Octrooien. in KvK Limburg. Regionale analyse naar innovatiekracht. eim/nl octrooicentrum

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Octrooien. in KvK Limburg. Regionale analyse naar innovatiekracht. eim/nl octrooicentrum"

Transcriptie

1 Octrooien in KvK Limburg Regionale analyse naar innovatiekracht eim/nl octrooicentrum

2 Dit onderzoek is gefinancierd door 11 regionale KvK s en Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap en is uitgevoerd door EIM in samenwerking met Agentschap NL - divisie NL Octrooicentrum. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van EIM bv. EIM bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. The responsibility for the contents of this report lies with EIM bv. Quoting numbers or text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of EIM bv. EIM bv does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections. April 2010 Auteurs: drs. R van der Poel, drs. M. Seip Ontwerp en opmaak: Pier 19 Grafisch ontwerpers, Utrecht

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding Inleiding Octrooidata: een resultaatvorm van innovatie Doel van het onderzoek Werkwijze 7 2 Octrooischets KvK-regio Limburg Kerncijfers octrooien Top octrooiaanvragende bedrijven en instellingen Octrooien bedrijven en instellingen Octrooien particulieren Grootteklasse Sectoren Technologie Octrooiaanvragen in de Euregio( s) 17 3 Octrooien in de subregio s Octrooiaanvragen bedrijven en instellingen Sectoren 23 4 Conclusies 24 Bijlagen 1. Octrooiaanvragen per sector en subregio Kaart octrooiaanvragen regio Limburg Gebruikte afkortingen en begrippen Verdeling technologiegebieden octrooiaanvragen 29 eim/nl octrooicentrum 3 kamer van koophandel regio limburg

4 octrooien in KvK regio limburg 4

5 1. Inleiding 1.1 Inleiding 1.2 Begin 2009 hebben Kamer van Koophandel Midden-Nederland en Octrooicentrum Nederland 1 een onderzoek uitgevoerd naar de innovatiekracht van Midden-Nederland op basis van octrooiaanvragen als maat voor innovatie. 2 Het onderzoek heeft waardevolle inzichten gegeven in de verdeling van octrooiaanvragen naar grootteklassen qua aantal werknemers en branche van de aanvragende bedrijven. Ook werden innovatieve hotspots (ruimtelijke verdeling) van octrooiaanvragende bedrijven in Midden-Nederland duidelijk. De resultaten gaven aanleiding om het onderzoek te verbreden naar geheel Nederland. Het door EZ gefinancierde en door EIM uitgevoerde Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap heeft dit onderzoek in samenwerking met NL Octrooicentrum op zich genomen. Het onderzoek is mogelijk gemaakt door bijdragen van het Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, KvK Limburg en 10 andere regionale Kamers van Koophandel. Octrooidata: een resultaatvorm van innovatie Bedrijven en andere organisaties kunnen op vele manieren bezig zijn met innovatie. Een bedrijf kan een nieuw product ontwikkelen of op een slimme manier een dienst of productieproces verbeteren. Niet alle vormen van innovatie leiden tot octrooiaanvragen. Zo is bijvoorbeeld het ontwikkelen van software, het gebruik van internet (e-business) of een nieuwe marktstrategie over het algemeen niet octrooieerbaar. Op een technologische innovatie die industrieel toepasbaar is, kan wel octrooi worden aangevraagd. Dit kan een nieuw product zijn, maar ook een technologische verbetering van een bestaande werkwijze of een productieproces. Waarom is een onderzoek naar octrooiaanvragen interessant? Het is een van de weinige manieren om innovaties vast te leggen en de uitkomst van innovatie te meten. Daarnaast zijn octrooiaanvragen waardevol, omdat deze de mate aangeven waarin partijen hun innovatie, zowel in commercieel als in technisch opzicht, het beschermen waard vinden. Een octrooiaanvraag kost geld. Daarom worden alleen innovaties door middel van een octrooiaanvraag vastgelegd, wanneer de aanvrager vindt dat zijn vinding waardevol genoeg is om te beschermen. Bijna elk land heeft een instantie waar een octrooiaanvraag kan worden ingediend. In Nederland is dit Octrooicentrum. Daarnaast bestaan er instanties waarbij tegelijk voor meerdere landen een octrooi kan worden aangevraagd, zoals het Europees Octrooibureau (EOB) en de World Intellectual Property Organisation (WIPO). Omdat regels, procedures en de duur voor toekenning van octrooien per octrooiverlenende instantie kunnen verschillen en het soms vele jaren duurt voordat een octrooi wordt verleend, wordt bij onderzoeken 3 veelal gekeken naar octrooiaanvragen en niet naar verleende octrooien. Een andere reden is dat ook in het geval dat een octrooi niet wordt verleend, er toch innovatieve activiteiten hebben plaatsgevonden. Bovendien vinden aanvragen dichter bij het moment van uitvinden plaats dan het verlenen van octrooi. eim/nl octrooicentrum 5 kamer van koophandel regio limburg 1 Octrooicentrum Nederland maakt sinds begin januari 2010 deel uit van Agentschap NL en heet sinds die tijd NL Octrooicentrum. 2 Vernieuwend ondernemen in Midden-Nederland; een onderzoek naar de herkomst van octrooien, KvK Midden-Nederland/NL Octrooicentrum, Dit geldt ook voor het onderhavige onderzoek.

6 1.3 Doel van het onderzoek octrooien in KvK regio limburg Doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen in de herkomst van octrooien in de KvK-regio Limburg. In dit onderzoek worden de volgende vragen beantwoord: Welke bedrijven en niet-commerciële organisaties vragen de meeste octrooien aan? Hoeveel octrooiaanvragen worden er in KvK-regio Limburg aangevraagd door bedrijven, instellingen en particulieren en hoe verhoudt zich dat tot heel Nederland? Hoe groot zijn de bedrijven die octrooien aanvragen qua werkgelegenheid? Tot welke sectoren en clusters behoren deze bedrijven? Binnen welke technologiegebieden vragen deze bedrijven octrooien aan? Waar bevinden zich de innovatieve hotspots? Hoe scoort KvK Limburg ten opzichte van de Euregio? 6

7 1.4 Werkwijze Alle octrooiaanvragen van in Nederland gevestigde bedrijven, instellingen en personen die ingediend zijn bij het Europees Octrooibureau (EOB), de World Intellectual Property Organisation (WIPO) en NL Octrooicentrum zijn in beschouwing genomen. Deze octrooiaanvragen zijn gekoppeld aan het handelsregister van de Kamers van Koophandel, zodat van deze bedrijven bekend is tot welk cluster/ welke sector (op basis van een SBI-code) zij behoren en hoeveel werknemers zij in dienst hebben. De werkgelegenheidscijfers bij de Kamers van Koophandel hoeven echter niet altijd accuraat te zijn, omdat deze niet jaarlijks worden bijgewerkt. Om die reden zijn werkgelegenheidsgegevens uit deze koppeling aangevuld met het landelijke LISA-werkgelegenheidsregister. Op de resultaten van de koppeling zijn een aantal hercorrecties uitgevoerd. Vaak vragen bedrijven namelijk octrooien aan vanuit een holding, terwijl zij wel een echte bedrijfsactiviteit uitvoeren, zoals het produceren van machines of het leveren van software aan bedrijven. Deze bedrijven zijn zover mogelijk teruggekoppeld aan het bedrijfsonderdeel waar de kernactiviteit van het bedrijf plaatsvindt en waar het grootste deel van het personeel actief is. Naast de sectorstructuur en bedrijfsgrootte zijn ook de technologiegebieden van de octrooiaanvragen inzichtelijk gemaakt. Onderscheid wordt hierbij gemaakt tussen zeven sectoren (technologiegebieden) volgens de Fraunhofer/OST/INPI-nomenclatuur. Op deze technologiegebieden wordt dieper ingegaan in hoofdstuk twee. eim/nl octrooicentrum Bij het lezen van dit rapport is het belangrijk om in het achterhoofd te houden dat naar de vestigingsplaats van de aanvrager is gekeken. Deze hoeft niet gelijk te zijn aan de plaats waar de R&D-activiteiten daadwerkelijk hebben plaatsgevonden. In dit onderzoek zijn de octrooiaanvragen van de periode geanalyseerd. Recentere data van 2008 en 2009 zijn nog niet beschikbaar in verband met de wettelijke geheimhoudingsperiode van 18 maanden met betrekking tot publicatie van octrooigegevens. 7 kamer van koophandel regio limburg

8 2. Octrooischets KvK-regio Limburg 2.1 Kerncijfers octrooien In de periode zijn er in Limburg octrooien aangevraagd door 244 unieke bedrijven en instellingen. Ook hebben 151 particulieren een aanvraag voor een octrooi ingediend. In figuur 1 is de ontwikkeling van het aantal octrooiaanvragende bedrijven en instellingen weergegeven. octrooien in KvK regio limburg 8 Tabel 1 Kerncijfers octrooien KvK-regio Limburg Bron: EIM o.b.v. KvK/NL Octrooicentrum, 2010 Figuur 1 Ontwikkeling octrooiaanvragende bedrijven en instellingen Limburg 2003 t/m 2007 (index 2003=100) Bron: EIM o.b.v. KvK/NL Octrooicentrum, onderwerp aantal landelijk aandeel octrooiaanvragen ,5% octrooiaanvragende bedrijven 244 5,0% en instellingen aanvragen particulieren 151 4,8% Limburg Nederland

9 2.2 Top octrooiaanvragende bedrijven en instellingen In zijn er, zoals beschreven in paragraaf 2.1, in Limburg octrooien aangevraagd. Bijna 60% daarvan is afkomstig van DSM dat octrooien heeft aangevraagd. DSM is ook landelijk gezien een grote octrooiaanvrager en het neemt de vijfde plaats in achter bedrijven als Philips, NXP, Unilever en Shell. De tweede plaats wordt bezet door Océ-Technologies uit Venlo. Deze wereldspeler op het gebied van printen heeft in de onderzoeksperiode 237 octrooien aangevraagd, wat ruim 10% is van de octrooiaanvragen in Limburg. Inalfa Roof Systems, een toeleverancier voor de automotive industrie, neemt de derde plaats in. Vrijwel alle bedrijven uit de top 10 komen uit de industrie. De enige niet-commerciële organisatie in de top 10 is de Universiteit Maastricht die 23 octrooien heeft aangevraagd. Tabel 2 Top 10 octrooiaanvragende bedrijven en instellingen Limburg Bron: EIM o.b.v. KvK/NL Octrooicentrum, bedrijfsnaam gemeente aantal octrooiaanvragen DSM N.V. Sittard-Geleen Océ-Technologies B.V. Venlo 237 Inalfa Roof Systems B.V. Venray 54 CFS Weert B.V. Weert 39 Scheuten S.À.R.L. Venlo 24 Universiteit Maastricht Maastricht 23 Trespa International B.V. Weert 16 Rath, Matthias B.V. Heerlen 13 Vekoma Rides Engineering B.V. Roerdalen 12 Environmental Solutions B.V. Maastricht 12 Octrooien bedrijven en instellingen In de periode zijn door in Nederland gevestigde bedrijven en instellingen in totaal octrooien aangevraagd. Zoals is te zien in tabel 3 is bijna de helft van deze octrooien afkomstig uit de KvK-regio Brabant. Dit wordt voor een groot deel verklaard door de aanwezigheid in deze regio van Philips, NXP en ASML, die gezamenlijk ruim octrooien hebben aangevraagd. KvK Limburg neemt een vijfde plaats in met een landelijk aandeel van 5,5%. Dit is voor een groot deel dus te danken aan de vele octrooiaanvragen van DSM. eim/nl octrooicentrum 9 kamer van koophandel regio limburg

10 Tabel 3 Octrooiaanvragen per KvK-regio (aantallen en percentages) Bron: EIM o.b.v. KvK/NL Octrooicentrum, kvk regio aantal percentage 1 Brabant ,1% 2 Den Haag ,0% 3 Rotterdam ,2% 4 Amsterdam ,8% 5 Limburg ,5% 6 Centraal Gelderland ,4% 7 Midden-Nederland ,2% 8 Oost-Nederland ,5% 9 Zuidwest-Nederland ,2% 10 Noord-Nederland 913 2,6% 11 Gooi-, Eem- en Flevoland 759 2,2% 12 Noordwest-Holland 466 1,3% Totaal in Nederland % octrooien in KvK regio limburg 10 Tabel 4 Octrooiaanvragende bedrijven per KvK-regio (aantallen en percentages) Bron: EIM o.b.v. KvK/NL Octrooicentrum, In dezelfde onderzoeksperiode hebben bedrijven en instellingen in Nederland één of meer octrooien aangevraagd. In Limburg hebben 244 bedrijven een octrooi aangevraagd wat een landelijk aandeel oplevert van 5%. Het valt op dat Limburg in deze ranglijst wegzakt naar de 11e plaats. Dit is te verklaren doordat in deze ranglijst het grote aantal octrooien van DSM niet meeweegt. KvK-regio Brabant heeft met 15,4% het hoogste aandeel octrooiaanvragende bedrijven van Nederland. kvk regio aantal percentage 1 Brabant ,4% 2 Oost-Nederland ,7% 3 Amsterdam ,5% 4 Den Haag 479 9,8% 5 Midden-Nederland 457 9,3% 6 Rotterdam 424 8,6% 7 Centraal Gelderland 357 7,3% 8 Noord-Nederland 344 7,0% 9 Gooi-, Eem- en Flevoland 303 6,2% 10 Zuidwest-Nederland 298 6,1% 11 Limburg 244 5,0% 12 Noordwest-Holland 209 4,3% Totaal in Nederland % Een belangrijke verklaring voor een groot aantal octrooiaanvragende bedrijven in een regio kan uiteraard de aanwezigheid zijn van een groot aantal bedrijven in die regio en de sectorstructuur. Om goed te kunnen vergelijken tussen regio s is het eerlijker om de octrooidichtheid te berekenen. Het aantal octrooiaanvragende bedrijven wordt dan gedeeld door het totaal aantal bedrijven in de KvK-regio. De uitkomsten staan in tabel 5. Ten aanzien van octrooidichtheid scoort Limburg met 0,37% onder het landelijk gemiddelde van 0,42%. KvK-regio Brabant heeft met 0,56% de hoogste octrooidichtheid van Nederland, vooral veroorzaakt door de regio Zuidoost-Brabant (regio Eindhoven). Regionaal zijn er in Limburg met betrekking tot de octrooidichtheid wel verschillen. Hier gaan we in hoofdstuk drie dieper op in.

11 Tabel 5 Octrooidichtheid per KvK-regio Bron: EIM o.b.v. KvK/NL Octrooicentrum, kvk regio octrooidichtheid* 1 Brabant 0,56% 2 Centraal Gelderland 0,51% 3 Oost-Nederland 0,50% 4 Midden-Nederland 0,45% 5 Zuidwest-Nederland 0,42% 6 Den Haag 0,41% 7 Noordwest-Holland 0,39% 8 Gooi-, Eem- en Flevoland 0,38% 9 Limburg 0,37% 10 Amsterdam 0,37% 11 Rotterdam 0,36% 12 Noord-Nederland 0,33% Nederland 0,42% * Aantal octrooiaanvragende bedrijven/aantal hoofdvestigingen. Bron: aantal bedrijven (hoofdvestigingen) in Handelsregister Kamer van Koophandel 2.4 Tabel 6 Octrooiaanvragen van particulieren Bron: EIM o.b.v. KvK/ NL Octrooicentrum, 2010 Octrooien particulieren Niet alleen het aantal bedrijven dat octrooien aanvraagt, is van belang voor de innovatiekracht van een regio. Ook het aantal particulieren dat een aanvraag doet, draagt daaraan bij. Vanuit een uitvinding van een particulier kan immers in de toekomst een bedrijf ontstaan. Een hoog aantal particulieren dat een octrooiaanvraag doet, zou in de toekomst dus kunnen leiden tot een groter aantal startende innovatieve bedrijven. Tabel 6 toont het aantal aanvragen van particulieren dat vanuit de verschillende KvK-regio s is gedaan. De lijst wordt wederom aangevoerd door de KvK-regio Brabant: 18% van de octrooiaanvragen door particulieren is afkomstig uit deze regio. Limburg neemt de 10e plek in met een landelijk aandeel van 4,8%. kvk regio aantal percentage 1 Brabant ,2% 2 Den Haag ,1% 3 Amsterdam ,0% 4 Oost-Nederland 303 9,6% 5 Midden-Nederland 242 7,7% 6 Centraal Gelderland 240 7,6% 7 Rotterdam 239 7,6% 8 Gooi-, Eem- en Flevoland 215 6,8% 9 Noord-Nederland 208 6,6% 10 Limburg 151 4,8% 11 Noordwest-Holland 141 4,5% 12 Zuidwest-Nederland 136 4,3% Totaal in Nederland % eim/nl octrooicentrum 11 kamer van koophandel regio limburg

12 Ook voor particulieren geldt dat een hoog aantal octrooien verklaard kan worden door een grote bevolkingsomvang in een regio. Om eerlijk te kunnen vergelijken tussen regio s is het aantal particulieren dat een octrooi aanvraagd, gedeeld door het aantal inwoners. Figuur 2 geeft de octrooidichtheid weer per inwoners. Per inwoners worden er in Limburg gemiddeld 1,4 octrooien aangevraagd, terwijl er landelijk bijna twee octrooien per inwoners worden aangevraagd. Figuur 2 Octrooidichtheid particulieren. Aantal octrooien per inwoners Bron: EIM o.b.v. KvK/NL Octrooicentrum, ,50 3,00 2,50 2,00 octrooien in KvK regio limburg 12 1,50 1,00 0,50 0,00 Brabant Den Haag Gooi-, Eem- en Flevoland Amsterdam Midden-Nederland Noordwest-Holland Oost Nederland Centraal Gelderland Limburg Zuidwest Nederland Rotterdam Noord-Nederland Nederland 2.5 Grootteklassen Om de grootte van de octrooiaanvragende bedrijven te bepalen, zijn de bedrijven gekoppeld aan de werkgelegenheidscijfers uit het Handelsregister. Deze gegevens zijn aangevuld met werkgelegenheidscijfers uit het landelijke LISA-werkgelegenheidsregister. Zo ontstaat de mogelijkheid om zich een beeld te vormen van de verdeling van de octrooiaanvragen en de octrooiaanvragende bedrijven naar verschillende grootteklassen. Figuur 3 biedt inzicht in de grootteklasseverdeling van octrooiaanvragen in Limburg in vergelijking met die in heel Nederland. In Limburg is driekwart van de octrooiaanvragen afkomstig van grote bedrijven (meer dan 200 werkzame personen). Dit wordt voor een groot deel verklaard door de vele octrooiaanvragen van DSM en Océ. Als gekeken wordt naar de grootteklasseverdeling van de octrooiaanvragende bedrijven, dan draait de figuur geheel om. Dan blijkt dat bijna 80% van de bedrijven minder dan 50 werkzame personen in dienst heeft. Het profiel van octrooiaanvragende bedrijven in Limburg is identiek aan dat van heel Nederland. Alleen is het aantal aanvragen hoger in de groep grootste bedrijven.

13 Figuur 3 Octrooiaanvragen en octrooiaanvragende bedrijven in KvK-regio Limburg en Nederland naar grootteklasse Bron: EIM o.b.v. KvK/ NL Octrooicentrum, 2010 octrooiaanvragen octrooiaanvragende bedrijven Limburg Nederland Limburg Nederland 57% 21% 13% 7% 3% 58% 20% 12% 6% 4% 10% 5% 8% 76% 1% 15% 8% 6% 70% 1% Micro(0-9) Klein(10-49) Middel-groot (50-199) Groot (200+) Onbekend 2.6 Sectoren In deze paragraaf wordt gekeken in welke sectoren de meeste octrooien worden aangevraagd. Hierbij is gebruik gemaakt van de SBI 93 hoofdsectorindeling. De octrooiaanvragende bedrijven zijn voornamelijk afkomstig uit drie hoofdsectoren: industrie, zakelijke dienstverlening en reparatie & handel. Tabel 7 toont dat ruim een derde van de octrooien wordt aangevraagd in de sector industrie. Dat is meer dan het landelijk gemiddelde. Onder industrie vallen diverse grote sub sectoren zoals chemie, metaalnijverheid en voedingsmiddelen. Ook in de reparatie & handel worden veel octrooien aangevraagd (18%). Dit komt hoofdzakelijk door de vele octrooiaanvragen van groothandelsbedrijven. De zakelijke dienstverlening is goed voor 22% van de octrooiaanvragende bedrijven. Dit zijn (technische) ontwerp- en adviesbureaus (architecten, ingenieurs, organisatieadviesbureaus) en bedrijven gericht op speur- en ontwikkelingswerk. In de sectoren landbouw, visserij, nutsbedrijven, horeca, overheid en onderwijs worden nauwelijks (<1%) octrooien aangevraagd. Voor de landbouw moet hierbij wel worden opgemerkt dat hiervoor een enge definitie wordt gehanteerd (voornamelijk land- en tuinbouwers). Veel octrooiactiviteiten in de landbouw zijn gelieerd aan de industrie, zoals machinebouw. In bijlage I is de sectorale verdeling opgenomen voor de octrooiaanvragen voor Limburg als geheel. eim/nl octrooicentrum 13 kamer van koophandel regio limburg

14 octrooien in KvK regio limburg 14 Tabel 7 % octrooiaanvragende bedrijven per sector KvK-regio Limburg met vergelijking Nederland Bron: EIM o.b.v. KvK/NL Octrooicentrum, 2010 s e c to r l i m b u r g n e d e r l a n d landbouw, jacht en bosbouw 0,8% 0,2% visserij 0,0% 0,1% winning van delfstoffen 1,2% 0,9% industrie 35,2% 28,8% nutsbedrijven 0,0% 0,4% bouwnijverheid 2,9% 4,5% reparatie en handel 17,2% 18,1% horeca 0,4% 0,2% financiële instellingen 3,7% 1,8% gezondheids- en welzijnszorg 2,5% 1,4% vervoer, opslag en communicatie 0,8% 1,1% zakelijke dienstverlening 20,1% 24,5% overheid 0,0% 0,2% onderwijs 0,4% 0,8% milieudienstverlening, cultuur en recreatie en overige 1,6% 1,5% dienstverlening vermarkten van octrooien 0,8% 3,3% holdings 9,0% 8,3% overig 3,3% 4,0% totaal 100% 100% In dit onderzoek is ook gekeken naar de grootteklasseverdeling van sectoren en clusters. Tabel 8 toont de verdeling naar octrooiaanvragen voor enkele sectoren, terwijl tabel 9 de verdeling laat zien naar octrooiaanvragende bedrijven voor diezelfde sectoren. Tabel 8 laat zien dat driekwart van de octrooien wordt aangevraagd door bedrijven met meer dan 200 werkzame personen in dienst. Dat is verhoudingsgewijs ook meer dan in heel Nederland. Dit wordt vooral veroorzaakt door de industrie, waar het voornamelijk grootbedrijven zijn zoals DSM en Océ die octrooien aanvragen. Tabel 9 toont dat in de reparatie & handel en in de zakelijke dienstverlening vooral MKB-bedrijven octrooien aanvragen. Tabel 8 Octrooiaanvragen per sector naar grootteklasse (in aantal werkzame personen) in regio KvK Limburg* Bron: EIM o.b.v. KvK/NL Octrooicentrum, 2010 s e c to r/gr o ot t e k l a s s e m i c r o k l e i n m i d d e l- g r o o t tota a l (0-9) (10-49) g r o o t (200+) (50-199) industrie 2% 3% 7% 88% 100% reparatie en handel 60% 22% 14% 4% 100% zakelijke dienstverlening 68% 20% 11% 0% 100% KvK Limburg gemiddeld 10% 5% 8% 76% 100% Nederland 15% 8% 6% 70% 100% * In deze tabel zijn alleen de sectoren opgenomen waarbij het aantal octrooiaanvragende bedrijven groter is dan 10.

15 Tabel 9 Octrooiaanvragende bedrijven per sector naar grootteklasse (in aantal werkzame personen) in regio KvK Limburg* Bron: EIM o.b.v. KvK/NL Octrooicentrum, 2010 s e c to r/gr o ot t e k l a s s e m i c r o k l e i n m i d d e l- g r o o t tota a l (0-9) (10-49) g r o o t (200+) (50-199) industrie 29% 31% 26% 14% 100% reparatie en handel 62% 21% 14% 2% 100% zakelijke dienstverlening 80% 18% 2% 0% 100% KvK Limburg gemiddeld 57% 21% 13% 7% 100% 4 Nederland 58% 20% 12% 6% 100% * In deze tabel zijn alleen de sectoren opgenomen waarbij het aantal octrooiaanvragende bedrijven groter is dan Technologie In deze paragraaf wordt gekeken binnen welke technologiegebieden de meeste octrooien worden aangevraagd. Wat zijn de dominante technologiegebieden in Limburg? Aan de hand van de Fraunhofer/OST/INPI-tabel (1993) wordt iedere octrooiaanvraag op basis van de IPC-codes waarop de aanvraag betrekking heeft, toegekend aan één of meer hoofdgebieden, te weten: I. elektriciteit en elektronica II. instrumenten III. Chemie en materialen IV. Farmacie en biotechnologie V. industriële processen VI. Werktuigbouw en machines VII. Consumentenproducten, bouw en mijnbouw Om de sterke en zwakke punten van Limburg duidelijker naar voren te brengen, is voor de zeven technologie-gebieden in zogenaamde spindiagrammen aangegeven of de betreffende KvK-regio slechter of beter scoort dan het gemiddelde van heel Nederland. Dit gebeurt aan de hand van de specialisatie-index. Een specialisatie-index groter dan 1 geeft aan dat er meer dan gemiddeld aanvragen worden ingediend voor de betreffende technologieën. Een waarde kleiner dan 1 betekent dat juist minder octrooien dan gemiddeld worden aangevraagd in het betreffende technologiegebied. Figuur 4 geeft de verhouding weer in Limburg van de technologiegebieden ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De vette lijn in het diagram is het landelijk gemiddelde. Er is in Limburg een sterke concentratie te zien in de technologiegebieden chemie en farmacie & biotechnologie. Dit beeld wordt in hoge mate beïnvloed door het grote aantal octrooiaanvragen van DSM. Landelijk gezien heeft Philips een belangrijke invloed op de cijfers. Om wat eerlijker te kunnen vergelijken, zijn in figuur 5 de bedrijven Philips en DSM buiten de cijfers gehouden. Opvallend is dat de figuur er dan anders uit komt te zien. Niet farmacie & biotechnologie en chemie zijn dan de dominante technologiegebieden, maar Limburg blijkt dan wat meer gericht te zijn op industriële processen en werktuigbouw & machines. De invloed van de vele octrooiaanvragen van Océ (Venlo) op het gebied van printers en van CFS (Weert) op het gebied van de productie van snoepgoed wordt door het weglaten van de aanvragen van DSM beter zichtbaar. Limburg doet het minder goed in de technologiegebieden met betrekking tot instrumenten waaronder optica en medische instrumenten, ondanks de activiteiten van de Universiteit Maastricht op dit terrein. eim/nl octrooicentrum 15 kamer van koophandel regio limburg 1 KvK Limburg en Nederland tellen niet op tot 100% omdat de groep onbekend niet in deze tabel is opgenomen.

16 Figuur 4 Technologiegebieden octrooiaanvragen (incl. Philips en DSM) Bron: NL Octrooicentrum, 2010 t e c h n o lo g i e g e b i e d e n oc t r o o i a a n v r a g e n (i n c l. p h i l i p s en ds m) I. Elektriciteit en electronica 4 VII. Consumentenproducten, 3 II. Instrumenten bouw, mijnbouw VI. Werktuigbouw en machines III. Chemie en materialen V. Industriële processen IV. Farmacie en Biotechnologie octrooien in KvK regio limburg Figuur 5 Technologiegebieden octrooiaanvragen (excl. Philips en DSM) Bron: NL Octrooicentrum, 2010 e c h n o lo g i e g e b i e d e n oc t r o o i a a n v r a g e n (e x c l. p h i l i p s en ds m) I. Elektriciteit en electronica 4 VII. Consumentenproducten, II. Instrumenten bouw, mijnbouw VI. Werktuigbouw en machines III. Chemie en materialen V. Industriële processen IV. Farmacie en Biotechnologie Figuur 4 en figuur 5 geven de technologiestructuur van Limburg weer ten opzichte van de Nederlandse technologiestructuur. Maar wat is het landelijk aandeel van Limburg in de verschillende technologiegebieden? Figuur 6 toont dat ook landelijk gezien Limburg een belangrijke positie inneemt in chemie en farmacie & biotechnologie. Na KvK-regio Rotterdam (Unilever) heeft Limburg de tweede positie in farmacie & biotechnologie. Ook heeft Limburg een tweede positie in chemie na KvK-regio Den Haag (Shell). Dit wordt dus vooral verklaard door DSM. In de overige technologiegebieden is het aandeel van Limburg verhoudingsgewijs klein.

17 Figuur 6 Technologiegebieden per KvK-regio Bron: NL Octrooicentrum, 2010 I. Elektriciteit en elektronica II. Instrumenten III. Chemie en materialen IV. Farmacie enbiotechnologie V. Industriële processen VI. Werktuigbouw en machines VII. Consumentenproducten, bouw, mijnbouw 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Brabant Den Haag Rotterdam Amsterdam Limburg Centraal Gelderland Midden-Nederland Oost Nederland Zuidwest Nederland Noord Nederland Gooi, Eem- en Flevoland Noordwest-Holland eim/nl octrooicentrum 2.8 Octrooiaanvragen in de Euregio( s) Op verzoek van de KvK Limburg is ook gekeken naar de octrooiaanvragen in de verschillende Euregiogebieden waarvan Limburg deel uitmaakt, te weten: - Euregio Maas-Rijn: het zuidelijke deel van de provincie Limburg, de stad Aken en de regio rondom Aken en de Belgische provincies Limburg en Luik alsmede de Duitstalige gemeenschap rondom Eupen. - Euregio Rijn-Maas Noord: Noord- en Midden-Limburg, het Duitse district Viersen, het zuidelijke deel van het district Kleef en de steden Krefeld, Mönchengladbach en Neuss en andere gemeenten in dit gebied. Om een eerlijke vergelijking te maken, zijn in dit gedeelte van het rapport de aanvragen die zijn ingediend door NL Octrooicentrum buiten beschouwing gelaten. Er is alleen gekeken naar octrooiaanvragen uit de beschouwde regio s, die zijn ingediend bij het Europees Octrooibureau (EOB) en de World Intellectual Property Organisation (WIPO). 17 kamer van koophandel regio limburg

18 2.8.1 Octrooiaanvragen bedrijven en instellingen In tabel 10 is de verdeling gegeven van de octrooiaanvragen en de octrooiaanvragende bedrijven voor de verschillende deelgebieden binnen beide Euregio s waarvan Limburg deel uitmaakt. Opvallend is dat het aantal bedrijven en particulieren dat octrooi aanvraagt in de Duitse en Belgische regio s groter is dan het aantal in Limburg. Voor een deel is dit verklaarbaar. In de Duitse en Belgische regio s wonen meer mensen en bevinden zich meer bedrijven. Ook helpt het niet dat Limburg qua octrooidichtheid onder het landelijk gemiddelde scoort (zie hoofdstuk 2). Een andere verklaring zou kunnen zijn dat er in Limburg meer gewerkt wordt aan open innovatie. Daardoor is er meer samenwerking tussen bedrijven en instellingen, maar worden er minder octrooien aangevraagd. Qua aantallen octrooiaanvragen doet Limburg in beide Euregio s aardig mee dankzij de bekende grote bedrijven (DSM en Océ) die veel octrooien aanvragen octrooien in KvK regio limburg 18 Tabel 10 Octrooiaanvragen en octrooiaanvragende bedrijven + particulieren naar subregio Bron: NL Octrooicentrum, (su b)re g i o o c t r o o i a a n v r a g e n o c t r o o i a a n v r a g e n d e be d r i j v e n + pa rt i c u l i e r e n aantal percentage aantal percentage Euregio Maas-Rijn ,0% ,0% Zuid-Limburg (NL) ,1% 92 11,3% (DSM: 1101) Aken + omstreken (DE) ,0% ,5% Limburg en Luik (BE) ,9% ,2% Euregio Rijn-Maas Noord ,0% ,0% Midden- en ,9% 86 27,5% Noord-Limburg (NL) (Océ: 234) Krefeld-Mönchengladbach -Neuss-Viersen (DE) ,1% ,5% Het beeld dat ook in Euregioverband Limburg het op octrooigebied moet hebben van een aantal grote bedrijven, wordt bevestigd wanneer we de Euregionale top 10 van octrooiaanvragers samenstellen voor beide samenwerkingsverbanden. Deze gegevens staan in tabel 11 en tabel 12. Grote Nederlandse bedrijven staan met een straatlengte voorsprong op de eerste plek. De rest van de top 10 wordt voornamelijk bezet door Duitse bedrijven. Van de niet-commerciële instellingen presteren het Forschungszentrum in Jülich, een onderzoeksinstituut op het gebied van natuurkunde en informatica en onderdeel van het Duitse Helmholtz Instituut, en de Universiteit van Luik in België het beste. Van de Duitse bedrijven in de top 10 van de Euregio Rijn-Maas Noord zijn een aantal actief in de textielindustrie. Dit blijkt uit de octrooien die zij aanvragen. Klaarblijkelijk is dit een sterk punt van deze regio.

19 Tabel 11 Top 10 octrooiaanvragende bedrijven Euregio Maas-Rijn Bron: NL Octrooicentrum, bedrijfsnaam gemeente aantal octrooiaanvragen DSM N.V. Sittard-Geleen (NL) Forschungszentrum Jülich GmbH Jülich (DE) 270 Grünenthal GmbH Aken (DE) 215 Université de Liège Luik (BE) 74 FEV Motorentechnik GmbH Aken (DE) 66 RWTH Aachen Aken (DE) 47 Mnemoscience GmbH Aken/Übach-Palenberg (DE) 45 Reifenhäuser GmbH & Co. KG Troisdorf (DE) 40 Maschinenfabrik AIXTRON AG Aken/Herzogenrath (DE) 38 Techspace Aero S.A. Milmort-Herstal (BE) 38 Tabel 12 Top 10 octrooiaanvragende bedrijven Euregio Rijn-Maas Noord Bron: NL Octrooicentrum, 2010 bedrijfsnaam gemeente aantal octrooiaanvragen Océ-Technologies B.V. Venlo (NL) 234 Pierburg GmbH Neuss (DE) 86 Evonik Stockhausen GmbH Krefeld (DE) 62 Inalfa Roof Systems B.V. Venray (NL) 54 SMS Meer GmbH Mönchengladbach (DE) 43 Oerlikon Textile GmbH & Co. KG Mönchengladbach (DE) 41 CFS Weert B.V. Weert (NL) 36 Dr. Hahn GmbH & Co. KG Mönchengladbach (DE) 36 ANDRITZ Küsters GmbH Krefeld (DE) 33 Saurer GmbH & Co. KG Mönchengladbach (DE) 26 eim/nl octrooicentrum 19 kamer van koophandel regio limburg

20 3 Octrooien in de subregio s In het vorige hoofdstuk is ingegaan op de herkomst van octrooien voor sectoren, grootteklassen en technologiegebieden voor KvK-regio Limburg als geheel. Dit hoofdstuk laat de verdeling zien van octrooiaanvragen en octrooiaanvragende bedrijven en instellingen voor de subregio s van KvK-regio Limburg, te weten: Maastricht & Heuvelland, Midden-Limburg, Noord-Limburg, Oostelijk Zuid-Limburg en Westelijke mijnstreek. 3.1 Octrooiaanvragen bedrijven en instellingen octrooien in KvK regio limburg 20 Tabel 13 Octrooiaanvragen en octrooiaanvragende bedrijven naar subregio Bron: EIM o.b.v. KvK/NL Octrooicentrum, 2010 Het merendeel (60%) van de octrooiaanvragen is afkomstig uit de regio Oostelijk Zuid-Limburg. Dit is geheel te danken aan DSM dat vrijwel alle (96%) van de octrooiaanvragen van deze regio voor zijn rekening neemt. 5 Dit blijkt ook als er gekeken wordt naar octrooiaanvragende bedrijven. Dan heeft deze regio nog slechts een aandeel van 10%. Behalve DSM zijn er dus weinig andere bedrijven en instellingen in Oostelijk Zuid-Limburg die octrooien aanvragen. Een derde van de octrooiaanvragende bedrijven is gevestigd in de regio Noord-Limburg. (su b)re g i o o c t r o o i a a n v r a g e n o c t r o o i a a n v r a g e n d e be d r i j v e n aantal percentage aantal percentage Maastricht en Heuvelland 120 6,2% 50 20,5% Midden-Limburg 154 8,0% 52 21,3% Noord-Limburg ,8% 80 32,8% Oostelijk Zuid-Limburg ,7% 26 10,7% Westelijke mijnstreek 63 3,3% 36 14,8% KvK Limburg ,0% % In Figuur 7 is de ruimtelijke verdeling van de octrooiaanvragende bedrijven geprojecteerd op een postcode 4-kaart. Dat wil zeggen dat alle bedrijven die tot dezelfde 4-cijferige postcode behoren, samengevoegd worden tot een stip. Hoe groter de stip des te meer bedrijven. Er zijn duidelijk concentraties van octrooiaanvragende bedrijven in Maastricht, Venlo en Weert. In Venlo en Weert is het vooral de metaal- en maakindustrie die octrooien aanvraagt. Maastricht laat een diverser beeld zien. 5 DSM vraagt zijn octrooien aan vanuit het hoofdkantoor in Heerlen. De productie en researchafdeling is gevestigd in de gemeente Sittard-Geleen.

1.1 Inleiding 5 1.2 Octrooidata: een resultaatvorm van innovatie 5 1.3 Doel van het onderzoek 6 1.4 Werkwijze 6. 2 Octrooischets Noordwest-Holland 9

1.1 Inleiding 5 1.2 Octrooidata: een resultaatvorm van innovatie 5 1.3 Doel van het onderzoek 6 1.4 Werkwijze 6. 2 Octrooischets Noordwest-Holland 9 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, KvK Noordwest-Holland en tien andere regionale KvK's. Het onderzoek is uitgevoerd door EIM in samenwerking NL Octrooicentrum.

Nadere informatie

Octrooiaanvragen uit Limburg OCTROOICENTRUM NEDERLAND

Octrooiaanvragen uit Limburg OCTROOICENTRUM NEDERLAND Octrooiaanvragen uit Limburg OCTROOICENTRUM NEDERLAND Datum: 24 september 2009 Auteur: Drs. M. (Marcel) Seip 2 LIMBURG Samenvatting Doel van dit onderzoek is de innovatie zichtbaar in octrooiaanvragen

Nadere informatie

Octrooien in Nederland

Octrooien in Nederland Octrooien in Nederland Analyse van de innovatiekracht in regio s, sectoren en grootteklassen eim Dit onderzoek is gefinancierd door de Kamer van Koophandel en het Programmaonderzoek MKB en ondernemerschap,

Nadere informatie

Octrooien in Gooi-, Eem- en. Flevoland. Regionale analyse naar innovatiekracht

Octrooien in Gooi-, Eem- en. Flevoland. Regionale analyse naar innovatiekracht Octrooien in Gooi-, Eem- en Flevoland Regionale analyse naar innovatiekracht drs. R. van der Poel drs. M. Seip Contactpersoon KvK Gooi-, Eem- en Flevoland: mevr. M. Schokker Zoetermeer, april 2010 Dit

Nadere informatie

Octrooien uit het Noorden OCTROOICENTRUM NEDERLAND

Octrooien uit het Noorden OCTROOICENTRUM NEDERLAND Octrooien uit het Noorden OCTROOICENTRUM NEDERLAND Datum: 31 maart 2008 Auteur: Drs. M. (Marcel) Seip 2 NOORD NEDERLAND Samenvatting Doel van dit onderzoek is de innovatie zichtbaar in octrooiaanvragen

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

M201013. Octrooien in het MKB. drs. R. van der Poel drs. M. Seip drs. J. Snoei

M201013. Octrooien in het MKB. drs. R. van der Poel drs. M. Seip drs. J. Snoei M201013 Octrooien in het MKB drs. R. van der Poel drs. M. Seip drs. J. Snoei Zoetermeer, 7 oktober 2010 Octrooien in het MKB MKB-bedrijven vragen minder vaak octrooien aan dan grote bedrijven. 94% van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Auteurs: drs. R. van der Poel, drs. M. Seip, drs. J. Snoei

Auteurs: drs. R. van der Poel, drs. M. Seip, drs. J. Snoei Dit onderzoek is gefinancierd door 11 regionale KvK s en Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap en is uitgevoerd door EIM in samenwerking met Agentschap NL divisie NL Octrooicentrum. Auteurs: drs. R.

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Intellectueel eigendom topsectoren Octrooien, merken en modellen in de topsectoren naar provincie

Intellectueel eigendom topsectoren Octrooien, merken en modellen in de topsectoren naar provincie Intellectueel eigendom topsectoren Octrooien, merken en modellen in de topsectoren naar provincie drs. J. Snoei (Panteia) drs. B. van der Linden (Panteia) drs. M. Seip (Agentschap NL/NL Octrooicentrum)

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten Evaluatie campagne Doe meer met Afval mening betrokken gemeenten Zoetermeer, 10 maart 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Octrooien in Centraal Gelderland

Octrooien in Centraal Gelderland Octrooien in Centraal Gelderland Regionale analyse naar innovatiekracht drs. R. van der Poel drs. M. Seip drs. J. Snoei Zoetermeer, april 2010 1 Dit onderzoek is gefinancierd door programmaonderzoek MKB

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven R200912 Inzicht in bedrijven die hun eerste werknemer aantrekken Creëren van een dataset Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven Zoetermeer, juli 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB Starters

Financieringsmonitor MKB Starters Financieringsmonitor MKB Starters Starters en gevestigd MKB vergeleken Pim van der Valk Lia Smit Zoetermeer, 19 januari 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische Zaken Programmaonderzoek

Nadere informatie

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Zoetermeer, 6 juni 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M200901 Financieringsmonitor MKB Eerste resultaten, december 2008 dr. J. Meijaard drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, januari 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Onderchap,

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 19 mei 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

MKB in regionaal perspectief 2006

MKB in regionaal perspectief 2006 MKB in regionaal perspectief 2006 Zoetermeer, juli 2006 ISBN: 90-371-0971-3 Bestelnummer: A200606 Prijs: 25,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 1 juni 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Arbo Coaching B.V. Zoetermeer, maandag 20 juli 2015 In opdracht van Arbo Coaching B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit Minirapportage drs. W.H.J Verhoeven dr. R.G.M. Kemp drs. H.H.M. Peeters Zoetermeer, 26 september 2002 Deze studie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten Tevredenheidsonderzoek 2014 SWA HR Diensten Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van SWA HR Diensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Financiering bij familiebedrijven

Financiering bij familiebedrijven Financiering bij familiebedrijven Ro Braaksma Zoetermeer, 23 september 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door het Centrum van het Familiebedrijf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Gevolgen voor de werkgeversbijdrage voor het MKB en het grootbedrijf M. Folkeringa P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, 30 december 2003 Bestelnummer: M200311

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013 Baanfit verzuim en re-integratie Zoetermeer, zaterdag 20 juli 2013 In opdracht van Baanfit verzuim en re-integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 in opdracht van FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 Inhoud Inleiding 3 Effect WBSO 4 Toegekende aanvragen

Nadere informatie

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling Veldwerkverslag Vrouwen in besluitvormende posities Dataverzameling Zoetermeer, 24 juni 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg

Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg Onderzoek Criminaliteit onder het Limburgse bedrijfsleven Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg Inleiding Veilig ondernemen is een belangrijk thema bij de Kamer van Koophandel. Jaarlijks wordt

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Minirapportage biomaterialen

Minirapportage biomaterialen Minirapportage biomaterialen Arnoud Muizer Zoetermeer, juni 2013 ISBN-nummer : 978-90-371-1067-8 Rapportnummer : A201325 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Zoetermeer, 16 januari 2015

Zoetermeer, 16 januari 2015 Arbeidsmarkt Groothandel Bloemen en Planten 2014 Zoetermeer, 16 januari 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

WERKGELEGENHEID REGIO WATERLAND 2012

WERKGELEGENHEID REGIO WATERLAND 2012 1.1 Arbeidsplaatsen De regio Waterland telt in totaal 61.070 arbeidsplaatsen (dat zijn werkzame personen). Daarvan werkt 81 procent 12 uur of meer per week (49.480 personen). Het grootste deel van de werkgelegenheid

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014 Werkgelegenheid in Twente Jaarbericht 214 Inhoudsopgave 1. Ontwikkeling werkzame personen en vestigingen (groei / afname) Ontwikkeling naar sectoren 2. Ontwikkeling naar sectoren Ontwikkeling naar branches

Nadere informatie

Holografie en holografische opslagmedia Een quick scan in het kader van het Fotonica-evenement 2008

Holografie en holografische opslagmedia Een quick scan in het kader van het Fotonica-evenement 2008 Holografie en holografische opslagmedia Een quick scan in het kader van het Fotonica-evenement 2008 Auteur: Drs. M. (Marcel) Seip 2 FOTONICA Samenvatting Door Octrooicentrum Nederland is voor het Fotonica

Nadere informatie

Fluchskrift Wurkgelegenheid

Fluchskrift Wurkgelegenheid Fluchskrift Wurkgelegenheid Werkgelegenheidsregister Provincie Fryslân Het betreft voorlopige uitkomsten van het werkgelegenheidsonderzoek 2013. In afwachting op de landelijke cijfers zijn eventuele correcties

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk Tevredenheidsonderzoek 2014 Oog voor werk Zoetermeer, vrijdag 30 januari 2015 In opdracht van Oog voor werk De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Marktanalyse rapport Mijn markt

Marktanalyse rapport Mijn markt Marktanalyse rapport Mijn markt Gemaakt door: Rino Both Bedrijfsnaam: D&B SLiM testomgeving - Olbico Datum: 10-09-2015 1. Inhoud 1. Inhoud 2. Inleiding 3. Beschrijvingen van de selectie, markt en gebruikte

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Loopbaankamer Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van Loopbaankamer De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Werkelijk B.V. Zoetermeer, zondag 31 januari 2016 In opdracht van Werkelijk B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Rapport. van Kamer van Koophandel Nederland. Startersprofiel 2012. Datum uitgave. Januari 2013. onderwerp Startende ondernemers in beeld

Rapport. van Kamer van Koophandel Nederland. Startersprofiel 2012. Datum uitgave. Januari 2013. onderwerp Startende ondernemers in beeld Rapport Startersprofiel 2012 van Datum uitgave Januari 2013 onderwerp Startende ondernemers in beeld Pagina 1 van 12 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Kerncijfers startende ondernemers... 4 2.1 Meer

Nadere informatie

Arbeidsmarktinformatie. Limburg, augustus 2013

Arbeidsmarktinformatie. Limburg, augustus 2013 Arbeidsmarktinformatie Limburg, augustus 2013 1 Lichte daling WW-uitkeringen in Limburg Nederland heeft al geruime tijd te maken met moeilijke en onzekere economische omstandigheden. Momenteel zijn er

Nadere informatie

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers VBO Woonindex Vierde kwartaal 2008 drs. J.J.J. Donkers Zoetermeer, 7 januari 2009 In opdracht van VBO Makelaars. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant. Tabellenboek Vestigingsregister 2014

Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant. Tabellenboek Vestigingsregister 2014 Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellenboek Vestigingsregister 2014 1 Bedrijvigheid en Werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellen- en trendboek Vestigingenregister 2014 juni 2015

Nadere informatie

Second Opinion Achter de Lange Stallen

Second Opinion Achter de Lange Stallen Second Opinion Achter de Lange Stallen Henk J. Gianotten Capelle aan den IJssel, 5 februari 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Henk Gianotten. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010)

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Toerisme en recreatie in zicht Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Colofon Uitgever: Kronenburgsingel 525 Postbus 9292 6800 KZ Arnhem internet: www.arnhem.kvk.nl Auteurs: Drs.

Nadere informatie

Werk en inkomen. Sociale zekerheid. Sociale zekerheid. De wijk Schildersbuurt ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft 31.639 inwoners.

Werk en inkomen. Sociale zekerheid. Sociale zekerheid. De wijk Schildersbuurt ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft 31.639 inwoners. Sociale zekerheid Werk en inkomen De wijk Schildersbuurt ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft 31.639 inwoners. Sociale zekerheid De gegevens over de sociale zekerheid zijn alleen op gemeentelijk niveau

Nadere informatie

CGM/141111-01 Octrooianalyse Nederlandse biotechnologiesector

CGM/141111-01 Octrooianalyse Nederlandse biotechnologiesector Aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Mevrouw W.J. Mansveld Postbus 20901 2500 EX Den Haag DATUM 11 november 2014 KENMERK ONDERWERP CGM/141111-01 Octrooianalyse Nederlandse biotechnologiesector

Nadere informatie

Rapport. Maatwerk voor brancheverenigingen. FHI federatie van technologiebranches

Rapport. Maatwerk voor brancheverenigingen. FHI federatie van technologiebranches Rapport Maatwerk voor brancheverenigingen FHI federatie van technologiebranches CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490 HA Den Haag +31 70 337 38 00 www.cbs.nl projectnummer

Nadere informatie

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt drs. W.V.M. van Rijt-Veltman drs. J. Snoei Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201313 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

EIM onderdeel van Panteia

EIM onderdeel van Panteia EIM onderdeel van Panteia Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Onderzoek voor Bedrijf & Beleid Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Zoetermeer, 30 januari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Inhoudsopgave 1. Inleiding 3. Analyse 3 3. Inzicht in Noord-Nederlandse

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek

Werkgelegenheidsonderzoek Monitor Ruimtelijke Economie Uitkomsten Werkgelegenheidsonderzoek Provincie Utrecht 2011 (Voorlopig) Januari 2012 Afdeling Mobiliteit, Economie en Cultuur Inleiding In de periode april t/m september 2011

Nadere informatie

Patentaanvragers en -aanvragen uit Nederland

Patentaanvragers en -aanvragen uit Nederland Patent en -aanvragen uit Nederland Eerste resultaten van een koppeling van patentregistraties met het Algemeen Bedrijvenregister 109 Ron de Heij en Andries Kuipers Publicatiedatum CBS-website: 18 november

Nadere informatie

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage Deze bijlage bevat enkele tabellen met aanvullend cijfermateriaal behorend bij de publicatie ICT, kennis en economie 2012. De tabellen zijn per hoofdstuk

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Uitkomsten knelpuntenstudie

Uitkomsten knelpuntenstudie Uitkomsten knelpuntenstudie Heleen Stigter Maureen Lankhuizen Zoetermeer, september 2003 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer

patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer Octrooidatabases worden met het jaar completer. Het analyseren van de hierin aanwezige informatie, ook wel landscaping

Nadere informatie

Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren

Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren In deze notitie geeft De Werkkamer een indicatieve verdeling van de garantiebanen over de verschillende arbeidsmarktregio s en sectoren voor

Nadere informatie

Niet-werkende werkzoekenden

Niet-werkende werkzoekenden Januari 2012 Niet-werkende werkzoekenden 2 WW-uitkeringen 3 Vacatures ingediend bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 5 Statistische bijlage 6 Toelichting NWW/WW

Nadere informatie

Werken in Noordwest-Holland. Tabellenset Werkgelegenheid 2010

Werken in Noordwest-Holland. Tabellenset Werkgelegenheid 2010 Werken in Noordwest-Holland Tabellenset Werkgelegenheid 2010 Colofon Uitgave I&O Research BV Van Dedemstraat 6C 1624 NN Hoorn tel. (0229) 282555 Rapportnummer 2011-1777 Datum Augustus 2011 Opdrachtgever

Nadere informatie

Regionale bedrijvendynamiek

Regionale bedrijvendynamiek M201224 Regionale bedrijvendynamiek Oprichtingen en opheffingen van bedrijven in de Nederlandse regio s in de periode 1988-2010 A. Bruins J.A.C. Vollebregt Zoetermeer, juli 2012 Regionale bedrijvendynamiek

Nadere informatie

Februari 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gestegen Meer WW-uitkeringen

Februari 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gestegen Meer WW-uitkeringen Februari 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gestegen - 483.000 werkzoekenden ingeschreven bij UWV WERKbedrijf - Vooral meer jonge werkzoekenden - Sterke toename werkzoekenden met transport beroep maar

Nadere informatie

Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013

Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Onderzoek uitgevoerd door Panteia / EIM in opdracht van Aannemersfederatie Nederland Bouw en Infra Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Inzicht in de beveiligingssector

Inzicht in de beveiligingssector Inzicht in de beveiligingssector Position Paper ir. Carolien van der Graaff drs. Carla Melchior Zoetermeer, oktober 2005 Dit onderzoek is gefinancierd door het Verbond van Beveiligingsorganisaties (VvBO).

Nadere informatie

Aandeel van buitenlandse bedrijven in de economie van Oost- Nederland; een 0-meting

Aandeel van buitenlandse bedrijven in de economie van Oost- Nederland; een 0-meting Aandeel van in de economie van Oost- ; een 0-meting C. Groot Zevert (*) P.C. Bijleveld (*) en H. Ligtenberg (**) (*) Kenniscentrum leefomgeving, Saxion, M.H. Tromplaan 28, NL-7513 AB Enschede Emails: 127381@student.saxion.nl;p.c.bijleveld@saxion.nl

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen Juni 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting

Nadere informatie