Koploper voor dummies Steeds meer mensen willen graag digitaal gaan rijden. Automatisch rijden met de computer is voor sommigen een daarbij horende stap. Er wordt behoorlijk wat software ontwikkeld om dat mogelijk te maken. In Nederland ontwikkelt Paul Haagsma al jaren een eigen programma Koploper dat hij gratis aanbiedt. Op deze website http://www.pahasoft.nl kan je het programma downloaden. Laat U niet afschrikken door de mededeling dat het programma niet langer verder ontwikkeld zal worden. De sympathieke Paul Haagsma heeft ook vroeger periodes gekend waar het enthousiasme, de tijd, de mogelijkheden niet groot genoeg bleven. De vele treinenliefhebbers die zijn programma gebruiken hebben hem gelukkig telkens kunnen overhalen om toch door te gaan. Misschien helpt dit artikel ook om hem aan te moedigen niet op te geven! Je kan met Koploper grotere banen besturen. Kijken of dit programma aan onze wensen voldoet kan ook aan de hand van een kleiner ontwerp. In dit artikel willen we de gewone gebruikers (en/of de dummies ) bij de hand nemen om de eerste stappen te zetten, om ook eens te proberen de eigen baan te besturen met de computer. Deze bladzijden moeten U de kans geven om ook zelf een geslaagde test met het programma mogelijk te maken. Laat ons duidelijk zijn. Een absolute vereiste is dat je modelbaan, ook digitaal, in orde moet zijn. Je locomotieven, wissels en seinen, terugmeldingen, enzovoort moeten correct werken samen met je digitale centrale die je als interface op de juiste wijze aansluit aan je computer. Als je met Koploper wil rijden moet je het programma eerst downloaden. Doe dat ook met de handleiding en de beginnershandleiding. Alle onderdelen worden in ZIP-formaat aangeboden. Unzippen en installeren wordt dus de eerste karwei. In het verleden moest je je nog gratis registreren. Sinds enige tijd, en ook in de huidige versie 6.7 / 111 is dat niet meer nodig. Afhankelijk van je besturingssysteem (Windows XP, Vista, ) kunnen kleine verschillen optreden met wat we bespreken. Toch zal iedereen nog kunnen volgen! De start Als het programma is geïnstalleerd kan je beginnen werken met Koploper. Ga naar Algemeen Nieuwe database. Er opent een nieuw venster, een nieuwe database. Een database is een databank of gegevensbestand. Om met de computer te kunnen rijden dienen we veel gegevens in te voeren in een programma. Gegevens die onderling samenhangen en besturen mogelijk maken. Gegevens in een database worden records genoemd. Het woord record zal je dus vaak zien terugkomen.
Je zal merken dat heel veel bij Koploper werkt zoals bij de meeste andere programma s op je computer. Wel is het zo dat er soms een ander, en meer voor Nederlandstalige Vlamingen dan voor Nederlandstalige Nederlanders, ongewoon taalgebruik is. Als we in onze eerste regel zouden hebben gezet Bestand Nieuw zou iedereen onmiddellijk hebben kunnen volgen. Als je het woordje Onderhouden leest als Bewerken is het makkelijker te begrijpen wat je gaat doen in het programma. Nu moet je extra uitkijken. Als we klikken op Volgende opent een volgend venster waar de eerste gegevens dienen ingevoerd. De naam van de database kies je helemaal zelf en in ons voorbeeld wordt dat Modelspoormagaz zonder de laatste ine omdat je maar 15 karakters of lettertekens kan gebruiken. Je kiest een digitaal systeem en afhankelijk van dat systeem moet je bijkomend gegevens invullen die aangeven welk systeem je gebruikt en hoe je dat aansluit aan de computer. Als je weer klikt op Volgende geeft het programma aan dat de nieuwe database is aangemaakt en als je op einde klikt opent Koploper met een Overzicht locomotieven en een Baanoverzicht. Je kan nu alle nodige gegevens invoeren. Als je klikt op Algemeen en dan op Globale instellingen of Instellingen per database kan je het programma aanpassen aan je eigen wensen. We adviseren als beginnende gebruiker echter niets te wijzigen. Treinen inbrengen Onze locomotieven en/of treinen moeten we inbrengen in het programma. Ze worden geordend per type/soort. Als we klikken op Onderhouden en vervolgens Treintypes opent een nieuw venster. Als we op het enige zwarte icoontje met het + teken klikken opent een nieuw record.
Een treintype is een soort trein. We beginnen met een goederentrein. Je merkt dat je allerlei instellingen kan wijzigen. De meeste velden spreken voor zich. Massa simulatie betekent de optrek en afremtijd, de tijd om van 0 naar 50 kilometer per uur te gaan en omgekeerd van 50 kilometer per uur naar stilstand. Als we op het V icoontje klikken worden onze gegevens ingevoerd of weggeschreven in dit record (deze lijn) van de database. Probeer hetzelfde ook voor een reizigerstrein. Alle ingebrachte gegevens kan je nu gaan wijzigen, kopiëren en verwijderen. We sluiten dit venster door op de rode X van dit venster te klikken. Je zal merken dat al deze icoontjes overal terugkomen. Als we klikken op Onderhouden en vervolgens Locomotieven opent zoals al hierboven beschreven een nieuw venster. Door op het + icoontje te klikken kunnen we gegevens (records) gaan invoeren. We vullen een naam in (NMBS 7771) en kiezen een kenmerk (je kan hier om het even wat invullen, in ons voorbeeld Diesel ) en een treintype (goederentrein) door op het pijltje te klikken achter het invulveld. Om het onszelf gemakkelijk te maken kiezen we voor het rijden met decoderstappen door het bolletje daarvoor aan te tikken. Als we op Zoek plaatje (plaatje is het Nederlands-Nederlands woord voor figuur) klikken kunnen we een foto, tekening, figuur ergens op onze computer aanduiden en invoeren. We kiezen ook een decodertype (Motorola 14 bij drierail of DCC 14 bij tweerail werken bijna voor elk type decoder) en vullen het correcte decodernummer in.
Je merkt dat er een aantal tabbladen zitten achter het eerste blad Stamgegevens (basisinstellingen). We gaan het hier niet hebben over Snelheid ijken (een mooie extra functie in Koploper die het mogelijk maakt om exact te bepalen hoe de locomotief, wat snelheid betreft, reageert bij elke decoderstap), Decoderstappen, Functies uitgebreid of Info. We staan wel even stil bij het onderdeel Functies en kiezen daar de eerste functie door er op te klikken (zodat die regel blauw wordt) en vullen in het vakje Omschrijving het woord Dieselgeluid in. Je merkt dat wat je hier intikt onmiddellijk wordt overgenomen in het geselecteerde blauwe vak bij de Functies van de Locomotief. Als tweede functie kiezen we Fluit. We bevestigen alle wijzigingen die we invoeren! We maken ook een tweede locomotief (NMBS 2505) aan die we onderbrengen bij de reizigerstreinen. Als we dit venster sluiten merken we dat de twee locomotieven zijn opgenomen in het Overzicht locomotieven in het programma, met vermelding van onder andere het adres van de locomotief. Als je in het overzicht dubbelklikt in de regel van de locomotief gaat een nieuw venster open met de gegevens van die locomotief. Wil je meerdere locomotieven naast elkaar klik je in die regel met de rechter muisknop en kies je voor In nieuw rijwindow en er zal een bijkomend venster open gaan. Het licht van de locomotief (wat een standaard voorziene functie is) kan je bedienen door eenvoudig het daartoe bestemd vakje aan te vinken. Bij de functies op het derde tabblad activeer je elke functie apart door ze eerst aan te klikken (zodat de regel blauw wordt) en vervolgens het vakje onderaan aan te vinken. Uitschakelen doe je op dezelfde wijze. Misschien wil je nu echt ook wel eens proberen of je de gegevens goed hebt ingevuld. Nogmaals, we gaan er van uit dat je digitale centrale, of een andere interface (toestel dat je baan koppelt aan de
computer) correct zijn aangesloten en je locomotieven correct werken en je de juiste gegevens hebt ingevuld. Je dient eerst de communicatie met je baan op te starten. Dat doe je door het icoontje met het groene sein ( Spiegelei ) aan te tikken. Stoppen doe je door het rode sein aan te tikken. Als je de snelheid van de locomotief instelt onder Handmatige snelheid bij Rangeren moet je locomotief gaan rijden. Er wordt direct een Noodstop knop geactiveerd, zowel in het rijvenster als in het locomotievenoverzicht. Een eenvoudige klik op één van beiden stopt de locomotief. Alle locomotieven onmiddellijk stopzetten kan ook door de algemene noodstop te activeren door op het daartoe bestemd icoontje te klikken. Er opent een nieuw venster waar je de mogelijkheid krijgt alle locomotieven te laten stoppen, ook als je de noodstop opheft. Vergeet de communicatie met je centrale of interface niet te stoppen. We hebben nu weliswaar al locomotieven kenbaar gemaakt aan het programma, maar we hebben nog geen enkel gegeven omtrent onze baan ingevoerd. Een spoorweg bouwen Als we klikken op Onderhouden (= Bewerken) Baan definities (= Sporenplan) Digitale onderdelen opent een nieuw venster. Dit venster bewerken doen we door te klikken op het + icoontje. De velden worden geactiveerd en we kiezen eerst voor Bezetmelder(s). Het aantal komt op 1 te staan. We kunnen hier kiezen voor
meerdere bezetmelders maar we houden het op 1. We bevestigen door het V icoontje aan te klikken. Vervolgens drukken we weer op het + icoontje en kiezen nu voor Wisseldecoder(s). We verhogen het aantal naar 2 en zien dat we van nummer 1 tot en met 8 verhogen. Vergeet niet te bevestigen. Ons programma weet nu dat we 1 bezetmeldmodule en 2 wisseldecodermodules gebruiken. Als we dit venster willen sluiten vraagt het programma of we de gegevens willen wegschrijven en of het baanoverzicht opnieuw moet worden opgebouwd. We antwoorden drie keer met Ja. We gaan nu opnieuw naar Onderhouden Baan definities en kiezen voor Bloktypes. In de realiteit rijden treinen in blokken. Een blok is een gedeelte van een spoorbaan, doorgaans gescheiden met een zogenaamd bloksein. Zeer summier samengevat werkt dat als volgt. Beeldt je 4 blokken na elkaar in, zijnde blok A, B, C en D. - Een trein rijdt blok A in als hij daar groen licht voor krijgt. - Hij zal verder rijden naar B als hij daar groen licht voor krijgt. Blok A zal afgeschermd worden door een rood licht. - De trein rijdt verder naar C bij groen licht. Blok B wordt afgeschermd door een rood licht. Blok A zal een oranje licht krijgen. - Pas nadat de trein in blok D is gaan rijden na groen licht zal blok A opnieuw groen licht kunnen krijgen voor een volgende trein. Blok B wordt dan oranje. Blok C heeft rood gekregen. Dit betekent dat een trein nooit langer mag zijn dan de lengte van een blok, want anders zou deze twee blokken bezet houden en dat kan en mag niet. Dit betekent ook dat in ons voorbeeld van 4 blokken hoogstens 2 treinen kunnen rijden. Elke trein bezet immers een groen blok, een oranje blok en een rood blok. Dit alles moet je zeker en vast ook altijd in gedachte hebben als je automatisch wil gaan rijden. In de praktijk zal op de modelbaan het oranje blok vaak weg kunnen vallen.
Het zou ons veel te ver leiden om hier in het lang en het breed alle mogelijkheden van automatisch rijden uit te leggen. Maar laat ons één keer toch eens proberen om bijvoorbeeld bovenstaande op onze spoorbaan mogelijk te maken. De stoomlocomotief wordt gestart in blok A. Blok B, C en D zijn vrij, de stoomlocomotief zal overal kunnen doorrijden. Als de loc in blok A komt of staat zal het sein achter de loc, dus aan het begin van dit blok op rood worden gezet. Als de loc op blok B komt blijft dat ene sein voor blok A op rood staan want dat blok is nog steeds bezet, het sein dat de loc passeert tussen A en B zal eveneens op rood worden geschakeld. Als de trein op blok C komt zal het sein voor blok A (het eerste sein dus) op oranje gaan staan (want dit blok is niet meer bezet, maar een extra veiligheidsblok wordt ingeschakeld), het sein voor blok B blijft rood want dit blok blijft bezet, en het net gepasseerde sein tussen blok B en C wordt eveneens rood. Als de trein aan blok D komt, wordt het eerste sein, voor blok A op groen gezet, het tweede voor blok B op oranje (voor de veiligheid), het derde voor C blijft rood want blok C is nog steeds bezet en tussen blok C en D wordt rood. Nu pas zal de krokodil automatisch rijden tot in blok A. De krokodil zal het sein voor blok A op rood zetten. We bouwen in elk blok minstens twee terugmeldingen, één om binnen het blok te rijden, te arriveren. Eén om er uit te rijden, het blok te verlaten. Strikt genomen is één terugmelding voldoende. We kunnen in dat geval het woord blok vervangen door terugmelding. We drukken op het + icoon en kiezen voor Gewoon als omschrijving. We drukken op de V om de gegevens weg te schrijven en weer op de + om toe te voegen. Nu kiezen we voor Station als omschrijving en wijzigen de Maximum snelheid (decoder) in Minimum snelheid. Ons programma weet nu dat in een gewoon blok de trein aan zijn maximum snelheid kan en mag rijden. Als onze trein in een station komt moet hij vertragen tot zijn minimum snelheid. Nu moeten we alleen nog bepalen welke blokken we wensen te maken. We nemen een eenvoudig railplan. Een treinovaal uitgerust met wissels waardoor we een station bekomen met 3 sporen. 2 sporen (1 en 2) worden gebruikt door reizigerstreinen. Een derde spoor (3) beschouwen we als een gewoon doorrijspoor waar bijvoorbeeld goederentreinen kunnen doorrijden. We beschreven dus al 3 blokken. Het vierde blok (4) sluit onze ovaal. We klikken op Onderhouden Baan definities Blokken. Een wat groter scherm opent samen met een extra werkbalk. We klikken op Nieuw blok en vervolgens 4 keer in het venster
Onderhouden blokken. We krijgen 4 opeenvolgend genummerde blokken. We kunnen die eenvoudig verplaatsen door eerst op het desbetreffend icoontje te klikken en vervolgens het blok te slepen naar waar we het willen hebben. We krijgen ongeveer deze tekening. Nu moeten we de blokken nog met elkaar verbinden. We weten dat je vanaf spoor 1, 2 en 3 naar blok 4 kan, en van blok 4 naar blok 1, 2 en 3. We klikken op het betreffende icoontje en kunnen dan door klikken en slepen lijnen trekken van het ene naar het andere blok. We doen dit van blok 1 naar 4, van 2 naar 4 en van 3 naar 4. En omgekeerd, zodat we ook van blok 4 naar blok 1, 2 en 3 kunnen. Als we het venster sluiten moeten we bevestigen dat we de wijzigingen willen wegschrijven. We moeten onze baan nog tekenen. We klikken op Onderhouden Baan definities Baanontwerp. 2 vensters worden geopend. Het venster met baanoverzicht zullen we moeten vergroten door de randen te slepen. Tekenen doen we door een symbool in het schema te slepen. We kunnen de lijnen vergroten door aan de uiteinden te slepen. Lijnen en symbolen kunnen worden versleept naar de plaats die we willen. Oefen een tijdje met tekenen voor je verder gaat. Vergeet niet dat het een schematische weergave van de baan zal zijn. Je zal hebben opgemerkt dat de 4 blokken links boven in het tekenraster worden getoond. Ook deze slepen we naar hun plaats. We gaan ook de bezetmelders tekenen door het kleine grijze cirkeltje bij de Diverse componenten naar de juiste plaats te slepen. Koploper vraagt minstens twee bezetmelders per blok. Je kan items ook weer verwijderen. We gaan de wijzigingen opslaan.
Als we het venster sluiten wordt gevraagd of we de wijzigingen willen opslaan. We antwoorden natuurlijk met Ja. We zijn nog niet klaar met ons Baanontwerp. Als we opnieuw klikken op Onderhouden Baan definities Baanontwerp merken we op de werkbalk nog een aantal icoontjes. Het eerste heet Gegevens koppelen aan blok. Als dat is ingedrukt klik je eerst op een bloknummer dat geel gaat kleuren en vervolgens op alle lijnen die je wil koppelen aan dat blok en die ook geel zullen gaan kleuren. Wil je een volgend blok koppelen aan lijnen dan klik je eerst weer op dat blok, en vervolgens op de daarbij horende lijnen. Als je klaar bent sla je de gegevens op door op het diskette-icoon Save de wijzigingen te klikken. We moeten ook de decodergegevens van onze wissels nog ingeven. We klikken op het betreffende symbool Wissel eigenschappen. Een nieuw venster opent zich. Als we klikken op een wissel wordt in dat venster Wisseldecoder geschreven. Het volstaat het juiste adres in te geven. We doen dit voor alle wissels. En natuurlijk slaan we de gegevens op.
Op gelijkaardige wijze gaan we de terugmeldingen invoeren. We klikken op het icoontje Wissel/Waar in blok/lijn bezet bij en een nieuw venster opent. Kies het juiste terugmeldcontact en klik vervolgens op het symbool van de terugmelding op de juiste plaats in de tekening wat dan geel zal oplichten. Vergeet niet de gegevens weg te schrijven (Saven). We sluiten dit venster. Het is gemakkelijk om een afgedrukt schema van je baan te hebben waarop je correct de adressen van wissels en seinen, maar ook de overeenkomende terugmeldadressen noteert! Nu gaan we deze gegevens ook moeten koppelen aan onze blokken. We klikken op Onderhouden Baan definities Blokken en het betreffende scherm opent. We klikken eerst op ons eerste blok en vervolgens op Eigenschappen van een blok. Een nieuw venster opent zich. We weten dat we vanuit blok 1 alleen naar blok 4 kunnen en vinken dat dan ook aan onder Richtingen. Op het tabblad Bezetmeldingen klikken we in de eerste regel die wit wordt en vervolgens op het icoontje met de drie puntjes. Een nieuw venster opent. We klikken achter Bezetmeldpunt en duiden de eerste terugmelding aan die we ook in onze tekening hebben geplaatst in dit blok. We kunnen dit vervolgens ook doen voor de tweede terugmelding en klikken dan op V OK. Onderaan het tabblad bij Bezet bij melden we nog dat het blok bezet wordt door activering van deze twee dezelfde terugmeldingen.
Hetzelfde doen we voor blok 2 en 3 met de juiste terugmeldnummers. Dezelfde redenering gaat op voor blok 4. Hier moeten we dit doen voor alle blokken van waaruit we rijden. Let daarom op de tabbladen onderaan Uit blok: waar de drie blokken zijn vermeld, en we voor elk van die tabbladen de vinkjes moeten plaatsen. Vergeet niet te bevestigen met V OK! Als je dit venster sluit wordt gevraagd of je de wijzigingen wil wegschrijven en je antwoordt natuurlijk met Ja. Koploper weet nu vanuit welk blok we naar waar kunnen. We moeten nog duidelijk maken hoe de wissels daarvoor moeten staan. We klikken op Onderhouden Baan definities Baanontwerp en het icoontje Vastleggen wisselstraten. Een nieuw venster gaat open en je merkt dat de eerste mogelijkheid om te rijden van (zie de V) blok 1 naar (zie de N ) blok 4 in het geel wordt gekleurd. Als we onze cursor verplaatsen naar de eerste wissel die we kunnen tegen komen verandert de cursor in een handje. We klikken nu met de rechter muisknop en in het venster verschijnt een icoontje Geselecteerd. Als we hier op klikken wordt één van de beentjes van de wissel geel. Als we op de
wissel klikken verspringt dit gele beentje van het ene op het andere. Zorg dat de wissel goed staat, dus geel in de juiste richting. In het dialoogvenster verschijnt ook het adres/nummer van de wissel bij Onderhouden van Wissel/lijn. We herhalen dit voor de tweede wissel. We kunnen door op een lijn te klikken met de rechtermuisknop deze selecteren waardoor we de mogelijkheid krijgen om de lijnen van een blok te laten meekleuren als de wisselstraat actief is door met de linkermuisknop op dit icoon te klikken (dit geldt dan voor alle lijnen in alle blokken in alle wisselstraten). Lijnen die niet bij een blok horen kunnen we toch mee laten kleuren door daar op te klikken. Vergeet niet op het diskette-icoon te klikken om (ook tussentijds) de wijzigingen op te slaan! We kunnen de volgende wisselstraat oproepen door op het pijltje achter Van 1 naar 4 te klikken en een keuze te maken. Sluit dit venster. Automatisch rijden met de computer We hebben nu alle gegevens ingebracht in het programma om automatisch rijden mogelijk te maken. Tijd voor een test! We openen zoals we hoger beschreven de twee rijvensters van onze treinen. We slepen vanuit ons Overzicht locomotieven de icoontjes van de treinen naar een blok in ons Baanoverzicht (los laten als de cursor verandert van een cirkel in een vierkantje). Onze rijvensters worden nu ook actief en we bemerken onder meer een blauw pijltje voor automatisch rijden.
De blokken waar we onze trein hebben geplaatst kleuren geel. De daarbij horende lijnen kleuren rood want worden door het programma gedetecteerd als bezet. Als we de trein terug uit het blok willen wissen klikken we op het icoontje links naast dit blauwe pijltje Wis blokgegevens. Een dialoogvenster opent waardoor je nog kan kiezen toch niets te doen, de trein uit het blok te verwijderen, of nadat je automatisch rijden hebt opgestart dit automatisch rijden voor deze trein te stoppen. Als we nu de communicatie opstarten (het groene sein, zie hoger) worden een aantal icoontjes op onze werkbalk actief. We kunnen klikken op Niet rijden waardoor we onze treinen zullen kunnen laten stoppen bij automatisch rijden. Als we klikken op Automatisch rijden kunnen we onze treinen laten rijden. Ze zullen echter pas starten nadat we ook in het rijvenster van de locomotief op het blauwe pijltje van start automatisch rijden hebben geklikt. Als je alles goed hebt ingevoerd geschiedt het door jezelf gecreëerd wonder. Je treinen gaan automatisch rijden. Op je scherm kan je volgen welke trein rijdt, welke wisselstraat is opgeroepen of wordt vrij gegeven, enzovoort. Je kan elke trein in de rijvensters nog extra gaan aansturen of laten stoppen. Als je langs Niet rijden het automatisch rijden stop hebt gezet kan je door Algemeen Initialisaties een nieuw venster openen waar je alle dan geldende gegevens kan wissen ( Schoon alle standen ). Wat betekent dat je weer van nul af aan kan zeggen waar treinen staan, enzovoort.
Oefen en probeer voor je de volgende stap zet. We gaan nu langs Onderhouden Baandefinities Blokken om opnieuw het bijhorende venster te openen (zie voor voorbeelden hoger). We klikken op het eerste blok en vervolgens op Eigenschappen van een blok om in dat venster blok 1 en 2 te wijzigen van Normaal blok naar Station en blok 3 naar Gewoon. We bevestigen met V OK, sluiten het venster en antwoorden met Ja om de gegevens weg te schrijven. We openen het venster Onderhouden Gegevens treintype/bloktype. We klikken op het Wijzig record ( ) icoontje links onderaan en wijzigen de minimale wachttijd voor de goederentreinen in een gewoon blok in 10, de maximale wachttijd in 30 seconden. We bevestigen met het Wijziging OK (V) icoontje. Hier kunnen we per treintype en per bloktype gegevens gaan wijzigen wat stopkansen, wachttijden en snelheden betreft. Het zal U misschien opvallen dat bij Normaal blok, het standaard blok van Koploper, geen wachttijden zijn voorzien. Als we nu opnieuw testen merken we direct dat niet langer de ene trein direct vertrekt na de andere, maar de treinen in blok 1, 2 en 3 een tijdje stilstaan. Hoe lang ze wachten wordt aangeduid in het Overzicht locomotieven. Door op de groene Go te klikken kunnen we onze treinen onmiddellijk laten doorrijden. We sluiten weer af en initialiseren het programma ( Schoon alle standen ) opnieuw.
We openen het venster Onderhouden Vaste treinroute. We klikken op het Nieuw record (+) icoontje. In dit onderdeel voeren we vaste trajecten of routes in voor bepaalde treinen. Bij Omschrijving noteren we Goederentrein vast traject. We vinken Herhaal route aan. We veronderstellen dat onze goederentrein eenmaal aangekomen op spoor/blok 3 vanaf dan een vast traject zal gaan kiezen en rondjes gaat draaien langs blok 3 en 4. Het eerste blok dat we invullen, het Richtingsblok, het blok dat onze trein eerst zal tegenkomen vanaf blok 3, is blok 4. Na blok 4 moet onze trein terug naar blok 3. Dat vullen we in door onder Blokken het Nieuw icoontje aan te klikken waardoor een nieuw venster open gaat. We leggen een snelheidsbeperking op in dit blok zodat onze trein met een minimum decoderstap door dit blok zal rijden. Omdat het een terugkerende of herhalende route is moeten we hier als laatste blok opnieuw ons beginnend blok 4 op dezelfde wijze toevoegen. In het tweede tabblad duiden we aan dat deze route alleen geldig is voor deze trein en we kiezen onze goederenlocomotief 7771. Als we nu testen, en zelfs al laten we onze 7771 vertrekken van op spoor/blok 1 of 2 dan nog zal onze trein naar blok 3 willen. Sleep de 2505 naar blok 3, de 7771 naar blok 1. Let op! Kies voor de 7771 in het tweede tabblad van het rijvenster voor Vaste treinroute en vink Goederentrein vast traject aan. Start automatisch rijden. De 7771 zal rijden naar blok 4 en dan zal het gehele systeem stilvallen. De 2505 kan niet naar blok 4 want dat wordt bezet door de 7771. De 7771 kan niet naar blok 3 want dat is bezet door de 2505. Als we nu voor de 2505 klikken op Wis blokgegevens zal dit blok en de bijhorende lijn wit kleuren, tenminste als we in het dialoogvenster dat opent antwoorden met Verwijder uit blok en Verwerk. Klikken we nu op het witte blok met de rechtermuisknop en vervolgens op Handmatig geblokkeerd
dan zal dat blok onmiddellijk geel kleuren omdat het wordt opgeëist door de 7771 die naar dat blok zal rijden. Als we het icoontje van de 2505 naar blok 1, 2 of 4 slepen en hem vervolgens opstarten met het blauwe pijltje in het rijvenster zal deze afwisselend rijden naar blok 1 en 2 via blok 4. Onze 7771 gaat nu alleen nog rondjes rijden van blok 3 naar 4. Hij zal dus kiezen voor het vaste traject, de vaste route die we voor hem hebben aangemaakt. Nadat we afsloten en opnieuw initialiseerden gaan we naar Onderhouden Variabele treinroute. Hier heb je heel veel mogelijkheden om treinroutes aan te maken voor individuele treinen en/of treintypes. Het gemakkelijkste voorbeeld is een variabele treinroute waar we kunnen zorgen dat goederentreinen niet langs stationssporen/blokken kunnen rijden. We voegen een record toe (+). We vullen bij omschrijving Mogelijkheden goederentrein in en vinken blok 1 en 2 aan onder uitgesloten. We schrijven de gegevens weg (V). Als we testen merken we dat, nadat we in het rijvenster van onze 7771 deze treinroute onder Rijgedrag Treinroute(s) Variabele Route aanvinken, het icoontje uit ons overzicht zelfs niet meer kan worden gesleept naar blok 1 en 2. Als we automatisch gaan rijden zal de 7771 niet meer terecht komen op spoor 1 of 2. We kunnen dus met het instellen van vaste en variabele treinroutes hetzelfde effect bekomen. Het spreekt voor zich dat je nu kan gaan experimenteren met al de instellingen van Koploper. Het is onmogelijk om in één artikel alle mogelijkheden van het programma te belichten. De handleidingen die bij het programma horen helpen je zeker verder in het ontdekken van wat Koploper allemaal kan. Doe dat wel stap voor stap! Nog een laatste tip. Voorzichtig testen (zonder je modelbaan aan te sturen) kan door te klikken op Algemeen - Globale instellingen en een vinkje te plaatsen voor Testen zonder communicatie. Bevestig met V OK. Ook al is je baan niet aangesloten, dan kan je toch rijden. Wil je echt rijden dan mag deze functie niet zijn geactiveerd.
Besluit Wellicht ontdek je met ons dat gratis hier zeker niet betekent goedkoop of van mindere waarde. Integendeel. Het is de enorme verdienste van Paul Haagsma dat hij geheel belangeloos vele mensen de mogelijkheid geeft zonder aanschaf van dure programma s te experimenteren met het automatisch besturen van modeltreinen. Dat ook grote banen bestuurd kunnen worden wordt in Rotterdam bewezen door de medewerkers van Railz Miniworld (http://www.railzminiworld.com). Koploper is een zeer valabel alternatief voor de meeste modeltreinenliefhebbers die automatisch willen rijden met behulp van een computerprogramma. Proberen en oefenen zijn zoals bij alle software essentieel! Hopelijk overhaalt dit artikel velen om de computer aan te sluiten aan de modelbaan. Aan de hand van dit artikel zal je toch zeker de basiswerking van Koploper ontdekken en onder de knie krijgen. En wellicht samen met velen, hoop dan ook jij dat Paul toch door blijft gaan met zijn Koploper! Want wat ons betreft is de test geslaagd. Frans Hooyberghs