GGZ Hulpverlening aan doven. Aspecten en bijzondere kenmerken van de doelgroep ALGEMEEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GGZ Hulpverlening aan doven. Aspecten en bijzondere kenmerken van de doelgroep ALGEMEEN"

Transcriptie

1 GGZ Hulpverlening aan doven Aspecten en bijzondere kenmerken van de doelgroep I ALGEMEEN Een van de eerste zaken die bij de specifieke psychische hulpverlening aan doven aan de orde is, is communicatie. Het is echter een wijd verbreid misverstand dat het inhoudelijk regelen van taaloverdracht van horende naar dove en andersom voldoende zou zijn voor een goede communicatie. Het feit dat doven een andere taal hebben ontwikkeld dan horende mensen is een van de vele elementen die te maken hebben met de ontwikkeling van de dovencultuur. Voor hulpverlening aan doven zal men zich minstens enige bekendheid moeten verwerven met een aantal cultuur-specifieke zaken als gedrag, sociale inbedding, telecommunicatie, gespreksopbouw e.d. Al deze issues zijn weer gekoppeld aan het feit dat de dovengemeenschap in feite een smeltkroes is van een aantal subculturen, gedeeltelijk ontstaan op de doveninstituten, scholen, dovenclubs, dovenfamilies, die alle weer vaak hun eigen gebarendialecten en gebruiken kennen. Daarnaast kan nog een indeling in groepen gemaakt worden naar ontstaanswijze van de doofheid. Deze groepen lopen weer op vaak gecompliceerde wijze door de subculturen heen. Een aantal doven laat zich veel moeilijker dan subcultuur beschrijven, bijvoorbeeld mensen die later doof zijn geworden; die zich, zowel in hun sociale gedrag als in hun problematiek totaal anders manifesteren dan de prelinguaal-doven (met erfelijke of aangeboren doofheid). Ook binnen deze groepen zijn weer allerlei fundamentele verschillen aan te geven die soms moeten leiden tot andere diagnostische technieken, alsmede andere behandelimplicaties met zich meebrengen als het gaat over psychische problematiek. Bovendien zal bij diagnostiek en behandeling nog rekening gehouden moeten worden met individuele verschillen, talenten en kwaliteiten. Tenslotte wordt een en ander nog verder gecompliceerd doordat een aantal typen van doofheid samengaat met andere somatische of psycho-organische problemen, die zich hetzij in het kader van een syndroom obligaat voordoen, hetzij veroorzaakt zijn door de ontstaanswijze van de doofheid, zonder overigens erg specifiek te zijn. Een en ander kan van grote invloed zijn op diagnostiek en behandeling/begeleiding van cliënten, hetzij als punt van aandacht, hetzij als onderdeel van een geïntegreerde aanpak.

2 II KENMERKEN VAN DE DOELGROEP Thans zal nader worden uitgewerkt welke specifieke kanten een aantal groepen doven uit de totale populatie kent. A Erfelijke doofheid a Kader Dit is een genetisch bepaalde doofheid. Omdat deze vorm van doofheid in de familie bekend is wordt er binnen deze families ook op wat gemakkelijker wijze mee omgegaan. Door deze families wordt de doofheid niet gezien als handicap maar veeleer als eigenschap waardoor de cultuur bepaald wordt. De doofheid wordt uitsluitend door mensen buiten de eigen subcultuur als handicap gezien hetgeen uiteraard wel consequenties heeft als het gaat om de sociale integratie in de veel groterehorende wereld. De gebarentaal is in de meeste gevallen ook de nesttaal, die ook horende kinderen zich vaak als eerste eigen maken, zeker als de ouders ook doof zijn. b Bijkomende factoren In een aantal gevallen speelt deze doofheid zich af in het kader van een syndroom, bijvoorbeeld: Syndroom van Pendred (met hyperthyreoidie) Syndroom van Usher (met visusstoornissen) Syndroom van Waardenburg (met visusstoornissen). c Ingrediënten specifieke problemen - door vroege institutionalisering vroege separatie op de leeftijd van 4 à 5 jaar; - door beëindiging van opleiding geforceerde separatie op 18e jaar (de-institutionalisering); - vaak in instituutstijd seksueel misbruik en/of mishandeling; - later op het werk en anderszins in maatschappij geïsoleerde positie; - beperkte partnerkeuze met vaak gemengde (nl. dove en horende kinderen) gezinssamenstelling. d Gevolgen - emotionele ontwikkelingsstoornissen, met als gevolg:. persoonlijkheidsproblematiek. separatie-/individuatieproblematiek. posttraumatische stress-stoornis. aanpassingsstoornissen met een scala aan emotionele kenmerken. relatie- en gezinsproblematiek in 2e levensfase. Casus: Een 28-jarige vrouw, gehuwd, twee kinderen, meldt zich, op advies van haar huisarts, bij een Riagg-doventeam met depressieve klachten na een mislukt huwelijk met een ex-schoolgenoot. Mevrouw is beiderzijds volledig doof vanwege een erfelijke factor. Van haar 5 broers en zussen zijn er nog twee doof, terwijl ook vader en moeder doof zijn, de laatste door een tijdelijk zuurstofgebrek bij de bevalling, vanwege stuitligging. Cliënte is vrijwel volledig georiënteerd in de (Groningse) gebarentaal, met een voor horenden erg slecht verstaanbare stem. Na haar instituutstijd kwam zij eerst thuis, maar omdat het daar niet meer ging trouwde zij een jaar later met haar toenmalige vriendje, eveneens doof. Het huwelijk liep uiteindelijk op de klippen vanwege seksuele problemen en alcoholmisbruik bij de echtgenoot. Met behulp van een tolk werd een onderzoeksgesprek gedaan. Hieruit bleek dat cliënte al langer klachten had van recidiverend sombere stemming, een negatief zelfbeeld, en chronische slaapproblemen met nachtmerries. Rond haar zeventiende jaar was er een

3 periode van slecht eten met fors afvallen, leidend tot een status anorecticus. Op haar zestiende blijkt ze te zijn verkracht door drie oudere schoolgenoten, na een feestje. Angst, schaamte, communicatieproblemen en onwetendheid zorgden ervoor dat ze er verder met niemand over praatte. De behandeling werd gestart met een modern antidepressivum en individuele gesprekken. Nadat de depressieve klachten goeddeels waren verbleekt, nam cliënte deel aan de groep seksueel misbruik van dove vrouwen, waarin met verwerking werd begonnen. Deze groep wordt begeleid door twee dove medewerksters van het doventeam. B Congenitale (of aangeboren) doofheid a Kader Congenitale doofheid is ontstaan tijdens de zwangerschap of bevalling. Ook de mensen die in de eerste twee jaar na de geboorte doof zijn geworden (nog geen taalontwikkeling) kunnen min of meer tot deze groep gerekend worden. Het grote verschil met de vorige groep is dat deze mensen in vrijwel alle gevallen een geïsoleerde positie in het gezin innemen, waar een totale onbekendheid heerst(e) met het fenomeen doofheid. Van ouders wordt een grote inspanning op het gebied van aanpassing verwacht. Deze kinderen moeten hun dove zogenaamde roll-models dan ook elders zoeken en slagen daar vaak niet in. Vaak worden ze in hun eigen gezin zorgobjecten, hetgeen de persoonlijke ontwikkeling nogal eens kan schaden. B Bijkomende factoren Afhankelijk van oorzaak en ontstaanswijze van de doofheid kan een scala aan bijkomende factoren te zien zijn, soms specifiek, vaak niet. OORZAKEN Rubella Zuurstofgebrek Rhesusantagonisme Traumatische geboorte Vroege meningitis Intracapitale bloedingen Etc } { BIJKOMENDE FACTOREN Stoornissen impulscontrole Zwakbegaafdheid Spasticiteit Visusproblemen Pareses Psycho-organiciteit C Specificiteit van de problematiek 1 ingrediënten: - vroege separatie op 4e/5e jaar door institutionalisering; - geïsoleerde positie in stamgezin; - mishandeling/seksueel misbruik (empirisch gegeven); - geïsoleerde positie op het werk; - relatiestoornissen zowel in het stamgezin, als in het instituut als in latere relaties; - opvoedingsproblematiek bij eigen horende kinderen door o.a. moeizame sociale interactie en communicatie. 2 gevolgen - emotionele ontwikkelingsstoornissen met als gevolg vaak persoonlijkheidsproblematiek

4 voor deze groep vaak:. posttraumatische stressstoornis. depressies. Separatie-/individuatieproblematiek. aanpassingsstoornissen. symbiosevorming met een van de horende gezinsleden m.n. de moeder. ernstige gedragsgestoordheid. verslavingsproblematiek Casus: Een 35-jarige dove man wordt aangemeld door het gespecialiseerd maatschappelijk voor doven v.w. recidiverende agressieve impulsdoorbraken, alcoholmisbruik, en gokverslaving. Vanwege zijn agressieve gedrag is hij reeds een keer veroordeeld geweest. Nu dreigt hij door zijn gokverslaving financieel ten onder te gaan. Met zijn familie heeft hij verder geen contact meer behalve met zijn oudste zus die zich om hem blijft bekommeren en ook financieel bijspringt. Zij is ook bij het intakegesprek aanwezig. Cliënt is vanaf zijn geboorte doof, vanwege een Rubella-infectie tijdens de zwangerschap van moeder. Hij maakt een zwakbegaafde indruk. Hij gebruikt weliswaar gebaren, maar in zijn gebruik van de taal laat hij een slechte taalontwikkeling zien. Hij blijkt ook in de dovenwereld slecht geïntegreerd te zijn, gaandeweg heeft hij, mede door zijn gedrag alle contacten verloren. Op school bleek hij een zeer drukke, maar qua prestaties zeer matige leerling. Op de lagere school werd hij veel gepest, later raakte hij meer en meer geïsoleerd in de groep. De Rubella-infectie was vermoedelijk de oorzaak van een aantal symptomen, nl. de doofheid, de impulscontrole-problemen en de zwakbegaafdheid. De behandeling richtte zich in eerste instantie op zijn impulscontrole-problemen, middels medicatie, en gedragsmatige aanpak. Met zijn familie werd een communicatiecursus op maat gedaan, waardoor niet alleen de communicatie maar ook de metacommunicatie aanzienlijk verbeterde. Hierdoor verbleekte ook de symbiose met zijn oudste zus enigszins, doordat andere familieleden zich eveneens wat meer om cliënt gingen bekommeren. Cliënt komt nu ook regelmatig op een dovenclub, waar hij zich verdienstelijk maakt met enige taakjes. Het maatschappelijk werk heeft zich ingezet voor een schuldsanering, mede succesvol door het nu gestopt zijn van de gokverslaving. Uiteraard blijft de man voorlopig onder controle. De sociale begeleiding wordt gedaan door een dove hulpverlener, waardoor de communicatie optimaal verloopt en cliënt bovendien een rolmodel heeft. C Plotsdoofheid a Kader Over plotsdoofheid wordt gesproken als de doofheid acuut of snel progressief is ontstaan nadat al horende taalontwikkeling tot stand is gekomen. Uiteraard kunnen met vorige groepen raakvlakken bestaan, bijvoorbeeld indien de doofheid weliswaar later in het leven is ontstaan, maar op erfelijke basis berust, of wanneer deze nog in de kinderjaren is ontstaan bijvoorbeeld in het 10e levensjaar. Ook de groep met de langzaam progressieve, tot doofheid leidende slechthorendheid vertoont naast verschillen ook overeenkomsten met deze groep, in reactie- en gedragskenmerken. Algemeen karakteristiek is dat deze groep in feite horende mensen zijn die een lichamelijk handicap hebben gekregen. Het horende moet dan in een culturele context worden geplaatst. Er is derhalve geen dovencommunicatie (gebarentaal) tot ontwikkeling gekomen, er is ook geen sociale inbedding in de dovencultuur. Aan de ander kant is ook de horende wereld plotsklaps niet meer toegankelijk. (Een en ander is vergelijkbaar met de situatie dat een Europeaan plotseling en onvoorbereid verplicht naar de binnenlanden van China emigreert.) b Oorzaken en bijkomende factoren

5 OORZAKEN Meningitis Tumor Bloeding Trauma Medicatie Onbekend } { BIJKOMENDE FACTOREN Organische persoonlijkheidsverandering Spasticiteit Psycho-organiciteit (en vele andere, afhankelijk van de lokalisatie van de veroorzakende factor) c Specificiteit 1 Ingrediënten: - acute handicap met deprivatie - acute verstoring van alle bestaande coping - acute verstoring van de bestaande relatie- en gezinsdefinitie - geen infrastructuur met betrekking tot de doofheid - verlies van werk en vele tevoren bestaande activiteiten - totaal isolement in horende en dovenwereld - totaal gebrek aan communicatieve vaardigheden 2 Gevolgen: - aanpassingsstoornis met psychische reacties - posttraumatische stressreacties - psychose - depressie met ernstige suicidaliteit of acting out - ernstige relatie- of gezinsproblematiek - hoog scheidingspercentage Casus: Een 38-jarige man, getrouwd, drie (jonge) kinderen, is sedert een half jaar doof door toedoen van een doorgemaakte meningitis. Hij wordt door de huisarts aangemeld vanwege ernstig depressieve klachten, en snel escalerende gezinsproblematiek. Hij was als chemicus hoofd van een laboratorium. Een maand geleden had hij een poging ondernomen om weer te gaan werken, maar er bleken alleen al zoveel technische problemen te zijn ontstaan door zijn doofheid dat dit een onmogelijkheid bleek, dit naast zijn onmiskenbaar aanwezige depressie. Zijn vrouw, die aanwezig is tijdens het intakegesprek, meldt dat zij bang is haar man zich zal suïcideren, zelf is zij eveneens ten einde raad, vanwege de enorme communicatieproblemen tussen haar en haar man, maar ook tussen de kinderen en haar man. De man is extreem somber, en blijkt al ver uitgewerkte zelfmoordplannen te hebben, waarvan hij zegt de uitvoering in ieder geval nog even op te schorten. Hij maakt een deplorabele maar ook erg angstige en licht paranoïde indruk. Hij vindt zijn situatie volstrekt hopeloos en uitzichtloos. Er zijn forse in- en doorslaapstoornissen, enige zelfverwaarlozing, en stoornissen met de eetlust. De communicatie verloopt met geschreven briefjes. Er is verder geen psychiatrische voorgeschiedenis. De diagnose wordt gesteld op een Depressieve Stoornis met m.n. reactieve en situationele momenten. De behandeling richt zich, ondersteund met antidepressiva medicatie, in eerste instantie op verwerking van het trauma van de acute doofheid. Vervolgens wordt gewerkt aan reïntegratie van het gezin. Voorts worden adviezen gegeven ten aanzien van technische aanpassingen, de man wordt tevens in contact gebracht met de vereniging van plotsdoven. Later wordt gekeken of en onder welke voorwaarden hij weer in zijn oude werk aan de slag kan.

6 D Andere groepen doven a Doofblinden Deze groep is in ontstaanswijze niet duidelijk te onderscheiden van de vorige groepen, maar moet door het gebrek aan visuele waarneming toch los worden gezien van de vorige. Binnen deze groep moet onderscheid worden gemaakt tussen de vroeg-doofblinden, de vroegdoven/laat-blinden, de vroegblinden/laatdoven en de laatdoof/laat-blinden. Uiteraard vertoont elke groep haar eigen specifieke kanten als het gaat om culturele achtergrond, communicatie e.d. Uit onderzoek (o.a. vanuit het GOUDT gedaan in 1996) blijkt dat deze groep zowel een relatieve als absolute onderconsumptie hebben van GGZ-hulp. Men heeft meer nodig en krijgt veel minder. Redenen zijn onder meer het gebrek aan informatie bij de groep van doofblinden zelf en de uiterst complexe communicatie die met de omgang met deze mensen samenhangt. Er zijn maar weinig mensen in Nederland die deze methodiek in voldoende mate beheersen om op volwaardig niveau hulpverlening te kunnen doen. Van de tien mensen die in het onderzoek (1996, Fritschy e.a.) werden doorgelicht bleken er drie een niet tevoren gediagnosticeerde dementie te hebben en vijf een niet gediagnosticeerde en dus ook niet behandelde depressie te hebben. b CODA s CODA staat voor Children of Deaf Adults. In feite zijn deze mensen de culturele tegenhanger van de plotsdoven. Ze zijn als horenden in een doof nest opgegroeid, zijn in deze terminologie derhalve dove personen. De eerste taal (de nesttaal ) is de gebarentaal, de role-models voor hun horende identiteit moeten ergens anders vandaan komen. Door hun vaak erg specifieke levenscarrières, met vroege grote verantwoordelijkheden als tolken voor ouders op zeer jeugdige leeftijd in allerlei volwassen situaties als medische, juridische en andere, is er vaak sprake van ernstige emotionele ontwikkelingsstoornissen. Kennis van deze levenscarrières is zo specifiek gekoppeld aan de dovencultuur en de daarmee samenhangende problematiek dat behandeling in een doventeam moet plaatsvinden, en niet in een algemene (GGZ-)setting. c De ernstig slechthorenden Deze groep wordt binnen dit kader gedefinieerd als de mensen die ondanks maximale technische en persoonlijke aanpassing toch niet in staat zijn te communiceren, althans niet op een wijze, vergelijkbaar met horenden. De daarmee samenhangende problematiek is vaak afgeleid van bovenbeschreven problematiektypen. Kenmerkend is het voortdurend camouflerende gedrag van deze mensen, vaak al vroeg begonnen in de jeugd, en zich voortzettend in de gezins- en werksituaties van de tweede levensfase. E.e.a. uit zich vaak in depressieve klachten met uitputtingsverschijnselen, met frequent en/of langdurig werkverzuim. De behandeling richt zich, meestal binnen een psychotherapeutisch kader, op herkenning van de destructieve coping, assertiviteit, ik-versterking en persoonlijke integratie van de auditieve problemen. O.Fritschy, februari 1999.

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies Hieronder vindt u informatie voor verwijzing naar GGMD voor: hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière in combinatie met gehoorverlies ambulante

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 16 en 17 jaar Locaties Ede en Amsterdam

Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 16 en 17 jaar Locaties Ede en Amsterdam Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 16 en 17 jaar Locaties Ede en Amsterdam 1. Persoonlijke gegevens van het aangemelde jongere Naam - voorvoegsel Roepnaam Voornamen Geboortedatum Geboorteplaats

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 0 11 jaar Locaties Ede en Amsterdam

Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 0 11 jaar Locaties Ede en Amsterdam Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 0 11 jaar Locaties Ede en Amsterdam 1. Persoonlijke gegevens van het aangemelde kind Naam - voorvoegsel Roepnaam Voornamen Geboortedatum Geboorteplaats

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 12-15 jaar Locaties Ede en Amsterdam

Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 12-15 jaar Locaties Ede en Amsterdam Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 12-15 jaar Locaties Ede en Amsterdam 1. Persoonlijke gegevens van het aangemelde kind/jeugdige Naam - voorvoegsel Roepnaam Voornamen Geboortedatum Geboorteplaats

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 0 11 jaar Locaties Ede en Amsterdam

Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 0 11 jaar Locaties Ede en Amsterdam Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 0 11 jaar Locaties Ede en Amsterdam 1. Persoonlijke gegevens van het aangemelde kind Naam - voorvoegsel : Roepnaam : Voornamen : Geboortedatum : Geboorteplaats

Nadere informatie

Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen

Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen GGMD staat voor Geestelijke Gezondheidszorg en Maatschappelijke Dienstverlening. Wij helpen doven, mensen met een hoorprobleem en hun naasten met advies,

Nadere informatie

We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten.

We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten. We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten. We helpen je bij het verbeteren van je contacten met

Nadere informatie

Top Referent TraumaCentrum

Top Referent TraumaCentrum GGzE centrum psychotrauma Top Referent TraumaCentrum Informatie over behandeling van mensen met ernstige traumagerelateerde stoornissen Algemene informatie >> BIJ HET TOP REFERENT TRAUMACENTRUM WORDEN

Nadere informatie

Specialistische begeleiding (Vroeg)dove burgers met bijkomende complexe problematiek

Specialistische begeleiding (Vroeg)dove burgers met bijkomende complexe problematiek Specialistische begeleiding (Vroeg)dove burgers met bijkomende complexe problematiek Informatie voor gemeenten Zelf en samen redzaam Als gemeente wilt u de zorg en ondersteuning van uw burgers zo goed

Nadere informatie

Liesbeth Mevissen. www.bsl.nl

Liesbeth Mevissen. www.bsl.nl Liesbeth Mevissen www.bsl.nl EMDR bij mensen met een verstandelijke beperking en/of autisme Liesbeth Mevissen, klinisch psycholoog, EMDR supervisor 27 september 2013 l.mevissen@accare.nl verstandelijk

Nadere informatie

oud en kwetsbaar Psychiatrische ziektebeelden bij ouderen met een verstandelijke beperking

oud en kwetsbaar Psychiatrische ziektebeelden bij ouderen met een verstandelijke beperking oud en kwetsbaar Psychiatrische ziektebeelden bij ouderen met een verstandelijke beperking Rianne Meeusen, Gezondheidszorgpsycholoog/orthopedagoog Çonny van Outheusden, PIT-verpleegkundige 27-09-2013 inleiding

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, psychotherapeut Opleider-supervisor NVGP en NVIPT De genezing van de krekel Geacht somber gevoel,

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling 2. Gevolgen van kindermishandeling voor kind en omgeving De emotionele, lichamelijke en intellectuele ontwikkeling van een kind berust op genetische mogelijkheden

Nadere informatie

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme Deel VI Inleiding Wat zijn de mogelijkheden van EMDR voor cliënten met een verstandelijke beperking en voor cliënten met een autismespectrumstoornis (ASS)? De combinatie van deze twee in een en hetzelfde

Nadere informatie

Inhoud VII. 2 Integrale hulpverlening door gezinspolikliniek en gezinspsychiatrie... 7 2.1 Gezinspolikliniek... 8 2.2 Het vak gezinspsychiatrie...

Inhoud VII. 2 Integrale hulpverlening door gezinspolikliniek en gezinspsychiatrie... 7 2.1 Gezinspolikliniek... 8 2.2 Het vak gezinspsychiatrie... VII 1 KOPP/KVO-kinderen............................................................ 1 1.1 Indrukwekkende cijfers over KOPP/KVO-kinderen in Nederland..................... 2 1.2 Waarom KOPP/KVO-kinderen

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi.

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Patiënteninformatie Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Inhoudsopgave Pagina Inleiding 4 Psychiatrische aandoeningen en kinderwens of

Nadere informatie

Aanmeldformulier De Riethorst, GGZ centrum voor doven en slechthorenden

Aanmeldformulier De Riethorst, GGZ centrum voor doven en slechthorenden Aanmeldformulier De Riethorst, GGZ centrum voor doven en slechthorenden Volwassenen Dit formulier kan zowel door de cliënt zelf, diens verwijzer als door de aanmeldfunctionaris de Riethorst, locatie Ede

Nadere informatie

Psychiatrische diagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking. C. de Vries, arts E. Calis, psychiater VGGNet

Psychiatrische diagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking. C. de Vries, arts E. Calis, psychiater VGGNet Psychiatrische diagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking C. de Vries, arts E. Calis, psychiater VGGNet je gaat het pas zien als je het doorhebt Casus 1 Monique Intake in 2003. Is dan 20 jaar.

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

18-04- 2010. Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie

18-04- 2010. Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Gera ter Meulen adoc@fsw.leidenuniv.nl Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie Een goede voorbereiding van adoptieouders

Nadere informatie

Signalering en Diagnostiek

Signalering en Diagnostiek Signalering en Diagnostiek bij getraumatiseerde kinderen Anja Meenhuys, GZ-Psycholoog Wat is een trauma? (DSM-IV) De persoon heeft ervaren, waargenomen of is geconfronteerd met een gebeurtenis of gebeurtenissen

Nadere informatie

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Inleiding - Stellingen. - Ontstaan psychiatrische aandoeningen. - Wat zien naastbetrokkenen. - Invloed van borderline op

Nadere informatie

Voorbeeld Examen Inleiding in de Klinische Psychologie

Voorbeeld Examen Inleiding in de Klinische Psychologie Voorbeeld Examen Inleiding in de Klinische Psychologie Woord vooraf: -Het examen is vrij uitgebreid en pittig. Dit is bewust gedaan zodat u vragen heef rond verschillende onderwerpen en aspecten van de

Nadere informatie

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN Herkennen en behandelen van slaapstoornissen bij ouderen. STAP 1: Screenen op slaapstoornis (kruis aan). 1a. Ervaart u problemen met slapen? 1b Heeft u de afgelopen

Nadere informatie

Filip Verstraete. Adviescommissie Vlaamse Gebarentaal Fevlado vzw

Filip Verstraete. Adviescommissie Vlaamse Gebarentaal Fevlado vzw Filip Verstraete Adviescommissie Vlaamse Gebarentaal Fevlado vzw Wat willen dove leerlingen? Toegang tot de lessen Onderwijs van een goed niveau Een diploma Vlotte sociale contacten Wat is het aanbod?

Nadere informatie

Erkenning en herkenning van psychische problemen bij hyperacusis: hulpverlening en begeleiding.

Erkenning en herkenning van psychische problemen bij hyperacusis: hulpverlening en begeleiding. Erkenning en herkenning van psychische problemen bij hyperacusis: hulpverlening en begeleiding. Ines Sleeboom- van Raaij, Psychiater en Directeur Behandelzaken VIA, Landelijk Centrum GGZ en Gehoorstoornissen

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Behandeling van ouderen in de eerste lijn

Behandeling van ouderen in de eerste lijn Behandeling van ouderen in de eerste lijn Lucinda Meihuizen, GZ psycholoog Bestuurslid sectie ouderenpsychologen NIP Zorgpartners Midden-Holland en Samenwerkende psychologen Alphen a/d Rijn Agenda workshop

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> Complexe trauma s kunnen grote

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> COMPLEXE TRAUMA S KUNNEN GROTE

Nadere informatie

Rapportage 2010. Landelijk Informatie Netwerk Eerstelijnspsychologen (LINEP) Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg

Rapportage 2010. Landelijk Informatie Netwerk Eerstelijnspsychologen (LINEP) Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg Postbus 1568 3500 BN Utrecht Tel. 030-272 9700 Rapportage 2010 Landelijk Informatie Netwerk Eerstelijnspsychologen (LINEP) 2 Hieronder worden

Nadere informatie

Correcties DSM 5 : Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen

Correcties DSM 5 : Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen Correcties DSM 5 : Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen Derde oplage, mei 2015 In deze lijst zijn de belangrijkste wijzigingen opgenomen t.o.v. de tweede oplage (november 2014). Pagina

Nadere informatie

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant:

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant: TSCYC Ouderversie Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen ID 256-18 Datum 24.12.2014 Informant: Mieke de Groot-Aerts moeder TSCYC Inleiding 2 / 10 INLEIDING De TSCYC is een vragenlijst die

Nadere informatie

Buna Tetu (kort overzicht)

Buna Tetu (kort overzicht) Buna Tetu (kort overzicht) Kinderen met een handicap tellen ook mee! Stichting Joni Social Education Project Voor een samenleving waarin iedereen zich thuis kan voelen Achtergrond project Ouders van gehandicapte

Nadere informatie

Kinderen met een beperking van AWBZ naar Jeugdwet

Kinderen met een beperking van AWBZ naar Jeugdwet Kinderen met een beperking van AWBZ naar Jeugdwet Een presentatie over de factsheetvan de Werkgroep Jeugd met een Beperking van het Transitiebureau Jeugd De wetten De jeugdwet De Wet Langdurige Zorg (Wlz)

Nadere informatie

Diagnostiek en behandeling van vrouwen met chronisch buikpijn

Diagnostiek en behandeling van vrouwen met chronisch buikpijn Diagnostiek en behandeling van vrouwen met chronisch buikpijn NIETS AAN TE DOEN Aart Beekman, klinisch psycholoogpsychotherapeut Charlotte Tuijnman, GZ-psycholoog i.o. Philomeen Weijenborg, gynaecoloog

Nadere informatie

Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag.

Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag. Feedbackvragen Casus Martijn Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag. Bij Martijn is sprake van sociaal isolement, somberheid, niet eten. Dat duidt

Nadere informatie

Signalen bij partnergeweld

Signalen bij partnergeweld Datum: 31/10/2013 Auteur: Kris De Groof Versie: Def Herkomst: Methodisch kader Aan de Slag Doel: Bestemming: Handelingskader 1712 Signalen bij partnergeweld 1. Algemene signalen van partnergeweld 1.1.

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Van AWBZ naar Jeugdwet. Een presentatie over de Factsheet Jeugd met een beperking Werkgroep Jeugd met een Beperking van het Transitiebureau Jeugd

Van AWBZ naar Jeugdwet. Een presentatie over de Factsheet Jeugd met een beperking Werkgroep Jeugd met een Beperking van het Transitiebureau Jeugd Van AWBZ naar Jeugdwet Een presentatie over de Factsheet Jeugd met een beperking Werkgroep Jeugd met een Beperking van het Transitiebureau Jeugd De wetten De Jeugdwet De Wet Langdurige Zorg (Wlz) De Zorgverzekeringswet

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, Opleider-supervisor IPT en groepspsychotherapie Cora Versteeg, supervisor IPT en groepspsychotherapeut i.o.

Nadere informatie

Stappenplan depressie

Stappenplan depressie Stappenplan depressie Vroegtijdige opsporing en behandeling van depressie bij zelfstandig wonende ouderen Stap 1: Screenen op depressie in de eerste lijn (kruis aan) GDS-2 1. Heeft u zich de afgelopen

Nadere informatie

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Herstel en Balans De rol van de psycholoog Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Kanker zet je leven op zijn kop 1 Kanker, gevolgen voor de patiënt Heftige emoties. Verlies van controle

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Meldcode Meldcode/Richtlijn

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Meldcode Meldcode/Richtlijn Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Inleiding 3 Wat is misbruik en mishandeling? 3 Wat is huiselijk geweld? 4 Meldcode 5 Meldcode/Richtlijn 6 Wie gaat het gesprek voeren? 6 Mogelijke gevolgen Fout! Bladwijzer

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen 2 Depressie bij ouderen komt vaak voor, maar is soms moeilijk te herkennen. Deze folder geeft informatie over de kenmerken en de behandeling van een depressie bij ouderen. Wat is

Nadere informatie

Inleiding Agenda van vandaag

Inleiding Agenda van vandaag Inleiding Agenda van vandaag Werkgebied GGD Deelname aan het ZAT Afname KIVPA vragenlijst Jongerenspreekuur op aanvraag (per mail aangevraagd) overleg mentoren, zorg coördinator en vertrouwenspersoon Preventief

Nadere informatie

The Glue of (ab)normal Mental Life: Networks of Interacting Thoughts, Feelings and Behaviors A.O.J. Cramer

The Glue of (ab)normal Mental Life: Networks of Interacting Thoughts, Feelings and Behaviors A.O.J. Cramer The Glue of (ab)normal Mental Life: Networks of Interacting Thoughts, Feelings and Behaviors A.O.J. Cramer Wat is een psychische stoornis? Als we de populaire media en sommige stromingen in de gedragswetenschappen

Nadere informatie

Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit

Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit Oprichtingssymposium LKPZ 9 september 2010, Corpus, Oegstgeest Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit Kathelijne Koorengevel, psychiater Monica Ouwens, dans- en bewegingstherapeut Afdeling Psychiatrie

Nadere informatie

Praten over pedofiele gevoelens van jongeren

Praten over pedofiele gevoelens van jongeren Praten over pedofiele gevoelens van jongeren tussen noodzaak en taboe Jules Mulder Stop it Now! 9 februari 2016 Pedofilie en pedofiele stoornis Pedofilie intense recidiverende seksuele opwinding (fantasieën,

Nadere informatie

EMDR bij adolescenten

EMDR bij adolescenten EMDR bij adolescenten Een vorm van traumabehandeling Marijke de Koning-Groothuizen ZMC Kinderen en Jongeren van de Gelderse Roos Voorbeelden uit de praktijk Sofie, 16 jaar. Klachten, sinds ongeveer een

Nadere informatie

Wat is een depressie?

Wat is een depressie? 01 Wat is een depressie? Je moet weten dat Een depressie is een stoornis in iemands stemming. Het gaat meestal om gevoelens van somberheid, een gebrek aan fysieke en geestelijke energie en een gebrek aan

Nadere informatie

SCHEMA S STOORNISSEN KINDERPSYCHIATRIE

SCHEMA S STOORNISSEN KINDERPSYCHIATRIE SCHEMA S STOORNISSEN KINDERPSYCHIATRIE Dyslexie Moeite met de techniek van het lezen en spellen, door problemen om het woordniveau en met als belangrijk kenmerk dat geen echte automatisering van het lezen

Nadere informatie

Maryleen Sorée. Dag van de kraamzorg 2015 Mama-Fit!

Maryleen Sorée. Dag van de kraamzorg 2015 Mama-Fit! Maryleen Sorée Dag van de kraamzorg 2015 Een cruciale verandering Je hebt negen maanden om je voor te bereiden op iets waarvan je geen idee hebt, Net zo iets als een Eskimo die zich voorbereidt op het

Nadere informatie

Zorgprogramma voor mensen met gerontopsychiatrische problematiek in het verpleeghuis

Zorgprogramma voor mensen met gerontopsychiatrische problematiek in het verpleeghuis Zorgprogramma voor mensen met gerontopsychiatrische problematiek in het verpleeghuis Anne van den Brink Specialist Ouderengeneeskunde Onderzoeker Pakkende ondertitel Inhoud presentatie Inleiding Aanleiding

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Een stoornis met veel gezichten FerUnck, psychiater ouderenzorg GGNet Zevenaar leidraad Uitingsvorm en symptomen Differentiële diagnose Van belang in de anamnese meetinstrumenten

Nadere informatie

Tweetaligheid in een multidisciplinair jasje. ADC Kentalis St. Michielsgestel

Tweetaligheid in een multidisciplinair jasje. ADC Kentalis St. Michielsgestel Tweetaligheid in een multidisciplinair jasje. ADC Kentalis St. Michielsgestel Mariëtte Veldman, logopedist ADC Mart Emmen, logopedist ADC inhoud Samenstelling en werkwijze team DSH op ADC Kentalis locatie

Nadere informatie

NAH bij Kinderen en Jongeren. Dr. Eric Hermans

NAH bij Kinderen en Jongeren. Dr. Eric Hermans NAH bij Kinderen en Jongeren Dr. Eric Hermans Vilans Kennisinstituut voor de langdurende zorg (Vooral: gehandicaptenzorg, ouderenzorg, chronisch zieken) Ontwikkelen van vernieuwende, praktijkgerichte kennis

Nadere informatie

Neuropsychologisch onderzoek en behandeling door de psycholoog in het ziekenhuis

Neuropsychologisch onderzoek en behandeling door de psycholoog in het ziekenhuis Neuropsychologisch onderzoek en behandeling door de psycholoog in het ziekenhuis Inleiding In deze folder kunt u lezen over neuropsychologie in het Gemini Ziekenhuis. Aan de orde komen onder meer: met

Nadere informatie

Aardbevingen en psychische klachten

Aardbevingen en psychische klachten Aardbevingen en psychische klachten (Karin Folkers, Klinisch Psycholoog) Jantien Mast, Verpleegkundig Specialist Peter Pijper en Coosje Klootwijk, verpleegkundigen Bouke Koopmans, psychiater Loppersum,

Nadere informatie

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012 Wat is een psychische stoornis? Een psychische stoornis is een patroon van denken, voelen en gedrag dat binnen de geldende cultuur ongebruikelijk is. Het patroon veroorzaakt last bij de persoon zelf en/of

Nadere informatie

STAPPENPLAN DEPRESSIE IN DE EERSTE LIJN

STAPPENPLAN DEPRESSIE IN DE EERSTE LIJN STAPPENPLAN DEPRESSIE IN DE EERSTE LIJN Vroegtijdige opsporing en behandeling van bij zelfstandig wonende ouderen. STAP 1: Screenen op in de eerste lijn (kruis aan). GDS-2 1. Hebt u zich de afgelopen maand

Nadere informatie

Vragenlijst Verloskundigen Westelijke Mijnstreek

Vragenlijst Verloskundigen Westelijke Mijnstreek Van harte welkom in onze praktijk! U komt voor het eerste gesprek, het intakegesprek. Daarom willen wij graag wat meer weten over uw (medische) achtergrond en die van uw partner en beide families. Op sommige

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

Prof. Mieke Van Herreweghe

Prof. Mieke Van Herreweghe Kansen en valkuilen in het onderwijs aan dove en slechthorende kinderen en jongeren in Vlaanderen Prof. Mieke Van Herreweghe Prof. Mieke Van Herreweghe, Vakgroep Taalkunde Situatie in Vlaanderen Orale

Nadere informatie

Neuropsychologisch onderzoek bij ouderen

Neuropsychologisch onderzoek bij ouderen Neuropsychologisch onderzoek bij ouderen Inhoudsopgave Inleiding... 1 Wat is neuropsychologie en wat is een neuropsycholoog... 1 Mogelijke gevolgen van een hersenbeschadiging... 1 Wat is een neuropsychologisch

Nadere informatie

P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ

P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ Dilemma s bij risicotaxatie Risicotaxatie is een nieuw en modieus thema in de GGZ Veilige zorg is een illusie Hoe veiliger de zorg, hoe minder vrijheid voor

Nadere informatie

Beschrijf de gezinssamenstelling en vermeld eventuele bijzonderheden zoals scheiding, combinatiegezin, adoptie, pleegkind enz.

Beschrijf de gezinssamenstelling en vermeld eventuele bijzonderheden zoals scheiding, combinatiegezin, adoptie, pleegkind enz. PRAKTIJK VOOR KINDERTHERAPIE, KIND OP KOERS Gegevens betreffende het kind Voornaam/namen: Roepnaam: Achternaam: Geboortedatum: Adres: Postcode en woonplaats: Emailadres: Gegevens betreffende het gezin

Nadere informatie

Vragenlijst Eerstelijns Psychologische Zorg

Vragenlijst Eerstelijns Psychologische Zorg Vragenlijst Eerstelijns Psychologische Zorg UW EIGEN GEGEVENS Uw achternaam Uw voornaam Voorvoegsel Voorletter(s) Bent u: Man Vrouw Roepnaam Adres (straat + huisnummer) Postcode Woonplaats Geboortedatum

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 134 Nederlandse samenvatting De inleiding van dit proefschrift beschrijft de noodzaak onderzoek te verrichten naar interpersoonlijk trauma en de gevolgen daarvan bij jongeren in

Nadere informatie

Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar. Anja Stevens

Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar. Anja Stevens Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar Anja Stevens 14 december 2013 Inhoud Inleiding Kinderwens Zwangerschap Bevalling Kraambed en daarna Zwangerschapsplan Vaders Take

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Inhoudsopgave Overeenkomst meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 2 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 3 Toelichting meldcode huiselijk

Nadere informatie

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Persoonsgegevens zwangere: Volledige voor- en achternaam Vragenlijst zwangerschap Wij willen jullie vragen onderstaande vragen in te vullen en deze lijst mee te nemen naar de intake. Als iets niet duidelijk

Nadere informatie

Definitie van doofblindheid. Doofblindheid is een combinatie van doofslechthorendheid

Definitie van doofblindheid. Doofblindheid is een combinatie van doofslechthorendheid Definitie van doofblindheid. Doofblindheid is een combinatie van doofslechthorendheid en blind-slechtziendheid. Doofblindheid belemmert mensen in hun communicatie, het verwerven van informatie en de mobiliteit.

Nadere informatie

Darshana Ganatra Psycholoog MSc darshanaganatra@icloud.com ma,di,do,vr. 9-14uur - telefoon 06 36 55 79 55

Darshana Ganatra Psycholoog MSc darshanaganatra@icloud.com ma,di,do,vr. 9-14uur - telefoon 06 36 55 79 55 Intake vragenlijst voor ouders / verzorgers: Darshana Ganatra Psycholoog MSc darshanaganatra@icloud.com ma,di,do,vr. 9-14uur - telefoon 06 36 55 79 55 Gegevens betreffende het kind: Voornaam- namen geslacht:

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Autisme in de levensfase van 16-25 jaar. Marijke Gottmer GZ-Psycholoog Altrecht 11 december 2012

Autisme in de levensfase van 16-25 jaar. Marijke Gottmer GZ-Psycholoog Altrecht 11 december 2012 Autisme in de levensfase van 16-25 jaar Marijke Gottmer GZ-Psycholoog Altrecht 11 december 2012 Programma Voorstellen Inleiding Problemen Intake/Diagnose Analyse Behandeling 16-25 jaar moeilijke leeftijd

Nadere informatie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie ggz voor doven & slechthorenden Schizofrenie Leven in een andere wereld Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie Herkent u dit? Denkt u wel eens dingen te zien

Nadere informatie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie Kennislacunes Kennislacunes 1. Het nut van screening naar depressie bij mensen met een chronische somatische aandoening in de (noot 15-16). 2. De 4DKL als instrument om het verloop van de (ernst van de)

Nadere informatie

Vroegsignalering van angst bij kanker

Vroegsignalering van angst bij kanker Vroegsignalering van angst bij kanker Symposium juni 2016, Amsterdam Hoe harder we angst bevechten, hoe meer ze ons verleidt en verstikt. Hoe meer we de angst in de ogen zien, hoe sneller ze vrijheid biedt.

Nadere informatie

Kan een kind meer talen

Kan een kind meer talen Kan een kind meer talen...ook als het een auditieve of co Meertaligheid is geen oorzaak van taalstoornissen de één is er beter in dan de ander dat geldt ook voor kinderen met een zintuiglijke, communicatieve,

Nadere informatie

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst ggz voor doven & slechthorenden Angststoornissen Als angst en paniek invloed hebben op het dagelijks leven Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst Herkent u dit? Iedereen

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Medische Psychologie. Informatie over neuropsychologisch onderzoek

Patiënteninformatie. Medische Psychologie. Informatie over neuropsychologisch onderzoek Patiënteninformatie Medische Psychologie Informatie over neuropsychologisch onderzoek Medische Psychologie Informatie over neuropsychologisch onderzoek U bent door een specialist van het ziekenhuis verwezen

Nadere informatie

Maryleen Sorée. Dag van de kraamzorg 2014 Mama-Fit!

Maryleen Sorée. Dag van de kraamzorg 2014 Mama-Fit! Maryleen Sorée Dag van de kraamzorg 2014 Quizz: 1. Sinds wanneer eten we beschuit met muisjes? a. 17 e eeuw b. 19 e eeuw c. 20 e eeuw Quizz: 2. Beschuit met muisjes staat symbool voor? a. Gezonde toekomst

Nadere informatie

OverEindse Dagen, Cascaïs, 15-18 april 2015

OverEindse Dagen, Cascaïs, 15-18 april 2015 Transitie jeugd-ggz OverEindse Dagen, Cascaïs, 15-18 april 2015 Bas Bakx, huisarts Tom Hendriks, kinderarts CZE Bas Zegers, kinderarts MMC in samenwerking met Mieke Bovens, POH-Jeugd Wat wil je leren en

Nadere informatie

Crimineel gedrag en schoolverzuim onder jongeren met jeugdreclasseringsmaatregel bij de WSG

Crimineel gedrag en schoolverzuim onder jongeren met jeugdreclasseringsmaatregel bij de WSG Lectoraat LVB en jeugdcriminaliteit Factsheet 7 - december 2015 Expertisecentrum Jeugd Hogeschool Leiden Crimineel gedrag en school onder jongeren met jeugdreclasseringsmaatregel bij de WSG Door: Paula

Nadere informatie

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt)

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) Naam:.. Datum: - - Kruis bij elke vraag het antwoord aan dat de afgelopen zeven dagen

Nadere informatie

Cultuursensitieve diagnostiek en therapie

Cultuursensitieve diagnostiek en therapie Cultuursensitieve diagnostiek en therapie Mei 2009 Dr. Victor Kouratovsky Klinisch psycholoog Kinder- en Jeugdpsycholoog Specialist NIP Wat is Cultuursensitieve diagnostiek en therapie? DSM-IV Culture-Bound

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009.

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. Werkafspraken De afdeling psychiatrie, gevestigd in het Academisch Psychiatrisch Centrum van het AMC, kent 4 zorglijnen: 1. Acute zorg 2.

Nadere informatie

Voor de behandeling van cliënten met auditieve en/of communicatieve stoornissen 1 in de Zvw

Voor de behandeling van cliënten met auditieve en/of communicatieve stoornissen 1 in de Zvw Deskundigheids- en kwaliteitseisen, april 2015 Voor de behandeling van cliënten met auditieve en/of communicatieve stoornissen 1 in de Zvw Inleiding Voor een uitwerking van de deskundigheids- en kwaliteitseisen

Nadere informatie

ouderenpsychiatrie Het mooie van oud worden, is dat het zo lang duurt Lotte van Elburg en Hester Geerlinks

ouderenpsychiatrie Het mooie van oud worden, is dat het zo lang duurt Lotte van Elburg en Hester Geerlinks ouderenpsychiatrie Het mooie van oud worden, is dat het zo lang duurt Lotte van Elburg en Hester Geerlinks INTER-PSY GGz Assen Delfzijl Drachten Groningen Hoogezand Meppel Muntendam Oosterwolde Oude Pekela

Nadere informatie