Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid"

Transcriptie

1 Steunpunt Bestuurlijke Organisatie in Vlaanderen Spoor Financiën & Monitoring Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid Miekatrien STERCK Prof. Dr. Geert BOUCKAERT 2003 D/2004/10106/023 algemeen secretariaat - steunpunt beleidsrelevant onderzoek bestuurlijke organisatie vlaanderen E. VAN EVENSTRAAT 2 C - B-3000 LEUVEN BELGIE Tel: Fax:

2

3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. INLEIDING Situering van het onderzoek Methodologie Beschrijvende variabelen Initiatieven tot prestatiemeting Actoren betrokken bij prestatiemeting Proces van prestatiemeting Wet- en regelgeving met betrekking tot prestatiemeting Rapportering van prestatiegegevens Focus van prestatiemeting: wat wordt er gemeten? Audit en kwaliteitscontrole Gebruik van prestatiegegevens Structuur van het rapport PRESTATIEMETING IN DE AUSTRALISCHE FEDERALE OVERHEID Historisch overzicht van de hervormingen Actoren betrokken bij de hervormingen Proces van prestatiemeting Richtlijnen voor prestatiemeting Criteria voor goede indicatoren Criteria voor performance management Rapportering van de prestatiegegevens Outcome Statements: maatschappelijke effecten op portfolioniveau Portfolio Budget Statements: outputs en administered items op portfolioniveau Agency Annual Reports Focus van de prestatiegegevens: Wat wordt er gemeten? Audit en kwaliteitscontrole van de prestatiegegevens Gebruik van prestatiemeting Financiële cyclus: outcome budgeting Beleids- en beheerscyclus Sturing en verantwoording PERFORMANCE MANAGEMENT IN CANADIAN FEDERAL GOVERNMENT History and objectives of performance management reforms Actors involved in performance management Treasury Board Secretariat (TBS)

4 Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid Statistics Canada Standing Committee on Government Operations and Estimates Guidelines for monitoring and control Reporting performance information Departmental Performance Report Example: Natural Resources Canada Government-wide performance reporting Focus of monitoring: what is measured? Quality control and audit of performance information Use of performance information Financial cycle Policy and management cycle Accountability to parliament PERFORMANCE MANAGEMENT IN THE NETHERLANDS History and objectives of reform Actors involved in performance management reform Ministry of Finance, Division for Policy Instrumentation and Policy Evaluation Central Bureau of Statistics (CBS) Audit Court (Algemene Rekenkamer) Process of performance management Guidelines for performance management Reporting performance information Departmental level Government-wide level Focus of performance measurement: what is measured? Quality control and audit of performance information Use of performance information Financial cycle: outcome budgeting Policy and management cycle Accountability PERFORMANCE MANAGEMENT IN SWEDEN History and objectives of performance management reforms Actors involved in performance management reforms Ministry of Finance and Swedish National Financial Management Authority (ESV) Office of Public Management (Statskontoret) National Council for Quality and Development

5 Inhoudsopgave Statistics Sweden Ministries Agencies Agencies with a specific monitoring and evaluation task Swedish National Audit Office (Riksrevisionsverket) Process of performance planning and reporting Guidelines for performance management Reporting performance information Instruction Letter (Regleringsbrev) Annual Report Performance dialogue Financial benchmarking Official Statistics and the Statistical Yearbook of Sweden Focus of performance measurement: what is measured? Audit and quality control of performance information Use of performance information Steering and controlling agencies Budget Process Communication to citizens PRESTATIEMETING IN HET VERENIGD KONINKRIJK Historisch overzicht van de hervormingen Actoren betrokken bij de initiatieven tot prestatiemeting Proces van prestatiemeting Richtlijnen voor prestatiemeting Criteria voor goede prestatiemeetsystemen Criteria voor goede indicatoren Rapportering van de prestatiegegevens Public Service Agreements Service Delivery Agreements Delivery Plans and Delivery Reports Spring Departmental Report Departmental Annual Report and Accounts Focus van de prestatiegegevens: wat wordt er gemeten? Audit en kwaliteitscontrole van prestatiegegevens Gebruik van de prestatiegegevens Gebruik in de financiële cyclus: Spending Review Gebruik in de beleids- en beheerscyclus: business planning

6 Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid Gebruik in sturing en verantwoording PERFORMANCE MANAGEMENT IN THE UNITED STATES FEDERAL GOVERNMENT History and objectives of performance management reform Actors involved in performance management Office of Management and Budget (OMB) Principal Statistical Agencies Federal Committee on Statistical Methodology General Accounting Office (GAO) Process of performance management Guidelines for performance management Performance reporting Focus of performance measurement: what is measured? Outcome and output measures Human Capital Assessment and Accountability Framework Common Performance Measures Audit and quality control of performance information Use of performance information Budgetary decision making Internal management Congressional oversight CONCLUSIE: INTERNATIONALE TRENDS IN PRESTATIEMETING Initiatieven tot prestatiemeting: vormen van verandering Actoren betrokken bij de hervormingen Proces van prestatiemeting Wetgeving, regelgeving en richtlijnen Rapportering van prestatiegegevens Focus van prestatiemeting: wat wordt er gemeten? Audit en kwaliteitscontrole van prestatiegegevens Gebruik van prestatiegegevens Verband tussen prestatiemeting en boekhoudsystemen Functies van boekhouding en prestatiemeting Procedures van boekhouding en prestatiemeting Formattering van boekhouding en prestatiemeting Overzichtstabellen van het internationaal vergelijkend onderzoek naar prestatiemeting

7 Lijst met tabellen Lijst met tabellen Tabel 1-1: Operationalisering van de beschrijvende parameters in een set van variabelen voor de vergelijking van initiatieven tot prestatiemeting Tabel 1-2: Criteria voor goede indicatoren Tabel 1-3: Positionering van de meetsystemen in functie van de drie systeemdimensies Tabel 2-1: Evolutie van initiatieven tot prestatiemeting in de Commonwealth of Australia Tabel 2-2: Actoren betrokken bij de initiatieven tot prestatiemeting in de Australische Commonwealth Tabel 2-3: Proces van prestatiemeting in de Australische Commonwealth Tabel 2-4:Criteria voor performance management Tabel 2-5: Classificatie van resultaatgerichte hervormingen naar de functies die ze vervullen Tabel 2-6: Gebruik van prestatiegegevens in de Commonwealth of Australia Tabel 2-7: Structuur en inhoud van de begrotingsdocumenten in de Commonwealth of Australia...31 Table 3-1: History and objectives of performance management reforms in Canada Table 3-2: Criteria used in the assessment of the fairness and reliability of performance information. 38 Table 3-3: Structure of departmental performance reports Table 3-4: Natural Resources Canada Actual Expenditures by Strategic Outcomes and Activities Table 3-5: Quality of Life Indicators Table 4-1: History and objectives of performance measurement reforms in the Netherlands Table 4-2: Share of input-, activity-, output- and outcome measures in 2002 departmental budgets.. 52 Table 5-1: History of public sector reforms relevant for performance management in Sweden Table 5-2: Budget process and reporting process in Sweden Table 5-3: ESV assessment of the agencies financial management systems Table 5-4: Use of performance information in decision-making in Sweden Table 5-5: Number of retrievals from Sweden s statistical databases by subject area Tabel 6-1: Overzicht van de initiatieven tot prestatiemeting in het Verenigd Koninkrijk Tabel 6-2: Actoren betrokken bij de initiatieven tot prestatiemeting Tabel 6-3: Actoren betrokken bij het proces van prestatiemeting Tabel 6-4: Department of Education: Statement of Resources by Aims and Objectives Tabel 6-5: Verdeling van indicatoren in de Public Service Agreements Tabel 6-6: Structuur van de begroting van het Department of Education and Skills Table 7-1: History and objectives of performance management reform in the United States Table 7-2: President s Management Agenda Scorecards in July 2001 and September Table 7-3: Principle statistical agencies: budget and work force Table 7-4: Percentage of federal managers reporting having specific types of performance measures to a great or very great extent Table 7-5: Examples of Common performance measures Table 7-6: Use of performance information in decision-making in the United States Table 7-7: Evolution in the agency climate and the use of performance information in federal agencies Table 7-8: Percentage of Federal Managers who reported having outcome measures to a great or very great extent Table 7-9: Percentage of Federal Managers who reported having output measures to a great or very great extent Tabel 8-1: Overzicht van nationale statistiekinstellingen Tabel 8-2: Criteria voor goede indicatoren, prestatiemeetsystemen en rapportering Tabel 8-3: Vergelijking boekhoudsystemen met prestatiemeetsystemen

8

9 Lijst met figuren Lijst met figuren Figuur 1-1: Concept en timing van het onderzoek naar de modernisering van de beleids- en beheerscyclus en de financiële cyclus Figuur 1-2: Analytisch schema van de doelmatigheidsanalyse Figuur 1-3: Dimensies voor de evaluatie van een meetsysteem Figure 3-1: Average score on reporting principles for 2001 and Figuur 3-2: Assessments of Departmental Performance Reports Figure 3-3: Model for rating performance reports Figure 4-1: Step-by-step process of policy planning and performance measurement Figuur 6-1: Proces van performance management Figuur 6-2: Plannings- en rapporteringscyclus in het Verenigd Koninkrijk Figure 6-3: Business planning model Figure 7-1: The US federal government performance management process Figuur 8-1: Cyclus van planning en rapportering volgens het Kaderdecreet Bestuurlijk Beleid en het Ontwerp van Comptabiliteitsdecreet

10

11 Inleiding 1. Inleiding 1.1. Situering van het onderzoek De internationale vergelijking van initiatieven tot prestatiemeting situeert zich in een vijfjarig onderzoek binnen het Steunpunt Bestuurlijke Organisatie Vlaanderen naar de modernisering van de beleids- en beheerscyclus en de financiële cyclus. Deze studie beoogt verschillende doelstellingen. Ten eerste wordt er een internationale vergelijking gemaakt van hervormingen in de beleids- en beheerscyclus zoals de invoering van strategische planning en prestatiebegrotingen, prestatiemeting, beleidsevaluatie en performance audits. Nadat deze hervormingen in kaart gebracht zijn, wordt gezocht naar verklaringen voor het al dan niet slagen van deze veranderingen. Welke faal- en succesfactoren kunnen we formuleren voor de implementatie van resultaatgerichte hervormingen bij de overheid? Tenslotte kan het beschrijvend en verklarend onderzoek een inspiratiebron vormen om de Vlaamse situatie te interpreteren. Hoe kunnen we de buitenlandse beleids- en beheerspraktijken vertalen naar Vlaanderen? De finale doelstelling van dit onderzoek is dus op basis van wetenschappelijke bevindingen aanbevelingen te formuleren voor het Vlaamse moderniseringsproces. Nadat in 2002 een internationale vergelijking werd gemaakt van initiatieven met betrekking tot strategische planning en prestatiebegrotingen, kwam in 2003 de opvolging van het beleid en het beheer aan bod. Tegelijkertijd werd ook een inventarisatie gemaakt van boekhoudhervormingen (Scheers & Bouckaert, 2003). De verschillende componenten van de beleids- en beheerscyclus en de financiële cyclus worden beschreven en vergeleken aan de hand van drie parameters: functies, procedures en formatteringen. De volgende figuur illustreert het onderzoeksconcept. begroting planning 2002 F I P F I P 2003 II boekhouding F I P III monitoring F I P I 2004 audit F I P evaluatie F I P financiële cyclus beleids- en beheerscyclus Figuur 1-1: Concept en timing van het onderzoek naar de modernisering van de beleids- en beheerscyclus en de financiële cyclus. 11

12 Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid Het onderzoeksprogramma voor 2003 betreft de volgende drie onderzoeksvragen: I. Welke zijn de functies, procedures en formatteringen van prestatiemeetsystemen en in welke mate zijn ze afgestemd? II. Welke zijn de functies, procedures en formatteringen van boekhoudsystemen en in welke mate zijn ze afgestemd? (zie rapport: Internationale trends in de modernisering van de overheidsboekhouding) (Scheers & Bouckaert, 2003). III. In welke mate zijn de functies, procedures en formattering van de boekhoudsystemen en de prestatiemeetsystemen afgestemd? 1.2. Methodologie Het vergelijkend onderzoek naar prestatiemeting gebruikt de methodologie van een multiple case study. Het onderzoeksobject van deze studie beslaat de regeringswijde initiatieven tot prestatiemeting binnen de centrale of federale overheid in 6 OESO landen (Australië, Canada, Nederland, Zweden, Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten). Deze landen werden geselecteerd omdat zij reeds een lange traditie hebben inzake prestatiemeting. We maken gebruik van kwalitatieve onderzoeksmethoden zoals de literatuurstudie van primaire en secundaire documenten en interviews met ambtenaren betrokken bij de hervormingen Beschrijvende variabelen De beschrijving van de hervormingen van de beleids- en beheerscyclus gebeurt aan de hand van drie parameters: de functies, de procedures en de formattering van het systeem. Voor het onderzoek naar prestatiemeting, werden deze parameters verder geoperationaliseerd in een aantal beschrijvende variabelen. Deze set van variabelen is gebaseerd op deze gebruikt in het onderzoek naar prestatiemeting van Bouckaert, Hoet en Ulens en wordt in de volgende paragrafen verder toegelicht (Bouckaert, Hoet & Ulens, 2000: ). De volgende tabel geeft een overzicht van de set van variabelen die gebruikt worden in de multiple case study. Functies Procedures Formattering Initiatieven met betrekking tot prestatiemeting Gebruik van prestatiegegevens Actoren betrokken bij prestatiemeting: wie meet? Proces van prestatiemeting Wetgeving en regelgeving met betrekking tot prestatiemeting Audit en kwaliteitscontrole van prestatiegegevens Rapportering van prestatiegegevens Focus van prestatiemeting: wat wordt er gemeten? Tabel 1-1: Operationalisering van de beschrijvende parameters in een set van variabelen voor de vergelijking van initiatieven tot prestatiemeting Initiatieven tot prestatiemeting Om aan te vangen maken we een inventarisatie van de belangrijkste initiatieven met betrekking tot prestatiemeting. Hierbij wordt gefocust op regeringswijde hervormingen binnen de centrale overheid. 12

13 Inleiding Er wordt een overzicht gegeven van de historiek en de centrale doelstellingen van de veranderingen. In dit inleidende onderdeel worden de volgende vragen beantwoord: - Welke zijn de belangrijkste initiatieven met betrekking tot prestatiemeting? Welke hervormingen gingen hieraan vooraf? - Wat zijn de doelstellingen van de hervormingen? - Hoe verhouden de initiatieven zich tot andere moderniseringsprojecten? Actoren betrokken bij prestatiemeting Ten tweede wordt per land nagegaan welke actoren betrokken zijn bij de initiatieven rond prestatiemeting. Er zijn verschillende verantwoordelijkheden te onderscheiden: de voorbereiding, ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van algemeen beleid met betrekking tot prestatiemeting enerzijds en met betrekking tot het statistiekbeleid anderzijds. Hierbij kunnen dus zeer veel verscheiden actoren betrokken zijn. In het onderdeel Actoren betrokken bij prestatiemeting zullen de volgende vragen beantwoord worden: - Welke actoren zijn verantwoordelijk voor de voorbereiding, ontwikkeling en uitvoering van het algemeen beleid rond prestatiemeting? - In welke mate is het beleid rond prestatiemeting gedecentraliseerd? Welke rol spelen departementen en agentschappen in het proces van prestatiemeting? - Welke rol spelen externe actoren, zoals parlementaire commissies, rekenkamers, beroepsgroepen, andere overheden, in het beleid rond prestatiemeting? - Welke actoren zijn verantwoordelijk voor de voorbereiding, ontwikkeling en evaluatie van het algemene statistiekbeleid? Proces van prestatiemeting Het proces van prestatiemeting bestaat uit verschillende fasen. We kunnen de volgende basisstappen onderscheiden in het proces van prestatiemeting (Hatry, 1999): - Missie, doelstellingen en de doelgroep van het programma definiëren. - Outcomes en outputs formuleren - Outcome indicatoren en outputindicatoren ontwikkelen - Dataverzameling - Verwerking van gegevens, bijvoorbeeld uitsplitsingen en vergelijkingen - Analyse en rapportering van prestatiegegevens - Gebruik van prestatiegegevens Het proces van prestatiemeting staat niet op zich. Het is ingebed in de beleids- en beheerscyclus van de organisatie en mogelijks ook in de contractcyclus en de financiële cyclus. In de analyse van het proces van prestatiemeting in de selectie van OESO-landen komen de volgende vragen aan bod: - Hoe verloopt het proces van prestatiemeting? Welke verschillende fasen worden in dit proces onderscheiden? - In welke mate is het proces van prestatiemeting ingebed in de beleids- en beheerscyclus? 13

14 Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid - In welke mate is het proces van prestatiemeting ingebed in de financiële cyclus? - In welke mate is het proces van prestatiemeting ingebed in de contractcyclus? Wet- en regelgeving met betrekking tot prestatiemeting Ten vierde zullen we nagaan in welke mate de hervormingen verankerd zijn in wet- en regelgeving. Het is niet enkel van belang te weten of er een wettelijke of regelgevende basis is voor prestatiemeting, maar ook hoe concreet de vereisten voor prestatiemeting zijn vastgelegd. De graad van detail van de wet- en regelgeving kan variëren van de algemene vereiste van beleids- en beheersopvolging en de verantwoordelijkheid hiervoor tot specifieke criteria voor prestatiemeting en rapportering. Om de wet- en regelgeving met betrekking tot prestatiemeting te beschrijven, beantwoorden we de volgende vragen: - Zijn de initiatieven met betrekking tot prestatiemeting wettelijk verankerd? - Welke regelgeving bestaat er met betrekking tot prestatiemeting? - Welke handleidingen bestaan er voor prestatiemeting? - Zijn er criteria voor goede prestatiemeetsystemen en goede indicatoren geformuleerd? Rapportering van prestatiegegevens Nadat de data verzameld, geanalyseerd en verwerkt zijn, worden ze gerapporteerd. De rapportage van prestatiegegevens kan variëren naargelang het document waarin ze gerapporteerd worden, de frequentie van rapportering en de openbaarheid van de rapportering. Bij de beschrijving van de rapportering van prestatiegegevens komen de volgende vragen aan bod: - In welke documenten worden de prestatiegegevens gerapporteerd? - Op welk niveau worden de prestatiegegevens gerapporteerd (organisatieniveau? niveau van het beleidsdomein? regeringswijd niveau?) - Aan wie worden de prestatiegegevens gerapporteerd? Zijn ze publiek toegankelijk? - Met welke frequentie worden de prestatiegegevens gerapporteerd? - Worden de financiële en niet-financiële gegevens geïntegreerd of apart gerapporteerd? In welke mate wordt het verband gelegd tussen de financiële en de niet-financiële gegevens? Focus van prestatiemeting: wat wordt er gemeten? Wat is de focus van de prestatiemeetsystemen die ontwikkeld worden? Welke verschillende indicatoren worden gemeten? Er kunnen indicatoren ontwikkeld worden voor het ganse spectrum van middelen, activiteiten, prestaties en effecten. Hierbij dient een onderscheid gemaakt te worden tussen enkelvoudige grootheden (middelen, activiteiten, prestaties en effecten) en samengestelde grootheden (efficiëntie, effectiviteit en kosteneffectiviteit). De indicatoren worden gehecht aan een hiërarchie of cascade van doelstellingen. De onderstaande figuur geeft weer hoe de verschillende 14

15 Inleiding indicatoren van het MAPE-spectrum geplaatst kunnen worden ten opzichte van de doelstellingen van de overheid, de financiële beleidsruimte en de maatschappelijke behoeften. financiële beleidsruimte behoeften strategische doelstellingen operationele doelstellingen effectiviteit middelen activiteiten prestaties effecten efficiëntie zuinigheid kosteneffectiviteit omgeving Figuur 1-2: Analytisch schema van de doelmatigheidsanalyse (Bouckaert, Van Reeth, Auwers & Verhoest, 1997:39) In het internationaal vergelijkend onderzoek wordt de focus van prestatiemeting onderzocht aan de hand van de volgende vragen: - Binnen welke hiërarchie van doelstellingen worden de indicatoren gesitueerd? - In welke mate worden er middelen, activiteiten, prestaties of effecten gemeten en gerapporteerd in de jaarverslagen? - Worden er ook samengestelde grootheden zoals efficiëntie, effectiviteit en kosteneffectiviteit gemeten en gerapporteerd in de jaarverslagen? - In welke mate is er een kloof tussen wat is voorgeschreven in wet- en regelgeving en wat er daadwerkelijk gemeten en gerapporteerd wordt? Audit en kwaliteitscontrole Om een prestatiemeetsysteem te kunnen gebruiken als instrument in de financiële cyclus, de beleidsen beheerscyclus en de contractcyclus is het van cruciaal belang dat de prestatiegegevens van een goede kwaliteit zijn. Dit kan gegarandeerd worden door de invoering van kwaliteitscontroles en audits. De audit van prestatiegegevens kan enerzijds gezien worden als een onderdeel van de performance audit of het doelmatigheidsonderzoek dat nagaat of de toegewezen middelen op een zuinige, efficiënte en effectieve wijze worden benut. Barzelay daarentegen beschouwt de audit van 15

16 Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid prestatiegegevens als een apart type van audit (Barzelay, 1997). De methodologie van de audit van prestatiegegevens lijkt sterk op deze van de financiële audit, maar toch zijn er een aantal belangrijke verschilpunten zoals het niet zuiver kwantitatief karakter van prestatiegegevens, het belang van interpretatie, de onzekerheid over de kwaliteit van externe bronnen en het gebrek aan algemeen aanvaarde standaarden voor prestatierapportering. We zullen de audit en kwaliteitscontrole van prestatiegegevens vergelijken in de 6 OESO-landen aan de hand van de volgende vragen: - Welke actoren zijn betrokken bij de audit en kwaliteitscontrole van prestatiegegevens? - Is er een statutaire bevoegdheid om prestatiegegevens te auditen? Behoort de audit van prestatiegegevens tot de bevoegdheid om performance audits uit te voeren? - Gebeurt de audit en kwaliteitscontrole van prestatiegegevens systematisch of eerder ad hoc? - Wat is het onderzoeksobject van de audit (indicatoren? prestatiemeetsystemen? rapportage van prestatiegegevens?) Voor prestatiemeting bestaan er tot op heden geen internationaal aanvaarde standaarden zoals dat wel het geval is voor boekhouding en audit. Het is belangrijk een onderscheid te maken tussen criteria voor goede prestatiemeetsystemen enerzijds en criteria voor goede indicatoren anderzijds. Bouckaert maakte een inventarisatie van de verschillende criteria voor goede indicatoren die in de literatuur gebruikt worden. Criterium Meetbaar Uniform over de tijd Beschikbaarheid van gegevens Accuraatheid Begrijpbaar Omvattend Congruent met andere gegevens Reproduceerbaar Objectief Keuzevrijheid Tastbaar Homogeen Controleerbaar Kost van de datacollectie Directheid van de meting Uniek, mutueel exclusief Definieert proceskarakteristieken Definieert kwaliteitskarakteristieken Missiegeoriënteerd Ontraadt ongewenst gedrag Usilaner & Soniat X X X X X X X X Hatry Hurst Van de Kar X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X Tabel 1-2: Criteria voor goede indicatoren (Bouckaert & Auwers, 1999). Bij de evaluatie van een goed prestatiemeetsysteem moet men drie dimensies in beschouwing nemen: de legitimiteit, de functionaliteit en de validiteit. Naarmate de legitimiteit, de validiteit en de functionaliteit hoog of laag zijn, onderscheidt men de volgende scenario s. 16

17 Inleiding Functionaliteit Technische validiteit en betrouwbaarheid 3 7 Legitimiteit Figuur 1-3: Dimensies voor de evaluatie van een meetsysteem (Bouckaert & Auwers, 1999: 69). Type PMS Validiteit Legitimiteit Functionaliteit 1. Doemscenario Laag Laag Laag 2. Pragmatisch Laag Laag Hoog 3. Symbolisch Laag Hoog Laag 4. Rethorisch en pragmatisch Laag Hoog Hoog 5. Technocratisch Hoog Laag Laag 6. Technocratisch en pragmatisch Hoog Laag Hoog 7. Technocratisch en rethorisch Hoog Hoog Laag 8. Globaal optimum Hoog Hoog Hoog Tabel 1-3: Positionering van de meetsystemen in functie van de drie systeemdimensies (Bouckaert & Auwers, 1999: 68) Gebruik van prestatiegegevens Prestatiegegevens kunnen gebruikt worden voor verschillende doeleinden. Ten eerste kunnen prestatiegegevens de financiële cyclus meer resultaatgericht maken door de invoering van prestatiebegrotingen, kostenanalytische boekhoudingen en de audit daarvan. Ten tweede hebben prestatiegegevens een rol te spelen in de beleids- en beheerscyclus, bij de beleidsvoorbereiding, de beleidsuitvoering en het intern management en bij de beleidsevaluatie en de doelmatigheidsaudit. Tenslotte kunnen prestatiegegevens gebruikt worden in sturings- en verantwoordingsrelaties: tussen de overheid en de burger als klant, tussen de overheid en de burger als burger, tussen verschillende overheden, tussen parlement en regering, tussen administratie en minister, tussen administratie en verzelfstandigde organisaties, tussen het topmanagement en organisatieafdelingen, teams en/of individuele personeelsleden. Om het gebruik van prestatiegegevens in verschillende landen te onderzoeken, zullen we de doelstellingen van de initiatieven tot prestatiemeting vergelijken met de gerealiseerde effecten, voor zover deze reeds zijn vast te stellen. Hierbij stellen we de volgende vragen: - Welke verschillende gebruiksvormen beoogde men met de invoering van de prestatiemeting? - In welke toepassingen worden de prestatiegegevens daadwerkelijk gebruikt? - In welke mate worden de prestatiegegevens gebruikt in de financiële cyclus? 17

18 Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid - In welke mate worden de prestatiegegevens gebruikt in de beleids- en beheerscyclus? - In welke mate worden de prestatiegegevens gebruikt in sturings- en verantwoordingsrelaties? 1.4. Structuur van het rapport In de volgende zes hoofdstukken worden de resultaten gerapporteerd van de landenstudies naar prestatiemeting. In hoofdstuk twee komen de initiatieven tot prestatiemeting van de federale overheid in Australië aan bod. Het derde hoofdstuk bespreekt de case van de Canadese federale overheid. Ook in Nederland is men reeds lange tijd actief in de opvolging van beleid en beheer. Hoofdstuk vier gaat hierop dieper in. Het Zweedse verhaal wordt verteld in hoofdstuk vijf. Het zesde en het zevende hoofdstuk bespreken respectievelijk de initiatieven in het Verenigd Koninkrijk en in de federale overheid van de Verenigde Staten. Tot slot worden in hoofdstuk acht de verschillende cases vergeleken op hun gelijkenissen en verschillen en toetsen we de bevindingen aan de Vlaamse situatie. In het concluderend hoofdstuk wordt ook aandacht besteed aan het verband tussen initiatieven tot prestatiemeting en boekhoudhervormingen. 18

19 Prestatiemeting in de Australische federale overheid 2. Prestatiemeting in de Australische federale overheid The Australian Public Service focuses on achieving results and managing performance (Public Service Act 1999) Performance information is the currency of accountability (Australian National Audit Office (ANAO), 1996 pp.5-6) 2.1. Historisch overzicht van de hervormingen Initiatief Periode Doelstellingen Het Financial Management Improvement Program (FMIP) Besluitvorming, management en evaluatie op basis van outputs en outcomes: - Corporate planning - Prestatie informatie - Systematische programma-evaluatie Corporate Management Jaren 80 - Verbeterde coördinatie - Verhoogde efficiëntie en effectiviteit - Versterkte ministeriële controle op departementen en agentschappen - Verbeterde verantwoording Program Performance Statements to Parliament Rapportering van prestatie-informatie aan het parlement Task Force on Management Improvement De Financial Management and Accountability Act (FMA Act) Evaluatie van een decennium management hervormingen Het regelgevende, boekhoudkundige en aansprakelijkheidsraamwerk uitwerken voor het beheren van geld en eigendom van de Commonwealth - De verantwoordelijkheden en de bevoegdheden van de Minister van Financiën als beheerder van de schatkist - verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de Chief Executive of Agencies voor efficiënt, effectief en ethisch management bepalen De Auditor-General Act De administratie en de aansprakelijkheid van de publieke sector van de Commonwealth verbeteren door onder andere het uitvoeren van performance audits Oprichting Department of Finance and Administration Integratie van bevoegdheden inzake financiën en overheidsmanagement in één departement Public Service Act Wettelijk kader bieden voor de tewerkstelling, het personeelsmanagement en het leidinggeven van ambtenaren - Bepaling van de bevoegdheden, het takenpakket en de verantwoordelijkheden van de agentschapshoofden, de Public Service Commissioner en de Merit Protection Commissioner - Bepalingen van de rechten en plichten van ambtenaren - Kader bieden voor een politiek neutrale, efficiënte en effectieve public service Accrual-based Outcomes & Outputs Budgeting and Reporting Framework Generalised Performance Management Framework 1996 (beslist) Het raamwerk wil het publieke beslissingsproces en de publieke verantwoording focussen op drie hoofdelementen: outcomes, outputs and administered items, en prestatie-indicatoren - Delegeren van het financieel, prestatie- en risk management naar de agentschappen toe - De agentschappen voldoende flexibiliteit geven om op de meest effectieve en efficiënte manier bij te dragen tot de outcomes - De transparantie verhogen van de overheidsuitgaven door het geven van informatie over kosten en prestaties Geïntegreerd geheel van strategieën en activiteiten ter afstemming van de doelstellingen en performantie op het niveau van de organisatie, teams en individuen Tabel 2-1: Evolutie van initiatieven tot prestatiemeting in de Commonwealth of Australia. 19

20 Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid Reeds sinds de jaren 80 vatte men in Australië aan met de modernisering van het overheidsmanagement. De belangrijkste realisaties op het vlak van performance management in de jaren 80 werden verwezenlijkt in het Financial Management Improvement Program. Het Financial Management and Improvement Program kadert in een nood aan een besparingen. De doelstellingen van deze hervormingen waren tweërlei. Enerzijds was het de bedoeling om de controle op de uitgaven te versterken door de invoering van een expenditure control framework. Dit framework voorziet de invoering van een driejarige tijdshorizon in de begroting (forward estimates system), een decentralisatie van begrotingsbeslissingen naar portfolio ministers en een financiële responsabilisering van de manager. Anderzijds beoogde het Financial Management Improvement Program ook meer het verband te leggen tussen financiële en niet-financiële informatie door de invoering van Program Management and Budgeting. De besluitvorming, het management en de beleidsevaluatie werden gefocust op outputs en outcomes. Hiertoe werden er programmastructuren, prestatiemeetsystemen en systemen van beleidsevaluatie ontwikkeld. Andere belangrijke initiatieven in de jaren 80 waren het Corporate Management en de rapportering van prestatiegegevens aan het parlement aan de hand van Program Performance Statements. In de jaren 90 werd verder gebouwd op de hervormingsbeweging van de jaren 80. In de hervormingen van de jaren 90 staat het Accrual-based Outcomes & Outputs Framework centraal. De invoering van het Accrual-based Outcomes & Outputs Framework heeft een dubbele bedoeling. Enerzijds wil men het interne beheer van de agentschappen verbeteren door een algemeen kader te creëren waarbinnen de agentschappen hun eigen corporate governance, beheers- en rapporteringsystemen kunnen ontwikkelen. Anderzijds beoogt men met dit kader een verbetering van de externe rapportering van de agentschappen aan de regering en een meer transparante verantwoording aan het parlement en aan de burgers. De invoering van het Accrual-based Outcomes & Outputs Framework draagt bij tot de modernisering van financiële en beheersprocessen door de afstemming van prestaties op maatschappelijke effecten, de reductie van de beheerscomplexiteit, de verbeterde kwaliteit van besluitvorming, de verhoogde transparantie van het beheer en de verbeterde verantwoording aan de hand van prestatiegegevens (Department of Finance and Administration, 2000a p.6). Het Accrual-based Outcomes & Outputs Framework werd in 1997 wettelijk verankerd in de Financial Management and Accountability Act Deze wet regelt het boekhoudkundig kader, het financieel management en de bevoegdheden van de Chief Executives voor de centrale overheid en agentschappen zonder rechtspersoonlijkheid. De Commonwealth Authorities & Companies Act 1997 regelt het financieel kader voor de agentschappen met rechtspersoonlijkheid. Het Accrual-based Outcomes & Outputs Framework werd geïmplementeerd in Op het vlak van Human Resources Management was vooral de Public Service Act belangrijk omdat deze een wettelijk kader biedt voor het personeelsmanagement en een afbakening maakt van de bevoegdheden van de agentschapshoofden. 20

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004 Studiedag De modernisering van het begroten in België Brussel, 11 mei 2004 Internationale trends in overheidsbegroten Prof. dr. Geert Bouckaert A. Internationale trends Inhoud 1. Gebruik van prestatiegegevens

Nadere informatie

Workshop Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Tweede Editie

Workshop Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Tweede Editie Steunpunt Bestuurlijke Organisatie Vlaanderen Workshop Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Tweede Editie Evoluties in resultaatgericht financieel management in Canada en Nederland

Nadere informatie

De modernisering van de controlepiramide vanuit internationaal perspectief

De modernisering van de controlepiramide vanuit internationaal perspectief De modernisering van de controlepiramide vanuit internationaal perspectief prof. dr. Geert Bouckaert Brussel, 12 mei 2005 INSTITUUT VOOR DE OVERHEID 1 Structuur van de presentatie 1. Inleiding 2. Externe

Nadere informatie

Spoor Financieel Management

Spoor Financieel Management Inhoud Spoor Financieel Management INTERNATIONAAL VERGELIJKEND ONDERZOEK NAAR DE MODERNISERING VAN DE FINANCIELE CYCLUS EN DE BELEIDS- EN BEHEERSCYCLUS: BEGROTING EN PLANNING Bram SCHEERS Miekatrien STERCK

Nadere informatie

Workshop: Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Australische en Britse praktijken in resultaatgericht financieel management

Workshop: Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Australische en Britse praktijken in resultaatgericht financieel management Steunpunt Beleidsrelevant onderzoek Bestuurlijke Organisatie Vlaanderen Spoor financieel management & monitoring Workshop: Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Australische en Britse

Nadere informatie

Evoluties in resultaatgericht financieel management in Zweden

Evoluties in resultaatgericht financieel management in Zweden Workshop Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Derde editie Evoluties in resultaatgericht financieel management in Zweden Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Brussel 21 februari

Nadere informatie

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers?

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Prof. Dr. Werner Bruggeman www.bmcons.com De High Performance Organisatie Kenmerken van hoogperformante organisaties (Manzoni): 1. High level of

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Indicatoren voor overheidsbeleid: historiek, begrippen en trends

Indicatoren voor overheidsbeleid: historiek, begrippen en trends VEP-studiedag Indicatoren als grondstof voor het opvolgen en evalueren van beleid 18 februari 2009 Indicatoren voor overheidsbeleid: historiek, begrippen en trends Dries Verlet & Luc Deschamps Studiedienst

Nadere informatie

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Inhoud van de presentatie Waarom dit onderzoek? Opzet van het onderzoek

Nadere informatie

Hans D Hondt Kabinetschef van de Minister-president van de Vlaamse regering

Hans D Hondt Kabinetschef van de Minister-president van de Vlaamse regering Hans D Hondt Kabinetschef van de Minister-president van de Vlaamse regering Nieuwe start Nieuwe rol opnemen Onzekerheden Spelregels bepalen Goede afspraken maken goede vrienden Elk zijn eigen rol - politiek

Nadere informatie

Copyright Stork N.V. 1

Copyright Stork N.V. 1 Management, een praktisch framework Taking up the challenge of optimizing your asset performance Stork Management Solutions Global Expertise Partner Complete, end-to-end solution Dedicated professionals

Nadere informatie

Imec case. E-performance management. www.kluweropleidingen.be

Imec case. E-performance management. www.kluweropleidingen.be Imec case E-performance management 1. Performance management proces 2. Business case en support 3. Functionele vereisten aan het systeem 4. Van design naar implementatie 5. Resultaten p. 2 IPM definitie

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Balanced Scorecard fvv Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Het CAF Model FACTOREN RESULTATEN 1. Leiderschap 3. Human Resources Management 2. Strategie & Planning

Nadere informatie

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016 Financial Control Framework Van data naar rapportage Inhoudsopgave Even voorstellen Doel van de workshop Positie van Finance & Control Inrichting van management

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

Waarde creatie door Contract Management

Waarde creatie door Contract Management Waarde creatie door Contract Management Value Next voor opdrachtgever en opdrachtnemer Herman van den Hoogen M: 06-53.96.36.14 www.hoogen- Procurement.com Nick Piscaer M: 06-37.60.03.12 nick.piscaer@ziggo.nl

Nadere informatie

Inhoudstafel. Kwaliteit in de publieke sector. Deel 1. Voorwoord...i. Algemene inleiding... 1 Leeswijzer... 3. Inleiding... 7

Inhoudstafel. Kwaliteit in de publieke sector. Deel 1. Voorwoord...i. Algemene inleiding... 1 Leeswijzer... 3. Inleiding... 7 Voorwoord....................................................i Algemene inleiding........................................... 1 Leeswijzer.............................................. 3 Deel 1 Kwaliteit

Nadere informatie

De Beheersovereenkomst Contract of kompas? Werken en samenwerken op basis van een beheersovereenkomst

De Beheersovereenkomst Contract of kompas? Werken en samenwerken op basis van een beheersovereenkomst De Beheersovereenkomst Contract of kompas? Werken en samenwerken op basis van een beheersovereenkomst 1. Doel en voordelen van een B.O. 2. Hoe doel en voordelen zeker stellen? Integratie planningscycli

Nadere informatie

WERKGROEP. comply or explain PRACTICALIA. Datum: 30 november 2015. EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem. Nederlands en Frans

WERKGROEP. comply or explain PRACTICALIA. Datum: 30 november 2015. EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem. Nederlands en Frans WERKGROEP comply or explain PRACTICALIA Datum: 30 november 2015 Locatie: Timing: Taal: EY, De Kleetlaan 2, 1831 Diegem 14u00 17u00 Nederlands en Frans DOELSTELLING Het finale doel is om betere inzichten

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Perceptie als gids en katalysator voor het verbeteren van ICT waarde en performance

Perceptie als gids en katalysator voor het verbeteren van ICT waarde en performance Perceptie als gids en katalysator voor het verbeteren van ICT waarde en performance 2011 Perceptie Als Leidraad Voor Verbeteringen Perceptie is realiteit. Perceptie is persoonlijk. Perceptie is leidend

Nadere informatie

Workshop: Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Tweede editie Evoluties in resultaatgericht management in Canada en Nederland

Workshop: Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Tweede editie Evoluties in resultaatgericht management in Canada en Nederland Steunpunt Beleidsrelevant onderzoek Bestuurlijke Organisatie Vlaanderen Spoor financieel management & monitoring Workshop: Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Tweede editie Evoluties

Nadere informatie

Imec case. E-performance management. 1. Performance management proces. 2. Business case en support. 3. Functionele vereisten aan het systeem

Imec case. E-performance management. 1. Performance management proces. 2. Business case en support. 3. Functionele vereisten aan het systeem Imec case E-performance management 1. Performance management proces 2. Business case en support 3. Functionele vereisten aan het systeem 4. Van design naar implementatie 5. Resultaten p. 2 1 Performance

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN drs. A.L. Roode Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juni 2006 Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) Auteur: drs. A.L. Roode Project:

Nadere informatie

De meerjarige ondernemingsplannen binnen de Vlaamse overheid Les plans d entreprises pluriannuels au sein de l administration Flamande

De meerjarige ondernemingsplannen binnen de Vlaamse overheid Les plans d entreprises pluriannuels au sein de l administration Flamande De meerjarige ondernemingsplannen binnen de Vlaamse overheid Les plans d entreprises pluriannuels au sein de l administration Flamande Martin Ruebens Secretaris-generaal Departement Kanselarij en Bestuur

Nadere informatie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Peter Lelie Europese Commissie - DG EMPL 7-Oct-09 Directoraat-Generaal for Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Gelijke Kansen Eenheid Sociale

Nadere informatie

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement Programma 14 november middag Risicomanagement Modellen Strategisch risicomanagement Kaplan 1www.risicomanagementacademie.nl 2www.risicomanagementacademie.nl Risicomanagement modellen Verscheidenheid normen

Nadere informatie

Kwaliteit in Wessanen. ISO 9001 en 14001 certificatie

Kwaliteit in Wessanen. ISO 9001 en 14001 certificatie Kwaliteit in Wessanen ISO 9001 en 14001 certificatie Inhoud 1. Introductie Wessanen 2. Waarom kwaliteit een speerpunt is 3. De routekaart 4. Het certificatieproces 5. De verbeteringen vasthouden 6. Naar

Nadere informatie

Ontwikkeling van een Verkeersveiligheidsmonitor. Diederik Tirry (KULEUVEN SADL)

Ontwikkeling van een Verkeersveiligheidsmonitor. Diederik Tirry (KULEUVEN SADL) Ontwikkeling van een Verkeersveiligheidsmonitor Diederik Tirry (KULEUVEN SADL) Het Steunpunt Verkeersveiligheid verricht in opdracht van de Vlaamse Overheid beleidsrelevant, wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

ONTWERP VAN DECREET. houdende wijziging van diverse bepalingen inzake financiën en begroting als gevolg van het bestuurlijk beleid

ONTWERP VAN DECREET. houdende wijziging van diverse bepalingen inzake financiën en begroting als gevolg van het bestuurlijk beleid Stuk 825 (2005-2006) Nr. 1 Zitting 2005-2006 28 april 2006 ONTWERP VAN DECREET houdende wijziging van diverse bepalingen inzake financiën en begroting als gevolg van het bestuurlijk beleid 1879 FIN Stuk

Nadere informatie

Functiebeschrijving. Staat aan het hoofd van de organisatie en geeft op basis hiervan leiding aan alle medewerkers van de organisatie

Functiebeschrijving. Staat aan het hoofd van de organisatie en geeft op basis hiervan leiding aan alle medewerkers van de organisatie Functie Graadnaam: secretaris Functienaam: secretaris Afdeling: Dienst: Functiefamilie: strategisch leidinggevende Functionele loopbaan: decretale graad Subdienst: Code: Doel van de entiteit De gemeente

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Prestatiemeting op maat:

Prestatiemeting op maat: PRESTATIEMETING Drs. K.B.M. Bessems is recent als bedrijfseconoom afgestudeerd aan de Universiteit van Tilburg. Drs. J.M.C. Niederer (niederer@telenet.be) is werkzaam in de controllerspraktijk en heeft

Nadere informatie

Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril. Eddy Guilliams 1 april 2014

Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril. Eddy Guilliams 1 april 2014 Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril Eddy Guilliams 1 april 2014 Agenda Interne controle/ organisatiebeheersing en audit Wie zijn we? Doelstellingen en monitoring in de leidraad organisatiebeheersing

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

De transparante compliance keten. De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR

De transparante compliance keten. De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR De transparante compliance keten De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR De maatschappelijke context (verandert) Control framework In control Trust TAX als deel van CR/MVO Governance Transparency

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

EPD in the cloud. Workshop informatieveiligheidsconsulenten FOD VG 5/12/2013

EPD in the cloud. Workshop informatieveiligheidsconsulenten FOD VG 5/12/2013 EPD in the cloud Workshop informatieveiligheidsconsulenten FOD VG 5/12/2013 ICT:... van tool naar strategie Strategische implicaties Administratieve functies Medisch- Individualisatie technische patiëntbenadering

Nadere informatie

Business Case: HRM Meten, ROI en Credibiliteit

Business Case: HRM Meten, ROI en Credibiliteit Business Case: HRM Meten, ROI en Credibiliteit 25 Oktober 2011 Meindert Giessen 1 1. De reis 2 2009 Practice leader HR & Organisational Effectiveness Bredere HR-vraagstukken, niet gefocust op 1 HR deeldomein

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Corporate Governance Reglement

Corporate Governance Reglement Corporate Governance Reglement N.V. VSH Foods Corporate Governance Reglement april 2011 1 van 9 Algemeen Dit document is een handleiding voor de inrichting van de Corporate Governance voor N.V. VSH Foods

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

SBOV Fiscaliteit en Begroting Spoor B3

SBOV Fiscaliteit en Begroting Spoor B3 SBOV Fiscaliteit en Begroting Spoor B3 Effecten van een prestatiebegroting Vanuit een internationaal perspectief W. Joris Prof. dr. G. Bouckaert KULeuven Instituut voor de Overheid September 2011 Inhoudstafel

Nadere informatie

Wat is Sales Benchmarking?

Wat is Sales Benchmarking? benchmarking Wat is Sales Benchmarking? Sales Benchmarking vergelijkt de belangrijkste Sales prestatie indicatoren van uw organisatie met die van uw directe- en indirecte concurrenten. Benchmarking vindt

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

inhoudsopgave naar een strategy driven hr beleid 1. Inleiding...4 1.1 Het historisch perspectief... 5

inhoudsopgave naar een strategy driven hr beleid 1. Inleiding...4 1.1 Het historisch perspectief... 5 Deel i naar een strategy driven hr beleid 1. Inleiding...4 1.1 Het historisch perspectief... 5 2. Strategisch HR beleid...8 2.1 Van strategie naar instrument... 9 3. Meten is weten...13 4. Ken- en stuurgetallen

Nadere informatie

VEP Studiedag 2009: Plaats en rol van indicatoren bij beleidsnota s, beheersovereenkomsten en convenanten. Gelijkenissen en verschillen.

VEP Studiedag 2009: Plaats en rol van indicatoren bij beleidsnota s, beheersovereenkomsten en convenanten. Gelijkenissen en verschillen. VEP Studiedag 2009: Plaats en rol van indicatoren bij beleidsnota s, beheersovereenkomsten en convenanten. Gelijkenissen en verschillen. In welk breder verhaal passen de indicatoren waarmee jullie werken?

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie 1 De Organisatie Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met een uitgebreide expertise in business-

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

Wat kleurt de invulling van het PMO

Wat kleurt de invulling van het PMO Wat kleurt de invulling van het PMO PMO Congres 13-3-2014 Michiel Dijkman PgMP Opbouw presentatie 1. Mijn achtergrondkleur 2. De eerste keer 3. Wat kleurt het succes 4. Wat kleurt de plaats 5. Wat kleurt

Nadere informatie

Interne controle en risicobeheer

Interne controle en risicobeheer COMMISSIE CORPORATE GOVERNANCE PRIVATE STICHTING Interne controle en risicobeheer Richtlijnen in het kader van de wet van 6 april 2010 en de Belgische Corporate Governance Code 2009 Hulpdocument voor het

Nadere informatie

HR beleid zichtbaar maken door indicatoren. Edgard Meuleman Managing Consultant

HR beleid zichtbaar maken door indicatoren. Edgard Meuleman Managing Consultant HR beleid zichtbaar maken door indicatoren Edgard Meuleman Managing Consultant SD Worx Organisatiestructuur KMO GO AS Overheid Internationaal Competence & Consultancy Divisie Aanvullend Aanbod Research

Nadere informatie

EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012. 29 mei 2012

EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012. 29 mei 2012 EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' 1 MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012 2 DE STRATEGY-TO-PERFORMANCE GAP (MANKINS EN STEELE) 3 37% Gemiddelde prestatie verliezen

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

Functieprofiel: Teamleider Functiecode: 0203

Functieprofiel: Teamleider Functiecode: 0203 Functieprofiel: Teamleider Functiecode: 0203 Doel Plannen en organiseren van de werkzaamheden en aansturen van de medewerkers binnen een team, binnen het vastgestelde beleid van een overkoepelende eenheid

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

Practitioner s Certificate in IT Service Management: Agree & Define (based on ITIL )

Practitioner s Certificate in IT Service Management: Agree & Define (based on ITIL ) Exameneisen Practitioner s Certificate in IT Service Management: Agree & Define (based on ITIL ) Publicatiedatum 1-3-2008 Startdatum 1-3-2007 Doelgroep IT Service Management Practitioner: Agree & Define

Nadere informatie

Trefdag ZORG. Meer resultaten. door strategische inzet. van middelen

Trefdag ZORG. Meer resultaten. door strategische inzet. van middelen Trefdag ZORG Meer resultaten door strategische inzet van middelen September 2013 Francis Manas fm@amelior.be Herkenbaar? Aantal projecten neemt toe Projecten zonder link met doelen organisatie: geen fit

Nadere informatie

Service Level Agreement (SLA)

Service Level Agreement (SLA) Service Level Agreement (SLA) Marcel Spruit Wat is een SLA Een SLA (Service Level Agreement) is een schriftelijke overeenkomst tussen een aanbieder en een afnemer van bepaalde diensten. In een SLA staan,

Nadere informatie

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

HET GAAT OM INFORMATIE

HET GAAT OM INFORMATIE Aan leiding C OB IT HET GAAT OM INFORMATIE Informatie is belangrijk voor het functioneren van een organisatie Informatie wordt gegenereerd, gebruikt, bewaard, ontsloten, verwijderd Informatietechnologie

Nadere informatie

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA LINCOLN STEFFENS I have seen the future and it works IiP = Meer dan Opleiden! (veel meer.) Recent Onderzoek Informeel Leren ( Research voor Onderwijs &

Nadere informatie

Tools voor verdere versterking van examencommissies

Tools voor verdere versterking van examencommissies Tools voor verdere versterking van examencommissies 9 maart 2016 dr.ir. Ludo van Meeuwen mr. Esther de Brouwer Welkom Wat gaan we doen? voorstelronde trainers voorstelronde trainers/deelnemers naam functie

Nadere informatie

Snel naar ISO20000 met de ISM-methode

Snel naar ISO20000 met de ISM-methode Snel naar ISO20000 met de ISM-methode Cross-reference Datum: 16 oktober 2012 Versie: 1.0 Auteur: J. van Bon Integrated Service Management Snel naar ISO20000 met de ISM-methode! Organisaties moeten, door

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, KONINKRIJK BELGIE 1000 Brussel, Zetel : Ministerie van Justitie Poelaertplein 3 Tel. : 02/504.66.21 tot 23 Fax : 02/504.70.00 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER O. ref. : 10

Nadere informatie

MoP Foundation training

MoP Foundation training MoP Foundation training Tijdens onze MoP Foundation training maakt u op inspirerende wijze kennis met MoP en leert u MoP toepassen op uw eigen portfolio. Onder leiding van onze expert trainers wordt het

Nadere informatie

ISO 20000 @ CTG Europe

ISO 20000 @ CTG Europe ISO 20000 @ CTG Europe 31/10/2007 mieke.roelens@ctg.com +32 496266725 1 Agenda 31 oktober 2007 Voorstelling Project Business Case: Doel & Scope Projectorganisatie Resultaten assessments en conclusies De

Nadere informatie

KBC Belastingstrategie 2014

KBC Belastingstrategie 2014 KBC Belastingstrategie 2014 INLEIDING: DOELSTELLINGEN en OPDRACHT 1 1) Algemeen doel van de KBC Belastingstrategie KBC GROEP handelt als een VERANTWOORDELIJKE BELASTINGBETALER gebaseerd op een professioneel

Nadere informatie

.U.Leuven Instituut voor de Overheid niversiteit Antwerpen niversiteit Gent ogeschool Gent. www.steunpuntbov.be

.U.Leuven Instituut voor de Overheid niversiteit Antwerpen niversiteit Gent ogeschool Gent. www.steunpuntbov.be .U.Leuven Instituut voor de Overheid niversiteit Antwerpen niversiteit Gent ogeschool Gent www.steunpuntbov.be Doelstelling Het verbeteren van de kwaliteit van het management, bestuur en beleid van de

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding Proces cultuur De klant komt eerst Zorg dat je altijd waarde toevoegt Moedig eigen initiatief aan Geef medewerkers ruimte Moedig teamwerk aan Beloon team prestaties Werk

Nadere informatie

Ad Hoc rapportage of constante sturing. Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive

Ad Hoc rapportage of constante sturing. Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive 1 Ad Hoc rapportage of constante sturing Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive Agenda 2 Wie zijn wij? Duurzaam ondernemen / Informatie voorziening. Veranderende inzichten. Knelpunten

Nadere informatie

DRS HÜLYA TÜRKSEVER PROF DR FINN WYNSTRA ARNOUT KROOK DEPARTMENT OF MANAGEMENT OF TECHNOLOGY AND INNOVATION PURCHASING AND SUPPLY MANAGEMENT

DRS HÜLYA TÜRKSEVER PROF DR FINN WYNSTRA ARNOUT KROOK DEPARTMENT OF MANAGEMENT OF TECHNOLOGY AND INNOVATION PURCHASING AND SUPPLY MANAGEMENT DEPARTMENT OF MANAGEMENT OF TECHNOLOGY AND INNOVATION DRS HÜLYA TÜRKSEVER PROF DR FINN WYNSTRA PURCHASING AND SUPPLY MANAGEMENT ARNOUT KROOK NEDERLANDSE SPOORWEGEN CONCERN INKOOP NRS SEMINAR UTRECHT, 24

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

HR in control. In 7 stappen de inzet van Human Capital optimaal. Dominica Diensten

HR in control. In 7 stappen de inzet van Human Capital optimaal. Dominica Diensten HR in control In 7 stappen de inzet van Human Capital optimaal. Doel en stappen In 7 stappen de personeels- en organisatieontwikkeling afgestemd. Handvatten voor: Opleidingsbehoefte Performancemanagement,

Nadere informatie

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie.

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie. FUNCTIE: Directeur POC AFKORTING: DIR AFDELING: Management 1. DOELSTELLINGEN INSTELLING De doelstellingen staan omschreven in het beleidsplan POC. Vermits de directie de eindverantwoordelijkheid heeft

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Contract Management Dag 2015

Contract Management Dag 2015 Contract Management Dag 2015 De relatie maakt de prestatie DEEL 2; Contract Management bij industriële onderhouds contracten Opdrachtgever en Opdrachtnemer een betere nachtrust? Contract Management Herman

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Het gerecht Het resultaat: weten dat u met de juiste dingen bezig bent. Alles is op een bepaalde manier meetbaar.

Nadere informatie

Contractmanagement voor Software-ontwikkeling

Contractmanagement voor Software-ontwikkeling Contractmanagement voor Software-ontwikkeling Presentatie PIANO / NEVI Regionale bijeenkomst Den Haag nieuwe inzichten in contracteren en besturen November 2009 Marcel Blommestijn 2 Doel van deze presentatie

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Wat is een bedrijf? 17. Inleiding 14

Inhoud. Deel 1 Wat is een bedrijf? 17. Inleiding 14 Inhoud Inleiding 14 Deel 1 Wat is een bedrijf? 17 1 Bedrijf en bedrijfskunde 19 1.1 Het bedrijf 20 1.1.1 Organisatie, bedrijf en onderneming 20 1.1.2 Bedrijven zijn organisaties 22 1.1.3 De eenvoudige

Nadere informatie

Duurzame integratieve kwaliteitszorg. Andre Vyt

Duurzame integratieve kwaliteitszorg. Andre Vyt Duurzame integratieve kwaliteitszorg Andre Vyt Kernaspecten Hoe integreren we alle relevante aspecten in ons kwaliteitsbeleid? Hoe integreren we het kwaliteitsbeleid in onze dagelijkse werking? Wat zijn

Nadere informatie

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz Group Director, QHSE 11 September 2014. ABOUT US FTS Hofftrans Oil transportation

Nadere informatie

PROMs kwaliteit van leven onderdeel van DICA-registraties

PROMs kwaliteit van leven onderdeel van DICA-registraties PROMs kwaliteit van leven onderdeel van DICA-registraties C.Fransman Patient audit manager Inhoud 1. DICA 2. Methodiek 3. PROMs 4. Showcase darmkanker Auditing Inzicht in kwaliteit Feedback voor zorgverleners

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie