limburg: 7,0% (tegenover 6% landelijk) π Noord-Limburg: 6,0% π Midden-Limburg: 5,0% π Zuid-Limburg: 8,3% Absoluut gezien gaat het in Limburg om niet-werkende werkzoekenden. Sinds 2003 ligt in Zuid-Limburg de werkloosheid structureel hoger dan het Limburgs gemiddelde. Sinds enkele jaren wordt het verschil echter kleiner. Dit is grotendeels te verklaren door de dempende werking van de krimp van de beroepsbevolking in Zuid-Limburg. Het aanbod neemt dan immers af. Tot 2013 wordt in heel Limburg een stijging van de werkloosheid verwacht als gevolg van de eurocrisis en de overheidsbezuinigingen. Vanaf 2014 zal het aantal werklozen weer dalen door het economisch herstel. Bij de NWW-percentages na 2012 past de kanttekening dat daar de nodige onzekerheid in zit. Dit komt voornamelijk door mogelijk nieuwe maatregelen van het kabinet aangaande de WW. Wijzigingen in de duur of hoogte van de WW hebben direct invloed op het aantal geregistreerde niet-werkende werkzoekenden. Dit geldt tevens voor wijzigingen in de WWB/WWNV. In 2016 ligt het Limburgse NWW-percentage op 6,4%. Voor Noord- Limburg daalt het cijfer tot 5,7% en voor Midden-Limburg tot 5,2%. In Zuid-Limburg komt het gemiddelde op 7,2%, hoewel ook daar een daling is te zien. kenmerken van arbeidskrachten die langs de kant staan Eind december 2011 zag het NWW-bestand in Limburg er als volgt uit: π 53% van de NWW ers was man en 47% was vrouw π 48% van de NWW ers had maximaal een VMBO-opleiding, 37% was middelbaar opgeleid en 13% was hoger opgeleid π 55% van de NWW ers was ouder dan 45 jaar, terwijl 7% nog geen 25 was π Meer dan helft van de NWW ers stond langer dan een jaar ingeschreven bij het UWV.

29 Ontwikkeling aantal leerlingen naar opleidingsniveau in Limburg, basisonderwijs voortgezet onderwijs vmbo havo / vwo mbo hbo wo bron: DUO; Etil/Research voor Beleid

30 30 onderliggende trends in het onderwijs Er komen voortdurend nieuwe mensen beschikbaar voor de arbeidsmarkt, hun aantal wordt voornamelijk bepaald door schoolverlaters. Daarom hieronder enkele trends in het onderwijs. leerlingen Op basis van cijfers van DUO komen de volgende ontwikkelingen naar voren in de leerlingenaantallen in Limburg. In 2010 zijn er in totaal ruim leerlingen in Limburg verspreid over diverse onderwijsniveaus. In 2016 is dit aantal gedaald met personen (bijna 6%). Momenteel volgen de meeste leerlingen een opleiding in het MBO, gevolgd door het voortgezet onderwijs en HBO. Sinds 2007 daalt het leerlingaantal op het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en VMBO. Daarentegen nemen leerlingenaantallen op het HBO nog toe. Het is de verwachting dat beide ontwikkelingen zeker tot aan 2016 doorgaan. De meeste leerlingen in Limburg volgen een MBO-opleiding. Op basis van cijfers van het ministerie van OCW zijn de leerlingen in Limburg in 2010 als volgt over de diverse opleidingen verdeeld: 1. MBO economie (9.573; 28% van alle MBO-leerlingen) 2. MBO sociaal-cultureel (8.845; 26% van alle MBO-leerlingen) 3. MBO techniek ( 8.676; 26% van alle MBO-leerlingen) 4. MBO gezondheidszorg (3.499; 10% van alle MBO-leerlingen) 5. MBO groen (1.980 leerlingen; 6% van alle MBO-leerlingen) Tot 2016 zullen de leerlingenaantallen in deze opleidingsrichtingen gestaag toenemen, met uitzondering van MBO sociaal-cultureel en MBO economie. gediplomeerden In 2010 waren er in Limburg in totaal leerlingen die een diploma haalden (VMBO tot en met WO). Dit aantal gaat de komende jaren gestaag afnemen. Aangezien de meeste leerlingen in Limburg een MBO-opleiding volgen, zijn hier ook de meeste gediplomeerden, in totaal De MBO-gediplomeerden zijn als volgt over de diverse opleidingen verdeeld: 1. MBO economie: gediplomeerden 2. MBO sociaal-cultureel: gediplomeerden 3. MBO techniek: gediplomeerden 4. MBO gezondheidszorg: gediplomeerden 5. MBO groen: 778 gediplomeerden Tot 2016 neemt het aantal gediplomeerden in MBO techniek toe, terwijl er in MBO economie en sociaal-cultureel juist sprake is van een daling. voortijdig schoolverlaters Nog steeds zijn er leerlingen die het onderwijs verlaten zonder startkwalificatie, de voortijdig schoolverlaters (vsv ers). Zij hebben geen afgeronde havo- of vwo-opleiding, basisberoepsopleiding (MBO niveau 2) of oude opleiding van vergelijkbaar niveau. Volgens cijfers van DUO daalde het aantal voortijdig schoolverlaters de afgelopen jaren met ruim 4%. In Limburg steeg tegen de verwachting in 2011 het aantal vsv ers met bijna 5%. Het aantal nieuwe voortijdig schoolverlaters in het voortgezet onderwijs en MBO in de RMC-regio s Gewest Limburg-Noord en Gewest Zuid-Limburg lag in 2009/10 op respectievelijk

31 doorstroom naar vervolgopleiding Niet alle gediplomeerden gaan meteen werken. Een fors deel van hen stroomt door naar een vervolgopleiding. Van alle MBO-gediplomeerden in Noord- en Midden-Limburg koos ruim de helft (58%) ervoor om een baan te gaan zoeken, 29% studeerde verder binnen het MBO en 12% ging naar het HBO. In Zuid-Limburg ging 61% van alle MBO-gediplomeerden een baan zoeken, 25% koos voor een vervolgopleiding binnen het MBO en 13% stroomde door naar het HBO. In de richtingen techniek en economie leren in beide regio s relatief veel MBO ers verder, zowel binnen het MBO zelf als in het HBO. 31

32

33 De agrarische sector in Limburg had afgelopen jaar ongeveer banen. De komende jaren daalt dat aantal met 8%. Toch krijgt ook de agrarische sector te maken met een tekort aan personeel op alle beroepsniveaus van VMBO tot HBO. In 2016 zijn er ongeveer mensen te weinig. Jack Janssen is directeur van AB Limburg, een coöperatief personeelsdienstverlener. Hij merkt dat er in deelsectoren tekorten zijn aan mensen op MBO-niveau 3 en 4. De sector loopt risico s. AB Limburg bedient zo n 1200 ondernemers in de agro en food maar ook in de industrie en techniek en grond-, weg- en waterbouw vanuit vestigingen in Horst aan de Maas, Roermond en Beek. Jack Janssen: In de glastuinbouw, de boomkwekerij, de groenvoorzieningen hoveniersbranche en de veehouderij kunnen we momenteel heel gemakkelijk mensen plaatsen. De tekorten die we op MBO-niveau 3 en 4 zien ontstaan, zijn niet altijd op te lossen vanuit de doorstroom vanuit MBO-niveau 2. Dat is niet voldoende. We merken verder dat in de sectoren waar wij voor werken steeds meer vaardigheden en kennis gevraagd worden waar aanpalende vakgebieden bij komen kijken, zoals klimaatbeheersing, voeding en bemesting, plantenfysiologie, logistiek, marketing en de aansturing van mensen. middenkader De tekorten zijn in mijn ogen zeer ernstig, benadrukt Jack Janssen. Op den duur vormt het gebrek aan personeel immers een rem op de bedrijfsontwikkeling. Zonder een kwalitatieve invulling van middenkaderfuncties kunnen bedrijven niet verantwoord en succesvol uitbreiden, terwijl schaalvergroting noodzakelijk is om de kostprijs in de hand te houden. Niet alleen vanuit het MBO is er te weinig instroom van nieuwe mensen. Er komen ook te weinig teeltadviseurs en andere vakspecialisten op HBO-niveau. Studenten leren in onze optiek te veel attitudes en competenties, en beschikken aan het eind van hun opleiding over te weinig specialistische kennis. Jack Janssen ziet dat onderwijsorganisaties werken aan oplossingen. Daardoor wordt het bestaande personeel in staat gesteld om zich verder te ontwikkelen en worden jongeren gefaciliteerd om zich te kwalificeren. anders ondernemen De oplossing kan echter niet alleen uit de hoek van het onderwijs komen. De verkrapping van de arbeidsmarkt stelt ook hoge eisen aan de professionaliteit van de ondernemer, vindt Jack Janssen. Naast de voortschrijdende trend van mechanisatie en automatisering zal de ondernemer moeten nadenken over hedendaagse vormen van HR-beleid. Hij moet zijn mensen zien te behouden en daarom rekening houden met de geëmancipeerde werknemer. Dat betekent: voorkomen dat de werknemer de switch maakt naar een andere sector, onder meer door in te spelen op datgene wat medewerkers vragen in een bepaalde levensfase. HR-beleid voor de sector Als coöperatie zien we de trends en we zoeken oplossingen voor de aangesloten leden. Op sectorniveau is dat goed te doen, individuele bedrijven zouden het daar veel moeilijker mee hebben. AB Limburg heeft samen met Arvalis een adviesorganisatie opgericht: HAER-Advies. De adviseurs dragen bij aan de professionalisering van het HR-beleid op de bedrijven in de sectoren waarin wij actief zijn. HAER-Advies biedt HR-scans aan en maakt HR-beleid bespreekbaar bij de agrarische ondernemers. Om de continuïteit van hun bedrijf te waarborgen zal het nodig zijn dat medewerkers langer doorwerken. Maar dat doen ze alleen als de werkomstandigheden goed zijn. Wel iets om tijdig mee te beginnen! gebrek aan leerlingen in het MBO bedreigt de bedrijfsontwikkeling

RAIL 2011 Werkcollege

RAIL 2011 Werkcollege RAIL 2011 Werkcollege Bart Paashuis, Etil Douwe Grijpstra, Research voor Beleid Opzet werkcollege RAIL 2011 Wat is RAIL Aanbod op de Limburgse arbeidsmarkt Vraag op de Limburgse arbeidsmarkt Discrepanties

Nadere informatie

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014 Een uitdagende arbeidsmarkt Erik Oosterveld 24 juni 2014 Wat waren de gevolgen van de recessie? Hoeveel banen zijn er verloren gegaan? In welke sectoren heeft de recessie het hardst toegeslagen? Werkgelegenheid

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant. UWV Gerald Ahn 9 september 2014

De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant. UWV Gerald Ahn 9 september 2014 De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant UWV Gerald Ahn 9 september 2014 Recente persberichten (CBS) Wisselende berichten over de markt Werkloosheid in juli verder gedaald Stijging WW-uitkeringen Consumptie

Nadere informatie

Arbeidsmarktinformatie. Limburg, augustus 2013

Arbeidsmarktinformatie. Limburg, augustus 2013 Arbeidsmarktinformatie Limburg, augustus 2013 1 Lichte daling WW-uitkeringen in Limburg Nederland heeft al geruime tijd te maken met moeilijke en onzekere economische omstandigheden. Momenteel zijn er

Nadere informatie

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I In deze economische monitor vindt u cijfers over de werkgelegenheid en de arbeidsmarkt van de gemeente Ede. Van de arbeidsmarkt zijn gegevens opgenomen van de tweede helft

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt

Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt Bart Paashuis Janneke Gardeniers 10 maart 2011 basis voor beslissingen Opzet presentatie 1. Onderzoek 2. Aanbod op de Drentse arbeidsmarkt 3. Vraag op de Drentse

Nadere informatie

Themabijeenkomst regionale arbeidsmarkt. Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten en Zeewolde

Themabijeenkomst regionale arbeidsmarkt. Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten en Zeewolde Themabijeenkomst regionale arbeidsmarkt Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten en Zeewolde Aandachtspunten Even voorstellen: Willem van der Craats De werkgelegenheidsstructuur

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Midden-Gelderland

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Midden-Gelderland Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Midden-Gelderland Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, maar niet in collectieve sector De economie in Midden-Gelderland groeit en dat leidt ook tot

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Amersfoort Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Amersfoort groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld Arbeidsmarktregio Achterhoek

Highlights Regio in Beeld Arbeidsmarktregio Achterhoek Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Achterhoek Samenvatting Meer banen in marktsector, maar minder in collectieve sector De economie in de Achterhoek herstelt, maar de werkgelegenheidsontwikkeling

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Februari 2013

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Februari 2013 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Februari 2013 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende vacatures UWV en spanningsindicator 5 Ingediende ontslagaanvragen

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Gorinchem

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Gorinchem Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Gorinchem Samenvatting Aantal banen neemt in beperkte mate toe, echter niet in collectieve sector In de krimpregio Gorinchem neemt het aantal banen van

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Achterhoek Februari 2013

Arbeidsmarkt Achterhoek Februari 2013 Arbeidsmarkt Achterhoek Februari 2013 Inhoud Werkgelegenheid Vacatures Werkloosheid Bevolkingsontwikkeling Aandachtspunten komende jaren Activiteiten POA Achterhoek PAG 2 Structuur werkgelegenheid regio

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuid-Kennemerland en IJmond groeit het aantal

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Ontwikkelingen arbeidsmarkt: Uitzendbureau? Kans op werk!

Ontwikkelingen arbeidsmarkt: Uitzendbureau? Kans op werk! Ontwikkelingen arbeidsmarkt: Uitzendbureau? Kans op werk! UWV-congres Uitzendbranche Zwolle, 15 november 2012, Rob Witjes, Arbeidsmarktinformatie en -advies, UWV 1 Inhoud presentatie Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Aanleiding. Regio West-Friesland

Aanleiding. Regio West-Friesland Aanleiding Naar aanleiding van een verzoek van het hoofd sociale zaken van Hoorn is de afdeling Arbeidsmarktinformatie en -advies van het UWV gevraagd een korte analyse te maken van de arbeidmarkt in West-Friesland.

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen Samenvatting Meer banen in Rijk van Nijmegen, vooral in zakelijke diensten In Rijk van Nijmegen groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen Juni 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zeeland

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zeeland Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zeeland Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zeeland groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en deeltijd)

Nadere informatie

Niet-werkende werkzoekenden

Niet-werkende werkzoekenden Januari 2012 Niet-werkende werkzoekenden 2 WW-uitkeringen 3 Vacatures ingediend bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 5 Statistische bijlage 6 Toelichting NWW/WW

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuid-Holland Centraal groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen Maart 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

kompas voor de arbeidsmarkt sprinten door de Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg

kompas voor de arbeidsmarkt sprinten door de Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg kompas voor de arbeidsmarkt sprinten door de Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg 2014 2018 inhoud 333 voorwoord de wereld om ons heen verandert politiek: hervormingen & bezuinigingen economie: conjunctuur

Nadere informatie

APO nieuwsbrief thema aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt

APO nieuwsbrief thema aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt APO nieuwsbrief thema aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt Belangrijkste conclusies Uit het onderzoek komen een aantal belangrijke conclusies naar voren: In 2015 wordt in Overijssel een toename van het

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Februari 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gestegen Meer WW-uitkeringen

Februari 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gestegen Meer WW-uitkeringen Februari 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gestegen - 483.000 werkzoekenden ingeschreven bij UWV WERKbedrijf - Vooral meer jonge werkzoekenden - Sterke toename werkzoekenden met transport beroep maar

Nadere informatie

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren Het aantal mensen met een baan is de afgelopen drie maanden met gemiddeld 6 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren hadden vaker werk. De beroepsbevolking

Nadere informatie

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 t.b.v. Monitor Arbeidsmarkt en Onderwijs Provincie Noord-Holland IJmuiden, 23 november 2012 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Belangrijkste

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Helmond-De Peel

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Helmond-De Peel Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Helmond-De Peel Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Helmond-De Peel groeit het aantal banen van werknemers (voltijd

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt juni 2013

Nieuwsflits Arbeidsmarkt juni 2013 Nieuwsflits Arbeidsmarkt juni 2013 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV 4 Bij UWV ingediende vacatures 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen

Nadere informatie

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011 Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011 In deze notitie van het UWV WERKbedrijf, die vanwege de resultaten van de Quick Scan wat later verschijnt dan gebruikelijk, worden de actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Strategisch Thema. -Stad die werkt en leert- Modules. Datum: februari 2016. Strategisch Thema -Stad die werkt en leert- 0

Strategisch Thema. -Stad die werkt en leert- Modules. Datum: februari 2016. Strategisch Thema -Stad die werkt en leert- 0 Strategisch Thema -Stad die werkt en leert- Modules Samenvatting 1 Werk 2 Leren 7 Datum: februari 2016 Gemeente Nijmegen Onderzoek en Statistiek tel.: (024) 329 98 89 (O&S) e-mailadres: onderzoek.statistiek@nijmegen.nl

Nadere informatie

Regiorapportage Nijmegen

Regiorapportage Nijmegen Regiorapportage Nijmegen In opdracht van SER Gelderland Oktober 2008 Drs. J.D. Gardenier L.T. Schudde M. Nanninga MSc CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen 050-3115113 cab@cabgroningen.nl www.cabgroningen.nl

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen April 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen blijven stijgen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2014

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2014 Nieuwsflits Arbeidsmarkt December 2014 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Bij UWV ingediende vacatures 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 6 Statistische bijlage 7 Toelichting NWW/WW/WBB

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR)

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) Resultaten werkgelegenheidsonderzoek Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) 2013 Maarten Bergmeijer Provincie Utrecht afdeling MEC, team Economie par@provincie-utrecht.nl www.provincie-utrecht.nl/par

Nadere informatie

Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt

Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt 16 Mei 2011 Drs. Jan Dirk Gardenier MBA, directeur CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen (050) 311 51 13 www.cabgroningen.nl 1 Regio Groningen

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Limburg

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Limburg Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuid-Limburg Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuid-Limburg groeit het aantal banen van werknemers (voltijd

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio IJsselvechtstreek

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio IJsselvechtstreek Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio IJsselvechtstreek Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In IJsselvechtstreek groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Fact sheet nummer 9 juli 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Er zijn in Amsterdam bijna 135.000 jongeren in de leeftijd van 15 tot 27 jaar (januari 2013). Veel jongeren volgen een opleiding of

Nadere informatie

Vrouwen op de arbeidsmarkt

Vrouwen op de arbeidsmarkt op de arbeidsmarkt Johan van der Valk Annemarie Boelens De arbeidsdeelname van vrouwen lag in 23 op 55 procent. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt al jaren. Deze toename komt de laatste jaren bijna

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Twente

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Twente Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Twente Samenvatting Meer banen in Twente, maar niet in alle sectoren In Twente groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en deeltijd) in 2015 en 2016

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2015

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2015 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Juli 2015 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Online vacatures 7 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 8 Statistische bijlage 9 Toelichting NWW/WW/WBB 17 Colofon

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen September 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2014

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2014 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Juli 2014 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 6 Statistische bijlage 7 Toelichting NWW/WW/WBB

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Noord-Holland Noord groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office)

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) ICT~Office voorspelt een groeiend tekort aan hoger opgeleide ICT-professionals voor de komende jaren. Ondanks de economische

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Stedendriehoek en Noordwest Veluwe

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Stedendriehoek en Noordwest Veluwe Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Stedendriehoek en Noordwest Veluwe Samenvatting Meer banen in de Stedendriehoek en Noordwest Veluwe, maar niet in alle sectoren In de Stedendriehoek en

Nadere informatie

Districtsrapportage. NOORDWEST -Noord-Holland-Noord -Zuidelijk Noord-Holland

Districtsrapportage. NOORDWEST -Noord-Holland-Noord -Zuidelijk Noord-Holland Districtsrapportage NOORDWEST - - 21 INHOUDSOPGAVE Pagina ACHTERGRONDINFORMATIE 3 1 WERKGELEGENHEID 4 2 VACATURES 5 3 ECABO ENQUETE 6 4 LEERLINGEN 7 5 GEDIPLOMEERDEN 8 7 PERSPECTIEVEN WERKGEVERS 1 8 ARBEIDSMARKTPERSPECTIEVEN

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuidoost-Brabant

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuidoost-Brabant Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuidoost-Brabant Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuidoost-Brabant groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

SNELINFORMATIE ARBEIDSMARKTREGIO DRECHTSTEDEN

SNELINFORMATIE ARBEIDSMARKTREGIO DRECHTSTEDEN SNELINFORMATIE ARBEIDSMARKTREGIO DRECHTSTEDEN December 2012 WW-rechten Het aantal WW-uitkeringen steeg in december met 4,5% tot ruim 7.500. Deze maand werden 1.010 nieuwe WW rechten toegekend. Het aantal

Nadere informatie

SNELINFORMATIE ARBEIDSMARKTREGIO DRECHTSTEDEN

SNELINFORMATIE ARBEIDSMARKTREGIO DRECHTSTEDEN SNELINFORMATIE ARBEIDSMARKT April 2014 WW-rechten Het aantal WW-uitkeringen neemt in april 2014 met -1,6% af tot 6.552. Deze maand zijn 635 nieuwe WW rechten toegekend. Het aantal beëindigde WW rechten

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktprognoses 2016-2017. 31 mei 2016, UWV, Afdeling Arbeidsmarktinformatie en advies, Bert van de Geijn

Regionale arbeidsmarktprognoses 2016-2017. 31 mei 2016, UWV, Afdeling Arbeidsmarktinformatie en advies, Bert van de Geijn Regionale arbeidsmarktprognoses 2016-2017 31 mei 2016, UWV, Afdeling Arbeidsmarktinformatie en advies, Bert van de Geijn Inhoud Huidige regionale arbeidsmarkt: WW-uitkeringen en vacatures Landelijke prognose

Nadere informatie

Barometer Arbeidsmarkt Gelderland 2e kwartaal 2013

Barometer Arbeidsmarkt Gelderland 2e kwartaal 2013 Barometer Arbeidsmarkt Gelderland 2e kwartaal 2013 In deze notitie van UWV, die ieder kwartaal verschijnt, worden de actuele ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in de provincie Gelderland kort toegelicht.

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktschets 2012. Arbeidsmarktregio Groot Amsterdam

Regionale arbeidsmarktschets 2012. Arbeidsmarktregio Groot Amsterdam Regionale arbeidsmarktschets 2012 Arbeidsmarktregio Vanaf 2014 herstel van arbeidsmarkt Regionale arbeidsmarktschets MANAGEMENTSAMENVATTING In de arbeidsmarktregio groeit het aantal banen licht, ontstaan

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Rijnmond

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Rijnmond Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Rijnmond Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Rijnmond groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en deeltijd)

Nadere informatie

jeugdwerkloosheid 64% werklozen volgt opleiding 800 jongeren geregistreerd als werkloze

jeugdwerkloosheid 64% werklozen volgt opleiding 800 jongeren geregistreerd als werkloze 1 Jeugdwerkloosheid Fact sheet augustus 2014 Er zijn in ruim 15.000 jongeren in de leeftijd van 15 tot 27 jaar (januari 2014). Veel jongeren volgen een opleiding of hebben een baan. De laatste jaren zijn

Nadere informatie

Districtsrapportage. Oost

Districtsrapportage. Oost Districtsrapportage Oost 1 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE Pagina INHOUDSOPGAVE Pagina ACHTERGRONDINFORMATIE ACHTERGRONDINFORMATIE 1 WERKGELEGENHEID 3 1 WERKGELEGENHEID 3 VACATURES 4 VACATURES 4 3 VOORKEUR

Nadere informatie

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd 2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd Mensen moeten steeds de keuze maken tussen werken en vrije tijd: 1. Werken * Je ontvangt loon in ruil voor je arbeid; * Langer werken geeft meer loon (en dus kun

Nadere informatie

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 Sectorrapport Scheepsbouw Ruud van der Aa Jenny Verheijen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Belangrijkste uitkomsten 4 1. Samenstelling werkgelegenheid 5 2. Verwachte

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Arbeidsmarktgegevens WGO Utrecht

Arbeidsmarktgegevens WGO Utrecht www.onderzoek.utrecht.nl Arbeidsmarktgegevens WGO Utrecht beroepsbevolking, werkloosheid, baankansen, vacatures notitie van Onderzoek maart 2013 Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

Februari 2010. Brancheschets Zorg & Welzijn

Februari 2010. Brancheschets Zorg & Welzijn Februari 2010 Brancheschets Zorg & Welzijn Brancheschets Zorg & Welzijn Afdeling Arbeidsmarktinformatie Redactie: Rob de Munnik, Marijke Oosterhuis en Niek Veeken Landelijk Bedrijfsadviseur voor de branche

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Drenthe

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Drenthe Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Drenthe Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Drenthe groeit het aantal banen van werknemers beperkt. Structurele

Nadere informatie

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) December 2014

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) December 2014 Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) December 2014 In deze notitie van UWV WERKbedrijf, die tweemaandelijks verschijnt, worden de actuele ontwikkelingen op de regionale arbeidsmarkt kort toegelicht.

Nadere informatie

Hoe staat het er voor? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!?!? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!

Hoe staat het er voor? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!?!? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen! Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!?!? Presentatie voor de Conferentie Inclusieve Arbeidsmarkt georganiseerd door Venturaplus en Zowelwerk, De Lawei, Drachten, 4 april 2016 Jouke van Dijk, Hoogleraar

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

Regionaal Platform Arbeidsmarkt Rijn Gouwe. Arbeidsmarkt in Zicht 2-meting Samenvatting

Regionaal Platform Arbeidsmarkt Rijn Gouwe. Arbeidsmarkt in Zicht 2-meting Samenvatting Regionaal Platform Arbeidsmarkt Rijn Gouwe Arbeidsmarkt in Zicht 2-meting Samenvatting Colofon Arbeidsmarktmonitor 2005 Arbeidsmarkt in Zicht, 2-meting Samenvatting Uitgave RPA Rijn Gouwe Postbus 13 2400

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Januari 2015

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Januari 2015 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Januari 2015 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Online vacatures 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting NWW/WW/WBB 17 Colofon

Nadere informatie

Arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord

Arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord Regiosheet Arbeidsmarktregio REGIOSHEET Arbeidsmarktregio 1 1 Dit is de regiosheet voor de arbeidsmarktregio, waarin de arbeidsmarkt wordt geschetst voor de beroepen in het ECABO-domein. ECABO brengt in

Nadere informatie

Arbeidsmarktregio Gorinchem

Arbeidsmarktregio Gorinchem Regiosheet Arbeidsmarktregio GIOSHEET beidsmarktregio rinchem 1 1 Dit is de regiosheet voor de arbeidsmarktregio, waarin de arbeidsmarkt wordt geschetst voor de beroepen in het ECABO-domein. ECABO brengt

Nadere informatie

Arbeidsmarktregio Drenthe

Arbeidsmarktregio Drenthe Regiosheet Arbeidsmarktregio REGIOSHEET Arbeidsmarktregio 1 1 Dit is de regiosheet voor de arbeidsmarktregio, waarin de arbeidsmarkt wordt geschetst voor de beroepen in het ECABO-domein. ECABO brengt in

Nadere informatie

Arbeidsmarktregio Groot Amsterdam

Arbeidsmarktregio Groot Amsterdam Regiosheet Arbeidsmarktregio REGIOSHEET Arbeidsmarktregio 21 21 Dit is de regiosheet voor de arbeidsmarktregio, waarin de arbeidsmarkt wordt geschetst voor de beroepen in het ECABO-domein. ECABO brengt

Nadere informatie

4. Werkloosheid in historisch perspectief

4. Werkloosheid in historisch perspectief 4. Werkloosheid in historisch perspectief Werkloosheid is het verschil tussen het aanbod van arbeid en de vraag naar arbeid. Het arbeidsaanbod in Noord-Nederland hangt samen met de mate waarin de inwoners

Nadere informatie

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2011 / 4

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2011 / 4 ECONOMISCHE MONITOR EDE 20 / 4 De Economische Monitor geeft een beeld van de economie van de gemeente Ede in de afgelopen periode van 2008 tot 20. De Economische Monitor is verdeeld in twee delen: Het

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio West-Brabant

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio West-Brabant Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio West-Brabant Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In West-Brabant groeit het aantal banen van werknemers (voltijd

Nadere informatie

Arbeidsmarktregio Oost-Utrecht

Arbeidsmarktregio Oost-Utrecht Regiosheet Arbeidsmarktregio REGIOSHEET Arbeidsmarktregio 1 1 Dit is de regiosheet voor de arbeidsmarktregio, waarin de arbeidsmarkt wordt geschetst voor de beroepen in het ECABO-domein. ECABO brengt in

Nadere informatie

Middelbaar opgeleiden op de arbeidsmarkt

Middelbaar opgeleiden op de arbeidsmarkt Middelbaar opgeleiden op de arbeidsmarkt september 2006 De beleidsmatige belangstelling voor de arbeidsmarkt spitst zich over het algemeen toe op gevreesde tekorten aan de bovenkant van de markt en gevreesde

Nadere informatie

De arbeidsmarkt Noordoost-Brabant. UWV Werkbedrijf Herman van Lith, bedrijfsadviseur Miranda de Wit, bedrijfsadviseur

De arbeidsmarkt Noordoost-Brabant. UWV Werkbedrijf Herman van Lith, bedrijfsadviseur Miranda de Wit, bedrijfsadviseur De arbeidsmarkt Noordoost-Brabant UWV Werkbedrijf Herman van Lith, bedrijfsadviseur Miranda de Wit, bedrijfsadviseur Programma Vraag Werkgelegenheid Vacatures Aanbod Beroepsbevolking Niet-werkende werkzoekenden

Nadere informatie

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013 De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Crisis kost meer

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

FACTSHEET ARBEIDSMARKT

FACTSHEET ARBEIDSMARKT 1 FACTSHEET ARBEIDSMARKT Zuid LIMBURG 1. Kerngegevens beroepsbevolking Figuur 1.1 Samenstelling bevolking naar leeftijd en geslacht, Zuid Limburg, 2013-2025 Bron: Regioportret Zuid Limburg Ontgroening

Nadere informatie

Vacatures in Nederland 2015. Personeelswerving in beeld

Vacatures in Nederland 2015. Personeelswerving in beeld Vacatures in Nederland 2015 Personeelswerving in beeld Inhoudsopgave Inleiding 2 Samenvatting 3 1. Werving en aanname van personeel 7 1.1. Inleiding 7 1.2. Wervings- en aannamekanalen 7 1.3. Succesquote

Nadere informatie

Regionale Arbeidsmarktschets. Noord- en Midden-Limburg

Regionale Arbeidsmarktschets. Noord- en Midden-Limburg Regionale Arbeidsmarktschets Noord- en Midden-Limburg Herstel na recessie Regionale arbeidsmarktschets Noord- en Midden-Limburg MANAGEMENTSAMENVATTING De arbeidsmarkt in Noord- en Midden-Limburg heeft

Nadere informatie

Nieuw SPECIAL DEFINITIEVE RESULTATEN PROB

Nieuw SPECIAL DEFINITIEVE RESULTATEN PROB Nieuwsbrief december 2009 SPECIAL DEFINITIEVE RESULTATEN PROB Als uitbreiding van de gebruikelijke APO-gegevens is Etil de afgelopen maanden druk bezig geweest om informatie te leveren rond de aansluiting

Nadere informatie

De arbeidsmarkt: crisistijd en trends

De arbeidsmarkt: crisistijd en trends De arbeidsmarkt: crisistijd en trends 06 Werkzame beroepsbevolking krimpt tijdens crisis Arbeidsmarkt reageert vertraagd op conjunctuur Krimp vooral onder mannen en jongeren Daling flexwerkers snel voorbij

Nadere informatie

Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014

Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014 Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014 Aanpak jeugdwerkloosheid In een brief van 5 maart jl. hebben de Ministeries van SZW en OCW aangegeven dat zij een

Nadere informatie

Februari 2010. Brancheschets Horeca

Februari 2010. Brancheschets Horeca Februari 2010 Brancheschets Horeca Brancheschets Horeca Afdeling Arbeidsmarktinformatie Redactie: Rob de Munnik, Marijke Oosterhuis & Niek Veeken 10-2-2010 Landelijk Bedrijfsadviseur Horeca Patricia Oosthof

Nadere informatie