Evidence Based Blessurepreventie in de Sport Maarten Barendrecht Sportfysiotherapeut, medische begeleiding Hellas docent MOS, MSPT bij Avans+ Nederlands Instituut voor Sportblessurepreventie Overzicht Workshop: Blessurepreventie: Waarom? Wie? Hoe werkt het? Wat moet je doen? Boodschap voor thuis 1
Waarom? Film: Blessures Blessurepreventie, waarom? Acute sportblessures per jaar + 220.000 geleidelijk ontstane blessures 2
Blessurepreventie, waarom? Directe medische kosten Indirecte kosten Totaal 150 miljoen 420 miljoen 570 miljoen Blessurepreventie, waarom? Gemiddeld per blessure (Obin 2002): 400,-- 2,4 dagen verzuim (school/werk) 4 dagen sportverzuim Gevolgen: Missen wedstrijden/belangrijke evenementen Verminderde prestatie Eerder einde sportcarrière Arthrose 3
Blessurepreventie, waarom? Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat met preventieve programma s de kans op blessures wel tot 50 % verlaagd kan worden Blessurepreventie, voor wie? Vanaf 10 jr. m/v Recreatief > topsport Risicogroepen Sportspecifiek 4
Blessurepreventie, door wie? Overheid (kennis en beleid) NOC-NSF/sportbonden (regels, beleid en opleiding) Vereniging (beleid en voorwaarden) Trainer/coach (uitvoering en controle) Medische begeleiding (inhoudelijke ondersteuning, screening, behandeling) Ouders (randvoorwaarden) Kind/sporter (gedrag, training) Blessurepreventie, wat moet je doen? Hoe kom je tot de juiste preventieve maatregelen voor een bepaalde sport/groep? Bahr, R et al. Br J Sports Med 2005;39:324-329 5
Waar zit de grootste schade? Welke blessures? Incidentie: aantal blessures/1000 uur sportbelasting Blessurelast: aantal dagen sportverzuim Per lichaamsdeel Literatuur Praktijk (vereniging) Waar zit de grootste schade? Twee voorbeelden: Basketbal/handbal Enkel 28 % Knie 26 % 6
Oorzaken Welke factoren spelen een rol bij het ontstaan van blessures? Bahr, R 2005 Oorzaken Intrinsieke risicofactoren enkelletsel: leeftijd eerder enkelletsel onvoldoende herstel balans 7
Oorzaken Extrinsieke factoren enkelletsel : Basketbal Schoeisel Ondergrond Brace/tape Wedstrijd >Training Oorzaken Risicofactoren enkelletsel: Balans Eerder enkelletsel Onvoldoende herstel Schoeisel Sport Wedstrijd Brace/tape Toltraining 8
Blessurepreventie, wat moet je doen? Basketbalspecifieke ongevalmomenten: Landing (op voet), richtingsverandering Film: Waar zit de grootste schade? Twee voorbeelden: Basketbal/handbal Enkel 28 % Knie 26 % 9
Blessurepreventie, wat moet je doen? Intrinsieke factoren knieblessure Dynamische x-stand Geslacht (vkb 3:1) Leeftijd Techniek H/Q ratio Zwakke heupspieren Blessurepreventie, wat moet je doen? Extrinsieke factoren: Handbal Aanval Positie Wedstrijd>Training Ondergrond 10
Blessurepreventie, wat moet je doen? Handbalspecifieke ongevalmomenten Landing op één been Schijnbeweging Weinig buiging knie X-stand Romp uit balans Blessurepreventie, wat moet je doen? Film: Ongevalmomenten knie 11
Blessurepreventie, wat moet je doen? Hoe kom je tot de juiste preventieve maatregelen voor een bepaalde sport/groep? Bahr, R et al. Br J Sports Med 2005;39:324-329 Blessurepreventie, wat moet je doen? Preventieve training vermindert blessure risico bij Handbal: Wedderkopp Onderste Extremiteit Myklebust Voorste Kruisband Petersen Knie/enkel Olsen (m/v) Onderste Extremiteit, ac. knie/enkel Alle blessures, acuut/overbelasting 50% reductie RR 12
Blessurepreventie, wat moet je doen? Intrinsieke risicofactoren enkelletsel: leeftijd eerder enkelletsel onvoldoende herstel balans Blessurepreventie, wat moet je doen? Intrinsieke factoren bij kruisbandletsel Abductie stand en onvoldoende flexie knie bij landing drop jump Abd/exo kracht heup Navicular drop H/Q ratio Core stabilty 13
Blessurepreventie, wat moet je doen? Componenten Preventieve Training 1 : biomechanica en techniek feedback balans en core stability oefeningen plyometrische oefeningen krachtoefeningen Sportspecifieke vaardigheden (ongevalmechanismen) 1. Hewett (2006) Blessurepreventie, wat moet je doen? Aandachtspunten bij Preventieve Training Verend en zacht landen Knieën buigen bij het landen (2 benen) Heup, knie en voet in één lijn (geen X-benen) Bekken recht bij éénbenige belasting Licht voorover buigen in heupen met rechte romp Myklebust, 2003 Nadruk op kwaliteit en niet op snelheid Nadruk op de landing en niet op de afzet 14
Blessurepreventie, wat moet je doen? Preventieve training Warming up en techniek Stabiliteit op mat Balans op tol Plyometrische oefeningen Krachtoefeningen Blessurepreventie, doe het zelf Preventieve training : Ga op één been midden op een tol staan en probeer je balans te houden Gooi nu een bal over Romp licht voorover, bekken recht en knie gebogen!!!!! 15
Blessurepreventie, doe het zelf Preventieve training : Ga in de squathouding staan en spring met 2 benen op Voeten op schouderbreedte en geen x-benen!!!!! Veer goed in bij de landing en spring direct weer op Blessurepreventie, doe het zelf Preventieve training : Schaatssprongen héén en weer Goed inveren in de knieen Pas terug springen als je balans goed is. Bekken en romp recht en knie niet naar binnen!!!!! 16
Blessurepreventie, doe het zelf Preventieve training : Zit op knieen, partner houdt de enkels vast Langzaam voorover met gestrekte rug en heupen, opvangen op de handen en weer terug opveren. Met korte series beginnen en heel rustig opbouwen!!!!! Daarom! Film: hoe blessures voorkomen 17
Evidence based Blessurepreventie Preventieve Training is effectief in voorkomen van blessures van: Knie, Hamstring, Enkel, Nek, Hoofd Lies, Rug, Schouder, Elleboog Handbal, Voetbal (heren, dames, jeugd), Basketbal, Volleybal, Rugby Korfbal, Turnen, Hockey, IJshockey Veel lopend onderzoek waardoor steeds beter inzicht Blessurepreventie, wat werkt? Braces en beschermende maatregelen (Sporter): Enkelbrace/tape in ieder geval na enkelletsel Kniebrace/bandage mogelijk na knieletsel Scheenbeschermers (ook tijdens training) Gebitsbescherming (alle contactsporten) Pols/knie/elleboogbescherming bij hoog valrisico Helm/hoofdbescherming bij sporten met valrisico op hoofd of risico op hard contact (bal, stick, vuist) 18
Blessurepreventie, wat werkt? Preventieve training en prestatie: Hellas: Landskampioen DAJ 2006 en 2007 Kampioen 1e divisie dames 2008 Landskampioen heren 2008 Noorwegen: Olympisch kampioen dames 2008 Opzet Preventieve training bij vereniging Sportspecifiek Positiespecifiek Geslachtspecifiek Risicoleeftijd Intrinsieke Factoren Extrinsieke Factoren Ongevalmechanisme 19
Opzet Preventieve training bij vereniging Componenten Preventieve Training 1 : biomechanica en techniek feedback balans en core stability oefeningen plyometrische oefeningen krachtoefeningen Sportspecifieke vaardigheden (ongevalmechanismen) Opzet Preventieve training bij vereniging Verenigingsbeleid Programma voor jeugd t/m senioren Per jaar indien nodig bijgesteld Voorlichting/instructie (nieuwe) trainers Opbouw leeftijd/niveau Positiespecifiek Na enkelletsel brace dragen tijdens sporten 20
Meer Informatie? Nederlands Instituut voor Sportblessurepreventie Ondersteuning bonden bij ontwikkelen preventief beleid en nascholing Ondersteuning verenigingen bij implementatie preventief beleid Na- en bijscholing fysiotherapeuten (Avans+) sportblessurepreventie@live.nl 21