IN HET VMBO HET BELANG VAN INSTRUCTIE OP MAAT

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IN HET VMBO HET BELANG VAN INSTRUCTIE OP MAAT"

Transcriptie

1 IN HET VMBO HET BELANG VAN INSTRUCTIE OP MAAT Mariska Okkinga

2 ACHTERGROND BELEX BELEX = BEgrijpend Lezen EXperiment Implementatiestudie naar het gebruik van Nieuwsbegrip in de onderbouw van vmbo bb/kb Gesubsidieerd vanuit Onderwijsbewijs, OC&W Amos van Gelderen HR Erik van Schooten Kohnstamm Mariska Okkinga HR/UT Peter Sleegers BMC/UT Roel van Steensel EUR/Kohnstamm

3 ACHTERGROND ONDERLIGGENDE FACTOREN BIJ BEGRIJPEND LEZEN Levenservaring% Kennis%van%de%wereld% Kennis%van%teksten% Taal % Mondelinge%% taalvaardigheid% Kennis%structuur%taal% Woordenschat% Culturele%invloeden% % Kennis % % % Mo0va0e%&%% betrokkenheid% Leesstrategieën% RedeneerF% vaardigheden% % % % Begrijpend lezen Metacognitie Vlot lezen Goede%toon% Snelheid/automa0sering% Nauwkeurigheid% Decoderen% Fonemisch%bewustzijn%

4 ACHTERGROND WAAROM ONDERZOEK IN HET VMBO? Veel leerlingen in het vmbo hebben moeite met het begrijpen van teksten Veel van deze leerlingen hebben ook moeite met strategisch lezen (e.g. Baker & Beall, 2010; Baker, 2005; Pressley, 2003) Reciprocal teaching is een effectieve manier in het trainen van leesstrategieën, die het begrijpend lezen bevorderen (Palincsar & Brown, 1984)

5 ACHTERGROND NIEUWSBEGRIP - METHODE BEGRIJPEND LEZEN Wat wordt er geleerd? Aanleren van leesstrategieën: voorspellen, samenvatten, vragen stellen, ophelderen van onduidelijkheden, verwijs/signaalwoorden Hoe wordt het geleerd? 1. Directe instructie: belang, functie, aard van de strategie 2. Modeling/hardop denken door docent > overdracht naar leerling 3. Rolwisselend leren in groepjes GEBASEERD OP RECIPROCAL TEACHING (PALINCSAR & BROWN, 1984)

6 ACHTERGROND LEESSTRATEGIEEN Voorspellen: Waar zou de tekst over gaan? Wat weet ik daar al over? Verbanden leggen: Waarnaar verwijst dit? Wat heeft dit stukje te maken met wat ik hiervoor las? Vragen stellen: Wat bedoelen ze hier precies? Onduidelijkheden ophelderen: Ik snap dit woord niet, ik lees even een stukje terug/vooruit om de betekenis te achterhalen Samenvatten: Wat heb ik gelezen? Wat was het belangrijkste?

7 ACHTERGROND CYCLUS VAN NIEUWSBEGRIP Kenmerken: 1 lesuur per week samenvatten 6-weekse cyclus blokles Songfestival zonder poespas Vragen stellen Teksten gebaseerd op nieuwsitems van week ervoor Tornado s teisteren VS Luchtballonnen voor internet Minder zout in worst en ham Nederlandse zandzakken in Noord- Duitsland voorspellen Achtste Alpe d HuZes op 5 en 6 juni Ophelderen van onduidelijkheden Verwijswoorden/ signaalwoorden

8 ACHTERGROND ONDERZOEKSVRAGEN Is Nieuwsbegrip effectief in het bevorderen van begrijpend lezen in het vmbo? Wat is de relatie tussen implementatiekwaliteit en Nieuwsbegrip en het effect op begrijpend lezen? Wat is de relatie tussen woordenschat en Nieuwsbegrip en het effect op begrijpend lezen?

9 TEXT METHODE 10 vmbo scholen, elk met twee eerste klassen (vmbo basis/kader), random toewijzing per school aan Nieuwsbegrip en controlegroep Bij start project: 369 leerlingen, 1e klas Docenten Nieuwsbegrip werden getraind en gecoacht door lerarenopleiders van Hogeschool Rotterdam Voor het onderzoek: 2x per jaar lesobservaties om implementatiekwaliteit te bepalen Meetinstrumenten: begrijpend lezen, woordenschat, IQ, metacognitieve kennis, (geslacht, leeftijd, leesmotivatie, taalachtergrond)

10 METHODE VERLOOP VAN ONDERZOEK Data verzameling 1 Data verzameling 2 Retentie begrijpend lezen Data verzameling 4 Interventie Nieuwsbegrip Training en coaching docenten Controle Interventie Nieuwsbegrip Training en coaching docenten Controle Begin jaar 1 September 2011 Begin jaar 2 Augustus 2012 Eind jaar 2 Juni 2013 Klas observaties 1 Klas observaties 2 Klas observaties 3 Klas observaties 4

11 RESULTATEN RESULTATEN JAAR 1 Geen op zichzelf staand effect van Nieuwsbegrip Alleen in de Nieuwsbegripklassen is er sprake van een effect van strategie-instructie: Hoe beter/uitgebreider de strategie-instructie, hoe hoger leerlingen scoren op begrijpend lezen Geen effect voor modeling of groepswerk NB. Grote verschillen tussen de docenten geobserveerd

12 RESULTATEN RESULTATEN JAAR 2: IMPLEMENTATIEKWALITEIT Geen op zichzelf staand effect van Nieuwsbegrip Alleen in de Nieuwsbegripklassen is er sprake van een effect van modeling: Als docenten optimaal modelen, is er geen verschil in groei in begrijpend lezen in vergelijking met de controlegroep. Als docenten niet optimaal modelen, is de groei in begrijpend lezen lager voor de Nieuwsbegripleerlingen. Geen effect voor strategie-instructie of groepswerk NB. Grote verschillen tussen de docenten geobserveerd

13 RESULTATEN RESULTATEN JAAR 2: EFFECT VAN MODELLEN 0" 5" 10" 15" 20" 25" 30" 35" 40" 45" Start"Sept"2011" End"June"2013" Reading(comprehension( Ondergemiddeld(modelen( Experimental" Control" 0" 5" 10" 15" 20" 25" 30" 35" 40" 45" Start"Sept"2011" End"June"2013" Reading(comprehension( Gemiddeld(modelen( Experimental" Control" 0" 5" 10" 15" 20" 25" 30" 35" 40" 45" Start"Sept"2011" End"June"2013" reading(comprehension( Bovengemiddeld(modelen( Experimental" Control"

14 RESULTATEN RESULTATEN JAAR 2: WOORDENSCHAT Individuele verschillen op woordenschat niveau: Afhankelijk van de grootte van de woordenschat, heeft Nieuwsbegrip een ander effect op de groei in begrijpend lezen Leerlingen met een lage woordenschat profiteren niet van Nieuwsbegrip; de controleleerlingen scoren na 2 jaar hoger op begrijpend lezen Voor leerlingen met een hoge woordenschat was er geen verschil in groei in begrijpend lezen

15 RESULTATEN RESULTATEN JAAR 2: EFFECT VAN WOORDENSCHAT Regressielijnen*voor*verschillende*niveau's*van*woordenschat* 44# 42# } bovengemiddeld# woordenschat# Begrijpend*lezen* 40# 38# 36# 34# } } gemiddeld# woordenschat# ondergemiddeld# woordenschat# 32# 30# Start#September#2011# Eind#Juni#2013# Nieuwsbegrip##Bovengemiddeld# Controle#Bovengemiddeld# Nieuwsbegrip##Gemiddeld# Controle#Gemiddeld# Nieuwsbegrip##Ondergemiddeld# Controle#Ondergemiddeld#

16 DISCUSSIE DISCUSSIE - IMPLEMENTATIE Strategie-instructie (op de Nieuwsbegrip manier) heeft een positief effect op begrijpend lezen in het eerste jaar Modeling heeft een differentieel effect op begrijpend lezen na twee jaar: In de controleklassen maakt het (bijna) niet uit in hoeverre docenten modellen, alle controle leerlingen gaan evenveel vooruit in begrijpend lezen. In de Nieuwsbegripklassen maakt het wel uit in hoeverre docenten modellen: de groei in begrijpend lezen is meer als docenten bovengemiddeld modellen.

17 DISCUSSIE DISCUSSIE - IMPLEMENTATIE Modelen wordt lastig gevonden door docenten Desalniettemin: sommige docenten maakten wel verschil door hun mate van modellen, ook al was dit nog niet optimaal. Geen enkel effect van groepswerk gevonden, terwijl dit belangrijke component is van reciprocal teaching Groepswerk te moeilijk te realiseren in een klas? Minder zicht op lees/leerproces van de leerlingen, terwijl vmbo leerlingen juist meer support nodig hebben op zowel leesproces als groepsproces

18 DISCUSSIE DISCUSSIE - WOORDENSCHAT Woordenschat modereert het effect van Nieuwsbegrip: het effect is niet hetzelfde voor alle leerlingen Leerlingen met een lage woordenschat profiteren niet van Nieuwsbegrip, alleen leerlingen met een hoge woordenschat kunnen baat hebben bij Nieuwsbegrip Bepaalde mate van woordenschat een voorwaarde voor meerwaarde van Nieuwsbegrip? Cognitieve overbelasting? Combinatie van bewust strategieën toepassen en bewust bezig met onbekende woorden. Instructietaal te moeilijk voor leerlingen met lagere woordenschat?

19 CONCLUSIE ALGEMENE CONCLUSIE Grote verschillen tussen docenten, maar ook tussen leerlingen Belang van zowel training op maat voor docenten als instructie op maat voor leerlingen, ook in de klas Vervolgproject: Studerend Lezen in het HBO en vmbo didactiek in samenwerking met lerarenopleiding HR, in de zaakvakken, ict-leeromgeving

20 DANK VOOR DE AANDACHT

Kijken naar lezende leerlingen Het leesproces van vmbo ers gefilmd

Kijken naar lezende leerlingen Het leesproces van vmbo ers gefilmd Even voorstellen Kijken naar lezende leerlingen Het leesproces van vmbo ers gefilmd Mirjam de Bruijne (m.debruijne@cedgroep.nl) Studie: toegepaste taalwetenschap, Universiteit van Tilburg Informatie uit

Nadere informatie

Logopedie en Nieuwsbegrip. Yvet van Noordt

Logopedie en Nieuwsbegrip. Yvet van Noordt Logopedie en Nieuwsbegrip Yvet van Noordt Wat beïnvloedt het begrijpend lezen? Levenservaring Kennis van de wereld Kennis van teksten GJLSKJLS;D Taal Mondelinge taalvaardigheid Kennis structuur taal Woordenschat

Nadere informatie

HET BLIKSEM ONDERZOEK

HET BLIKSEM ONDERZOEK HET BLIKSEM ONDERZOEK BLIKSEM Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend Aan de orde komt Wat houdt BLIKSEM-aanpak in? door: Willy van Elsäcker (HCO) Wat zijn de resultaten na twee jaar onderzoek

Nadere informatie

Checklist Begrijpend lezen en woordenschat Curriculum Nederlands ? - + +

Checklist Begrijpend lezen en woordenschat Curriculum Nederlands ? - + + Checklist Begrijpend lezen en woordenschat Curriculum Nederlands? - + + De gebruikte methoden stellen duidelijke (toetsbare) doelen en leerlijnen voor begrijpend lezen. Zwakke lezers krijgen een aanvullend

Nadere informatie

mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren

mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren Doelen Aan het eind van deze masterclass: Ken je het belang en de plek van begrijpend lezen/luisteren binnen het onderwijs Ken je de belangrijkste

Nadere informatie

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN TAAL- EN LEESMETHODEN ALGEMEEN Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen Algemeen: aandachtspunten bij methode Begrijpend lezen Om een goede begrijpend lezer te zijn, is het in de eerste plaats

Nadere informatie

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde van

Nadere informatie

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT?

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT? ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT? Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Enschedese Lees- en Rekenverbeterplan september 2011 Wat is er nodig om van elk kind een goede

Nadere informatie

Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy

Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy Algemeen Dit artikel gaat in op het rapport Improving Adolescent Literacy: Effective Classroom and Intervention Practices. De publicatie

Nadere informatie

en 2 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

en 2 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 en 2 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde

Nadere informatie

Afspraken Begrijpend Lezen (Nieuwsbegrip XL) schooljaar

Afspraken Begrijpend Lezen (Nieuwsbegrip XL) schooljaar 1 20141111 Afspraken Begrijpend Lezen (Nieuwsbegrip ) schooljaar 2014 2015 Aandachtspunten implementatie methode Nieuwsbegrip : Leerlijn begrijpend lezen is een concentrische leerlijn (Dit houdt in dat

Nadere informatie

Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren

Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren NWO Onderzoek van Hester de Boer, Anouk S. Donker-Bergstra, Danny D.N.M. Kostons (2012, GION) Samengevat door Irma van der Neut (IVA Onderwijs) Zelf gereguleerd

Nadere informatie

Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend

Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend Over BLIKSEM De BLIKSEM-aanpak Het BLIKSEM-onderzoek Samenwerkingsproject van: Expertisecentrum Nederlands, Mienke Droop HCO Den Haag, Willy van

Nadere informatie

De BLIKSEM-aanpak. Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands)

De BLIKSEM-aanpak. Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands) De BLIKSEM-aanpak Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands) Aan de orde komt Waarom BLIKSEM en wat houdt het in? Wat zijn de resultaten na twee jaar onderzoek op 40 scholen?

Nadere informatie

Praktijkonderzoek. Joke van Adrichem & Toos van der Smit

Praktijkonderzoek. Joke van Adrichem & Toos van der Smit Praktijkonderzoek Joke van Adrichem & Toos van der Smit W A T I S H E T E F F E C T V A N D E S O R T E E R T A A K O P H E T T E K S T B E G R I P V A N L E E R L I N G E N U I T 4 V W O V A N H E T H

Nadere informatie

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak.

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Doelgroepen Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is

Nadere informatie

TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen

TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze methode zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak.

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Doelgroepen Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is

Nadere informatie

Lezen in het voortgezet onderwijs (5): Synthese

Lezen in het voortgezet onderwijs (5): Synthese Lezen in het voortgezet onderwijs (5): Synthese Algemeen In veel hoog geïndustrialiseerde maakt men zich zorgen over de leesvaardigheid van leerlingen in het voortgezet onderwijs. In Nederland heeft minstens

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI

PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI (Dit programma is in 2011 aangepast aan de meest recente AVI-indeling van het CITO.) Het leren lezen is voor veel leerlingen een proces dat veel inspanning

Nadere informatie

Strategisch lezen voor beroep en studie

Strategisch lezen voor beroep en studie Strategisch lezen voor beroep en studie Roos Scharten (Expertisecentrum Nederlands) Georgia Vasilaras (ROC de Leijgraaf) Edith Vissers (KPC Groep) 9 december 2015 Leijgraaf: het uitgangspunt! Elke professional

Nadere informatie

SAMEN WERKEN AAN EEN BETERE LEESVAARDIGHEID. Niki Moeken ITTA - Universiteit van Amsterdam

SAMEN WERKEN AAN EEN BETERE LEESVAARDIGHEID. Niki Moeken ITTA - Universiteit van Amsterdam SAMEN WERKEN AAN EEN BETERE LEESVAARDIGHEID Niki Moeken ITTA - Universiteit van Amsterdam 1 De aardkorst heeft veel verschillende mineralen. Dit zijn vaak kristallen met prachtige kleuren en vormen. Het

Nadere informatie

Beter schrijven in het basisonderwijs. Zwolle, Presentatie door Saskia Rietdijk

Beter schrijven in het basisonderwijs. Zwolle, Presentatie door Saskia Rietdijk Beter schrijven in het basisonderwijs Zwolle, 30-01-2013 Presentatie door Saskia Rietdijk Schrijven Beter schrijven in het po, 30-01-2013 2 Schrijven (2) Beter schrijven in het po, 30-01-2013 3 Opbouw

Nadere informatie

Het meten van regula e-ac viteiten van docenten

Het meten van regula e-ac viteiten van docenten Samenvatting 142 Samenvatting Leerlingen van nu zullen hun werk in steeds veranderende omstandigheden gaan doen, met daarbij horende eisen van werkgevers. Het onderwijs kan daarom niet voorbijgaan aan

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? de 1 36 De leerling kan: - vertellen waarom hij een tekst leest - een leesdoel kiezen 1 37 De leerling

Nadere informatie

Taalconferentie Hoera! Lezen. In gesprek met de inspectie. Programma. Uw beeld. Marja de Boer

Taalconferentie Hoera! Lezen. In gesprek met de inspectie. Programma. Uw beeld. Marja de Boer Taalconferentie Hoera! Lezen Kansen en uitdagingen voor begrijpend lezen In gesprek met de inspectie Marja de Boer Programma Hoe beoordeelt de inspectie kwaliteit onderwijs BL? Uw beeld Een aantal misvattingen

Nadere informatie

Leesstrategieёn en instructievormen ter bevordering van begrijpend lezen in het basisonderwijs

Leesstrategieёn en instructievormen ter bevordering van begrijpend lezen in het basisonderwijs Leesstrategieёn en instructievormen ter bevordering van begrijpend lezen in het basisonderwijs Master thesis Educational Science and Technology Universiteit Twente, augustus 2013 Liz Bunte I Leesstrategieёn

Nadere informatie

Implementatie van een effectief CGt programma voor gedragsproblemen op school Spelen leerkrachten een rol?

Implementatie van een effectief CGt programma voor gedragsproblemen op school Spelen leerkrachten een rol? Implementatie van een effectief CGt programma voor gedragsproblemen op school Spelen leerkrachten een rol? Juliette M.Liber, Gerly M. De Boo & Pier J.M. Prins VGCt 2011, Veldhoven Training is effectief,

Nadere informatie

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Programma Mbo ers met dyslexie Goed taalonderwijs Specifieke begeleiding

Nadere informatie

Leesvaardigheid bevorderen

Leesvaardigheid bevorderen Leesvaardigheid bevorderen Middagconferentie over taalbeleid voor het PraktijkOnderwijs Marco van de Ven (RU) Introductie Leesvaardigheid legt het fundament voor leren (O`Shaughnessy, et al., 2002) Leerlingen

Nadere informatie

Handleiding niveau C. week mei 2011 handleiding Blokles C

Handleiding niveau C. week mei 2011 handleiding Blokles C Handleiding niveau C Op 20 mei jl. was de honderdste geboortedag van schrijfster en dichteres Annie M.G. Schmidt. Op die dag waren er verschillende activiteiten om hierbij stil te staan. Verschillende

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Taalgericht vakonderwijs

Taalgericht vakonderwijs Taalgericht vakonderwijs Publicatie: Taalgericht vakonderwijs in de Mens- en Maatschappijvakken. Handreiking voor opleiders en docenten, Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken en Landelijk

Nadere informatie

Zomerscholen. Kees Broekhof Sardes

Zomerscholen. Kees Broekhof Sardes Zomerscholen Kees Broekhof Sardes Agenda Kader: bestuursafspraken Doelgroepen Doelen en ambities Kwaliteit Kwantiteit Ervaringen in Utrecht en elders Bestuursafspraken zomerschool Doelgroepen: kinderen

Nadere informatie

Strategisch lezen voor beroep en studie

Strategisch lezen voor beroep en studie Strategisch lezen voor beroep en studie Roos Scharten (Expertisecentrum Nederlands) Georgia Vasilaras (ROC de Leijgraaf) Edith Vissers (KPC Groep) 9 december 2015 Leijgraaf: het uitgangspunt! Elke professional

Nadere informatie

De effecten van extra taallessen op de taalvaardigheid van mbo-studenten

De effecten van extra taallessen op de taalvaardigheid van mbo-studenten 3 De effecten van extra taallessen op de taalvaardigheid van mbo-studenten Roos Scharten & Andrea Netten Expertisecentrum Nederlands Sander Gerritsen & Sonny Kuijpers Centraal Planbureau Welke strategieën

Nadere informatie

Elk kind een lezer (2)

Elk kind een lezer (2) leerlingen zijn betrokken lezers die voorspellingen doen, vragen bij de tekst stellen, bevestiging voor hun vragen zoeken en zichzelf tijdens het lezen corrigeren Het doel van lezen is begrijpen (Stahl2002).

Nadere informatie

Model om schoolse taalvaardigheden te observeren en te reflecteren

Model om schoolse taalvaardigheden te observeren en te reflecteren 1 Bijlage 1: Model om schoolse taalvaardigheden te observeren en te reflecteren Als een leraar op zoek is naar een mogelijk instrument om schoolse taalvaardigheid bij zijn leerlingen te observeren, dan

Nadere informatie

Tussen de regels. Over leesvaardigheid LOB-avond RSG Rineke van Teeseling

Tussen de regels. Over leesvaardigheid LOB-avond RSG Rineke van Teeseling Tussen de regels door Over leesvaardigheid LOB-avond RSG 25-1-2016 Rineke van Teeseling Denken aan leesvaardigheid O Als u denkt aan leesvaardigheid, dan denkt u aan? Belangrijk O Lezen is wellicht de

Nadere informatie

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO Betsy Ooms Opzet Doel leesonderwijs (en spellingonderwijs) Doorgaande lijn Kenmerken goed leesonderwijs Extra aandacht voor monitoring, als belangrijk

Nadere informatie

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN TAAL- EN LEESMETHODEN ALGEMEEN Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen Algemeen: aandachtspunten bij methode Begrijpend lezen Om een goede begrijpend lezer te zijn, is het in de eerste plaats

Nadere informatie

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 95% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen

Nadere informatie

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Programma Kennismaken Presentatie Jong geleerd Warming-up Pauze Praktische oefening Afsluiting Jong geleerd over het belang van actieve stimulering van ontluikende

Nadere informatie

Brein als gereedschapskist

Brein als gereedschapskist Metacognitieve vaardigheden in Reken- en Wiskundeonderwijs SCOL Conferentie 6 november 2013 onderwijsadvies@manitavanderstel.nl www.manitavanderstel.nl Overzicht workshop Inleiding (wat is metacognitie;

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school

Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school Wat is nu eigenlijk goed begrijpend leesonderwijs? Hoe ga ik om met verschillende leesniveaus? En hoe model ik begrijpend lezen

Nadere informatie

Talige startcompetenties Hoger Onderwijs

Talige startcompetenties Hoger Onderwijs Talige startcompetenties Hoger Onderwijs Making a difference 23 maart 2010 Wilma van der Westen Voorzitter Nederlands / Vlaams Taal als voorwaarde voor studiesucces Instrument voor de verwerving van kennis

Nadere informatie

Lerarenopleiding Gezondheidszorg en Welzijn Stageopdracht Samenwerkend leren

Lerarenopleiding Gezondheidszorg en Welzijn Stageopdracht Samenwerkend leren Lerarenopleiding Gezondheidszorg en Welzijn 015-016 Stageopdracht Samenwerkend leren Lerarenopleiding Gezondheidszorg en Welzijn - Stageopdracht leerjaar 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Werken aan competenties...

Nadere informatie

Ontkavelen van taalonderwijs Presentatie titel

Ontkavelen van taalonderwijs Presentatie titel Ontkavelen van taalonderwijs Presentatie titel Amos van Gelderen Lectoraat Taalverwerving en Taalontwikkeling, Kenniscentrum Talentontwikkeling, Hogeschool Rotterdam Kohnstamm Instituut, Universiteit van

Nadere informatie

Taalzwakke studenten? Stimuleer taalontwikkeling óók in de vaklessen

Taalzwakke studenten? Stimuleer taalontwikkeling óók in de vaklessen Taalzwakke studenten? Stimuleer taalontwikkeling óók in de vaklessen Ellis Eerdmans CINOP Juni 2012 Programma Welkom + intro Wat doe je in je lessen? Taalproblemen alleen bij dyslectische studenten? Hoe

Nadere informatie

beëdigen het recht terecht kunnen bij de rechten in het geding zijn de taak unaniem melden schenden iets naleven in de gaten

beëdigen het recht terecht kunnen bij de rechten in het geding zijn de taak unaniem melden schenden iets naleven in de gaten Handleiding niveau C Op 31 maart werd door de Tweede Kamer de eerste Kinderombudsman van Nederland beëdigd. Verschillende scholen hebben aangegeven hierover een tekst te willen. Daarom besteedt Nieuwsbegrip

Nadere informatie

2012-2016. Beleidsplan Begrijpend Lezen

2012-2016. Beleidsplan Begrijpend Lezen 2012-2016 Beleidsplan Begrijpend Lezen 0 Inhoud Beschrijving doelgroep... 2 Visie op onderwijs... 2 Basisvisie... 2 Leerinhouden/ activiteiten... 2 Vakdidactiek begrijpend lezen... 3 Doelen voor het lezen

Nadere informatie

Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1

Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1 Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1 Bijlage 1: Het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs: Stadium van het instructie model Oriëntatiefase

Nadere informatie

28. Van leren om te lezen naar lezen om te leren

28. Van leren om te lezen naar lezen om te leren 28. Van leren om te lezen naar lezen om te leren VAN LEREN LEZEN NAAR LEZEN OM TE LEREN Niki Moeken, n.moeken@uva.nl Paula Smit, psmit@calandlyceum.nl PROGRAMMA 1. Samenwerkend lezen in het voortgezet

Nadere informatie

Een masteropleiding als strategie voor kennisbenutting en verspreiding door leraren?

Een masteropleiding als strategie voor kennisbenutting en verspreiding door leraren? Een masteropleiding als strategie voor kennisbenutting en verspreiding door leraren? HENK SLIGTE WOUTER SCHENKE 405-15-541: Docenten creëren en benutten kennis voor onderzoek en praktijk Onderzoeksvragen

Nadere informatie

Tabel 1: Weekrooster voor de instructie in het Programma Interactief Taalonderwijs

Tabel 1: Weekrooster voor de instructie in het Programma Interactief Taalonderwijs Evaluatieonderzoek naar Programma Interactief Taalonderwijs ER ZIT PIT IN Het Expertisecentrum Nederlands heeft een evaluatieonderzoek uitgevoerd op negen scholen die het Programma Interactief Taalonderwijs

Nadere informatie

Begrijpend lezen groep 5 en 6

Begrijpend lezen groep 5 en 6 Begrijpend lezen groep 5 en 6 In groep 4 zijn de leerlingen al enigszins vertrouwd gemaakt met strategisch lezen. Vooral doordat de leerrkacht dit hardop denkend heeft voorgedaan. In groep 5 gaat u door

Nadere informatie

Al doende leren Een module voor trainers

Al doende leren Een module voor trainers Al doende leren Een module voor trainers Bijlagen: Powerpoint Een module voor trainers Handouts: Stappenplan internetgebruik (De Strategiekaart) Print van Powerpoint prestaties geld Parktijkopdrachten

Nadere informatie

COTEACHEN EN NIEUWSBEGRIP

COTEACHEN EN NIEUWSBEGRIP COTEACHEN EN NIEUWSBEGRIP STEUNPUNT ONDERWIJS. 2012-2013 Ad Kappen Wat is coteaching? Samen op basis van evenwaardigheid / gelijkwaardigheid een les opstellen, geven, analyseren. Coteachen is geen collegiale

Nadere informatie

Effectiviteit van leesmotivatie bevorderende interventies: Uitkomsten van een meta-analyse

Effectiviteit van leesmotivatie bevorderende interventies: Uitkomsten van een meta-analyse Effectiviteit van leesmotivatie bevorderende interventies: Uitkomsten van een meta-analyse Lisa van der Sande, Roel van Steensel, Wichor Bramer & Lidia Arends Congres Stichting lezen: 10 november 2016

Nadere informatie

PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 13-14-15

PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 13-14-15 Examenprogramma NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands in de maatschappij. NE/K/2 Basisvaardigheden De kandidaat kan

Nadere informatie

De ontwikkeling van effectieve leerstrategieën en metacognitieve vaardigheden. Nieuwegein, 10 november 2015

De ontwikkeling van effectieve leerstrategieën en metacognitieve vaardigheden. Nieuwegein, 10 november 2015 De ontwikkeling van effectieve leerstrategieën en metacognitieve vaardigheden Nieuwegein, 10 november 2015 Geef leerlingen een stuur! Even kennismaken Lineke van Tricht ECHA specialist in gifted education

Nadere informatie

voor het hoger beroepsonderwijs

voor het hoger beroepsonderwijs voor het hoger beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma dat

Nadere informatie

Stichting Kenniscentrum Peer Support. Peer Assisted Learning(PAL)

Stichting Kenniscentrum Peer Support. Peer Assisted Learning(PAL) Peer Support Stichting Kenniscentrum Peer Support Peer Assisted Learning(PAL) Leerlingen helpen elkaar bij de overgang van VMBO naar MBO, bij het leren en studeren op het MBO en in de stage 1 A.Transition

Nadere informatie

Taal 100: een werkwijze om de taalontwikkeling van kinderen in het basisonderwijs te verbeteren

Taal 100: een werkwijze om de taalontwikkeling van kinderen in het basisonderwijs te verbeteren Ronde 7 Jeanny Duyf & Jørgen Hofmans TeleacNOT Contact: Jeanny.duyf@teleacnot.nl Website met digitale boekenhoek voor groep 4 Kinderen pakken steeds minder zomaar een boek om te lezen en kunnen daardoor

Nadere informatie

Aanbod O2G2 Academie 2013-2014 www.o2g2.nl

Aanbod O2G2 Academie 2013-2014 www.o2g2.nl Uren (incl. Voorbereiding /oefenen) Planning Voor wie? 1. Esis voor leerkrachten Trainen van basisvaardigheden Esis op groepsniveau. In een computerlokaal met de gegevens van de eigen groep. 10 uur a.

Nadere informatie

Gewenst resultaat Wat wil(de) men bereiken? (PLAN-DO)

Gewenst resultaat Wat wil(de) men bereiken? (PLAN-DO) JAARPLAN 2016-2017 Beleidsterrein = heeft regie Gewenst resultaat Wat wil(de) men bereiken? (PLAN-DO) Behaald resultaat Wat is er bereikt? (CHECK) Toelichting bij resultaat persoonlijke noot Vervolg c.q.

Nadere informatie

Instructiekaarten. Speciale editie Bij Lesbrief Verkiezingskranten. lezenenschrijven.nl/verkiezingen

Instructiekaarten. Speciale editie Bij Lesbrief Verkiezingskranten. lezenenschrijven.nl/verkiezingen V Instructiekaarten Speciale editie Bij Lesbrief Verkiezingskranten lezenenschrijven.nl/verkiezingen Voorwoord Voor bij de Lesbrief Verkiezingskrant Tweede Kamer vind je hier een selectie van de Instructiekaarten

Nadere informatie

Experiment tegen schooluitval

Experiment tegen schooluitval Experiment tegen schooluitval De effecten van intensieve coaching Marc van der Steeg (CPB) Roel van Elk (CPB) Dinand Webbink (Erasmus Universiteit Rotterdam) Opzet presentatie 1. Aanleiding 2. De interventie

Nadere informatie

LEZEN EN DYSLEXIE 19-5-2016. Nicole Verkerk

LEZEN EN DYSLEXIE 19-5-2016. Nicole Verkerk LEZEN EN DYSLEXIE 19-5-2016 Nicole Verkerk Dyslexie en lezen. 1 is geen lekkere combinatie: Weinig dyslecten lezen voor hun plezier Lezen kost veel moeite: leestempo laag, vaak stukken overlezen, snel

Nadere informatie

Paper 3 Onderzoeksinstrumenten

Paper 3 Onderzoeksinstrumenten Paper 3 Onderzoeksinstrumenten Auteur: Erik de Vries Gonggrijp September/oktober 2014 1 Inhoudsopgave 1: samenvatting paper 1 blz. 22 2: beschrijving van de onderzoeksmethode blz. 22 Literatuur blz. 28

Nadere informatie

Beoordeling methodes Nederlands

Beoordeling methodes Nederlands Beoordeling methodes Nederlands Vanuit de invalshoek: is er een goede begrijpend leeslijn? Laure Galjart en Ankie Bakker (maart 2009, bijgewerkt juni 2010) Onderzoekje Vier methoden Nederlands: - Op Niveau

Nadere informatie

Item RTL4 journaal 3 oktober 2015 over Deltion afstandsleren

Item RTL4 journaal 3 oktober 2015 over Deltion afstandsleren Voorstellen M. Kiewiet MLI, Deltion College, Opleiding Verzorgenden H. Otten MSc, Deltion College, Opleiding Bouw-Infra Dr. W. J. Trooster, Windesheim Lectoraat Onderwijsinnovatie & ICT Item RTL4 journaal

Nadere informatie

EEN GOEDE WOORDENSCHAT: DE BASIS VOOR EEN GOEDE SCHOOLLOOPBAAN

EEN GOEDE WOORDENSCHAT: DE BASIS VOOR EEN GOEDE SCHOOLLOOPBAAN EEN GOEDE WOORDENSCHAT: DE BASIS VOOR EEN GOEDE SCHOOLLOOPBAAN Leren als een op taal gebaseerde activiteit is sterk afhankelijk van woordkennis. Lezers begrijpen niet wat ze lezen als ze de betekenis van

Nadere informatie

Dyslectische leerlingen richting het eindexamen: de rol van de docent

Dyslectische leerlingen richting het eindexamen: de rol van de docent Dyslectische leerlingen richting het eindexamen: de rol van de docent www.masterplandyslexie.nl Protocol Dyslexie VO Vakkaternen Interventieprogramma s Toetsen en Interventies in het VO. Technische maatjes

Nadere informatie

Effectief onderwijs. Onderzoek in vogelvlucht. ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg

Effectief onderwijs. Onderzoek in vogelvlucht. ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg Effectief onderwijs Onderzoek in vogelvlucht ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg Effectief onderwijs Veel onderzoek met verschillende onderzoeksopzetten in verschillende settings:

Nadere informatie

BLIKSEM: Begrijpend Leesinstructie Kan Strategisch én Motiverend

BLIKSEM: Begrijpend Leesinstructie Kan Strategisch én Motiverend Slavin, R.E. (1995). Cooperative learning. Theory, research and practice. Boston: Allyn and Bacon. Mienke Droop (a) & Willy van Elsäcker (b) (a) Expertisecentrum Nederlands (b) HCO Contact: M.Droop@taalonderwijs.nl

Nadere informatie

Samenvatting. De lat omhoog. 2012, 2013 en 2014. Technisch- en Begrijpend lezen. Woordenschat. Spelling. Rekenen

Samenvatting. De lat omhoog. 2012, 2013 en 2014. Technisch- en Begrijpend lezen. Woordenschat. Spelling. Rekenen 1 Samenvatting De lat omhoog 2012, 2013 en 2014 Technisch- en Begrijpend lezen Woordenschat Spelling Rekenen 2 Inleiding Voor het derde achtereenvolgende jaar zijn de onderwijsopbrengsten van de Cito-lovs

Nadere informatie

Lisbo Begrijpend Lezen

Lisbo Begrijpend Lezen Wat en waarom Lisbo Begrijpend Lezen Begrijpend lezen op de Tine Marcusschool Technisch lezen op orde Verzoek CPS mee te doen aan Lisbo-BL 9 SBO-scholen + 1 school cluster 2 (ESM) Binnen het taal-leesverbetertraject

Nadere informatie

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 Groep 7 en 8 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 85-95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 90% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen richten

Nadere informatie

STUDIEGIDS SPECIALISATIEMODULE. EXECUTIEVE FUNCTIES Groep B

STUDIEGIDS SPECIALISATIEMODULE. EXECUTIEVE FUNCTIES Groep B STUDIEGIDS 2016-2017 SPECIALISATIEMODULE EXECUTIEVE FUNCTIES Groep B Novilo is geaccrediteerd door: Leuk dat je geïnteresseerd bent in onze specialisatiemodule Executieve functies! In deze gids zetten

Nadere informatie

Genrekennis en het schrijven van vakteksten

Genrekennis en het schrijven van vakteksten Genrekennis en het schrijven van vakteksten Amos van Gelderen Kohnstamm Instituut, Universiteit van Amsterdam Lectoraat Taal, Hogeschool Rotterdam Werkconferentie Platform Taalgericht Vakonderwijs, Zeist

Nadere informatie

Advies voor goed onderwijs, organiseer je samen

Advies voor goed onderwijs, organiseer je samen Advies voor goed onderwijs, organiseer je samen KB BB GL/TL Een handreiking voor leerkrachten van groep 7 en 8 in het basisonderwijs, leerkrachten in het speciaal basisonderwijs en de docenten vmbo onderbouw

Nadere informatie

In dit vlot leesbaar boek vertaalt Kees Vernooy recente bevindingen uit de leeswetenschappen naar de onderwijspraktijk.

In dit vlot leesbaar boek vertaalt Kees Vernooy recente bevindingen uit de leeswetenschappen naar de onderwijspraktijk. Deze tekst is auteursrechterlijk beschermd Boek : Effectief omgaan met risicolezers Auteur : Dr. Kees Vernooy 2006, CPS www.cps.nl Bespreker : Els Van Doorslaer Datum : februari 2007 1. In een notendop

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM INHOUDSOPGAVE VOORWOORD ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM. Wat is BLIKSEM en voor wie is het bedoeld?.2 Wetenschappelijke onderbouwing.2. Wat is er bekend uit onderzoek naar effectieve begrijpend leesinstructie?.2.2

Nadere informatie

PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK DOORLOPENDE LEERLIJNEN LEZEN

PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK DOORLOPENDE LEERLIJNEN LEZEN AANSLUITING PO-VO ONTWIKKELING/ DIFFERENTIATIE PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK DOORLOPENDE LEERLIJNEN LEZEN Dit document bevat uitwerkingen van onderzoeksplannen die de leergemeenschap taal uit de ketenverbinding

Nadere informatie

STUDIEGIDS SPECIALISATIEMODULE. EXECUTIEVE FUNCTIES Groep A

STUDIEGIDS SPECIALISATIEMODULE. EXECUTIEVE FUNCTIES Groep A STUDIEGIDS 2016 2017 SPECIALISATIEMODULE EXECUTIEVE FUNCTIES Groep A Novilo is geaccrediteerd door: Leuk dat je geïnteresseerd bent in onze specialisatiemodule Executieve functies! In deze gids zetten

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school

Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school Wat is nu eigenlijk goed begrijpend leesonderwijs? Hoe ga ik om met verschillende leesniveaus? En hoe model ik begrijpend lezen

Nadere informatie

voor het middelbaar beroepsonderwijs

voor het middelbaar beroepsonderwijs voor het middelbaar beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma

Nadere informatie

De datateam methode: Onderzoek en praktijk

De datateam methode: Onderzoek en praktijk De datateam methode: Onderzoek en praktijk 10 maart, 2015 OCW, Den Haag Kim Schildkamp Cindy Poortman Anne Tappel Programma Opbrengtgericht werken (OGW) Belang van OGW Manier van OGW: de datateam methode

Nadere informatie

Seminar matching en selectie in het hoger onderwijs

Seminar matching en selectie in het hoger onderwijs Seminar matching en selectie in het hoger onderwijs Matching op Hogeschool Rotterdam Peter van Gulik, Hogeschool Rotterdam Djurre Holtrop, NOA / VU 1. Matching: Wat is het en wat mist het? 2. Onderzoek:

Nadere informatie

De meerkeuzevragen bij opdracht 2 zijn op dezelfde manier geformuleerd als de vragen in de toetsen van het Cito.

De meerkeuzevragen bij opdracht 2 zijn op dezelfde manier geformuleerd als de vragen in de toetsen van het Cito. Handleiding niveau A De blokles Na elke Nieuwsbegrip-cyclus van vijf weken volgt een blokles in de zesde week. De leerlingen passen in deze les alle strategieën toe. Ook maken ze een sleutelschema bij

Nadere informatie

MAAK ER WAT VAN. Gedragstraining voor leerlingen praktijkonderwijs

MAAK ER WAT VAN. Gedragstraining voor leerlingen praktijkonderwijs MAAK ER WAT VAN Gedragstraining voor leerlingen praktijkonderwijs Samenvatting Binnen het praktijkonderwijs aan licht verstandelijk gehandicapte jongeren is behoefte aan een doel- en resultaatgerichte

Nadere informatie

Schrijven groep 7-8. Didactische richtlijnen

Schrijven groep 7-8. Didactische richtlijnen Schrijven groep 7-8 Leerdoelen De leerlingen schrijven allerlei soorten teksten, waaronder verhalende, informatieve, directieve, beschouwende en argumentatieve teksten herkennen en gebruiken kenmerken

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT BOVENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT BOVENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT BOVENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Angelique van het Kaar Risbo Erasmus Universiteit Rotterdam 7 november 2012 Overzicht onderwerpen Training Didactische

Nadere informatie

Praktische handreikingen voor het leesonderwijs aan dove en slechthorende leerlingen

Praktische handreikingen voor het leesonderwijs aan dove en slechthorende leerlingen Praktische handreikingen voor het leesonderwijs aan dove en slechthorende leerlingen Siméa 16 april 2010 Loes Wauters en Annet de Klerk Professionalisering leerkracht D/SH Basiskennis PABO op gebied van

Nadere informatie

Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1

Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1 Ronde 2 Martine Braaksma & Gert Rijlaarsdam Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam Contact: braaksma@uva.nl Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1

Nadere informatie

Begrijpend Lezen APPRIS

Begrijpend Lezen APPRIS Begrijpend Lezen Inhoud Begrijpend lezen Doelen, voorwaarden, problemen en strategieën Modelen Voordoen, hardop denken, oefenen Doelen van begrijpend lezen Het vinden van informatie, het thema en de hoofdgedachte

Nadere informatie

Rekenen in het MBO

Rekenen in het MBO Rekenen in het MBO 1 2 Wat komt aan de orde? Actuele ontwikkelingen Rekenen in het MBO waarom eigenlijk? Rekenen in het MBO belangrijke aandachtspunten Rekenen in het MBO actuele ontwikkelingen waarom

Nadere informatie