Elk kind een lezer (2)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Elk kind een lezer (2)"

Transcriptie

1 leerlingen zijn betrokken lezers die voorspellingen doen, vragen bij de tekst stellen, bevestiging voor hun vragen zoeken en zichzelf tijdens het lezen corrigeren Het doel van lezen is begrijpen (Stahl2002). lk kind een lezer (2) Voortgezet lezen Kees Vernooy Q) :::> z: "- 00 bil <= <IJ 16 In het vorige nummer van JSW stond een artikel van Kees Vernooy over wetenschappelijke ontwikkelingen op het gebied van aanvankelijk lezen. Daarop aansluitend heeft de auteur ook een artikel geschreven over de wetenschappelijke ontwikkelingen bij het begrijpend lezen. Met deze twee artikelen hoopt JSW dat inzichten die het leesonderwijs voor alle leerlingen kunnen verbeteren op alle scholen bekend worden. Bij het voortgezet lezen is een onderscheid aan te brengen tussen voortgezet technisch lezen en begrijpend lezen. Het voortgezet technisch lezen in groep 4 en 5 heeft vooral tot doel op systematische wijze aandacht te besteden aan het leren lezen van meerlettergrepige woorden en het verhogen van de leessnelheid. Niettegenstaande dat het technisch lezen van grote invloed op het begrijpend lezen is, vraagt begrijpend lezen nog meer van de lezer, onder meer omdat de meeste leerlingen niet vanzelf goede begrijpende lezers worden. Veel leerlingen moeten leren hoe ze teksten moeten begrijpen, o.a. door begrijpend-ieesstrategieën toe te passen. Wat houdt begrijpend lezen in? Tijdens begrijpend en studerend lezen probeert de lezer te begrijpen wat er in een tekst staat door de informatie uit de tekst te verbinden met de (voor)kennis die hij reeds bezit. Begrijpend lezen is een actief, interactief proces dat het gebruik van voorkennis in relatie met de inhoud van de tekst inhoudt. Hoe meer voorkennis, des te beter een lezer betekenis aan een tekst kan verlenen. Goede begrijpende lezers beschikken in het algemeen over een goede woordenschat en de nodige wereldoriënterende kennis. en kind dat veel afweet van computers, zal in het algemeen een tekst over computers beter begrijpen dan iemand die niets

2 Technisch lezen Begrijpend luisteren Kennis teksten t BGRIJPND LZN Factoren die begrijpend lezen beïnvloeden + Leesstrategieën Metacognitie Woordenschat Context: veel en breed lezen van computers afweet. Het is vooral de bij de lezer aanwezige voorkennis die vorm geeft aan het proces van begrijpen en interpreteren van de tekst. Dit wil overigens volgens Pressley (2000) niet zeggen, dat het onderwijzen van woordenschat vanzelf tot beter begrijpend lezen zal leiden. Het interactieve karakter van begrijpend lezen houdt in, dat leerlingen worden gezien als betrokken lezers die voorspellingen maken, vragen bij de tekst stellen, bevestiging voor hun vragen zoeken en zichzelf tijdens het lezen corrigeren. Bijvoorbeeld: begrijp ik wat ik lees? Vind ik de informatie die ik nodig heb? Strategische lezers sturen hun leesproces, maar reflecteren ook op wat ze lezen. Dit worden metacognitieve vaardigheden genoemd. Wetenschappelijke kennis over begrijpend lezen Veel van onze kennis over het proces van begrijpend lezen is volgens Duke en Pearson (2002) gebaseerd op onderzoek over de goede lezer. We weten wat goede lezers doen als ze lezen. Bijvoorbeeld: het zijn actieve lezers die duidelijke doelen voor ogen hebben en voortdurend evalueren of die doelen overeen komen met de inhoud van de tekst die ze lezen; ze overzien de tekst voor ze gaan lezen door naar de structuur van de tekst te kijken en fragmenten te zoeken die ze denken te kunnen gebruiken; ze maken voorspellingen over wat in de tekst aan de orde gaat komen; ze verbinden de informatie uit de tekst met wat ze al weten. Verbeteren van het onderwijs in begrijpend lezen Het leren van leesstrategieën moet tot betere resultaten bij begrijpend lezen leiden. r zijn volgens Pressley (1999) genoeg bewijzen aanwezig om de conclusie te kunnen trekken, dat instructie De hoeveel heid tijd die kinderen lezen, voorspelt in zekere zin de ontwikkeling van het begrijpend lezen..c::: u ::J,!2 <= :::c C'J Q) ::J zo r-- 00 bij <= e.o 3: ::J 17

3 Goede instructie is het krachtigste middel om leerlingen tot goede begrijpende lezers te ontwikkelen van leesstrategieën leidt tot een beter begrijpen van teksten, met name als kinderen geleerd hebben de leesstrategieën toe te passen. Ook The National Reading Panel (2000) stelt, dat instructie op het gebied van begrijpend lezen positieve effecten heeft op het verbeteren van de leesresultaten van leerlingen. Volgens een RAND-rapport over begrijpend lezen (2002) is het voor het verbeteren van het onderwijs in begrijpend lezen nodig om aan de volgende drie specifieke domeinen de hoogste prioriteit te geven: - instructie; - het professionaliseren van leerkrachten en - toetsing. Goede instructie is het krachtigste middel om leerlingen tot goede begrijpende lezers te ontwikkelen en om problemen op het gebied van begrijpend lezen te voorkomen. Ongeacht de beschikbare kennis over begrijpend lezen, zullen de leesresultaten van leerlingen niet verbeteren als leraren geen kennis nemen van informatie over het Maatregelen voor het verbeteren van het onderwijs in begrijpend lezen 1 De plaats van begrijpend lezen in de basisschool Pressieyen Collins Block adviseren in de begingroepen van het basisonderwijs al aandacht te besteden aan begrijpend-ieesvaardigheden, onder meer door de leerkrachten in de kleutergroepen en in groep 3 zich te laten gedragen als een model van een goed begrijpende lezer. en ander advies is zolang aandacht te besteden aan begrijpend lezen als leerlingen daaraan behoefte hebben. Dit kan tot in het voortgezet onderwijs nodig zijn. 2 Belangrijke kenmerken van het onderwijs in begrijpend lezen - ervoor zorgen dat alle lessen in de basisschool eigenlijk lessen in begrijpend lezen zijn; - het aanleren van een beperkt aantal strategieën die in de loop van de basisschool verder verfijnd worden, bijvoorbeeld door leerlingen met steeds moeilijker wordende teksten te laten omgaan; - leesstrategieën vanaf het begin in een metacognitief kader plaatsen. Onderzoek laat zien, dat het zelfsturing geven aan het leesproces van grote invloed is op het begrijpend lezen. Dit voorkomt dat begrijpend lezen een proces van 'deelvaardigheden' wordt; - een integrale aanpak van leesstrategieën, (voortgezet) technisch lezen, woordenschatontwikkeling, leesbeleving en kritisch/waarderend lezen; - in alle activiteiten is er aandacht voor de ontwikkeling van de woordenschat, aangezien naast technisch lezen woordenschat een belangrijke voorspeller voor het verloop van het begrijpend lezen is; - veel aandacht voor kennis van teksten, in het bijzonder voor de opbouw van informatieve teksten. Inzicht hebben in de wijze waarop teksten opgebouwd zijn is van belang voor het begrijpen van teksten; - het laten toepassen van leesstrategieën bij het onderwijs in de kennisgebieden en bij alledaagse teksten; - het streven om leesproblemen te voorkomen door in elke instructieles aandacht voor zwakke lezers in te bouwen; - kinderen moeten elke dag lezen of tenminste worden voorgelezen. 3 Nadere uitwerking van een aantal kenmerken Metacognitie: Leer leerlingen hun begrijpend-ieesproces te sturen Meta betekent 'kennis over'. Metacognitie verwijst naar kennis over de werking van denkprocessen. Het houdt de vaardigheid in van het controleren van en reflecteren op eigen denkprocessen. Inactief, passief of chaotisch noemen leerkrachten vaak de leerlingen die problemen hebben met het toepassen van leesstrategieën. De laatste jaren wordt deze problematiek toegeschreven aan het onvermogen van leerlingen om over hun eigen denken te kunnen nadenken, waardoor men geen controle over het eigen leren heeft. Succesvolle begrijpende lezers worden daarentegen als actieve leerders gezien die metacognitieve strategieën gebruiken met activiteiten zoals: - plannen voor er gelezen gaat worden; - controleren van het begrijpen tijdens het lezen; - het checken van de resultaten na het lezen. 18 Leerkrachten kunnen kinderen helpen hun metacognitieve vaardigheden te ontwikkelen door vragen te stellen als: - Wat weet je al over het onderwerp waarover je gaat lezen? - Wat wil je te weten komen? - Kwam je voorspelling over de inhoud van de tekst uit? - Hoe ben je dat te weten gekomen? Wat doe je als je een woord of een deel van de tekst niet begrijpt? Het is vooral van betekenis dat leerkrachten bij zelf-sturende technieken als model fungeren. Het gaat dan o.a. om: - aanpassen leessnelheid - herlezen opzoeken van de betekenis van een woord verder lezen na het lezen nagaan of je de tekst begrepen hebt. Verder is het van belang dat leerlingen weten dat ze bepaalde strategieën beter voor, tijdens of na het lezen van de tekst kunnen gebruiken.

4 verbeteren van hun instructie. RAND vindt, dat er betere toetsinstrumenten voor begrijpend lezen moeten komen die vooral relevant zijn voor de instructie. Leraren zijn geïnteresseerd in het verbeteren van hun instructie, maar hebben daarvoor betrouwbare en valide toetsen nodig die nauw aan hun methode gekoppeld zijn om te kunnen zien welke leerlingen wel goed vooruit gaan en welke leerlingen extra hulp nodig hebben. Volgens Pressieyen Collins Block (2001) moet op basis van de huidige wetenschappelijke kennis bij het verbeteren van het begrijpend lezen van basisschoolleerlingen rekening worden gehouden met de volgende zaken: 1 Doe al het mogelijke om jonge lezers vlot te leren technisch lezen; 2 Onderwijs woordenschat. Het is onmogelijk een tekst te begrijpen als de betekenis van individuele woorden niet bekend is; 3 Leer leerlingen hun voorken- Kinderen uit rijke taalmilieus beschikken op driejarige leeftijd over vijf keer zoveel woorden dan kinderen uit kansarme groepen 4 Stimuleren woordenschatontwikkeling Lezers begrijpen niet wat ze lezen als ze de meeste woorden in een tekst niet kennen. De verschillen in woordenschat tussen leerlingen zijn in de praktijk groot, zijn vanaf het begin van groep 1 al zichtbaar en nemen in de loop der tijd toe. Verschillen die grotendeels veroorzaakt worden door het al dan niet afkomstig zijn uit een taalrijk milieu. Volgens Stahl (2002) beschikken kinderen uit rijke taalmilieus op driejarige leeftijd over vijf keer zoveel woorden dan kinderen uit kansarme groepen. Kinderen leren de betekenis van de meeste woorden door dagelijkse ervaringen met mondelinge en geschreven taal. Bijvoorbeeld door naar volwassenen te luisteren of voor zichzelf te lezen. De woordenschat van een lezer is van grote invloed op het begrijpen van een tekst. en deel van de kinderen verwerft zijn woordenschat in een rijke taalomgeving door gesprekken over de betekenis van woorden. Bestaat er een te grote discrepantie tussen de woordenschat van de lezer en de woordenschat die het lezen van een tekst vraagt, dan heeft een lezer heel veel moeite met het begrijpen van een tekst. Kent iemand meer dan 5 à 10% van het totaal aantal woorden uit een tekst niet, dan heeft hij grote problemen met het begrijpen van die tekst. Met name kinderen uit taalzwakke milieus hebben daardoor dikwijls problemen met het verlenen van betekenis aan teksten. Veel woorden zijn voor hen onbekend, te abstract, technisch of literair van aard. Vanuit het perspectief van goed begrijpend kunnen lezen is het nodig, dat vanaf begin groep 1 gerichte aandacht voor woordenschatontwikkeling plaatsvindt. Dit kan o.a. door: - interactief voorlezen; - directe instructie van de betekenis van bepaalde woorden; - preteaching van enkele woorden die in de les aan de orde zullen komen. Volgens The National Reading Panel bestaat er geen beste manier voor woordenschatonderwijs en is er niet één aanpak, maar zijn er meerdere aanpakken gewenst. en goede werkwijze voor het ontwikkelen van de woordenschat is om vanaf groep 3 aan het begin van elke les aandacht te besteden aan enkele cruciale woorden uit de tekst; woorden waarvan de leerling niet zelf achter de betekenis zal komen. Daarnaast is de ontwikkeling van een goede (technische) leesvaardigheid de meest effectieve strategie voor woordenschatontwikkeling die er bestaat. Onderzoek laat zien dat moeizame lezers een veel minder grote woordenschat hebben dan kinderen die geen lees problemen hebben. Het is verder belangrijk om kinderen op school en thuis over allerlei onderwerpen veel te laten lezen. Dat komt hun woordenschatontwikkeling ten goede. Ook is het raadzaam de woordenschatontwikkeling niet tot het leesonderwijs te beperken, maar bij alle vakken aan de orde te laten komen. In het bijzonder dient er tijdens het onderwijs in de kennisgebieden aandacht te zijn voor woordenschatontwikkeling, omdat de betekenis van nieuwe begrippen en woorden die daar aan de orde komen niet altijd verbonden kunnen worden met wat ze al weten. 5 Kennis over de structuur van teksten Het toepassen van een leesstrategie als het vinden van de hoofdgedachte wordt positief beïnvloed als de leerling kennis heeft van de structuur van teksten. Tekststructuur verwijst naar de manier waarop ideeën in een tekst met elkaar verbonden zijn om een boodschap aan de lezer over te dragen. Tekststructuur heeft met de volgorde van zinnen, paragrafen en de tekst in haar geheel te maken, of het nu een artikel, een verhaal of een hoofdstuk uit een leerboek is. De manier waarop de tekst opgebouwd is, speelt een belangrijke rol bij het begrijpen van de tekst. Niet alle teksten zijn namelijk even goed gestructureerd. Daarnaast hebben kinderen met de verschillen tussen verhalende en informatieve teksten te maken. Met verhalende teksten hebben kinderen in het algemeen geen grote problemen, om.dat ze vrijwel altijd in een situatie met bepaalde figuren rondom een plot of een thema afspelen. Informatieve teksten zijn meer geschreven om te interpreteren, iets uit te leggen, te vergelijken of te beoordelen. Veel kinderen hebben na hun tiende jaar moeite met het begrijpen van informatieve teksten, omdat deze dikwijls over voor hen onbekende onderwerpen gaan, technische informatie en veel onbekende woorden bevatten. Om de gewenste informatie uit bijvoorbeeld informatieve teksten te kunnen halen, moeten leerlingen leren hoe deze zijn opgebouwd. Bovendien stelt kennis van de tekststructuur leerlingen in staat om zich snel een beeld van de inhoud van de tekst te vormen. Dergelijke kennis is positief voor het begrijpend lezen, maar ook voor het onthouden van informatie. 6 Veel en gevarieerd lezen Naast goed technisch kunnen lezen en het kunnen toepassen van leesstrategieën is veel lezen, bijvoorbeeld stillezen, een zeer belangrijke factor voor de ontwikkeling van begrijpend lezen, o.a. doordat veel - en bij voorkeur gevarieerd - lezen ook positieve effecten heeft voor de woordenschatontwikkeling (Vernooy, 2001). De hoeveelheid tijd die kinderen lezen, voorspelt in zekere zin ook de ontwikkeling van het begrijpend lezen. 19

5 .<:: '-' :::l <=: :::l :r: "" :;:; :::l z: r-. 00 bl) <=: ;;: 20 Kinderen moeten elke dag lezen of tenminste worden voorgelezen nis te koppelen aan wat ze lezen; 4 Onderwijs leesstrategieën waarvan onderzoek zegt dat deze zinnig zijn. Dan moet gedacht worden aan: - de tekst verbinden met voorkennis; - het stellen van leesdoelen; - het bepalen van oorzaak en gevolg( en); - voorspellen wat in de tekst zal staan; - tijdens het lezen steeds zelf vragen stellen; het construeren van schema's of visuele weergaven die een beeld geven van de inhoud van de tekst; samenvatten. 5 Leer leerlingen hun leesproces zo te sturen dat ze zich steeds afvragen: begrijp ik wel wat ik lees? Is dat niet het geval, dan moet de leerling de tekst herlezen en de betekenis van de tekst te proberen achterhalen. 6 Moedig leerlingen aan veel én over allerlei onderwerpen te lezen. Problemen met begrijpend lezen in Nederland Diverse onderzoeksrapporten laten teleurstellende resultaten op het gebied van begrijpend lezen zien. Vooral de scores van allochtone leerlingen en leerlingen zijn vaak zorgwekkend laag (Lacor & Westerbeek, 2001). Daarbij is een ander zorgpunt, dat zowel leerlingen als leerkrachten weinig plezier aan de praktijk van begrijpend lezen blijken te beleven (zie o.a. Wolbert en Houtveen, 1998). Waarschijnlijk hebben heel veel kinderen in groep 4 en 5 geen succeservaringen met begrijpend lezen, omdat ze nog worstelen met het technisch lezen. Dit gegeven verklaart voor een deel de negatieve attitude van veel kinderen voor begrijpend lezen. Nederlandse leerlingen hebben vooral moeite met het begrijpen van informatieve teksten als je de resultaten vergelijkt met die van leerlingen uit andere hoog geïndustrialiseerde landen. Ook bestaat er een onacceptabele kloof bij begrijpend lezen tussen kin- deren afkomstig uit verschillende sociale milieus (zie Lacor & Westerbeek, 2001). In Nederlandse methoden voor begrijpend lezen is er veelal weinig expliciete en intensieve aandacht voor de vaardigheden die leerlingen nodig hebben voor begrijpend lezen; de meeste methoden voor begrijpend lezen besteden op een fragmentarische manier aandacht aan leesstrategieën en hebben onduidelijke effecten. Verder is het een probleem in het Nederlandse basisonderwijs, dat begrijpend lezen alleen bij de lessen begrijpend lezen aan de orde komt en er geen transfer naar bijvoorbeeld het onderwijs in de kennisgebieden plaatsvindt. Gesteld kan worden dat het lil het belang van leerlingen is, dat de kwaliteit van begrijpend lezen op de basisschool verbeterd wordt. Begrijpend lezen is namelijk een vaardigheid die doorwerkt op allerlei gebieden in het basis- en voortgezet onderwijs en is van groot belang voor een goed verloop van de schoolloopbaan.

6 Wat vraagt begrijpend lezen van de leerkracht? Veel onderzoek maakt duidelijk, dat effectief onderwijs in begrijpend lezen om goed opgeleide leerkrachten vraagt. Pressieyen Collins Block (2001) stelden vast, dat het ontbreken van instructie op het gebied van begrijpend lezen waarschijnlijk toegeschreven moet worden aan het feit, dat leerkrachten zich niet bewust zijn van wat er allemaal mogelijk is om leerlingen beter teksten te laten begrijpen. Opmerkelijk in dit verband is onderzoek dat laat zien, dat leerkrachten pas instructie bij begrijpend lezen gingen geven nadat ze hadden ervaren dat dergelijke instructie hun eigen lezen verbeterde. Pressieyen Collins Block lanceren daarom de volgende hypothese: De sleutel om het begrijpend lezen van leerlingen te verbeteren is het verbeteren van het begrijpend lezen van hun leerkrachten! Instructie bij begrijpend lezen moet volgens de kennis van dit moment de volgende dimensies bevatten: expliciet uitleggen van de leesstrategieën; voordoen van de leesstrategieën door de leerkracht; begeleide toepassing van de strategie, waarbij de leerkracht de leerlingen in toenemende mate verantwoordelijkheid geeft deze zelfstandig toe te passen. Door te observeren tijdens de begeleide toepassing krijgt de leerkracht ook informatie die hij kan gebruiken om beter met de verschillen tussen leerlingen bij begrijpend lezen om te gaan; - het zelfstandig toepassen van de strategie in 'alledaagse leessituaties'. Leerkrachten kunnen leerlingen 'steigers' bieden door hardop te denken als ze het gebruik van de strategie voordoen en door leerlingen in toenemende mate moeilijkere teksten aan te bieden. Pearson onderscheidt bij begrijpend lezen directe instructie- en toepassingslessen. en blok 'begrijpend lezen' zou uit twee lessen moeten bestaan, die als volgt zijn opgebouwd: 1 De leerkracht legt door directe instructie uitwat bijvoorbeeld de hoofdgedachte inhoudt. 2 Vervolgens komt er een aantal toepassings- of verdiepingslessen over de hoofdgedachte, waarbij de leerkracht bij het begin van elke les even terugblikt op wat hij over de hoofdgedachte in de instructieles heeft gezegd. De voordelen van 1 en 2 zijn: - het toepassen van de aangeleerde strategie staat centraal; - het daadwerkelijk met teksten bezig zijn komt meer centraal te staan; - de rol van de leerkracht verdwijnt wat naar de achtergrond. Voor effectieve instructie aan zwak begrijpende lezers is regelmatig toetsen van de leesontwikkeling van cruciaal belang. De instructie aan deze leerlingen dient vooral gebaseerd te zijn op de informatie die het toetsen oplevert. Afsluiting Onderzoek vanaf 1995 laat zien, dat 95% van de potentieel zwakke lezers gemiddelde lezers kunnen worden als goede, effectieve leerkrachten op expliciete wijze aandacht besteden aan zaken als vroegtijdig signaleren, fonemisch bewustzijn, systematische aandacht voor de letter-klankkoppeling, vlot technisch leren lezen, lees strategieën en woordenschat. Nederlandse literatuur - Lacor,.& Westerbeek, K. (2001). Toetssteen. Rotterdam, CD. - Vernooy, K. (2001). Leerlingen worden lezers door te lezen! Stillezen warm aanbevolen. Leesgoed, juni 200I. - Wolbert, R. en Houtveen, T. (1998). Kinderen helpen betekenis te construeren. Implementatie van methoden voor begrijpend lezen. Utrecht, ISORlVakgroep Onderwijskunde Utrecht. Voor een uitgebreide literatuurlijst Hierdoor kan veelleesfalen worden voorkomen. Daarvoor is het van cruciaal belang voor de schoolloopbaan en het competentiegevoel van kinderen dat het leesonderwijs een centrale plaats in de basisschool inneemt. Bij die Veel leerlingen moeten leren hoe ze teksten moeten Informatie De auteur IS te bereiken vla (033) of k nl begrijpen door leesstrategieën toe te passen centrale plaats hoort, dat er vanaf de binnenkomst van kinderen in groep 1 rekening wordt gehouden met, en ingespeeld wordt, op de verschillen in taalontwikkeling en ervaringen met geschreven taal van kinderen. Volgens Pressley (1998) profiteren risicokinderen het meest van langdurige excellente instructie, die rekening houdt met zowel hun leesresultaten als leesbehoeften. Om die reden moeten scholen ernaar streven in alle groepen excellent leesonderwijs te geven. Verbetering van leesresultaten zal ook plaatsvinden als de professionaliteit van de leerkracht wordt uitgebreid met bestaande kennis omtrent het verbeteren van de leesresultaten. De auteur is als lees- en schoolverbeteringsdeskundige verbonden aan CPS in Amersfoort. 21

Effectief leesonderwijs

Effectief leesonderwijs Effectief leesonderwijs Het CPS heeft in de afgelopen jaren een aantal projecten op het gebied van lezen ontwikkeld en uitgevoerd. Deze projecten zijn in te zetten in de schakelklassen en met name bij

Nadere informatie

EEN GOEDE WOORDENSCHAT: DE BASIS VOOR EEN GOEDE SCHOOLLOOPBAAN

EEN GOEDE WOORDENSCHAT: DE BASIS VOOR EEN GOEDE SCHOOLLOOPBAAN EEN GOEDE WOORDENSCHAT: DE BASIS VOOR EEN GOEDE SCHOOLLOOPBAAN Leren als een op taal gebaseerde activiteit is sterk afhankelijk van woordkennis. Lezers begrijpen niet wat ze lezen als ze de betekenis van

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde van

Nadere informatie

TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen

TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze methode zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN TAAL- EN LEESMETHODEN ALGEMEEN Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen Algemeen: aandachtspunten bij methode Begrijpend lezen Om een goede begrijpend lezer te zijn, is het in de eerste plaats

Nadere informatie

TAALBELEID DALTONSCHOOL SINT JOZEF LEMMER

TAALBELEID DALTONSCHOOL SINT JOZEF LEMMER TAALBELEID DALTONSCHOOL SINT JOZEF LEMMER Bij de oriëntatie op en de keuze van een nieuwe methode aanvankelijk lezen, hebben we gesteld ons taalonderwijs in de volle breedte onder de loep te nemen. Het

Nadere informatie

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT?

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT? ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT? Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Enschedese Lees- en Rekenverbeterplan september 2011 Wat is er nodig om van elk kind een goede

Nadere informatie

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen Het IGDI model Leesverbetertraject Enschede 8/11/07 Het belang van goede Risicoleerlingen deden het bij goede leerkrachten net zo goed als gemiddelde leerlingen bij zwakke leerkrachten. Niets was effectvoller

Nadere informatie

VCLB De Wissel - Antwerpen

VCLB De Wissel - Antwerpen VCLB De Wissel - Antwerpen Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding LEERLIJN LEZEN Of Hoe kunnen we voorkomen dat veel kinderen leesmoeilijkheden krijgen? Elke leerkracht, ouder en kind weet dat lezen de

Nadere informatie

Begrijpend lezen en. Inhoud. Begrijpend lezen en verschillen tussen. 28 Zorgbreed 48 - Jaargang 12. jun-jul-aug 2015

Begrijpend lezen en. Inhoud. Begrijpend lezen en verschillen tussen. 28 Zorgbreed 48 - Jaargang 12. jun-jul-aug 2015 28 Zorgbreed 48 - Jaargang 12. jun-jul-aug 2015 Begrijpend lezen en Hoe zorg je ervoor dat jongeren gemotiveerd geraken om hun talenten te benutten? Om naar school te gaan, te trainen, te leren, hun werk

Nadere informatie

Leesontwikkeling op de Casimirschool

Leesontwikkeling op de Casimirschool Leesontwikkeling op de Casimirschool Waarom veel aandacht voor leesontwikkeling? Als kinderen lezen worden allerlei onderdelen van het brein aangesproken Veel aandacht voor leesontwikkeling 1. Als kinderen

Nadere informatie

Woordenschat Een vak apart?

Woordenschat Een vak apart? Woordenschat Een vak apart? Learning words Inside & out Tessa de With Enschede Woensdag 28 oktober 2009 3 Het voorbeeld van de muis Een model van het leren lezen Begrijpend luisteren Woordenschat Technisch

Nadere informatie

Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5. Mariët Förrer

Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5. Mariët Förrer Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5 Mariët Förrer November - februari Doelen en accenten per groep Rol van intern begeleider / taalcoördinator IB en TC ook in deze periode Bewaken

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

CBS ICHTHUS TAAL-LEES VERBETERPLAN April 2013

CBS ICHTHUS TAAL-LEES VERBETERPLAN April 2013 . CBS ICHTHUS TAAL-LEES VERBETERPLAN April 2013 Inhoud: pagina 1. Inleiding 3 2. Ontwikkeling van woordenschat en stilleesbeleid 4 2.1. Twee sporen 4 2.2. Woordenschat 4 2.3. Stilleesbeleid 5 3. Technisch

Nadere informatie

HET NEDERLANDSE LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN. Dr. Kees Vernooy september 2006 ProBiblio

HET NEDERLANDSE LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN. Dr. Kees Vernooy september 2006 ProBiblio HET NEDERLANDSE LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN Dr. Kees Vernooy september 2006 ProBiblio Motto Goed leren lezen is een mensenrecht (Lyon, 2001). Samenvattingsdia Startopdracht 1. Vooraf 2. Knelpunten 3. Verklaringen

Nadere informatie

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak.

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Doelgroepen Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is

Nadere informatie

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO Betsy Ooms Opzet Doel leesonderwijs (en spellingonderwijs) Doorgaande lijn Kenmerken goed leesonderwijs Extra aandacht voor monitoring, als belangrijk

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 10. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 10. Toelichting en verantwoording TULE - NEDERLANDS KERNDOEL 10 158 TULE inhouden & activiteiten Nederlands Kerndoel 10 De leerlingen leren bij de doelen onder mondeling taalonderwijs en schriftelijk taalonderwijs strategieën te herkennen,

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Modelen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Hoe ziet het modelen er in de 21 ste eeuw uit? Is flipping the classroom dan

Nadere informatie

Elk kind een lezer (1)

Elk kind een lezer (1) lk kind een lezer (1) Om alle kinderen te leren lezen, moeten we elk kind leren lezen! (Universiteit van Oregon, 1999) Preventie is het beste, maar wanneer het kind hulp nodig heeft, intervenieer snel

Nadere informatie

EEN PRAGMATISCH LEESPROTOCOL. Joop Stoeldraijer Kees Vernooy

EEN PRAGMATISCH LEESPROTOCOL. Joop Stoeldraijer Kees Vernooy EEN PRAGMATISCH LEESPROTOCOL Joop Stoeldraijer Kees Vernooy Hengelo/Breda september 2011 1 EEN PRAGMATISCH LEESPROTOCOL We hebben dit digitale leesprotocol gemaakt om te voorkomen dat scholen heel veel

Nadere informatie

EEN GOEDE WOORDEN- SCHAT. De basis voor een goede schoolloopbaan. Digitale implementatiekoffer Taalbeleid Onderwijsachterstanden.

EEN GOEDE WOORDEN- SCHAT. De basis voor een goede schoolloopbaan. Digitale implementatiekoffer Taalbeleid Onderwijsachterstanden. EEN GOEDE WOORDEN- SCHAT De basis voor een goede schoolloopbaan Digitale implementatiekoffer Taalbeleid Onderwijsachterstanden Dr Kees Vernooy December 2007/Januari 2008 Kees Vernooy 08-01-16 Taalpilots

Nadere informatie

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 Groep 7 en 8 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 85-95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 90% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen richten

Nadere informatie

HET STIMULEREN VAN BEGRIJPEND LUISTEREN DOOR INTERACTIEF VOORLEZEN

HET STIMULEREN VAN BEGRIJPEND LUISTEREN DOOR INTERACTIEF VOORLEZEN HET STIMULEREN VAN BEGRIJPEND LUISTEREN DOOR INTERACTIEF VOORLEZEN Dr. K. Vernooy 1. Het belang van aandacht voor de ontwikkeling van de luistervaardigheid in de onderbouw De ontwikkeling van het begrijpend

Nadere informatie

Lezen op de Klimop. (uit:elke leerling een competente lezer! Van dr. Kees Vernooy)

Lezen op de Klimop. (uit:elke leerling een competente lezer! Van dr. Kees Vernooy) Lezen op de Klimop Een goede leesvaardigheid is het fundament voor een voorspoedige schoolloopbaan en een goed maatschappelijk functioneren. Een goede leesvaardigheid is cruciaal voor de schoolloopbaan

Nadere informatie

mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren

mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren Doelen Aan het eind van deze masterclass: Ken je het belang en de plek van begrijpend lezen/luisteren binnen het onderwijs Ken je de belangrijkste

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM INHOUDSOPGAVE VOORWOORD ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM. Wat is BLIKSEM en voor wie is het bedoeld?.2 Wetenschappelijke onderbouwing.2. Wat is er bekend uit onderzoek naar effectieve begrijpend leesinstructie?.2.2

Nadere informatie

Effectiever en Efficiënter werken aan

Effectiever en Efficiënter werken aan KWALITEITSKAART Begrijpend Lezen Effectiever en Efficiënter werken aan Begrijpend Lezen PO Taalbeleid Onderwijsachterstanden Joop Stoeldraijer, Edux, Breda Mariët Förrer, CPS Onderwijsontwikkeling en Advies,

Nadere informatie

LEES / EN DYSLEXIEPROTOCOL

LEES / EN DYSLEXIEPROTOCOL LEES / EN DYSLEXIEPROTOCOL De Palster september 2012 Lees- en dyslexieprotocol De Palster versie september 2012 1 EEN PRAGMATISCH LEESPROTOCOL Dit digitale leesprotocol is gemaakt om er voor te zorgen

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Beginnende geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 4 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

EFFECTIEVER EN EFFICIËNTER WERKEN AAN Begrijpend Lezen

EFFECTIEVER EN EFFICIËNTER WERKEN AAN Begrijpend Lezen EFFECTIEVER EN EFFICIËNTER WERKEN AAN Begrijpend Lezen PAPER Taalbeleid Onderwijsachterstanden Joop Stoeldraijer, Edux, Breda Mariët Förrer, CPS Onderwijsontwikkeling en Advies, Amersfoort EFFECTIEVER

Nadere informatie

CBS Maranatha. Doel: Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14

CBS Maranatha. Doel: Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14 Doel: Doel van ons dyslexieprotocol is een zo goed mogelijke begeleiding van leerlingen met (dreigende) leesproblemen.

Nadere informatie

INFORMATIEAVOND BEGRIJPEND LEZEN LIDY AHLERS

INFORMATIEAVOND BEGRIJPEND LEZEN LIDY AHLERS INFORMATIEAVOND BEGRIJPEND LEZEN LIDY AHLERS CS Vincent van Gogh 23 november 2015 Inhoud informatieavond BL 2 19.30 20.00 uur: Centrale opening Nieuwste wetenschappelijke inzichten 20.00 20.15 uur: Pauze

Nadere informatie

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 95% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen

Nadere informatie

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Mariët Förrer is Senior consultant CPS onderwijsontwikkeling en advies te Amersfoort. E-mail: m.förrer@cps.nl Dit artikel verkent, vanuit het perspectief van

Nadere informatie

Lisbo Begrijpend Lezen

Lisbo Begrijpend Lezen Wat en waarom Lisbo Begrijpend Lezen Begrijpend lezen op de Tine Marcusschool Technisch lezen op orde Verzoek CPS mee te doen aan Lisbo-BL 9 SBO-scholen + 1 school cluster 2 (ESM) Binnen het taal-leesverbetertraject

Nadere informatie

Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b))

Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b)) Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b)) Met behulp van onderstaande opdracht kun je met behulp

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM

INHOUDSOPGAVE 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM INHOUDSOPGAVE ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM. Wat is BLIKSEM en voor wie is het bedoeld?.2 Wetenschappelijke onderbouwing.2. Wat is er bekend uit onderzoek naar effectieve begrijpend leesinstructie?.2.2

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM INHOUDSOPGAVE VOORWOORD ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM. Wat is BLIKSEM en voor wie is het bedoeld?.2 Wetenschappelijke onderbouwing.2. Wat is er bekend uit onderzoek naar effectieve begrijpend leesinstructie?.2.2

Nadere informatie

STAP VOOR STAP BETER BEGRIJPEND LEZEN. 10 en 11 september 2012. Dr. Kees Vernooij Dr. Dortie Mijs Drs. Ina Cijvat Drs.

STAP VOOR STAP BETER BEGRIJPEND LEZEN. 10 en 11 september 2012. Dr. Kees Vernooij Dr. Dortie Mijs Drs. Ina Cijvat Drs. STAP VOOR STAP BETER BEGRIJPEND LEZEN 10 en 11 september 2012 Dr. Kees Vernooij Dr. Dortie Mijs Drs. Ina Cijvat Drs. Gert Gelderblom Moeilijke tekst. Lees de tekst van Het resultaat t/m Luisteren op p.

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas 18.1. Voorleessoftware compenserend inzetten voor leerlingen met een ernstige beperking 235 18.2. Voorleessoftware leerondersteunend inzetten

Nadere informatie

De BLIKSEM-aanpak. Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands)

De BLIKSEM-aanpak. Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands) De BLIKSEM-aanpak Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands) Aan de orde komt Waarom BLIKSEM en wat houdt het in? Wat zijn de resultaten na twee jaar onderzoek op 40 scholen?

Nadere informatie

Stimuleren begrijpend luisteren in groep 1-2

Stimuleren begrijpend luisteren in groep 1-2 Seminarium voor Orthopedagogiek opleidingen, begeleiding, onderzoek, projecten, advies Stimuleren begrijpend luisteren in groep 1-2 CPS conferentie Amersfoort 2007 Eveline Wouters, Seminarium voor Orthopedagogiek

Nadere informatie

Logopedie en Nieuwsbegrip. Yvet van Noordt

Logopedie en Nieuwsbegrip. Yvet van Noordt Logopedie en Nieuwsbegrip Yvet van Noordt Wat beïnvloedt het begrijpend lezen? Levenservaring Kennis van de wereld Kennis van teksten GJLSKJLS;D Taal Mondelinge taalvaardigheid Kennis structuur taal Woordenschat

Nadere informatie

Thoni Houtveen Congres Stichting Lezen 8 november 2012. Lectoraat Geletterdheid

Thoni Houtveen Congres Stichting Lezen 8 november 2012. Lectoraat Geletterdheid Thoni Houtveen Congres Stichting Lezen 8 november 2012 Is er een probleem met ons leesonderwijs? Wat leert onderzoek ons? Hoe zou dat er in de praktijk uit moeten zien? Opbrengst Samenvatting Gemiddelde

Nadere informatie

PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI

PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI (Dit programma is in 2011 aangepast aan de meest recente AVI-indeling van het CITO.) Het leren lezen is voor veel leerlingen een proces dat veel inspanning

Nadere informatie

EEN GOEDE WOORDENSCHAT. De basis voor een goede schoolloopbaan

EEN GOEDE WOORDENSCHAT. De basis voor een goede schoolloopbaan PAPER EEN GOEDE WOORDENSCHAT De basis voor een goede schoolloopbaan Taalbeleid Onderwijsachterstanden Dr Kees Vernooy EEN GOEDE WOORDENSCHAT Een basis voor een goede schoolloopbaan Het leren van het alfabetisch

Nadere informatie

RALFI. Aanpak voor (zeer) zwakke lezers.

RALFI. Aanpak voor (zeer) zwakke lezers. RALFI Aanpak voor (zeer) zwakke lezers. Jan-Dirk Anderhalf jaar geleden was Jan-Dirk (11) voor geen goud een bibliotheek ingestapt. Hij zat met lezen muurvast op AVI-1 niveau. Althans: ogenschijnlijk.

Nadere informatie

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Programma Kennismaken Presentatie Jong geleerd Warming-up Pauze Praktische oefening Afsluiting Jong geleerd over het belang van actieve stimulering van ontluikende

Nadere informatie

VLIR- Seminar 28 mei 2013

VLIR- Seminar 28 mei 2013 VLIR- Seminar 28 mei 2013 Tweeledige focus (1) Upgrading Curriculum uitbreiding/ aanpassing van logopedische opleidingsonderdelen cruciaal t.a.v. betere hulpverlening binnen Surinaamse maatschappij m.n.

Nadere informatie

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 Groep 4 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 75% van de leerlingen beheerst niveau AVI-E4 (teksten lezen) 90 % beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot twee- en drielettergrepige

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Handboek Lezen: Effectief leesonderwijs in de doorgaande lijn

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Handboek Lezen: Effectief leesonderwijs in de doorgaande lijn Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Handboek Lezen: Effectief leesonderwijs in de doorgaande lijn WWW.CPS.NL Contactgegevens Aafke Bouwman A.bouwman@cps.nl 0655824098 Doelen Deelnemers nemen

Nadere informatie

Visie leesbevordering

Visie leesbevordering Visie leesbevordering Leesbevordering zien we als basis van het totale leesonderwijs Zonder aandacht voor leesbevordering mist het technisch lezen een belangrijke stimulans. Leesbevordering is dus niet

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 Condities voor de ontwikkeling van leesvaardigheid: kenmerken van het leesonderwijs

Hoofdstuk 5 Condities voor de ontwikkeling van leesvaardigheid: kenmerken van het leesonderwijs Hoofdstuk 5 Condities voor de ontwikkeling van leesvaardigheid: kenmerken van het leesonderwijs Scholen in Nederland zijn vrij om hun eigen curriculum vorm te geven en dit aan te passen naargelang de behoefte

Nadere informatie

Marzano (2003) Scholen maken het verschil

Marzano (2003) Scholen maken het verschil Programma Effectieve directe instructie Opfrismiddag 20 oktober 2010 Dortie Mijs Wat is het IGDI-model? Verdieping op twee aspecten: - Doelen formuleren - Werken met IGDI in een combinatiegroep Voorbereiden

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Doelen en resultaten. Voortgezet technisch lezen

KWALITEITSKAART. Doelen en resultaten. Voortgezet technisch lezen KWALITEITSKAART Voortgezet technisch lezen Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteitskaart Opbrengstgericht Werken zijn te vinden op www.schoolaanzet.nl. Deze website

Nadere informatie

Werken aan een woordenschatcultuur

Werken aan een woordenschatcultuur Taal Ontwikkeling van een grote woordenschat Werken aan een Kinderen met een grote woordenschat hebben op school profijt van hun woordkennis. Met name bij begrijpend lezen is een goede woordenschat essentieel

Nadere informatie

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak.

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Doelgroepen Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is

Nadere informatie

Dr. Kees Vernooy (CPS)

Dr. Kees Vernooy (CPS) PROGRAMMA EFFECTIEF OMGAAN MET RISICOKLEUTERS Wat werkt? Dr. Kees Vernooy (CPS) - 15.15u 15.20: Introductie door de school van het onderwerp. - 15.20u 16.00u: Inleiding door K. Vernooy - 16.00u 16.15u:

Nadere informatie

HET BLIKSEM ONDERZOEK

HET BLIKSEM ONDERZOEK HET BLIKSEM ONDERZOEK BLIKSEM Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend Aan de orde komt Wat houdt BLIKSEM-aanpak in? door: Willy van Elsäcker (HCO) Wat zijn de resultaten na twee jaar onderzoek

Nadere informatie

LEZEN EN DYSLEXIE 19-5-2016. Nicole Verkerk

LEZEN EN DYSLEXIE 19-5-2016. Nicole Verkerk LEZEN EN DYSLEXIE 19-5-2016 Nicole Verkerk Dyslexie en lezen. 1 is geen lekkere combinatie: Weinig dyslecten lezen voor hun plezier Lezen kost veel moeite: leestempo laag, vaak stukken overlezen, snel

Nadere informatie

EFFECTIEF OMGAAN MET ZWAKKE LEZERS IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS. Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Nieuwegein 29 november 2012

EFFECTIEF OMGAAN MET ZWAKKE LEZERS IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS. Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Nieuwegein 29 november 2012 EFFECTIEF OMGAAN MET ZWAKKE LEZERS IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Nieuwegein 29 november 2012 William S. Gray Lezen is cruciaal voor elk vak Elke leerkracht

Nadere informatie

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN:

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN: LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL ALGEMEEN: p.8 2.3 Literatuur In onze leerplannen is literatuur telkens als een aparte component beschouwd, meer dan een vorm van leesvaardigheid. Na de aanloop

Nadere informatie

Quickscan taal- en leesonderwijs

Quickscan taal- en leesonderwijs Quickscan taal- en leesonderwijs Gegevens school Naam school Adres school Plaats Telefoon e-mail Datum invulling Ingevuld door Functie invuller directie IB-er RT-er taal/leescoördinator leerkracht gr:

Nadere informatie

KRACHTIG LEESONDERWIJS. Groeien in lezen met een ondersteunend voetje als daar nood aan is

KRACHTIG LEESONDERWIJS. Groeien in lezen met een ondersteunend voetje als daar nood aan is KRACHTIG LEESONDERWIJS Groeien in lezen met een ondersteunend voetje als daar nood aan is Handelingsgericht werken: - Omgaan met specifieke onderwijsbehoeften - Transactioneel referentiekader (wisselwerking)

Nadere informatie

OUDERAVOND KRITISCH EN BEGRIJPEND LUISTEREN. Rianne Broeke 28 april 2015

OUDERAVOND KRITISCH EN BEGRIJPEND LUISTEREN. Rianne Broeke 28 april 2015 OUDERAVOND KRITISCH EN BEGRIJPEND LUISTEREN Rianne Broeke 28 april 2015 INHOUD * Algemene taalontwikkeling van jonge kinderen * Wat is kritisch en begrijpend luisteren? * Waarom is kritisch en begrijpend

Nadere informatie

Begrijpend Luisteren

Begrijpend Luisteren WORKSHOP PRENTENBOEKEN Begrijpend Luisteren in de onderbouw van de basisschool Doel Een theoretische verdieping en praktische voorbereiding om een prentenboek interactief voor te kunnen lezen. Begrijpend

Nadere informatie

Audit WoordenSchatuitbreiding.

Audit WoordenSchatuitbreiding. Naam: Groep: Audit WoordenSchatuitbreiding. Invoeringsfase: Opmerkingen (knelpunten afspraken): Datum: Tijd: 1. Doelen: a. b. c. 2. Discussie en/of reflectie: 3. Klassenbezoek / feedback: Werkwijze: Observatiepunten

Nadere informatie

Begrijpend lezen van basisschool naar voortgezet onderwijs

Begrijpend lezen van basisschool naar voortgezet onderwijs Ronde 5 Hilde Hacquebord Rijksuniversiteit Groningen Contact: H.I.Hacquebord@rug.nl Begrijpend lezen van basisschool naar voortgezet onderwijs 1. Inleiding De onderwijsinspectie stelt in haar verslag van

Nadere informatie

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN. WAT WERKT? Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Enschedese Lees- en Rekenverbeterplan

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN. WAT WERKT? Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Enschedese Lees- en Rekenverbeterplan ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN. WAT WERKT? Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Enschedese Lees- en Rekenverbeterplan september 2011 Motto Begrijpen is de essentie van lezen

Nadere informatie

Doelen. Wat doen we eraan in groep 1-2. Boekentaal BEGRIJPEND LUISTEREN MET STRATEGIEËN. Waar gaat het om bij begrijpend lezen?

Doelen. Wat doen we eraan in groep 1-2. Boekentaal BEGRIJPEND LUISTEREN MET STRATEGIEËN. Waar gaat het om bij begrijpend lezen? Doelen BEGRIJPEND LUISTEREN MET STRATEGIEËN Je weet welke factoren begrijpend lezen beïnvloeden Je kunt vertellen hoe de doorgaande lijn in de didactiek voor begrijpend lezen eruit ziet Je weet hoe je

Nadere informatie

In samenhang. EFFECTIEF LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN Technisch Lezen, Woordenschat en Leesstrategieën PAPER

In samenhang. EFFECTIEF LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN Technisch Lezen, Woordenschat en Leesstrategieën PAPER EFFECTIEF LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN Technisch Lezen, Woordenschat en Leesstrategieën In samenhang PAPER Taalbeleid Onderwijsachterstanden Dr. Kees Vernooy EFFECTIEF LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN Technisch

Nadere informatie

De competenties. A Vertellen en voorlezen. A 1.2 Competenties. Competenties

De competenties. A Vertellen en voorlezen. A 1.2 Competenties. Competenties De competenties A Vertellen en voorlezen A 1.2 A1 A2 A3 A4 Je kunt verhalen om voor te lezen of te vertellen kiezen voor iedere leeftijdsgroep van de basisschool. Je kunt het voorlezen of vertellen van

Nadere informatie

Begrijpend Lezen APPRIS

Begrijpend Lezen APPRIS Begrijpend Lezen Inhoud Begrijpend lezen Doelen, voorwaarden, problemen en strategieën Modelen Voordoen, hardop denken, oefenen Doelen van begrijpend lezen Het vinden van informatie, het thema en de hoofdgedachte

Nadere informatie

Tijdschrift en doelgroep

Tijdschrift en doelgroep Tijdschrift en doelgroep Jeugd in School en Wereld (JSW) is een onafhankelijk vakblad dat zich richt zich op leerkrachten in het basisonderwijs, het speciaal basisonderwijs en pabostudenten. Doel van het

Nadere informatie

Dyslexiebeleid CBS De Springplank 2014-2015

Dyslexiebeleid CBS De Springplank 2014-2015 Dyslexiebeleid CBS De Springplank 2014-2015 Dyslexie onderzoek De resultaten van alle leerlingen worden door de intern begeleiders gevolgd. Wanneer een leerling drie keer achtereenvolgend een E scores

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding. 1 Taal en taalonderwijs. 2 Taalverwerving

Inhoudsopgave. Inleiding. 1 Taal en taalonderwijs. 2 Taalverwerving Inhoudsopgave Inleiding 1 Taal en taalonderwijs 1.1 Achtergrondkennis: wat is taal? 1.1.1 Functies van taal 1.1.2 Betekenis van taal 1.1.3 Systeem van taal 1.1.4 Componenten van de kennis over taal 1.2

Nadere informatie

Leerstofoverzicht Lezen in beeld

Leerstofoverzicht Lezen in beeld Vaardigheden die bij één passen, worden in Lezen in beeld steeds bij elkaar, in één blok aangeboden. Voor Lezen in beeld a geldt het linker. Voor Lezen in beeld b t/m e geldt het rechter. In jaargroep

Nadere informatie

Het systematisch volgen van leerlingen

Het systematisch volgen van leerlingen Het systematisch volgen van leerlingen uteurs: Rosemarie Irausquin en Susan van der Linden Het systematisch volgen van de leesontwikkeling van leerlingen is essentieel om tijdig problemen bij het leren

Nadere informatie

Groepsplan voor Begrijpend lezen

Groepsplan voor Begrijpend lezen Groepsplan voor Begrijpend lezen Groep: Leerkracht: Periode: Schooljaar: Ad Kappen gebaseerd op groepsplan begrijpend lezen Melanie Koster, Gerard Regeling, Thea Minnegal, Han Nijhof en Britt van Agen

Nadere informatie

Handboek technisch lezen

Handboek technisch lezen Handboek technisch lezen in de basisschool Instructie en didactiek in de doorgaande lijn Voor groep 1 t/m 8, ook sbo Karin van de Mortel Aafke Bouwman Inhoud & Voorwoord en leeswijzer INHOUD Voorwoord

Nadere informatie

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN 1 = zeer oneens 2 = oneens 3 = eens 4 = zeer eens Zorgniveau 1 Leestijd 1. Leerkrachten in groep 1 en 2 besteden minimaal 5 uur per week aan doelgerichte taalactiviteiten

Nadere informatie

Drie jaar leesverbeterplan obs Roombeek te Enschede 2007-2010

Drie jaar leesverbeterplan obs Roombeek te Enschede 2007-2010 Drie jaar leesverbeterplan obs Roombeek te Enschede 2007-2010 obs Roombeek te Enschede: Een reguliere basisschool met twee locaties in een zeer gemêleerde wijk in Enschede. 35% Gewichtenleerlingen en daarnaast

Nadere informatie

Begrijpend lezen. Groepsplan voor Begrijpend lezen. Versie 13-10-10. Groep: Leerkracht: Periode: Schooljaar:

Begrijpend lezen. Groepsplan voor Begrijpend lezen. Versie 13-10-10. Groep: Leerkracht: Periode: Schooljaar: Versie 13-10-10 Groepsplan voor Begrijpend lezen Groep: Leerkracht: Periode: Schooljaar: Ad Kappen gebaseerd op groepsplan begrijpend lezen Melanie Koster, Gerard Regeling, Thea Minnegal, Han Nijhof en

Nadere informatie

In samenhang. EFFECTIEF LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN Technisch Lezen, Woordenschat en Leesstrategieën PAPER

In samenhang. EFFECTIEF LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN Technisch Lezen, Woordenschat en Leesstrategieën PAPER PAPER EFFECTIEF LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN Technisch Lezen, Woordenschat en Leesstrategieën In samenhang Taalbeleid Onderwijsachterstanden Dr. Kees Vernooy EFFECTIEF LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN Technisch

Nadere informatie

Bijeenkomsten 2012-2013

Bijeenkomsten 2012-2013 Bijeenkomsten 2012-2013 Datafeedforward Intervisie Lezing/masterclass gekoppeld aan professionele leergemeenschap Werken in een Professionele LeerGemeenschap Motto: Professionals doen het samen en doen

Nadere informatie

Schoolleider Goed leesonderwijs

Schoolleider Goed leesonderwijs CHECKLIST Implementatie Schoolleider Goed leesonderwijs Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteitskaart Opbrengstgericht Werken zijn te vinden op www.schoolaanzet.nl.

Nadere informatie

Begrijpend lezen anders, beter en leuker! 14 Redax Magazine

Begrijpend lezen anders, beter en leuker! 14 Redax Magazine 14 Redax Magazine Begrijpend lezen anders, beter en leuker! Joop Stoeldraijer en Marieke Boers U bent zojuist begonnen met het lezen van dit artikel over begrijpend lezen. Daar zijn we blij mee. Maar,

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Handleiding Begrijpend Lezen

Handleiding Begrijpend Lezen Handleiding Begrijpend Lezen Voorwoord Begrijpend lezen is van cruciaal belang voor de schoolloopbaan en de toekomst van kinderen. Niet goed begrijpend lezen heeft desastreuze effecten. Een probleem in

Nadere informatie

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Programma Mbo ers met dyslexie Goed taalonderwijs Specifieke begeleiding

Nadere informatie

DIFFERENTIATIE op Leesontwikkeling Vaardigheden van de leerkracht

DIFFERENTIATIE op Leesontwikkeling Vaardigheden van de leerkracht DIFFERENTIATIE op Leesontwikkeling Vaardigheden van de leerkracht Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteitskaart zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl.

Nadere informatie

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 Lesdoel: De kinderen vergroten hun tekstbegrip door interactie over het verhaal en hun metacognitieve vaardigheden door het oefenen en toepassen van

Nadere informatie

Zin in lezen! Krachtige leeromgevingen voor begrijpend lezen in het eerste leerjaar? Saskia Timmermans. Uit het leven gegrepen

Zin in lezen! Krachtige leeromgevingen voor begrijpend lezen in het eerste leerjaar? Saskia Timmermans. Uit het leven gegrepen 3 Zin in lezen! Krachtige leeromgevingen voor begrijpend lezen in het eerste leerjaar? Saskia Timmermans Uit het leven gegrepen TOM (7jaar): MAMA: TOM: Mama, ik heb het lesje uit mijn boek helemaal gelezen!

Nadere informatie

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht 2. Taalonderwijs van 12-18 Ronde 5 Regine Bots CED-Groep, Unit VO-BVE, Rotterdam Contact: r.bots@cedgroep.nl 2 Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet

Nadere informatie

Automatisering van het lezen op woordniveau

Automatisering van het lezen op woordniveau Protocol Leesproblemen en Dyslexie toetskalender voor groep 3 expertisecentrum nederlands 3 algemene toelichting Momenteel werkt het Expertisecentrum Nederlands aan een herziening van de Protocollen Leesproblemen

Nadere informatie

Door RALFI gaan zwakke lezers met sprongen vooruit 1

Door RALFI gaan zwakke lezers met sprongen vooruit 1 Door RALFI gaan zwakke lezers met sprongen vooruit 1 Helpt het niet, doe het vaker! Anderhalf jaar geleden was Jan-Dirk (11) voor geen goud een bibliotheek binnengestapt. Hij zat met lezen muurvast op

Nadere informatie