De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen."

Transcriptie

1 De symfonie Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen.

2

3

4 Welke van deze symfonieën spreekt je het meest aan en waarom? Welke van deze symfonieën spreekt je het minst aan en waarom? Vul aan de hand van de cd-hoezen dit schema aan: De symfonie 1. Bezetting: 2. Aantal delen: Tempo van elk deel: 3. Duur: Kortste voorbeeld: Langste voorbeeld: Een beetje geschiedenis Het woord symfonie komt uit het Grieks en betekent samen klinken. De voorvader van de symfonie is de sinfonia, een vorm uit Italië die als ouverture voor een opera diende. Deze sinfonia had drie delen: een snel, een traag en weer een snel deel. Deze ouvertures hadden muzikaal gezien weinig te maken met de opera die erop volgde, dus begon men al snel sinfonia s uit te voeren als zelfstandige stukken. In de klassieke periode ( ) kreeg de symfonie zijn uiteindelijke vorm. Vooral Jozef Haydn speelde hierin een grote rol: hij schreef minstens 104 symfonieën en wordt dan ook de vader van de symfonie genoemd. Ook W.A. Mozart was een belangrijke symfonieëncomponist: hij schreef er 41. In de romantiek ( ) zag men alles wat grootser: het orkest werd veel groter en de symfonieën werden ook veel langer. Beethoven vormt de overgang tussen de klassieke en

5 romantische periode: zijn eerste symfonie duurt 23 minuten, zijn laatste 67 minuten. Men begon ook iets meer vrijheid te nemen: zo telt Beethovens 6 e symfonie 5 delen in plaats van 4 en doet er in zijn 9 e symfonie ook een koor mee. Na Beethoven begon de symfonie echt lang te duren: Mahler schreef symfonieën van wel 105 minuten. Bezetting Een symfonie wordt gespeeld door een symfonisch orkest. Hierin zijn de vier instrumentengroepen aanwezig: strijkers, houtblazers, koperblazers en slagwerk. Soms wordt het orkest nog aangevuld met instrumenten die niet tot deze groepen behoren, zoals de piano en de harp. Het symfonisch orkest ten tijde van Mozart zag er zo uit. Geef alle instrumentengroepen hun eigen kleur. Het orkest is daarna veel gegroeid. Hieronder zie je een groot symfonisch orkest. Kleur ook hier de instrumentengroepen.

6 Beluister het eerste deel van de symfonie nr. 41 van W.A. Mozart. Nummer de instrumentengroepen in volgorde van belangrijkheid. houtblazers koperblazers strijkers slagwerk Beluister het eerste deel van de Unvollendete Symfonie van Franz Schubert. Zijn de verhoudingen tussen de instrumentengroepen hetzelfde? Partituur Een partituur van een symfonie ziet er vrij ingewikkeld uit, omdat ze door een heel orkest gespeeld moet worden. Bekijk de partituur van de 5 e symfonie van Beethoven. Schrijf bij elke lijn de Nederlandse naam van het instrument dat bedoeld wordt. Duid de verschillende instrumentengroepen aan op de partituur. In welke toonaard staat dit stuk? Toch hebben sommige instrumenten een andere voortekening. Dit zijn de transponerende instrumenten. Transponerende instrumenten Bij een aantal instrumenten klinkt er een andere noot dan er geschreven staat. Bij velen van hen klink alles bijvoorbeeld één toon lager dan wat er op de partituur staat. Dit noemen we transponerende instrumenten. Wie? Vooral hout- en koperblazers zijn transponerend. De belangrijkste transponerende instrumenten zijn: de klarinet, de saxofoon, de trompet, de cornet en de hoorn. Hoe werkt het? Als een instrument in sib staat (zoals bijvoorbeeld de klarinet), dan klinkt er een sib als de klarinet een do speelt. Wat er klinkt is dus één toon lager dan de genoteerde muziek. Dus kan je deze tabel aanvullen:

7 Notatie Do Mi Lab Fa Klank Sib De componist moet voor een instrument in si mol de hele partij dus een toon hoger schrijven. Meestal wordt voor stemming van een instrument de letterbenaming van de noot gebruikt. De klarinet staat dus in Bes. Een altsaxofoon staat in Es (= ). De toon zal dus een lager klinken. Er bestaat ook een klarinet in Es. Hier is de klank hoger dan de notatie. Dit instrument zal dus een hoger klinken dan wat er genoteerd staat. Waarom? Vroeger hadden instrumenten veel minder kleppen en ventielen, waardoor ze veel minder noten konden spelen. Instrumentisten hadden voor elke toonaard een ander instrument, waardoor ze op elk instrument andere grepen moesten instuderen. Dit was een enorme klus, daarom liet men de componisten het werk doen: bij transponerende instrumenten blijven de grepen hetzelfde, maar de klank verandert. Beethoven gebruikt in deze symfonie klarinetten in Sib. Als deze klarinetten een do spelen, klinkt er een. Alles klinkt dus een lager. De toonaard die werkelijk klinkt is. Schrijf de eerste vier maten van de klarinetpartij zoals ze werkelijk zal klinken. Stel dat deze partij moet gespeeld worden door saxofoons in Es. Als zij een do spelen, klinkt er een. Alles klinkt dus een lager. Om dezelfde klank te bekomen, moeten we de partij van hierboven dus een hoger/lager schrijven. De toonaard wordt dan. Schrijf de vier maten van hierboven voor saxofoon in Es.

8 Vier delen 1 e deel: een levendige sonatevorm Luister naar het eerste deel van de 5 e symfonie van Beethoven. Het motief van het 2 e thema wordt drie keer achter elkaar gespeeld door verschillende instrumenten, in de re-expositie zelfs vier keer. Welke? Duid dit motief ook aan in de partituur (enkel voor de expositie). Expositie Re-expositie In welke toonaard staat het tweede thema? Welke contrasten hoor je tussen het eerste en het tweede thema? Welk instrument speelt een solo in de re-expositie?

9 Begin thema 1:

10 Begin thema 2:

11 Een rustig tweede deel Het tweede deel van een symfonie is meestal langzaam, met een meditatief karakter. Beluister een tweede deel uit een symfonie en schrijf of teken hieronder waaraan deze muziek je doet denken: Een dansje als derde deel Het derde deel was oorspronkelijk een menuet: een dans in (maatsoort) met als vorm, namelijk. Later werd dit menuet vervangen door een scherzo. Dit is sneller dan een menuet en heeft een schertsend karakter. De vorm bleef wel hetzelfde: scherzo - - scherzo. Beluister het derde deel van enkele symfonieën. Hoor je een menuet of een scherzo? 1 2 3

12 Een feestelijk vierde deel Het vierde deel vormt doorgaans een spectaculaire afsluiter. Het heeft geen vaste vorm, maar het rondo en de variatievorm worden hier vaak voor gebruikt. Luister naar het laatste deel van symfonie nr.88 van J. Haydn. Hoe vaak hoor je dit fragment?

De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen.

De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen. De symfonie Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen. Welke van deze symfonieën spreekt je het meest aan en waarom? Welke van deze symfonieën spreekt je het minst

Nadere informatie

Luister naar de muziekfragmenten en verbind de juiste bezetting met elk orkest.

Luister naar de muziekfragmenten en verbind de juiste bezetting met elk orkest. Met z n allen samen! Toeters en kloppers Er zijn drie soorten orkesten die enkel uit blazers en slagwerk bestaan. Samen worden deze orkesten hafabra genoemd, naar de eerste letters van hun naam. Luister

Nadere informatie

De toonhoogte wordt hierbij bepaald door de lipspanning van de speler en de lengte van de buis.

De toonhoogte wordt hierbij bepaald door de lipspanning van de speler en de lengte van de buis. De aerofonen Inleiding Alle aerofonen hebben een luchtstroom nodig om klank te laten ontstaan. Meestal gebeurt dit doordat de speler in zijn instrument blaast, maar dat hoeft niet! Ken jij aërofonen die

Nadere informatie

Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810.

Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810. Classicisme 1. Wanneer? Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810. Dit is de periode van de industriële revolutie. De technologie en de wetenschap kennen een grote

Nadere informatie

Toonhoogte. Toonaarden Groot of klein

Toonhoogte. Toonaarden Groot of klein Toonhoogte Een klank ontstaat door trilling. Een snaar, een riet, een trommelvel, wordt aan het trillen gebracht, en deze trilling doet ook luchtdeeltjes trillen, waardoor het geluid zich voortplant. Hoe

Nadere informatie

Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810.

Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810. Classicisme 1. Wanneer? Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810. Dit is de periode van de industriële revolutie. De technologie en de wetenschap kennen een grote

Nadere informatie

Aan de slag bij het orkest

Aan de slag bij het orkest Aan de slag bij het orkest Een introductie van het symfonieorkest Groep 7-8 en VO onderbouw Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Introductie van het symfonieorkest

Nadere informatie

Het Symfonie orkest. Lessuggestie bovenbouw: Lesdoelen: Lesopbouw:

Het Symfonie orkest. Lessuggestie bovenbouw: Lesdoelen: Lesopbouw: Lessuggestie bovenbouw: Het Symfonie orkest Lesdoelen: Kinderen maken kennis met klassieke muziek. Ze weten welke instrumenten er in een symfonieorkest te vinden zijn. De kinderen kunnen de verschillende

Nadere informatie

Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding

Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Introductie van het symfonieorkest

Nadere informatie

Een computer met internet, geluidsapparatuur en een beamer, groot scherm of digibord.

Een computer met internet, geluidsapparatuur en een beamer, groot scherm of digibord. VOORBEREIDEND LESMATERIAAL BIJ PIETER ROELF JEUGDCONCERT NOOTTOCHT Les 1 Het symfonieorkest Groep 6/7/8 Doelstelling Benodigd materiaal Ruimte en opstelling Organisatorische voorbereiding Aan het einde

Nadere informatie

Voorwoord voor docenten

Voorwoord voor docenten Voorwoord voor docenten Dit is de eerste versie van de lesmethode van het Leerorkest in Amsterdam. In de toekomst willen we deze methode graag nog verder uitwerken met extra oefeningen, werkbladen en een

Nadere informatie

Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6

Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6 Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6 Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6 1.1. Lied allemaal voor jou tekst & muziek: Jennemieke Snijders 3 Opdracht 1.1.a. Omcirkel

Nadere informatie

Website Repetitiebezoek philharmonie zuidnederland

Website Repetitiebezoek philharmonie zuidnederland Website Repetitiebezoek philharmonie zuidnederland Groep 7-8 en VO onderbouw Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Repetitiebezoek groep 7-8 en VO Onderbouw.

Nadere informatie

Voorwoord voor docenten

Voorwoord voor docenten Voorwoord voor docenten Dit is de eerste versie van de lesmethode van het Leerorkest in Amsterdam. In de toekomst willen we deze methode graag nog verder uitwerken met extra oefeningen, werkbladen en een

Nadere informatie

Liedvormen. Liedvormen

Liedvormen. Liedvormen Liedvormen - Stel dat je maar een kort liedje mag zingen of spelen. Bij welk van deze stukken kan je maar een deel ervan zingen, zonder dat het vreemd klinkt? Duid deze onderverdelingen aan op de partituur.

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2003

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2003 Examenopgaven VO-MVO-C 2003 tijdvak 1 maandag 19 mei 09.00 11.00 uur MUZIEK C Naam kandidaat Kandidaatnummer anwijzingen voor de kandidaat: 1 Van 9.00-9.10 uur heb je de tijd om de vragen in te zien. 2

Nadere informatie

De variatievorm. Soorten variaties. Luistervoorbeelden. Johann Pachelbel: Canon in D

De variatievorm. Soorten variaties. Luistervoorbeelden. Johann Pachelbel: Canon in D De variatievorm Stel: je hebt een thema geschreven waar je erg tevreden over bent. Of je vindt een bestaand liedje prachtig. Dan kan je hierop variaties schrijven: je verandert het tempo, het ritme, de

Nadere informatie

In Evacuate the dancefloor van Cascada wordt een langer motief gebruikt. Meteen daarna wordt een variatie gespeeld.

In Evacuate the dancefloor van Cascada wordt een langer motief gebruikt. Meteen daarna wordt een variatie gespeeld. Naam:.... Klas:. Herhalen is iets nog een keer spelen zonder er iets aan te veranderen. Als je in een muziekstuk het motief alleen maar herhaalt, wordt het wel een beetje saai. Daarom maakt een componist

Nadere informatie

REIMSREISJE. Lesmateriaal

REIMSREISJE. Lesmateriaal REIMSREISJE Lesmateriaal LES 1 OPDRACHT 1: WAT IS...? Bekijk het filmpje Opera, wat is dat? Hierin zie je wie en wat er allemaal nodig is om een opera te maken. Wat is een opera eigenlijk? A Een voorstelling

Nadere informatie

De didactische analyse van partituren: Rococo-Concerto voor klarinet en piano Jurriaan Andriessen (1973) Eerste deel

De didactische analyse van partituren: Rococo-Concerto voor klarinet en piano Jurriaan Andriessen (1973) Eerste deel De didactische analyse van partituren: Rococo-Concerto voor klarinet en piano Jurriaan Andriessen (1973) Eerste deel A. Basisschema voor de analyse van de partituur 1. Macroscopisch A. Componist 1. Historische

Nadere informatie

Voor polyfone muziek bestaan er een aantal specifieke vormen. De belangrijkste daarvan zijn de canon en de fuga.

Voor polyfone muziek bestaan er een aantal specifieke vormen. De belangrijkste daarvan zijn de canon en de fuga. Polyfone muziek Inleiding Polyfonie is een Grieks woord dat letterlijk veel klank betekent. Het wordt gebruikt voor meerstemmige muziek waarbij elke stem zelfstandig is. Er is dus niet één melodie met

Nadere informatie

Muziek. Elke tijd heeft zijn eigen vormen

Muziek. Elke tijd heeft zijn eigen vormen Muziek Elke tijd heeft zijn eigen vormen Klassieke Sonate / Symfonie Eerste deel; snel en dramatisch (met sonatevorm) Tweede deel; langzaam en lyrisch. Liedvorm of thema met variaties contrasterende toonsoort

Nadere informatie

Slaven in Florida Verhalenwedstrijd voor GROEP 5-8 BASISONDERWIJS DOCENTENHANDLEIDING

Slaven in Florida Verhalenwedstrijd voor GROEP 5-8 BASISONDERWIJS DOCENTENHANDLEIDING Lesdoel Leerlingen verdiepen zich in het thema slavernij en in een compositie van Frederick Delius: Florida Suite. Dit muziekstuk is geïnspireerd op muziek van de slaven. Met deze achtergrondkennis en

Nadere informatie

Alice in Wonderland.

Alice in Wonderland. Groep: 5/6 Thema: Alice in Wonderland Inhoud: Deze les is gemaakt ter voorbereiding van de voorstelling door Philharmonie Zuidnederland i.s.m. theatergezelschap Het Laagland. De gebruikte filmfragmenten

Nadere informatie

Ken uw Klassiekers 2013-2014. in desingel

Ken uw Klassiekers 2013-2014. in desingel Ken uw Klassiekers 2013-2014 in desingel wo 25 sep 2013 Camerata Bern olv. Antje Weithaas p.2 vr 11 okt 2013 B Rock olv. Bejun Mehta p.4 do 14 nov 2013 Le Concert Olympique p.6 wo 19 mrt 2014 Le Concert

Nadere informatie

Informatie voor docent: Les 1

Informatie voor docent: Les 1 Informatie voor docent: Les 1 a. Eigen antwoord. b. De Eerste Wereldoorlog: Stravinsky verbleef in de jaren voor de oorlog al een aantal maanden per jaar in Zwitserland met zijn familie. Door de Eerste

Nadere informatie

Toelatingsexamen LUISTERVAARDIGHEDEN

Toelatingsexamen LUISTERVAARDIGHEDEN ANTWOORDEN Toelatingsexamen blad Conservatorium Utrecht - Bmus-klassiek LUISTERVAARDIGHEDEN 206 OPDRACHT : omcirkel het voorgespeelde fragmentje A B 2A 2B A B 4A 4B OPDRACHT 2: geef de maatsoort van de

Nadere informatie

algemene muziekleer voor het schriftelijke examen ALGEMENE MUZIEKLEER VOOR HET D-EXAMEN

algemene muziekleer voor het schriftelijke examen ALGEMENE MUZIEKLEER VOOR HET D-EXAMEN ALGEMENE MUZIEKLEER VOOR HET D-EXAMEN 1 INHOUDSOPGAVE MAATSOORTEN... 3 - ENKELVOUDIG SAMENGESTELD REGELMATIG en ONREGELMATIG... 3 VORMLEER - DE LIEDVORM... 4 VORMLEER - DE POPSONG... 5 VORMLEER - HET MENUET...

Nadere informatie

Een explosie van klankkleuren

Een explosie van klankkleuren Een explosie van klankkleuren 1. Historische achtergrond Hieronder staan enkele stellingen over eigenschappen van instrumenten of bezettingen. Wat zijn de gevolgen voor de componist? a. Op een klavecimbel

Nadere informatie

DE INSTRUMENTENTOCHT. Muiekale voorseling van het Noord Nederlands Orket voor kinderen in groep 3 en 4 LESMATERIAAL

DE INSTRUMENTENTOCHT. Muiekale voorseling van het Noord Nederlands Orket voor kinderen in groep 3 en 4 LESMATERIAAL DE INSTRUMENTENTOCHT Muiekale voorseling van het Noord Nederlands Orket voor kinderen in groep 3 en 4 LESMATERIAAL Beste docent, Binnenkort geven een acteur en vier musici van het Noord Nederlands Orkest

Nadere informatie

ANTWOORDBLAD B-EXAMEN SLAGWERK THEORIE 2017 LUISTERVRAGEN

ANTWOORDBLAD B-EXAMEN SLAGWERK THEORIE 2017 LUISTERVRAGEN ANTWOORDBLAD B-EXAMEN SLAGWERK THEORIE 2017 LUISTERVRAGEN Je hoort het liedje Sweet Home Alabama. A. Met wat voor een Instrument begint dit liedje? Punten 1 Gitaar B. In welke maat begint de Drummer te

Nadere informatie

METROPOLE ORKEST IN DE KLAS

METROPOLE ORKEST IN DE KLAS V1.1-2/5/2014 DOCENTENHANDLEIDING METROPOLE ORKEST IN DE KLAS Op maandag 12 mei gaat het Metropole Orkest een deel van hun repetitie voor het concert Games in Concert live uitzenden (streamen) voor scholieren.

Nadere informatie

Liefde voor muziek. Deze bundel is van:

Liefde voor muziek. Deze bundel is van: Liefde voor muziek Deze bundel is van: Hou jij van muziek? Zeker weten! Op de radio hoor je elke dag leuke liedjes. Maar er is ook muziek die een beetje anders klinkt: klassieke muziek. Ze wordt niet gespeeld

Nadere informatie

2 punten. 3 punten. 4 punten. 1 punt. 3 punten

2 punten. 3 punten. 4 punten. 1 punt. 3 punten Speel het vierde stuk uit één van je boeken. Hoeveel verschillende tonen kennen we. 1 2 Schrijf in ritme het woord pianoleerling in kwarten en achtsten. Is dit het ritme van Kortjakje, Vader Jacob, Zie

Nadere informatie

Bij het muzikaal spelen wordt gebruik gemaakt van dynamiek en articulatie.

Bij het muzikaal spelen wordt gebruik gemaakt van dynamiek en articulatie. Muzikaliteit en ritmiek Muzikaliteit is emotie toevoegen aan tonen en de verbanden van tonen. Emotie uit zich heel verschillend: van droevig tot agressief en van gevoelloos tot romantisch. Bij het muzikaal

Nadere informatie

Bekijk het introductiefilmpje op de homepagina en lees het onderstaande verhaal hierbij.

Bekijk het introductiefilmpje op de homepagina en lees het onderstaande verhaal hierbij. Docentenhandleiding Vuurvogel Het Balletorkest Beste docent, Wat fijn dat u naar De Vuurvogel van Het Balletorkest komt kijken. In dit document vindt u de handleiding voor alle lessen rondom dit concert.

Nadere informatie

De hele noot Deze noot duurt 4 tellen

De hele noot Deze noot duurt 4 tellen HERHALING KLAS 1. In de eerste klas heb je geleerd hoe je een melodie of een ritme moet spelen. Een ritme is een stukje muziek dat je kunt klappen of op een trommel kunt spelen. Een ritme bestaat uit lange

Nadere informatie

Eindexamen muziek vwo 2007-I

Eindexamen muziek vwo 2007-I Beoordelingsmodel J.H. Schein - Da Jakob vollendet hatte 1 maximumscore 1 één van de volgende: Soms is het (eerste) interval stijgend, soms dalend. Soms is het interval een secunde, soms een terts. ook

Nadere informatie

MOWGLI VAN DE WOLVENHORDE LESMAP

MOWGLI VAN DE WOLVENHORDE LESMAP MOWGLI VAN DE WOLVENHORDE LESMAP DE KOPERBLAZERS (voor DKO) In deze les komen de verschillende instrumentengroepen aan bod. Er wordt dieper in gegaan op de koperblazers: welke instrumenten zijn koperblazers,

Nadere informatie

Impressionisme. Wanneer? Kenmerken van muziek uit het impressionisme

Impressionisme. Wanneer? Kenmerken van muziek uit het impressionisme Impressionisme Wanneer? Aan het einde van de negentiende eeuw lopen verschillende stijlen door elkaar. Je had de postromantiek in Duitsland, die verder gingen in romantische stijl met vooral Wagner als

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 22 juni uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 22 juni uur Muziek Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak Dinsdag juni.0 6.00 uur 9 99 Opgavenboekje Examennummer... Naam... Dit examen bestaat uit 54 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven

Nadere informatie

Luister met je hart - Lesbrief Muziekproject van Markant

Luister met je hart - Lesbrief Muziekproject van Markant Luister met je hart - Lesbrief Muziekproject van Markant Dit muziekproject van Markant is bestemd voor leerlingen van groep 3 en wordt door Cultuurwijzer aangeboden binnen het cultuurmenu muziek schooljaar

Nadere informatie

les 1 The sunshine doel

les 1 The sunshine doel 44 Moet je doen muziek groep 7 les 1 zingen luisteren spelen vastleggen bewegen The sunshine De les begint met het zingen van een zomers lied over activiteiten in de zon. Daarna beelden de leerlingen met

Nadere informatie

De Klassieken. Rudolf Rasch Voorzitter KOD

De Klassieken. Rudolf Rasch Voorzitter KOD De Klassieken De klassieke muziek (met kleine letters) bestrijkt een groot deel van ons muzikale verleden, maar er is een korte periode die bekend staat als de Klassieke Periode (met hoofdletters): de

Nadere informatie

concertavond dankzij de Business seat-formule

concertavond dankzij de Business seat-formule @ Inne Helsen Een onvergetelijke concertavond dankzij de Business seat-formule Ook dit seizoen heeft het orkest een aantal aantrekkelijke formules voor u klaar om uw professionele contacten, klanten of

Nadere informatie

neumenschrift notatie als geheugensteun met kleine tekentjes die enkel verloop melodie aangeven, maar geen ritme of absolute toonhoogte

neumenschrift notatie als geheugensteun met kleine tekentjes die enkel verloop melodie aangeven, maar geen ritme of absolute toonhoogte Muziekgeschiedenis samenvatting lessenserie 1 Les 1 Middeleeuwen (500 1450) 476 Val van westelijk Romeinse rijk Kerk neemt centrale rol in Feodaal stelsel (leenstelsel) ±600 paus Gregorius de Grote en

Nadere informatie

Hagelandse Academie voor Muziek en Woord OEFENINGEN BOEK L2 NAAM:... Hagelandse Academie voor Muziek en woord - AMV L 2 - Oefeningenboek p.

Hagelandse Academie voor Muziek en Woord OEFENINGEN BOEK L2 NAAM:... Hagelandse Academie voor Muziek en woord - AMV L 2 - Oefeningenboek p. Hagelandse Academie voor Muziek en Woord OEFENINGEN BOEK L2 NAAM:... Hagelandse Academie voor Muziek en woord - AMV L 2 - Oefeningenboek p. 1 Oefenblad 1 Wijzigingstekens 3-4 Oefenblad 2 Hele en halve

Nadere informatie

VOORLOPIG ROOSTER AMC voor het schooljaar

VOORLOPIG ROOSTER AMC voor het schooljaar VOORLOPIG ROOSTER AMC voor het schooljaar 2009 2010 Eerste trimester 19/09/09-02/12/09 A B Titel Waar? Wanneer? Eerste les op Laatste les op Luister! Dit is mijn instrument 08u30-09u30 Wat staat er op

Nadere informatie

Inleiding Het bezoek Achtergrondinformatie voor de leerkracht: Het Symfonieorkest

Inleiding Het bezoek Achtergrondinformatie voor de leerkracht: Het Symfonieorkest Musici op school Colofon Koorenhuis, Den Haag samenstelling: Coby Wisse met dank aan Petra Wolters, educatief medewerker Residentie Orkest vormgeving: Birgit Speulman September 2006 Nadruk verboden Niets

Nadere informatie

INLEIDING op de muziek van na 1950

INLEIDING op de muziek van na 1950 INLEIDING op de muziek van na 1950 0. Voor de leerkracht: achtergrond & opzet van de les Wanneer jongeren (en volwassenen) voor het eerst kennismaken met hedendaagse muziek (d.w.z.: Westerse kunstmuziek

Nadere informatie

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool)

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Paul Knöps Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het lectoraat Christelijk leraarschap

Nadere informatie

KamerOrkest Driebergen Opgericht 30 november Concert 22 november Programma Feest der herkenning

KamerOrkest Driebergen Opgericht 30 november Concert 22 november Programma Feest der herkenning KamerOrkest Driebergen Opgericht 30 november 1988 Concert 22 november 2014 Programma Feest der herkenning Gioachino Rossini (1792-1868) Ouverture «L Italiana in Algeri» (1813) Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791)

Nadere informatie

ALGEMENE MUZIEKLEER VOOR HET B-EXAMEN

ALGEMENE MUZIEKLEER VOOR HET B-EXAMEN ALGEMENE MUZIEKLEER VOOR HET B-EXAMEN INHOUDSOPGAVE TEMPO AANDUIDINGEN... 3 INTERVALLEN... 4 MAATSOORTEN EN RITME TRIOLEN... 5 MAATSOORTEN EN RITME - SYNCOPEN... 6 MAATSOORTEN EN RITME - HET SWINGRITME...

Nadere informatie

OVERZICHT VAKKENPAKKET PER GROEP

OVERZICHT VAKKENPAKKET PER GROEP OVERZICHT VAKKENPAKKET PER GROEP In onderstaande pagina s vindt u een overzicht van de studieonderdelen / examenvakken die nodig zijn als u de studie volgt met als doel het behalen van het vakdiploma Docerend

Nadere informatie

Lesbrief bij workshop PBones

Lesbrief bij workshop PBones Lesbrief bij workshop PBones Introductie Deze lesbrief is gemaakt ter ondersteuning van het project PBones. De methode PBones bestaat uit drie workshops gegeven door een musicus van de philharmonie zuidnederland

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF, December 2015 NIEUWE PROGRAMMA S!!

NIEUWSBRIEF, December 2015 NIEUWE PROGRAMMA S!! NIEUWSBRIEF, December 2015 NIEUWE PROGRAMMA S!! In aansluiting op mijn reguliere series colleges Geschiedenis van de Klassieke Muziek, (voor lopende inschrijvingen zie website!!) heb ik een aantal nieuwe

Nadere informatie

jij ontdekt... jouw passie voor Luistercursussen Klassiek cursusaanbod 2015-2016 www.ontdekscala.nl muziek Centrum voor de Kunsten

jij ontdekt... jouw passie voor Luistercursussen Klassiek cursusaanbod 2015-2016 www.ontdekscala.nl muziek Centrum voor de Kunsten jij ontdekt... muziek jouw passie voor Luistercursussen Klassiek cursusaanbod 2015-2016 Centrum voor de Kunsten www.ontdekscala.nl Luistercursussen Klassieke Muziek Al sinds vele jaren geven een tweetal

Nadere informatie

Beethoven. Symfonieën

Beethoven. Symfonieën Beethoven Symfonieën Symfonie 2 1802 Beethoven op de rand Ten tijde van het Heiligenstadt testament!!! Adagio molto - allegro con brio Larghetto Scherzo (allegro) Allegro molto (Gassig afscheid van de

Nadere informatie

sample G = sol Let op volgende zaken:

sample G = sol Let op volgende zaken: Inhoud 1. de toonladder van do 4 2. de intervallen 9 3. de wondere wereld der drieklanken 11 4. diatonische harmonie 14 5. pentatonieken 18 6. de wonderbaarlijke geschiedenis van I, IV en V 22 7. wat kan

Nadere informatie

De term barok wordt gebruikt voor kunst die gemaakt werd tussen 1600 en 1750.

De term barok wordt gebruikt voor kunst die gemaakt werd tussen 1600 en 1750. Barok 1. Wanneer? De term barok wordt gebruikt voor kunst die gemaakt werd tussen 1600 en 1750. Wat bestond er al? Scheepvaart. Verre afstanden moesten per boot afgelegd worden. Zelfs de duikboot bestond

Nadere informatie

Lesmap Ghost Notes Ictus

Lesmap Ghost Notes Ictus Lesmap Ghost Notes Ictus Het concert: de klassieke muziek van vandaag De klassieke muziek verwijst immers vaak naar muziek die eeuwen geleden al werd geschreven. Denk maar aan: Wat je tijdens het concert

Nadere informatie

Bijlage C/D-theorie. receptieve vorming

Bijlage C/D-theorie. receptieve vorming Bijlage C/D-theorie receptieve vorming 1 2 MELODISCHE VORMGEVING Een muziekstuk zit niet willekeurig in elkaar, het verloop en de onderdelen worden allemaal zeer bewust uitgedacht. Net zoals een schilder

Nadere informatie

Apenootje Rotterdams Philharmonisch Orkest

Apenootje Rotterdams Philharmonisch Orkest Apenootje U bezoekt met een groep een concert van het Rotterdams Philharmonisch Orkest in de Doelen. Voor veel kinderen kan het de eerste keer zijn dat ze een concert meemaken in de Doelen. Wij geven u

Nadere informatie

Eindexamen Muziek havo 2002-I

Eindexamen Muziek havo 2002-I T. Tomkins - Too much I once lamented cd1-track 2 De vragen 1 t/m 9 gaan over een vijfstemmig madrigaal van Thomas Tomkins (1572 1656). De inhoud van de tekst is in het kort: Een man die lange tijd door

Nadere informatie

Hagelandse Academie voor Muziek en Woord THEORIE L2 NAAM:... Hagelandse academie voor muziek en woord - AMV L2 : Theorie p.

Hagelandse Academie voor Muziek en Woord THEORIE L2 NAAM:... Hagelandse academie voor muziek en woord - AMV L2 : Theorie p. Hagelandse Academie voor Muziek en Woord THEORIE L2 NAAM:... Hagelandse academie voor muziek en woord - AMV L2 : Theorie p. Wijzigingstekens 3 Toonladder van Fa groot 3-4 Fasleutel 4 Syncope 4 Triool 5

Nadere informatie

Hagelandse Academie voor Muziek en Woord OEFENINGENBOEK. Naam:...

Hagelandse Academie voor Muziek en Woord OEFENINGENBOEK. Naam:... Hagelandse Academie voor Muziek en Woord OEFENINGENBOEK L3 Naam:.... INHOUDSTABEL A. HERHALING GROTE EN KLEINE TERTSTOONLADDERS... 3 B. GROTE EN KLEINE TERTSTOONLADDERS MET # EN B... 4 C. DE KLEINE TERTSTOONLADDER

Nadere informatie

1. Kies 2 tot 5 klanken die je met je lichaam kan maken. Noteer ze hier:

1. Kies 2 tot 5 klanken die je met je lichaam kan maken. Noteer ze hier: De sonatevorm 1. Kies 2 tot 5 klanken die je met je lichaam kan maken. Noteer ze hier: 2. Kies een maatsoort: Noteer indien nodig de ritmetabel van die maatsoort op een kladblad. 3. Schrijf een thema van

Nadere informatie

samengesteld bovenste cijfer is 4 of meer

samengesteld bovenste cijfer is 4 of meer Werkblad C Les 1 Naam:.. enkelvoudig bovenste cijfer is 2 of samengesteld bovenste cijfer is 4 of meer regelmatig onregelmatig 2-delig (binair) -delig (ternair) 2 2 2 2 4 8 2 4 8 4 4 4 6 6 12 4 2 8 4 8

Nadere informatie

DE MARINIERSKAPEL IN DE DOELEN Maandag 9 en maandag 16 maart 2015

DE MARINIERSKAPEL IN DE DOELEN Maandag 9 en maandag 16 maart 2015 DE MARINIERSKAPEL IN DE DOELEN Maandag 9 en maandag 16 maart 2015 LESBRIEF BIJ SCHOOLCONCERTEN VOOR GROEP 7 / 8 onderdeel van Cultuurtraject Rotterdam Een samenwerking van Concertgebouw de Doelen, de Marinierskapel

Nadere informatie

Naam project Omschrijving Duur Locatie Prijs. Blazen, strijken, trommelen en zingen!

Naam project Omschrijving Duur Locatie Prijs. Blazen, strijken, trommelen en zingen! Blazen, strijken, trommelen en zingen! We horen van veel scholen dat ze muziek erg belangrijk vinden en hun leerlingen graag met echte instrumenten in aanraking willen brengen. In dit project kan dat!

Nadere informatie

Geleide improvisatie & compositie. door Sven Van den Wyngaert, januari 2016

Geleide improvisatie & compositie. door Sven Van den Wyngaert, januari 2016 Geleide improvisatie & compositie door Sven Van den Wyngaert, januari 2016 ZING VORM SPEEL PROBEER ONDERZOEK GEBRUIK CONTEXT BEPAAL GRENZEN BEPERK HET MATERIAAL CREËER KANSEN DIFFERENTIEER GEEF FEEDBACK

Nadere informatie

ALGEMENE MUZIEK CULTUUR M2

ALGEMENE MUZIEK CULTUUR M2 ALGEMENE MUZIEK CULTUUR M2 Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Zoltan Kodaly Wijnegem-Schilde AMC M2 Inhoudstafel les 1. Herhaling muzikale bouwstenen les 2. herhaling instrumenten les 3. tonaliteit

Nadere informatie

Theorie A examen G I T A A R

Theorie A examen G I T A A R Theorie A examen G I T A A R De stemming van de gitaar is e b g D A E E E N P A A R S P E C I A L E E F F E C T E N Z I J N : G O L P E : T I K O P D E K L A N K K A S T G L I S S A N D O : H O O R B A

Nadere informatie

De snaarinstrumenten. 1. De strijkinstrumenten

De snaarinstrumenten. 1. De strijkinstrumenten De snaarinstrumenten Bij snaarinstrumenten of chordofonen wordt de klank voortgebracht door een snaar. Je kan een snaar op verschillende manieren aan het trillen brengen. Hierdoor kunnen we de instrumenten

Nadere informatie

op een constant tempo leert lezen. Nemen we onderstaande eens door : Eerst bekijk je de ritmische parameter

op een constant tempo leert lezen. Nemen we onderstaande eens door : Eerst bekijk je de ritmische parameter Om in het begin het noorden niet te verliezen gaan we alle parameters opsplitsen in verschillende hoofdstukken, zodat je alle informatie in stukken leert kennen. Voorlopig gebruiken we 2 parameters ; toonhoogte/notennaam

Nadere informatie

Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Zoltan Kodaly Wijnegem / Schilde / Zoersel Schooljaar 2007-2008 AMC/LP volwassenen M3 Leraar.

Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Zoltan Kodaly Wijnegem / Schilde / Zoersel Schooljaar 2007-2008 AMC/LP volwassenen M3 Leraar. Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Zoltan Kodaly Wijnegem / Schilde / Zoersel Schooljaar 2007-2008 AMC/LP volwassenen M3 Leraar Portfolio Naam:... Onderwerp:... Eindwerk AMC 3 TOELICHTING Omschrijving

Nadere informatie

Les 1: Orkest en Anne Frank

Les 1: Orkest en Anne Frank Anne en Zef Inleiding Jullie gaan in april de voorstelling Anne & Zef en bekijken. Anne & Zef is een jeugdopera en zal worden gespeeld door twee solozangers, en een ensemble uit het Nederlands Philharmonisch

Nadere informatie

China. Stadsgeluiden in China. 3 lessen rond geluiden in een Chinese stad. Vakgebied: Muziek. Lesduur: 60 minuten per les

China. Stadsgeluiden in China. 3 lessen rond geluiden in een Chinese stad. Vakgebied: Muziek. Lesduur: 60 minuten per les China Stadsgeluiden in China 3 lessen rond geluiden in een Chinese stad Vakgebied: Muziek Lesduur: 60 minuten per les China Pagina 1 - Stadsgeluiden in China - Colofon Stadsgeluiden in China Les voor groep

Nadere informatie

Examen VWO. muziek muziek. tijdvak 1 maandag 30 mei uur

Examen VWO. muziek muziek. tijdvak 1 maandag 30 mei uur Examen VWO 2011 tijdvak 1 maandag 30 mei 9.00-11.30 uur tevens oud programma muziek muziek Naam kandidaat Kandidaatnummer Aanwijzingen voor de kandidaat: 1 Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden

Nadere informatie

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena.

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma www.cultuurpuntaltena.nl Informatie voor van het basisonderwijs Gemeente Woudrichem 019500_BIBLIOTHEEK_ALTENA_brochure_CPA_MuziekWijzer_Altena_A5.indd 16-17

Nadere informatie

Instrumentenleer klas 2

Instrumentenleer klas 2 Klas 2 Instrumentenleer Er zijn ontzettend veel muziekinstrumenten, je hebt ze in allerlei soorten en maten. Allemaal maken ze geluid. Hoe dit geluid klinkt (de klankkleur van een instrument), is afhankelijk

Nadere informatie

De namen van de noten komen uit het alfabet. We gebruiken de eerste zeven letters: A B C D E F G Na de G komt opnieuw de noot A.

De namen van de noten komen uit het alfabet. We gebruiken de eerste zeven letters: A B C D E F G Na de G komt opnieuw de noot A. blz. 1 Toonhoogte a Eeuwen lang hebben mensen gezocht naar een goede manier om muziek op te schrijven. De eerste voorbeelden van genoteerde muziek komen uit de 9e eeuw. Deze vorm van muziekschrift was

Nadere informatie

C. Monteverdi - Beatus vir

C. Monteverdi - Beatus vir C. Monteverdi - Beatus vir cd1 track 2 De vragen 1 t/m 9 gaan over een compositie voor zesstemmig koor met instrumentale begeleiding van Claudio Monteverdi (1567-1643). Ter oriëntatie hoor je het begin

Nadere informatie

Eindexamen muziek vwo 2007-I

Eindexamen muziek vwo 2007-I J.H. Schein - Da Jakob vollendet hatte cd1 track 2 Dit vragenblok is gebaseerd op de compositie Da Jakob vollendet hatte van Johann Hermann Schein (1586-1630). Deze compositie komt uit een bundel werken

Nadere informatie

Een woordje uitleg over de keuzemodules

Een woordje uitleg over de keuzemodules Een woordje uitleg over de keuzemodules MODULE W1 AMV+ Aantal leerlingen Maandag, 17u30 18u30 Hoe meer zielen, hoe meer vreugd! Boeiend, éch(t) boeiend! Om je dorst te lessen. Hoe zit dat (ook alweer?)?

Nadere informatie

Clarinéo DE EERSTE STAPPEN

Clarinéo DE EERSTE STAPPEN Clarinéo DE EERSTE STAPPEN INDIVIDUEEL LEER- EN SPEELBOEK Inclusief gratis cd met backing tracks Original edition: First steps with the Clarinéo; published by Nuvo Instrumental Ltd Graham Lyons 2009. This

Nadere informatie

ANTWOORDBLAD A-EXAMEN SLAGWERK THEORIE 2017

ANTWOORDBLAD A-EXAMEN SLAGWERK THEORIE 2017 ANTWOORDBLAD A-EXAMEN SLAGWERK THEORIE 2017 LUISTERVRAGEN 1 Op de opname staan 6 klanken van het drumstel, omcirkel de volgorde van de gespeelde instrumenten. Voor dat de oefening begint hoor je een voorbeeld

Nadere informatie

Muzieklessen groep 5:

Muzieklessen groep 5: Muzieklessen groep 5: We kwamen de gymzaal van de kleuters binnen. Er stond een man met een gitaar, en er lagen matten. Daar moesten we gaan zitten. Hij had meer gitaren mee, hij liet de namen van de gitaren

Nadere informatie

C. Classicisme (galante stijl) Terminologie. Tijdlijn 14/03/17

C. Classicisme (galante stijl) Terminologie. Tijdlijn 14/03/17 Classicisme (galante stijl) Terminologie conventionele term: classicisme (ca. 1730- ca. 1800) historisch correct(er): galante stijl (ca. 1730- ca. 1790) (gerelateerd: rococo, empfindsamer Stil ) Sturm

Nadere informatie

1. Het ritme wat ik voor ga spelen, bestaat uit 2 bouwstenen en een extra halve noot. Schrijf de nummers van de juiste bouwstenen op de goede plek.

1. Het ritme wat ik voor ga spelen, bestaat uit 2 bouwstenen en een extra halve noot. Schrijf de nummers van de juiste bouwstenen op de goede plek. Werkblad A Les 1 Naam:... 1. Het ritme wat ik voor ga spelen, bestaat uit 2 bouwstenen en een extra halve noot. Schrijf de nummers van de juiste bouwstenen op de goede plek. a. b. c. d. 2. Het ritme wat

Nadere informatie

wat betekent: wat betekent: al fine allegro wat betekent: wat betekent: andante crescendo cresc. wat betekent: wat betekent: da capo

wat betekent: wat betekent: al fine allegro wat betekent: wat betekent: andante crescendo cresc. wat betekent: wat betekent: da capo al fine allegro andante crescendo cresc. da capo decrescendo decresc. diminuendo dim. forte levendig en snel tot het einde versterken gaande verzachten herhalen vanaf het begin luid verzachten legato lento

Nadere informatie

DIDACTISCH LESMATERIAAL & DIDACTISCH TIPS TOOLBOX

DIDACTISCH LESMATERIAAL & DIDACTISCH TIPS TOOLBOX DIDACTISCH LESMATERIAAL & DIDACTISCH TIPS TOOLBOX Musix rond Vier weverkens LES 1: (bijlagen 1,2 > deze kunnen ev. Via smartboard worden geprojecteerd ) Viva voce aanleren 1 ste strofe Vier weverkens (Kaderen

Nadere informatie

EINDWERK ALGEMENE MUZIEKCULTUUR

EINDWERK ALGEMENE MUZIEKCULTUUR EINDWERK ALGEMENE MUZIEKCULTUUR 2016-2017 Ter informatie AMC focust gedurende drie jaar op de ontwikkeling van de auditieve vaardigheden. De theorie staat in functie daarvan. Telkens werd vertrokken vanuit

Nadere informatie

Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 27 mei 9.00 11.30 uur

Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 27 mei 9.00 11.30 uur Muziek (nieuwe stijl en oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 27 mei 9.00 11.30 uur 20 03 Examennummer... Naam... Voor dit examen zijn maximaal 90 punten

Nadere informatie

Hagelandse Academie voor Muziek en Woord THEORIE L3. Naam:...

Hagelandse Academie voor Muziek en Woord THEORIE L3. Naam:... Hagelandse Academie voor Muziek en Woord THEORIE L3 Naam:.... INHOUDSTABEL A. Herhaling grote en kleine tertstoonladders... 3 1. Grote tertstoonladders... 3 2. Kleine tertstoonladders... 3 3. Volgorde

Nadere informatie

Toonaarden. Grote en kleine tertstoonladders

Toonaarden. Grote en kleine tertstoonladders Toonaarden Grote en kleine tertstoonladders De meeste westerse muziek staat in een grote of een kleine toonaard. Die twee soorten toonaarden heb je al uitgebreid bekeken bij AMV. Even een herhaling. Er

Nadere informatie

Onthoud wel dat dit alleen een oefening is. Als je dit examen goed maakt, betekent dat niet dat je genoeg weet voor het echte examen!

Onthoud wel dat dit alleen een oefening is. Als je dit examen goed maakt, betekent dat niet dat je genoeg weet voor het echte examen! Theorie Examen A01 Niveau A Dit examen kun je maken om te oefenen voor je theorie examen. Het examen bestaat uit 3 onderdelen; Luistervragen, Leervragen en Inzichtvragen. Je kunt in totaal 8 halen, maar

Nadere informatie

Colofon. Dit project is mede mogelijk gemaakt dankzij financiële steun van

Colofon. Dit project is mede mogelijk gemaakt dankzij financiële steun van Repetitiebezoek Dit project is mede mogelijk gemaakt dankzij financiële steun van Colofon Koorenhuis, centrum voor kunst en cultuur Den Haag samenstelling: Coby Wisse met dank aan Petra Wolters, educatief

Nadere informatie

DieDrie. Lesbrief bij de voorstelling Zeg het met muziek

DieDrie. Lesbrief bij de voorstelling Zeg het met muziek DieDrie Lesbrief bij de voorstelling Muziekles (deel1) ±35 minuten (incl. filmpjes) (uitleg en filmpjes) Groep 3 t/m 8 Hoe? In groepjes op 1 of meer computers (met internet), of klassikaal met beamer of

Nadere informatie

Op bezoek bij een repetitie van het Nederlands Philharmonisch Orkest

Op bezoek bij een repetitie van het Nederlands Philharmonisch Orkest Op bezoek bij een repetitie van het Nederlands Philharmonisch Orkest Voorbereidende les voor groep 5 Lesmateriaal 2015-2016 Inhoud Inleiding en doelen van het repetitiebezoek... 3 Doel van deze voorbereidende

Nadere informatie