Hoe kan Maatschappelijk Verantwoord Consumeren worden bevorderd? Onderzoek en advies voor de DuProCo-strategie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe kan Maatschappelijk Verantwoord Consumeren worden bevorderd? Onderzoek en advies voor de DuProCo-strategie"

Transcriptie

1 Grote Bickersstraat KS Amsterdam Postbus AE Amsterdam t f e Rapport Hoe kan Maatschappelijk Verantwoord Consumeren worden bevorderd? Onderzoek en advies voor de DuProCo-strategie S.H. Mulder / J. Visser Z mei 2003 Ministerie van VROM directie KVI dhr. M. Koen Alle in dit document vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk. Publicatie en inzage aan derden, geheel of gedeeltelijk, is zonder toestemming van TNS NIPO Consult beslist niet toegestaan. TNS NIPO Consult rapport nederlands (consult).dot

2 Inhoud 1 Inleiding Achtergrond: grenzen aan de effectiviteit van het beleid inzake maatschappelijk verantwoord consumeren Doel van het onderzoek Probleemstelling en onderzoeksvragen Onderzoeksmethode 3 2 Analyse huidig DuProCo-beleid en -vraagstukken Strategische doelstellingen en afbakening duurzaamheidsbeleid Beleidsinstrumenten Conclusies: sterkten en zwakten van het huidige beleid 8 3 Deskresearch: modellen voor onderzoek en beleid Sociaal-psychologische modellen voor waardensegmentering Rokeach, Schwartz & Bilsky, Oppenhuisen Mentality van Motivaction (voorheen Socioconsult-model) NIPO s WIN-model Gedragsmodellen Attitude-gedrag model van Fishbein & Azjen Middel-doelketen model van Gutman Gedragspraktijken model van Beckers en Spaargaren Rogers: Diffusion of Innovations Samengevat: de toegevoegde waarde van de modellen TNS NIPO Consult s benadering 24 4 De kwalitatieve validatie van het WIN-model Conservatieven Progressieven Hedonisten Sociaal geëngageerden Ambitieuze materialisten Traditionelen Professionals Modalen Tot slot 36 5 Kwantitatieve resultaten Spontane associaties bij de term maatschappelijk verantwoord consumeren : de kleine versus de grote wereld Wat doen de mensen zelf aan verantwoord consumeren? Prioriteiten bij maatschappelijk verantwoord consumeren (geholpen) 40 Hoe kan Maatschappelijk Verantwoord Consumeren worden bevorderd? Z1419 TNS NIPO Consult 15 mei 2003

3 6 De taakverdeling tussen overheid, bedrijfsleven, NGO s en burgers De overheid Attitude en gedrag inzake het huidige beleid Gewenste rol van de overheid Samengevat: de rol van de overheid Het bedrijfsleven Bekendheid en beoordeling bedrijven Gewenste rol van bedrijven Samengevat: De rol van bedrijven Bekendheid en beoordeling van NGO s Gewenste rol / verwachtingen NGO s Samengevat: de rol van NGO s De burgervisie op de maatschappelijke taakverdeling samengevat 66 7 De kloof tussen attitude en gedrag op drie deelmarkten Groene stroom De attitude gekwantificeerd: beoordelingsdimensies Gedragsverklarende factoren nader bekeken Biologisch vlees De attitude gekwantificeerd: beoordelingsdimensies Gedragsverklarende factoren nader bekeken Trees for Travel Tot slot 77 8 Conclusies Inleiding Wat doen de burgers zelf? Wat verstaan de burgers geholpen onder maatschappelijk verantwoord consumeren? Wat verklaart de kloof tussen burger en consument? Samenvatting burgerperspectief op taakverdeling De rol van persoonlijke waarden en de sociale omgeving Diffusion of Innovations-theorie van Rogers verdient nader onderzoek 90 9 Aanbevelingen Duidelijke verschillen tussen gedragspraktijken maken gesegmenteerde strategie noodzakelijk Bouw leercurve door effectregistratie en analyse Formuleer kwaliteit van beleid op in drie dimensies; financieel, technisch en sociaal Gebruik creëer balans i.p.v. kloof burger/consument Drie-dimensionale doelstellingen en instrumenten per thema Overweeg samenwerking met bedrijven, NGO s en andere overheden Drie-dimensionale beleidsportfolio, inclusief sociale thema s Onderzoek validiteit model van E. Rogers: diffusion of innovations Voorbeeldcase: Maandag Vegadag Tot slot 98 Hoe kan Maatschappelijk Verantwoord Consumeren worden bevorderd? Z1419 TNS NIPO Consult 15 mei 2003

4 Bijlagen Bijlage 1: WIN-profielen.1 Profielen van de WIN-segmenten.2 Profiel van de Traditionelen.3 Profiel van de Conservatieven.4 Profiel van de Hedonisten.5 Profiel van de Modale burgers.6 Profiel van de Ambitieuze materialisten.7 Profiel van de Professionals.8 Profiel van de Progressieven.9 Profiel van de Sociaal geëngageerden Bijlage 2 Vragenlijst (kwantitatief, versie 24/02/2003).1 Wat is maatschappelijk verantwoord consumeren.1.1 Belangrijke thema s.1.2 Toelichting.2 Case Groene Stroom.2.1 Gebruik.2.2 Invloed aspecten koopproces.2.3 Gewicht aspecten koopproces.2.4 Open vraag:.3 Case Biologisch vlees.3.1 Gebruik.3.2 Invloed aspecten koopproces.3.3 Gewicht aspecten koopproces.3.4 Open vraag:.4 De huidige en gewenste rol van de overheid.4.1 Huidige situatie: bekendheid/waardering acties overheid.4.2 Gebruik.4.3 Ideeën voor de toekomst.4.4 Stoppen maatregelen overheid.5 Bedrijfsleven.5.1 Aansprekende voorbeelden.5.2 Gebruik.6 Maatschappelijke organisaties/actiegroepen.6.1 Goede voorbeelden.6.2 Gebruik.7 De burgers/consument zelf Bijlage 3: deelnemers klankbordgroep Hoe kan Maatschappelijk Verantwoord Consumeren worden bevorderd? Z1419 TNS NIPO Consult 15 mei 2003

5 Inhoud figuren en tabellen 1 Overzicht benaderingen 9 2 Waardenlijst van Rokeach 11 3 Schema van waardengroepen volgens Schwartz & Bilsky 12 4 Dimensies van Oppenhuisen 12 5 Mentality-model van Motivaction 13 6 De acht segmenten van het WIN-model 15 7 Kenmerken van de consumptiestijlen 16 8 Attitude gedrag model van Fishbein & Azjen 17 9 Gedragspraktijkenmodel van Beckers en Spaargaren Fasenmodel diffusion of innovations (E.M. Rogers, 1983) perceptie burger/consument over MVC-issues en kloof tussen huidig en gewenst gedrag Analysemodel: overeenkomsten en verschillen tussen gedragspraktijken en segmenten NIPO s WIN-model Top-10 acties die burgers zelf nemen (spontaan, open vraag) n= Top-10 redenen van burgers die geen MVC-gedrag verkiezen (spontaan, open vraag) n= Belangrijkste onderwerpen waaraan wat moet worden gedaan (geholpen) (n=873) Aansprekendheid van onderwerpen bij WIN-segmenten Meest gewaardeerde en gebruikte huidige MVC maatregelen overheid (geholpen) (n= 873) Relatie tussen waardering en gebruik van overheidsmaatregelen Aansprekendheid van maatregelen bij WIN-segmenten Top-10 toekomstig gewenste MVC-maatregelen overheid (spontaan, open vraag) Top-10 persoonlijk effectieve MVC-maatregelen overheid(spontaan, open) Top-10 ongewenste MVC-maatregelen overheid (spontaan, open vraag) Meest gewaardeerde en gebruikte MVC-voorbeelden bedrijfsleven (geholpen) Relatie tussen waardering en gedrag van bedrijven / producten Aansprekendheid van bedrijven / producten bij WIN-segmenten Top tien gewenste acties van bedrijven (spontaan, open vraag) Top-10 gewaardeerde belangengroepen en geefgedrag (geholpen) Relatie waardering en geefgedrag belangenorganisaties Aansprekendheid van belangenorganisaties bij WIN-segmenten Top tien gewenste acties NGO s (spontaan, open vraag) De burgerperceptie van de maatschappelijke taakverdeling voor verantwoord produceren en consumeren (o.b.v. kwalitatief onderzoek) Gebruik van groene stroom Waardering per gebruikersgroep van groene stroom op dimensies Stepwise regressie-analyse verklaart 55% van het gebruik van Groene Stroom Relatie socio-demografie, beoordelingsdimensies en gebruik Aankoop van biologisch vlees Waardering per kopersgroep biologisch/scharrelvlees op dimensies 74 Hoe kan Maatschappelijk Verantwoord Consumeren worden bevorderd? Z1419 TNS NIPO Consult 15 mei 2003

6 39 Stepwise regressie-analyse verklaart 33% van het gebruik van biologisch of scharrelvlees Relatie socio-demografie, beoordelingsdimensies en gebruik Wat doen burgers zelf en wat zijn redenen om geen acties te nemen Het burgerperspectief op de belangrijkste MVC-problemen (geholpen) n= Analysemodel kloof burger en consument Relatie persoonskenmerken, productoordeel en gebruik Samenvatting top-10 verwachtingen maatschappelijke actoren inzake MVC De burgerperceptie van de gewenste taakverdeling voor verantwoord produceren en consumeren (o.b.v. kwalitatief onderzoek) Vergelijking WIN-model en overall-correspondentie-analyse van MVCactiviteiten Invulling van Rogers s model met de onderzochte variabelen Bereik van beleid kan worden vergroot in drie dimensies: financieel, technisch en sociaal De financiële, technisch/organisatorische en sociale assen van maatregelen en samenwerking Vergelijking WIN-model en overall-correspondentie-analyse diverse MVCactiviteiten 101 Hoe kan Maatschappelijk Verantwoord Consumeren worden bevorderd? Z1419 TNS NIPO Consult 15 mei 2003

7 1 Inleiding 1.1 Achtergrond: grenzen aan de effectiviteit van het beleid inzake maatschappelijk verantwoord consumeren Met het tot nu toe gevoerde beleid en de ingezette middelen ter bevordering van maatschappelijk verantwoorde consumptie (MVC) heeft het ministerie van VROM enige successen bereikt. Maar de huidige strategie lijkt haar grenzen te hebben bereikt. VROM heeft daarom besloten om een nieuwe manier van werken te hanteren. Daarbij kiest het ministerie voor een vraaggerichte benadering: de opvattingen, wensen en verwachtingen van consumenten, bedrijven en andere stakeholders staan centraal. De nieuwe inzichten zijn vastgelegd in de beleidsnotitie Duproco-strategie. Op basis van deze notitie is een aantal deelprojecten uitgewerkt, waarvan het project Vraaggericht beleid en dienstverlening ten behoeve van verduurzaming van de consumptie er één is. Met betrekking tot het consumptiegedrag heeft VROM zich in het verleden gericht op het beïnvloeden van de attitude van burgers / consumenten, verschaffen van informatie en beïnvloeding van de kwaliteit van het aanbod. De heersende opvatting was, dat het gedrag in belangrijke mate kon worden veranderd door een beïnvloeding van de attitude. De praktijk blijkt echter weerbarstiger. Er bevindt zich vaak een kloof tussen wat mensen vinden en wat mensen doen. Zeer milieubetrokken en bewuste burgers houden bijvoorbeeld in diverse situaties sterk rekening met het milieu en laten zich in andere situaties juist weer leiden door motieven die haaks lijken te staan op hun opvattingen. Daarentegen kunnen mensen die zich weinig betrokken zeggen te voelen, zich toch milieuvriendelijk gedragen. Gezien deze problematiek zijn aanpassingen nodig in het huidige op maatschappelijk verantwoorde consumptie gerichte beleid en instrumentarium. Gezien het voorgaande heeft VROM besloten om een uitgebreid onderzoek te laten uitvoeren onder de Nederlandse bevolking. Het ministerie heeft NIPO gevraagd dit onderzoek uit te voeren. 1.2 Doel van het onderzoek Het onderzoek is bedoeld om het Ministerie van VROM inzicht te geven in de factoren die een rol spelen in de discrepantie tussen de opvattingen van burgers en hun gedrag als consumenten. De analyse richt zich daarbij zowel op de beleving en opvattingen van burgers ten aanzien van maatschappelijk verantwoord consumeren, als in de gedragskeuzes die burgers in de hoedanigheid van consument tentoonspreiden. Tevens wil het ministerie het bestaande instrumentarium evalueren en zicht krijgen op behulpzame ondersteuning (van overheid en andere partijen uit de keten), die beter aansluit bij de wensen, behoeften en mogelijkheden die burgers/consumenten hebben als het gaat om maatschappelijk verantwoord consumeren. Amsterdam 15 mei

8 Het onderzoek richt zich met name op consumenten, hoewel bij het inzoomen op de consument de context waarbinnen productie en consumptie plaatsvindt in ogenschouw moet worden genomen. Een beleid dat zich richt op de stimulering van maatschappelijk verantwoord consumeren en produceren zal een geïntegreerd beleid moeten zijn, waarin alle betrokken actoren en factoren in samenhang met elkaar moeten worden begrepen. Samengevat luidt het doel van het onderzoek als volgt: Stel het Ministerie van VROM in staat om het beleid inzake maatschappelijk verantwoord consumeren en produceren te herijken op basis van gefundeerde inzichten in de kennis, houding en gedrag van burgers en consumenten. Leg daarbij de nadruk op de kloof tussen houding en gedrag. Bepaal tevens wat de verwachtingen van burgers zijn ten aanzien van de rolverdeling tussen de overheid, bedrijfsleven, belangenorganisaties en burgers zelf. 1.3 Probleemstelling en onderzoeksvragen De probleemstelling van het onderzoek is als volgt geformuleerd: Hoe kunnen bestaande instrumenten beter benut worden en kansrijke nieuwe instrumenten effectief worden ingezet ter bevordering van maatschappelijk verantwoord consumeren en welke rol is daarbij weggelegd voor welke partijen. De geformuleerde doelstelling en de daaruit voortvloeiende probleemstelling kunnen worden geconcretiseerd in de volgende onderzoeksvragen: 1) Wat betekent maatschappelijk verantwoord voor burgers? Welke opvattingen hebben zij daarover? 2) Wat is de kloof tussen de opvattingen en het gedrag van burgers/consumenten en welke elementen veroorzaken die kloof? 3) Wat verwachten burgers van de taakverdeling tussen diverse partijen als het gaat om het stimuleren van maatschappelijk verantwoord consumeren: taakverdeling tussen burger / consumenten zelf, de overheid, het bedrijfsleven en belangenorganisaties? 4) Wat is de huidige, intern gepercipieerde effectiviteit van het VROM-beleid en het bijbehorende instrumentarium inzake het bevorderen van maatschappelijk verantwoorde consumptie? 5) Hoe beoordelen burgers/consumenten de bestaande ondersteuning (instrumentarium) vanuit de overheid en welke verwachtingen, behoeften en wensen hebben zij ten aanzien van toekomstig instrumentarium ter bevordering van maatschappelijk verantwoord consumeren? 6) Welke verwachtingen, behoeften en wensen hebben burgers/consumenten ten aanzien van stimulering door de andere actoren (bedrijfsleven en belangenorganisaties) Amsterdam 15 mei

9 1.4 Onderzoeksmethode Om aan de doelstellingen van het project te voldoen, heeft NIPO in overleg met het Ministerie van VROM gekozen voor een aanpak in zes stappen: Fase 1: analyse van de huidige Duproco-vraagstukken met behulp van projectgroep; Fase 2: deskresearch naar bruikbare modellen voor onderzoek en beleid; Fase 3: kwalitatieve focusgroepen op basis van het WIN-model; Fase 4: kwantitatief onderzoek onder WIN-segmenten (n= 800); Fase 5: tweemaal een strategiediscussie met een brede klankbordgroep; Fase 6: eindrapportage met conclusies en aanbevelingen. Tijdens het proces is er continu intensief overleg geweest met leden van de projectgroep. Fase 1: interne analyse DuProCo-vraagstukken Doel van de interne analyse is geweest om in kaart te brengen wat de intern gepercipieerde sterkten en zwakten van het beleid van VROM zijn. Vragen die hierbij zijn gesteld zijn: Wat zijn de elementen van het huidige beleid en instrumentarium, dat zich richt op de stimulering van maatschappelijk verantwoorde consumptie (en productie); Wat is de gebleken effectiviteit en ineffectiviteit van deze inzet, waar liggen de problemen volgens het ministerie (sterkte en zwakte); Welke visies en voorstellen zijn inmiddels ontwikkeld ten behoeve van verbeteringen in het bestaande beleid en instrumentarium; Welke barrières en kansen ondervindt het ministerie in het bereiken van haar doelstellingen bij consumenten, producenten en overige actoren. De interne analyse is uitgevoerd door enkele groepsgesprekken en enkele individuele gesprekken met beleidsmakers bij het Ministerie van VROM. Hoofdstuk 2 van dit rapport bevat de resultaten van deze gesprekken. Fase 2: deskresearch naar bruikbare modellen voor onderzoek en beleid In de afgelopen jaren zijn diverse modellen ontwikkeld om burgeropvattingen en consumentengedrag met betrekking tot maatschappelijk verantwoord consumeren te begrijpen. Elk van deze modellen is ontstaan vanuit bepaalde perspectieven en heeft bijgedragen aan de huidige kennis en begripsvorming omtrent het analyseren van kansen en belemmeringen voor maatschappelijk verantwoorde consumptie. Doel van deze fase is geweest om, op basis van de bestaande theorieën en benaderingen, de onderzoeksmethodiek te verfijnen en te komen tot een aanpak die bijdraagt aan enerzijds een verruiming van informatie en kennis en anderzijds een effectieve vertaling mogelijk maakt van de onderzoeksresultaten naar kansen voor beleid. Hoofdstuk 3 geeft een weergave van de inventarisatie van bestaande modellen en benaderingen en de daaruit voortgevloeide methodiek voor dit onderzoek. Amsterdam 15 mei

10 Fase 3: focusgroepen In week 6 en 7 (februari 2003) heeft NIPO acht focusgroepen uitgevoerd. Elke focusgroep bestond uit een groep burgers uit éénzelfde segment uit NIPO s WIN-model. Elke sessie heeft ruim twee uur in beslag genomen en bestond uit circa acht deelnemers. In de bijlage is de kwalitatieve gespreksrichtlijn opgenomen die als leidraad bij de focusgroepen heeft gediend. De resultaten zijn samengevat in hoofdstuk 4. Fase 4: kwantitatief onderzoek o.b.v. WIN-segmenten Volgend op de focusgroepen is een kwantitatieve survey uitgevoerd onder de Nederlandse bevolking van 18 jaar en ouder. Uit deze doelgroep is een representatieve steekproef getrokken van n= 873 respondenten. Deze groep is in de periode van 28 februari tot en met 10 maart ondervraagd via NIPO s database. Dit is een database van ruim huishoudens, waarmee via een modem gecommuniceerd wordt en vragenlijsten kunnen worden verstuurd en ontvangen. Voor een uitgebreidere beschrijving van dit instrument verwijzen we naar de bijlagen. Van de respondenten die in de database zijn opgenomen, zijn een groot aantal achtergrondkenmerken bekend. De antwoorden kunnen daarom worden gesegmenteerd naar bekende demografische variabelen (bijvoorbeeld leeftijd en geslacht), maar ook naar de diverse WIN-segmenten. De gebruikte vragenlijst is opgenomen in de bijlagen. De resultaten van de kwantitatieve survey staan beschreven in de hoofdstukken 5, 6 en 7. We hebben ervoor gekozen om ze, waar relevant te illustreren met resultaten van het kwalitatieve deel van het onderzoek. Fase 4: twee strategiediscussies over onderzoeksresultaten met klankbordgroep Naar aanleiding van de eerste vier fasen heeft TNS NIPO Consult een conceptrapport opgesteld. Deze heeft als basis gediend voor een presentatie in een brede klankbordgroep, samengesteld door het Ministerie van VROM. Op basis van hun commentaren en die van de projectgroepleden is een tweede versie van het rapport geschreven en opnieuw in de klankbordgroep gepresenteerd. Fase 5: eindrapportage met conclusies en aanbevelingen De uitkomsten van de discussie zijn gebruikt om het conceptrapport verder aan te scherpen tot dit eindrapport, inclusief de definitieve conclusies en aanbevelingen. De conclusies zijn te vinden in hoofdstuk 8. De aanbevelingen staan in hoofdstuk 9. Amsterdam 15 mei

11 2 Analyse huidig DuProCo-beleid en -vraagstukken De huidige strategie van het ministerie van VROM heeft een bepaald effect gesorteerd. Bij burgers/consumenten, in de productieketens en bij overige organisaties is op tal van terreinen een bepaald niveau van kennis, houding en gedrag bereikt. Echter, de gevolgde strategie loopt tegen zijn grenzen van effectiviteit op. Intern bij VROM is er dus een bepaalde perceptie van de effectiviteit van het huidige beleid en van de sterkten en zwakten van het tot nu toe gehanteerde instrumentarium. Dit inzicht, gekoppeld aan de resultaten van de externe analyse van burgeropvattingen en consumentengedrag, biedt aanknopingspunten voor optimalisatie van het beleid. Als eerste onderdeel van deze analyse is daarom gekeken naar VROM s eigen perceptie van de de sterkten en zwakten van het huidige beleid. Daarvoor zijn diverse gesprekken met strategische medewerkers gevoerd, in groepsverband en enkele individueel. Bij de analyse van sterkten en zwakten van het huidige beleid is gekeken naar de doelstellingen, de gekozen beleidsdomeinen en de toepassing van instrumenten zoals communicatiemiddelen en de inzet van organisaties zoals MilieuCentraal en Milieukeur Strategische doelstellingen en afbakening duurzaamheidsbeleid Doelstellingen De strategische doelstelling van het duurzaamheidsbeleid van VROM kan worden samengevat als vermindering van milieudruk, die het gevolg is van het gebruik van producten en diensten. Voor maatschappelijk verantwoord consumeren hanteert VROM alleen gekwantificeerde beleidsdoelstellingen voor de output van Stichting Milieukeur en Stichting Milieu Centraal. Beide ontvangen een basissubsidie ten laste van de VROM-begroting. De bereikte effecten zijn in beperkte mate meetbaar, onder meer vanwege zeer moeilijk meetbare indirecte effecten. Voor de overige sterk procesgerichte activiteiten is het eveneens lastig om te bepalen of doelstellingen worden gehaald. Het succes van deze activiteiten in combinatie met andere beleidsinspanningen kan alleen getoetst worden aan een groot aantal voor de lange termijn geformuleerde kwantitatieve doelstellingen in het Nationaal Milieu Plan (NMP). De grote verscheidenheid van milieubeleidsdoelen, aan de realisatie waarvan het beleid voor maatschappelijk verantwoorde consumptie een bijdrage levert, maakt het moeilijk om een overkoepelende evaluatie en effectmeting uit te voeren. Amsterdam 15 mei

12 Werkgebieden VROM heeft vijf beleidsdomeinen gespecificeerd: Voeden; Wonen; Kleden; Persoonlijke verzorging; Recreëren. Mobiliteit is een gedragsaspect dat VROM niet onderscheidt als specifiek domein, maar verweven zit in de wel gespecificeerde beleidsdomeinen. Werken is eveneens niet als beleidsdomein onderscheiden. Men ziet dit als een hiaat, maar beseft tevens dat het niet mogelijk is om volledig te zijn. Per domein wordt getracht om de milieudruk in kaart te brengen. Milieudruk is de som van een groot aantal heterogene parameters die zich moeilijk laten optellen tot één meetbaar begrip. In de praktijk kunnen bij elke gedragspraktijk éen of twee dominante milieudrukparameters worden onderscheiden die als maatgevend worden beschouwd voor de totale milieudruk. Eén van de gesprekspartners merkt op, dat als de definitie en het meten van milieudruk op problemen stuit, het terugbrengen van de milieudruk belemmeringen ondervindt. RIVM komt binnenkort met de resultaten van studies om de milieudruk in kaart te brengen Beleidsinstrumenten Het aantal gehanteerde beleidsinstrumenten van VROM, anders dan regelgeving voor specifieke producten en diensten, is groot en daarom niet te vatten in een uitputtende lijst. Enkele van de genoemde instrumenten zijn: Milieu Centraal; Milieukeur; Massacommunicatie; tv-spots, advertenties, et cetera. Energiepremieregeling (samenwerking EZ en VROM); Energie Prestatie Advies (EPA, beleidsdomein wonen); Ondersteuning communicatieve instrumenten van intermediaire organisaties Projecten van het Platform Duurzaam Bouwen en de Consument; Gezamenlijke campagnes van overheid en bedrijfsleven voor vraagstimulering, bijv. duurzaam klussen; Afvalscheiding; Subsidieregeling maatschappelijke organisaties milieubeheer (SMOM), met als doel om bewustwording, onderhandelingen en/of samenwerking tussen NGO s en het bedrijfsleven te stimuleren (ondersteuning countervailing power); Enerzijds worden instrumenten ingezet gericht op de aanbodzijde, om diverse partijen te stimuleren tot duurzame ontwikkeling. Anderzijds wordt er ook gewerkt aan stimulering van de vraag. VROM hanteert voor de benadering van burgers / consumenten het vierluik weten, willen, kunnen, doen. Omdat het weten in de praktijk niet altijd zo belangrijk is als de theorie aangeeft, wordt steeds meer ook geprobeerd de consument aan te spreken via de trits ervaren, terugkoppelen, herhalen. Amsterdam 15 mei

13 Gemeten naar de participatiegraad van het publiek zijn vooral beleidssuccessen geboekt met afvalscheiding, energiebesparing, isolatie op grond van EPA en marktpenetratie van energiezuinig witgoed met behulp van de EPR. Ketenbenadering Per domein organiseert VROM ketenoverleg tussen diverse partijen (NGO s, bedrijfsleven). Doel hiervan is om synergie te creëren tussen activiteiten, onder andere door de activiteiten beter op elkaar af te stemmen. Het effect van het ketenoverleg is in de praktijk minder groot dan eertijds was voorzien. De ketenoverleggen worden geëvalueerd, waarbij aan het licht komt dat het bedrijfsleven terughoudend is bij het nemen van concrete acties, maar wel actief wordt zodra NGO s veelal buiten het kader van ketenoverleg- lastig gaan doen. Koplopers in het bedrijfsleven zijn meer actiebereid dan de brancheorganisaties die vooral de informatiefunctie belangrijk vinden. Een deel van de koplopers wordt in zijn actiebereidheid gesteund door het ketenoverleg, een deel niet. Prioritaire doelstellingen van VROM voor beperking van de milieudruk als gevolg van consumptie worden door het bedrijfsleven sterk gemist. Massacommunicatie Door middel van een draaggolfcampagne heeft VROM in de periode 1990 tot ongeveer 2000 getracht het milieu op de agenda te zetten bij burgers/consumenten ( een beter milieu begint bij jezelf ). In de campagne lieten bekende en onbekende Nederlanders zien wat zij zelf aan het milieu deden (vooral afval scheiden en plastic zakjes weigeren). Verder heeft VROM in die periode campagne gevoerd over relevante VROMbeleidsinstrumenten die van kracht werden, namelijk afvalpreventie, afvalscheiding (in het bijzonder KCA- en GFT-scheiding), recycling en energiegebruik. Daarnaast werden campagnes gevoerd over het broeikaseffect en over duurzaam klussen. Ook heeft VROM op ad-hoc basis campagnes van andere organisaties ondersteund zoals het WNF. Belangrijkste doel van de algemene draaggolfcampagne was het bewustzijn van burgers/consumenten van de noodzaak van milieuvriendelijk gedrag te vergroten. Daarin is VROM volgens eigen zeggen geslaagd. Doel van de specifieke deelcampagnes was burgers/consumenten te attenderen op milieuvriendelijke handelings-alternatieven. VROM heeft daadwerkelijke gedragsverandering niet als doel van de campagne geformuleerd; daarvoor heeft massacommunicatie alleen niet voldoende effect. Hiervoor is een combinatie van communicatie met andere (beleids)-instrumenten nodig (bijvoorbeeld financiële prikkels). Tot nu toe was het communicatiebeleid vooral gericht op het beleidsaanbod: de onderwerpen hangen af van de beleidsproducten die VROM gereed krijgt en van de milieuthema s die beleidsmatig/politiek prioritair zijn. De keuze van communicatieonderwerpen werd niet rechtstreeks gestuurd door onderzoeksresultaten zoals bijvoorbeeld de milieugedragsmonitor. De communicatieafdeling ervaart op dit moment moeilijkheden bij het opzetten van een eenduidig communicatiebeleid voor duurzaam ondernemen vanwege verschillende visies die binnen VROM aanwezig zijn. Weliswaar is een overall-strategie voor duurzaam produceren en consumeren ontwikkeld, maar deze wordt in de dagelijkse praktijk nog Amsterdam 15 mei

14 niet onderschreven door alle beleidsmedewerkers. Grofweg komt de communicatieafdeling drie visies tegen: Beleid helemaal richten op producenten: als die massaal omgaan, dan heeft de consument geen keus meer; Beleid richten op het milieubewustzijn van burgers / consumenten, zodat zij via bewustzijn-kennis-houding-gedrag uiteindelijk duurzaam gaan consumeren (zendergericht), Beleid dat inspeelt op de wensen en gedragingen van de consumenten (vraaggericht): alleen beleid maken op onderwerpen waarbij de consument dat vraagt. Consensus over de visie van VROM zou een effectievere en efficiëntere inrichting van het (communicatie)beleid tot gevolg kunnen hebben. Milieu Centraal en Milieukeur Zowel bij Milieu Centraal als bij Milieukeur is er sprake van een toenemende vraag, maar de mainstream consument wordt vooralsnog in beperkte mate bereikt. Milieu Centraal onderneemt daartoe wel acties samen met intermediaire organisaties die een belangrijke rol spelen bij het informeren van consumenten op majeure veranderingsmomenten, als de consument bij uitstek gemotiveerd is om zich te informeren over allerlei aspecten van aankoop en gebruik van producten en diensten. Voor het Milieukeur geldt dat dit een aanmerkelijke extra spin-off creëert in de vorm van bedrijven die wel volgens de keurmerkregels produceren, maar dit onder eigen vlag vermarkten. Deze spin-off is niet exact kwantificeerbaar wat het moeilijk maakt om de daadwerkelijke totale opbrengsten van het instrument te bepalen Conclusies: sterkten en zwakten van het huidige beleid VROM is tot op zekere hoogte erin geslaagd om een breed milieubewustzijn te creëren in de samenleving. Massacommunicatie heeft hier een belangrijke bijdrage aan geleverd. In diverse gevallen heeft de strategie van VROM zich daadwerkelijk vertaald in maatschappelijk gangbaar gedrag, zoals bij afvalscheiding en energiezuinig witgoed. Er zijn echter een aantal belemmeringen die een toenemende effectiviteit van het beleid in de weg staan. Hieronder benoemen we een aantal van deze factoren: Het beleid is sterk aanbodgericht; er is tot op heden weinig ervaring met het inspelen op de wensen en behoeftes van burgers / consumenten; Intern bestaan er verschillen in visies en opvattingen over de te volgen strategie. Uniformiteit in de opvattingen zou een wezenlijke bijdrage kunnen leveren aan de effectiviteit van het beleid. De ketenbenadering is nog weinig effectief. Doelstellingen zijn nog slechts in beperkte mate geformuleerd: problemen met het definiëren en kwantificeren van het begrip milieu-effect liggen hieraan mede ten grondslag. Amsterdam 15 mei

Terugkoppeling resultaten peiling levensstijl

Terugkoppeling resultaten peiling levensstijl Terugkoppeling resultaten peiling levensstijl Peiling EnschedePanel december 2009 30 maart 2010 In december 2009 hebben alle panelleden een vragenlijst ontvangen over levenswaarden/levensinstelling. In

Nadere informatie

Conclusies: leefstijlscore

Conclusies: leefstijlscore Nationale Leefstijlbarometer / P.8 : Veenbrand speelt een rol bij de hele bevolking Bij iets meer dan de helft van de bevolking is er sprake van een veenbrand van slechte leefgewoonten: een opeenstapeling

Nadere informatie

Doelgroepen voor duurzame energie

Doelgroepen voor duurzame energie Doelgroepen voor duurzame energie Apeldoorn, 15 januari Jorrit Hoekstra Sander Metaal Duurzame Energie Mentality 24-1-2013 1 Tijden veranderen Duurzame Energie Mentality 24-1-2013 2 Waarden versus sociodemografie

Nadere informatie

- Factsheet - Verkenning van de beleving. van het asielzoekersvraagstuk. in Nederland

- Factsheet - Verkenning van de beleving. van het asielzoekersvraagstuk. in Nederland bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 W www.motivaction.nl - Factsheet - Verkenning van de beleving van het

Nadere informatie

Doelgroepen voor duurzame energie. Kennismaking Mentality 22-5-2013 1

Doelgroepen voor duurzame energie. Kennismaking Mentality 22-5-2013 1 Doelgroepen voor duurzame energie Kennismaking Mentality 22-5-2013 1 Waarden versus sociodemografie 1975 Amsterdam Tv-presentatrice 1975 Amsterdam Tv-presentatrice Eva Jinek Sophie Hilbrand Kennismaking

Nadere informatie

Tussen dromen en daden. het perspectief van de consument op duurzame financiële dienstverlening

Tussen dromen en daden. het perspectief van de consument op duurzame financiële dienstverlening Tussen dromen en daden het perspectief van de consument op duurzame financiële dienstverlening Vertrouwen in bedrijven neemt af Ik wantrouw de goede bedoelingen van bedrijven. Q 05 3,5 36 33 4 5 Q 04 3,4

Nadere informatie

Dit wordt jouw jaar!

Dit wordt jouw jaar! WERKBOEK Dit wordt jouw jaar! 12 krachtige lessen in persoonlijke groei dr. Ben Tiggelaar DIT WORDT JOUW JAAR! WERKBOEK BEN TIGGELAAR 1 OVER GELUK EN SUCCES HOOFDSTUK 1-2 "Geluk is niet het doel, maar

Nadere informatie

Het EnschedePanel over duurzaamheid

Het EnschedePanel over duurzaamheid Het EnschedePanel over duurzaamheid Resultaten peiling EnschedePanel 7 april 2010 Over dit onderzoek De leden van het EnschedePanel zijn enkele vragen voorgelegd over het stimuleren van duurzaam gedrag.

Nadere informatie

Marian Spier. Docent Interna,onal coördinator SBC Afstudeerbegeleider

Marian Spier. Docent Interna,onal coördinator SBC Afstudeerbegeleider Goedemorgen Marian Spier Docent Interna,onal coördinator SBC Afstudeerbegeleider Studie Communica,e en designmanagement Didac,ek, pedagogiek Organisa,epsychologie Werk Communica,e adviseur Manager interac,ve

Nadere informatie

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis November 2012 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van

Nadere informatie

In contact met het merk: merkbelevingsmonitor

In contact met het merk: merkbelevingsmonitor In contact met het merk: merkbelevingsmonitor Het meten van de effectiviteit van marketing- en communicatie-inspanningen is en blijft een hot issue. Marketing intelligence van KPN ontwikkelde samen met

Nadere informatie

Manual: handleiding opstarten Skills Lab

Manual: handleiding opstarten Skills Lab Manual: handleiding opstarten Skills Lab Dit is een handleiding voor professionals die zelf een Skills Lab willen starten. Skills Lab wil de werkmogelijkheden voor mensen met ASS vergroten door hen te

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten Effecten van cliëntondersteuning Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten MEE Nederland, 4 februari 2014 1. Inleiding In deze samenvatting beschrijven

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

Rapport Kor-relatie- monitor

Rapport Kor-relatie- monitor Rapport Kor-relatie- monitor Voor: Door: Publicatie: mei 2009 Project: 81595 Korrelatie, Leida van den Berg, Directeur Marianne Bank, Mirjam Hooghuis Klantlogo Synovate 2009 Voorwoord Gedurende een lange

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

PKN in contact met Nederland: kijk op het leven en kijk op geloven

PKN in contact met Nederland: kijk op het leven en kijk op geloven Protestantse Kerk Nederland / 27-8-2015 / P.1 PKN in contact met Nederland: kijk op het leven en kijk op geloven Presentatie 27 januari 2011 Peter Jobsen Protestantse Kerk Nederland / 27-8-2015 / P.2 Aanleiding

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013

Duurzaamheidk. Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013 Duurzaamheidk mpas Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-,

Nadere informatie

Motivaction ConceptScore. Onderzoek nieuwe methoden boodschappen doen

Motivaction ConceptScore. Onderzoek nieuwe methoden boodschappen doen Motivaction ConceptScore Onderzoek nieuwe methoden boodschappen doen Thuisbezorging en Pick Up Points winnen aan populariteit Hoe vaak laat jij de dagelijkse boodschappen thuisbezorgen of haal je deze

Nadere informatie

Doelgroep-denken; zet je leden centraal. Presentatie Motivaction Congres SportService Zwolle 1

Doelgroep-denken; zet je leden centraal. Presentatie Motivaction Congres SportService Zwolle 1 Doelgroep-denken; zet je leden centraal Presentatie Motivaction Congres SportService Zwolle 1 Wie zijn wij? Ik squash, omdat ik dan kan spelen wanneer ik wil en het is een lekkere adrenalinekick. Ik heb

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Duurzaamheid wordt de norm voor consumenten. Duurzaamheidkompas meting #15 oktober 2015

Duurzaamheidk. Duurzaamheid wordt de norm voor consumenten. Duurzaamheidkompas meting #15 oktober 2015 Duurzaamheidk mpas Duurzaamheid wordt de norm voor consumenten Duurzaamheidkompas meting #15 oktober 2015 Inleiding Duurzaamheidkompas #15 Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van een milieu-, klimaat-,

Nadere informatie

1. De methodiek Management Drives

1. De methodiek Management Drives 1. De methodiek Management Drives Management Drives is een unieke methodiek die u concrete handvatten biedt in het benaderen van de ontwikkeling van individu, team en organisatie. De methodiek kent een

Nadere informatie

Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit. Coalitie Erbij. Juli 2012. TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga. TNS Nipo

Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit. Coalitie Erbij. Juli 2012. TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga. TNS Nipo Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit Coalitie Erbij Juli 2012 TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga Inhoud Conclusies en aanbevelingen 3 1 Inleiding en onderzoeksdoel 6 2 Fysieke en digitale contacten

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Relatiemarketing is gericht op het ontwikkelen van winstgevende, lange termijn relaties met klanten in plaats van het realiseren van korte termijn transacties.

Nadere informatie

Meting stoppers-met-roken juli 2008

Meting stoppers-met-roken juli 2008 Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Consumer & Media Rapport Meting stoppers-met-roken juli 2008

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot. Januari 2015

Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot. Januari 2015 Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot Januari 2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Resultaten... 4 2.1 Onderzoeksverantwoording... 4 2.2 Hoe tevreden

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Crowdfunding vertrouwen in de economie

Crowdfunding vertrouwen in de economie & Crowdfunding vertrouwen in de economie Dit rapport is opgesteld door Douw&Koren en Motivaction en gepubliceerd op 8 oktober 2013. Copyright Douw&Koren en Motivaction Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention Samenvatting Wesley Brandes MSc Introductie Het succes van CRM is volgens Bauer, Grether en Leach (2002) afhankelijk van

Nadere informatie

Peter Konings (Belastingdienst), Rutger Heerdink (UWV), Rene Backer (SVB), Sjoerd Weiland (RDW)

Peter Konings (Belastingdienst), Rutger Heerdink (UWV), Rene Backer (SVB), Sjoerd Weiland (RDW) Werkgroep Borging: Peter Konings (Belastingdienst), Rutger Heerdink (UWV), Rene Backer (SVB), Sjoerd Weiland (RDW) November 2013 Deze sheets bevatten achtergrondinformatie bij het plan Borging awareness

Nadere informatie

Licht op de energiemarkt. Inzicht in markt en consument door de tijd heen. GfK Panel Services Benelux

Licht op de energiemarkt. Inzicht in markt en consument door de tijd heen. GfK Panel Services Benelux GfK Panel Services Benelux GfK Energie Monitor Licht op de energiemarkt Inzicht in markt en consument door de tijd heen GfK Panel Services Benelux Nederland: Middellaan 25 NL 5102 PB DONGEN Tel.: +31 (0)162-384

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Draagvlak participatiesamenleving is geen garantie voor toename vrijwilligerswerk

Draagvlak participatiesamenleving is geen garantie voor toename vrijwilligerswerk bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 W www.motivaction.nl Factsheet Draagvlak participatiesamenleving is geen

Nadere informatie

Vergroting van het rendement van beleidsonderzoek

Vergroting van het rendement van beleidsonderzoek Vergroting van het rendement van beleidsonderzoek Werksessie: Effectieve beleidsondersteuning met kennis Yvonne Prince Congres Kennisintensieve beleidsontwikkeling in praktijk, Zoetermeer, 2 april 2014

Nadere informatie

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen E-resultaat aanpak Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen 2010 ContentForces Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,

Nadere informatie

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Navolgbaarheid bij kwalitatief onderzoek: consistentie van vraagstelling tot eindrapportaged van de Ven Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Piet Verschuren en Hans Doorewaard (2015)

Nadere informatie

Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren

Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren Een talent floreert zelden alleen. Juist door samen te werken met anderen in het team kan het tot optimale bloei komen. Verbeter de prestaties van

Nadere informatie

BROCHURE Workshop Coachend Leidinggeven. Coachend Leidinggeven. Sales Force Consulting

BROCHURE Workshop Coachend Leidinggeven. Coachend Leidinggeven. Sales Force Consulting BROCHURE Workshop Coachend Leidinggeven Coachend Leidinggeven Sales Force Consulting inleiding Leidinggeven aan de alledaagse uitvoering van het werk, is één van de belangrijkste kerntaken van elke manager.

Nadere informatie

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen 1 Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen Peter van der Meer Samenvatting In dit onderzoek is geprobeerd antwoord te geven op de vraag in hoeverre het mogelijk is verschillen

Nadere informatie

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID agendapunt B.04 851617 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 28-10-2010 In te stemmen met de beleidsuitgangspunten, genoemd in hoofdstuk 5 van het Beleidskader

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtonen 1) Integratiecampagne

Nadere informatie

BROCHURE Cursus Coachend Leidinggeven. Coachend Leidinggeven. Sales Force Consulting

BROCHURE Cursus Coachend Leidinggeven. Coachend Leidinggeven. Sales Force Consulting BROCHURE Cursus Coachend Leidinggeven Coachend Leidinggeven Sales Force Consulting inleiding Leidinggeven aan de uitvoering van het alledaagse werk, is één van de belangrijkste kerntaken van elke manager.

Nadere informatie

Crossmediaformat. Situatie

Crossmediaformat. Situatie Crossmediaformat Situatie Crossmedia is bijna een toverwoord geworden voor spannende en innovatieve communicatie. Wanneer je ook de vakliteratuur leest dan merk je dat bureaus en klanten continu op zoek

Nadere informatie

elimineer De Burger!

elimineer De Burger! elimineer De Burger! (tegenover de Tweede Kamer in Den Haag) When the winds of change are blowing some people are building shelters, while others are building windmills (Chinees gezegde) Compactere overheid,

Nadere informatie

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning LoopbaanIndicator Voor een duurzame loopbaanplanning 1. Inleiding LoopbaanIndicator wordt ingezet om alle relevante waarden rondom menselijke inzetbaarheid gestructureerd en genormeerd in kaart te brengen,

Nadere informatie

Kortom: Een schaatsvereniging is er dóór leden en vóór leden. De vereniging is intern gericht, waarbij de leden bepalen wat er gebeurt.

Kortom: Een schaatsvereniging is er dóór leden en vóór leden. De vereniging is intern gericht, waarbij de leden bepalen wat er gebeurt. Vrijwilligersbeleid binnen de schaatsvereniging Van beleid tot uitvoering in de praktijk Schaatsverenigingen en de vrijwilligersproblematiek De doorsnee schaatsvereniging in Nederland is een vrijwilligersorganisatie:

Nadere informatie

Hoorcollege 1: Onderzoeksmethoden 06-01-13!!

Hoorcollege 1: Onderzoeksmethoden 06-01-13!! Hoorcollege 1: Onderzoeksmethoden 06-01-13 Stof hoorcollege Hennie Boeije, Harm t Hart, Joop Hox (2009). Onderzoeksmethoden, Boom onderwijs, achtste geheel herziene druk, ISBN 978-90-473-0111-0. Hoofdstuk

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN INLEIDING Voorwoord Commandant der Strijdkrachten CONTEXT De complexe omgeving waarin bij Defensie leiding wordt gegeven

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Vaccinaties in Nederland, een vanzelfsprekende zaak.

Vaccinaties in Nederland, een vanzelfsprekende zaak. nipo het marktonderzoekinstituut Postbus 247 1000 ae Amsterdam Grote Bickersstraat 74 Telefoon (020) 522 54 44 Fax (020) 522 53 33 E-mail info@nipo.nl Internet http://www.nipo.nl Rapport Vaccinaties in

Nadere informatie

De drijfveren zijn ontwikkeld en aangeleverd door Coert-Jan Tomassen van CJT for Sales: Coert-Jan Tomassen info@cjtforsales.com www.cjtforsales.

De drijfveren zijn ontwikkeld en aangeleverd door Coert-Jan Tomassen van CJT for Sales: Coert-Jan Tomassen info@cjtforsales.com www.cjtforsales. Drijfveren Tool 1.0 Carolien van Herrikhuyzen www.cforcycling.nl www.cforcycling.com carolien@cforcycling.nl Om wat handvaten te hebben voor een gesprek met ons begeleidingsteam bij het formuleren van

Nadere informatie

Bewustwording en duurzaamheid

Bewustwording en duurzaamheid Bewustwording en duurzaamheid Onderzoek naar groen bewustzijn en groen gedrag onder UvA en HvA studenten Lieke Dreijerink Jan Uitzinger Amsterdam, 17 maart 201 IVAM Inzicht in duurzaamheid Plantage Muidergracht

Nadere informatie

OBS A.M.G. Schmidt 7 februari 2014

OBS A.M.G. Schmidt 7 februari 2014 OBS A.M.G. Schmidt 7 februari 2014 Managementrapportage Scholengemeenschap Veluwezoom wil periodiek meten hoe de tevredenheid is onder haar belangrijkste doelgroepen: leerlingen, ouders, leerkrachten en

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 Consumentengedrag

Hoofdstuk 5 Consumentengedrag Hoofdstuk 5 Consumentengedrag Consumentengedrag Deel 1 Deel 2 Markten Deel 3 Deel 4 Deel 5 Deel 6 Deel 7 Deel 8 Deel 9 2 Leerdoelen 1. Een definitie geven van consumentenmarkt en een eenvoudig model construeren

Nadere informatie

Waarom mensen zich niet verdiepen in partnerpensioen

Waarom mensen zich niet verdiepen in partnerpensioen Onderzoek Waarom mensen zich niet verdiepen in partnerpensioen Onderzoek in opdracht van Pensioenkijker.nl Projectleider Kennisgroep : Vivianne Collee : Content Unit Financiën Datum : 09-11-010 Copyright:

Nadere informatie

Social intelligence sleutel tot duurzaamheidsdoorbraak in Nederland

Social intelligence sleutel tot duurzaamheidsdoorbraak in Nederland PERSBERICHT Utrecht, 11 oktober 2013 Social intelligence sleutel tot duurzaamheidsdoorbraak in Nederland Motivaction presenteert onderzoek naar rol duurzaamheidsprofessionals Een duurzaamheidsdoorbraak

Nadere informatie

Integraal management en Sturen

Integraal management en Sturen Integraal management en Sturen Inleiding InterimProf werkt continu aan de ontwikkeling van haar interimmers. Daartoe heeft zij een Ontwikkelprogramma opgesteld. In dat kader is op 27 en 28 maart 2013 een

Nadere informatie

De waardering van luierrecycling

De waardering van luierrecycling De waardering van luierrecycling De waardering van luierrecycling Een casestudy onder consumenten in de stad Utrecht Marian Kroes EC 167 Groningen, 2005 Rijksuniversiteit Groningen Wetenschapswinkel Economie

Nadere informatie

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h TNS Nipo Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam t 020 5225 444 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h Rick Heldoorn & Matthijs de Gier H1630

Nadere informatie

BURGERPANEL CAPELLE OVER...

BURGERPANEL CAPELLE OVER... BURGERPANEL CAPELLE OVER... profiel nieuwe burgemeester Mei 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de 15 e peiling met het burgerpanel van Gemeente Capelle aan den IJssel. Deze peiling

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Duurzaamheidk mpas Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-, voedsel- en economische

Nadere informatie

Workshop. De talenten van de koks voor 5* zelfmanagement. Patiëntprofielen

Workshop. De talenten van de koks voor 5* zelfmanagement. Patiëntprofielen , Workshop De talenten van de koks voor 5* zelfmanagement Patiëntprofielen Ingrediënten van deze workshop Visie op zelfmanagement in het LAZ Talenten in kaart Mentality model Sneltest en Profiel Zelfmanagement

Nadere informatie

GAMIFICATION IN EEN BELEIDSCONTEXT (bis)

GAMIFICATION IN EEN BELEIDSCONTEXT (bis) GAMIFICATION IN EEN BELEIDSCONTEXT (bis) Aanknopingspunten voor de ontwikkeling van een aangepaste gamification strategie door Luc Wittebolle - SuMa Consulting De ontwikkeling van een optimale gamification

Nadere informatie

Ulrica WF van Panhuys Authentic Leadership www.uwfvanpanhuys.com

Ulrica WF van Panhuys Authentic Leadership www.uwfvanpanhuys.com Module 1 Profileren van de emotionele intelligentie: Team Effectiviteit (). De Team Effectiviteit wordt vastgesteld door het identificeren, vaststellen en beheersen van de emotionele intelligentie van

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Strategisch Plan 2014-2017

Strategisch Plan 2014-2017 Strategisch Plan 2014-2017 Dress for Succes Leiden Inclusief jaarplan 2015 Inhoudsopgave Inleiding 1 1. Missie, ambitie en waarden 2 2. SWOT 3 3. Strategische koers 4 Inleiding Voor u ligt het strategisch

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011 Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs December 2011 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-,

Nadere informatie

Segmenteren, Doelgroep Bepalen, Positioneren

Segmenteren, Doelgroep Bepalen, Positioneren Segmenteren, Doelgroep Bepalen, Positioneren Het afstemmen van een product of dienst op de behoefte vanuit de markt. Segmentatie Discriminatie in de marketing Doel van segmentatie Inzicht krijgen in mogelijkheden

Nadere informatie

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming werkt wel André de Waal Prestatiebeloning wordt steeds populairder bij organisaties. Echter, deze soort van beloning werkt in veel gevallen

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

STADSPANEL DEN HAAG MILIEU & DUURZAAMHEID

STADSPANEL DEN HAAG MILIEU & DUURZAAMHEID STADSPANEL DEN HAAG MILIEU & DUURZAAMHEID Publicatiedatum 21 december2011 Stadspanel Den Haag wordt gevormd door een groep inwoners van Den Haag, momenteel ruim 3500, die met enige regelmaat wordt gevraagd

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Communicatie

Onderzoeksopzet Communicatie Onderzoeksopzet Communicatie Rekenkamercommissie Heerenveen Februari 2009 Rekenkamercommissie Heerenveen: onderzoeksopzet communicatie 1 Inhoudsopgave A. Wat willen we bereiken 1. Aanleiding en achtergronden

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

Handleiding Nederlandse Werkwaardentest

Handleiding Nederlandse Werkwaardentest Handleiding Nederlandse Werkwaardentest Versie 1.0 (c), mei 2008 Dr Edwin van Thiel Nederlandse werkwaardentest De Nederlandse werkwaardentest is eind 2006 ontwikkeld door 123test via een uitgebreid online

Nadere informatie

Het effect van doelstellingen

Het effect van doelstellingen Het effect van doelstellingen Inleiding Goalsetting of het stellen van doelen is een van de meest populaire motivatietechnieken om de prestatie te bevorderen. In eerste instantie werd er vooral onderzoek

Nadere informatie

Het bestaansrecht van de glastuinbouwsector. Onderzoek naar het imago van de glastuinbouwsector PT 2008-15. Glastuinbouw

Het bestaansrecht van de glastuinbouwsector. Onderzoek naar het imago van de glastuinbouwsector PT 2008-15. Glastuinbouw Het bestaansrecht van de glastuinbouwsector Onderzoek naar het imago van de glastuinbouwsector PT 2008-15 Glastuinbouw 1 Leeswijzer Dit rapport bevat de resultaten van het imago-onderzoek naar de glastuinbouwsector,

Nadere informatie

Samenvatting [Summary in Dutch]

Samenvatting [Summary in Dutch] [Summary in Dutch] Werken als vrijwilliger voor een organisatie, bloed doneren of geld geven aan daklozen zijn enkele voorbeelden van prosociaal gedrag. Prosociaal gedrag betreft alle handelingen die gericht

Nadere informatie

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5 Project Balanced Scorecard Vakcode 56012 Verantwoordelijke dhr. H. Kevelham ECTS 6 Kwartiel 1.3 en 1.4 Competenties IBL1, IBL2, IBL3, IBL7 Prestatie-indicatoren 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.5, 2.1, 2.2, 2.3,

Nadere informatie

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Auteurs: Drs. G. van der Meulen Referentie: WvdJ/SL 11.0426 Datum: maart 2007 Het lectoraat Morele vorming in het

Nadere informatie

PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008

PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008 PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008 Deze profielschets is tot stand gekomen nadat de gemeenteraad uitgebreid heeft ingezet op het horen van meningen over het gewenste profiel van de

Nadere informatie

Ouderen en nieuwe technologie

Ouderen en nieuwe technologie Ouderen en nieuwe technologie Mature Market Monitor 2: rapportage Peter Jobsen p.jobsen@motivaction.nl Pieter Paul Verheggen p.verheggen@motivaction.nl Edgar Keehnen keehnen@agewise.nl Ouderen positief

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING VOORWOORD Content marketing is uitgegroeid tot één van de meest populaire

Nadere informatie

Naar een nieuw concept van Gezondheid

Naar een nieuw concept van Gezondheid Kwaliteitsinstituut 7 mei 2013 Naar een nieuw concept van Gezondheid Daniëlle Branje MSc. & Machteld Huber, arts Louis Bolk Instituut, Driebergen www.louisbolk.nl Louis Bolk Instituut Sinds 1976 Onderzoek

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie.

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Via dit mailadres kunt u ook informatie aanvragen over de docentenhandleiding

Nadere informatie

Senior leiderschap en jong talent

Senior leiderschap en jong talent ONDERZOEK Senior leiderschap en jong talent Onderzoek naar een generatiekloof tussen leidinggevenden en jonge professionals. 2010 Upstream Consulting Drs. Dennis Boutkan Drs. Trudie Westen MSc. Jennifer

Nadere informatie

Training met persolog profielen

Training met persolog profielen Training met persolog profielen Verkrijg de beste resultaten op het werk en in uw dagelijks leven Ontdek een praktische manier om uw persoonlijkheid te ontwikkelen: U leert verschillende gedragstendensen

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Auteurs: Marijke Hoftijzer en Piet Korte isbn: 978-90-01-82345-0

Auteurs: Marijke Hoftijzer en Piet Korte isbn: 978-90-01-82345-0 Projectplanning (extra bij paragraaf 3.1 Imagodoelstellingen) Naast je normale dagelijkse bezigheden kun je ook te maken krijgen met de organisatie van eenmalige zaken. Soms zijn deze heel overzichtelijk

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

SIRE. Rapport. "Geef kinderen hun spel terug" Jonneke Heins. C0521b 29 oktober 2007

SIRE. Rapport. Geef kinderen hun spel terug Jonneke Heins. C0521b 29 oktober 2007 Grote Bickersstraat 74 3 KS Amsterdam Postbus 247 AE Amsterdam t 2 522 54 44 f 2 522 53 33 e info@tnsnipo.com www.tnsnipo.com Rapport SIRE "Geef kinderen hun spel terug" Jonneke Heins C52b 29 oktober 27

Nadere informatie

ConceptFactory: Van innovatief idee naar succesvolle introductie Margré Nijkamp & Bastian Baas Senior consultants Motivaction

ConceptFactory: Van innovatief idee naar succesvolle introductie Margré Nijkamp & Bastian Baas Senior consultants Motivaction ConceptFactory: Van innovatief idee naar succesvolle introductie Margré Nijkamp & Bastian Baas Senior consultants Motivaction Innoveren met de ConceptFactory De ConceptFactory biedt verschillende oplossingen

Nadere informatie