Fiscale Handboeken HANDBOEK SUCCESSIERECHTEN Dirk DE GROOT intersentia Antwerpen - Cambridge
INHOUD I. Inleiding: kenmerken en toepassingsgebied 1 1. Kenmerken 1 1.1. Indirecte belasting 1 1.2. Belasting op de overgang van goederen door overiijden 2 1.3. Ontstaan van defiscaleschuld op het moment van het overlijden 2 1.4. Verkrijgingsbelasting 3 1.5. Progressieve belasting 3 1.6. Fiscale saisine 3 1.7. Gewestelijke belasting 3 2. Onderscheid successierecht - recht van overgang bij overlijden 4 3. Onderscheid overgang door het overiijden - overgang naar aanleidingvan 8 II. de belasting onderworpen verkrijgingen 11 1. De wettelijke erfopvolging 11 1.1. Algemeen 11 1.2. Bijzonderheden 11 1.2.1. Verwerping 11 1.2.2. Onwaardigheid 12 1.2.3. Inkortingen inbreng 12 1.2.4. Terugkeer 13 1.2.5. Erfrecht de Staat 13 2. Testamentaire erfopvolging 13 2.1. geldigheid 13 2.2. Herroeping 14 2.3. Verwerping 14 2.4. Opschortende en ontbindende voorwaarde; tijdsbepaling; machtiging de overheid 14 2.5. Alternatief en facultatief legaat 15 2.6. Beding van aangroei of van terugvalling van legaat en erfstelling over hand 15 2.7. Dadingen met betrekking tot de erfopvolging 16
Handboek successierechten 2.8. Ten gunste van derden bedongen lasten 17 2.9. Inbreng en inkorting 18 3. Contractuele erfstellingen 19 4. Met verkrijgingen door overlijden gelijkgestelde verkrijgingen onder de levenden 20 III. Met verkrijgingen door overlijden gelijkgestelde verkrijgingen 21 1. De afwezige 23 2. Schuldbekentenissen 24 2.1. Alleen bij testament erkende schulden 24 2.2. Schuldbekentenis onder de levenden 26 3. Sommige schenkingen van roerende goederen onder opschortende voorwaarde 26 4. Huwelijksovereenkomsten 27 5. Schenkingen in de loop van de drie jaar voor het 31 5.1. Algemeen 31 5.2. Toepassingsvoorwaarden 31 5.2.1. Schenking 31 5.2.2. Schenking binnen de drie jaar voor het overlijden 32 5.2.3. Schenking niet onderworpen aan het evenredig schenkingsrecht 33 5.2.4. Geen andere fictiebepaling van toepassing 34 5.2.5. Begiftigde nog in leven 34 5.2.6. Een verdachte periode van zeven jaar in Vlaanderen 34 5.3. Bewijs van de schenking 34 5.4. Schuldenaar van de rechten 35 6. Bedingen ten behoeve van een derde 36 6.1. Algemeen 36 6.2. Toepassingsvoorwaarden 37 6.2.1. Voorwaarden in hoofde van de bedinger 37 6.2.2. Voorwaarden in hoofde van de derde-verkrijger 37 A. De derde-verkrijger moet bepaald of bepaalbaar zijn 37 B. De verkrijger moet uiteraard nog in leven zijn: een dode komt niet tot de nalatenschap 38 C In principe is de verkrijger geen partij bij de overeenkomst 38 6.2.3. Tijdstip van opeisbaarheid van het beding 39 6.2.4. Gratis voorded 39 6.2.5. Sommen, renten of waarden 40
Inhoud I 6.3. Uitzonderingen 40 6.3.1. Evenredig schenkingsrecht 40 6.3.2. Wettelijke verplichting 40 6.3.3. Groepsverzekeringscontract of voorzorgsfonds 41 6.3.4. Derde persoon als bedinger 42 7. Levenslange rechten beschouwd als volle eigendom 43 7.1. Algemeen 43 7.2. De bedoelde handelingen nader bekeken 44 7.2.1. Verkrijgingen onder bezwarende titel van roerende of onroerende goederen of inschrijving van effecten, door de overledene voor het vruchtgebruik en door een derde voor de blote eigendom 44 7.2.2. Verdeling of met verdeling gelijkstaande akte waarin aan de overledene een vruchtgebruik, een rente of elk ander levenslang recht wordt toebedeeld 46 7.2.3. Verkoop of afstand bezwarenden titel door de overledene met voorbehoud van vruchtgebruik of een ander levenslang recht 47 7.3. De medecontractant van de overledene 48 7.3.1. Medecontractant nog in leven 48 7.3.2. Erfgenaam, legataris, begiftigde of tussenpersoon 48 7.4. Tegenbewijs 49 7.5. Tempering 52 IV. Samenstelling de belastbare grondslag 53 1. Successierecht 53 1.1. Actief 53 1.1.1. Begrip en overzicht 53 1.1.2. Implicaties van het huwelijksvermogensrecht 55 1.1.3. Voorwaardelijke, betwiste en eventuele rechten 56 A. Voorwaardelijke goederen 57 B. Betwiste goederen 57 C. Eventuele rechten 57 1.1.4. Achtereenvolgende overgangen door overiijden 58 1.1.5. Overige specifieke bepalingen 58 1.2. Passief. 59 1.2.1. De op de dag van het overlijden bestaande schulden van de overledene 59 A. Begrip en overzicht 59 B. betwiste en eventude schulden 60
Handboek successierechten C. Schulden die voor onbestaande worden gehouden 61 D. Bijzonder geval: belastingschulden 62 1.2.2. Begrafeniskosten 62 2. Recht van overgang bij overüjden 63 V. Raming het actief het passief 65 1. Principe: verkoopwaarde 65 2. Voorafgaande schatting 67 3. Uitzonderingen 68 3.1. Waarde op het moment van een latere gebeurtenis 68 3.2. Bijzondere waarderingsregels 69 3.2.1. Raming van genoteerde effecten 69 3.2.2. Forfaitaire raming 70 3.2.3. Nominale waarde 72 VI. Aangifte 73 1. Verplichting tot aangifte en vorm 73 2. Termijn voor het indienen van de aangifte 75 3. Personen die de aangifte moeten indienen 76 3.1. Overlijden van een rijksinwoner 76 3.2. Overlijden van een niet-rijksinwoner 77 3.3. Bijkomende aangifte 77 3.4. Bijzondere gevallen 78 4. Bevoegd kantoor 78 4.1. Overüjden van een rijksinwoner 78 4.2. Overüjden van een niet-rijksinwoner 79 4.3. Bijzondere gevallen 79 5. Inhoud van de aangifte 79 5.1. Identificatie van de overledene 80 5.2. De aangevers 80 5.3. Woonstkeuze 81 5.4. 82 5.5. Weergave van de devolutie 83 5.5.1. Wettelijke devolutie. 83 5.5.2. Testament of contractuele erfstelling 83 5.6. Opgave van het actief en passief van de nalatenschap 84 5.6.1. Indeling 84 5.6.2. Actief 85 A. individuele aangifte 85 B. globale aangifte 86
Inhoud C. Afzonderlijke opgave van handels-, nijverheidsof landbouwbedrijf bij grote nalatenschappen 87 D. Artikel 60/1 W.Succ 87 5.6.3. Passief 88 5.7. Schenkingen binnen drie jaar voor het overlijden 88 5.8. Fictiebepalingen 89 5.9. Vruchtgebruik of fideï-commis 90 5.10. Verzekeringspolissen met betrekking tot lichamelijke roerende goederen 90 6. Onregelmatigheden in de aangifte 90 VII. Vereffening van de rechten 93 Vlaams Gewest - Algemeen 93 2. Vlaams gewest - Bepaling van de nettogrondslag 94 2.1. Omslag het passief 94 2.1.1. Bijdrage in het passief 94 2.1.2. De regel van het netto-overschot 94 2.1.3. De omslag van het passief concreet 95 2.2. Lasten die als legaten te beschouwen zijn 97 2.3. De waarde van renten, pensioenen, vruchtgebruik en blote eigendom die van de nalatenschap afhangen 97 2.4. Schenkingen binnen drie jaar voor het overlijden 98 2.5. Overlijden van de verkrijger van een vruchtgebruik, rente of pensioen 99 2.6. De verwerping van de nalatenschap 99 3. Vlaams Gewest - Tarief 99 3.1. Algemeen 99 3.2. en samenwonenden... 100 3.2.1. Tariefstructuur 100 3.2.2. Verkrijgingen waarvoor dit tarief geldt 100 A. 100 B. Gehuwden C. Samenwonenden 101 D. Stiefouders en stiefkinderen 102 E. Sommige gewezen partners 103 F. Zorgkinderen 103 3.2.3. Toepassing van dit tarief 103 3.3. Tussen broers en zussen 104 3.4. Tussen anderen 104 3.5. Bijzondere regels 105 4. Vlaams Gewest verrninderingen 106 4.1. Vrijstelling de nettowaarde de gezinswoning 106
Handboek successierechten 4.1.1. Algemeen 106 4.1.2. Opmerkingen 107 4.2. Vrijstelüng voor bepaalde gehandicapte verkrijgers 108 4.1.1. Omschrijving van de gehandicapte persoon 108 4.1.2 Bedrag van de vrijstelling 109 4.1.3. Aanvraag van de vrijstelling 109 4.3. Legaten aan het Vlaamse Gewest en de Vlaamse Gemeen 110 4.4. Maatschappelijke rechten in vennootschappen opgericht met doel het financieren en realiseren van serviceflats 4.5. De vrijstelling van VEN-gronden 111 4.6. De vrijstelüng voor bossen 111 4.7. De vermindering voor familiale ondernemingen en familiale vennootschappen 111 4.7.1. Begrippen 112 4.7.2. Voorwaarden voor de toepassing van het verlaagde tarief 113 4.7.3. Waarop is het verlaagde tarief van toepassing? 4.8. De verminderingen voor kleinere nalatenschappen en jonge erfgenamen 114 4.8.1. In rechte lijn en tussen echtgenoten en samenwonenden 114 4.8.2. Tussen broers en zusters 116 4.8.3. Alle anderen 116 4.9. Vermindering wegens nieuwe overdracht binnen het jaar 4.10. Vermindering wegens legaten aan welbepaalde besturen, instellingen en rechtspersonen 117 4.11. Vermindering wegens elders betaalde successierechten 117 5. Brussels Hoofdstedelijk Gewest - Algemeen 6. Brussels Hoofdstedelijk Gewest - Tarief 118 6.1. Overzicht 118 6.2. Belangrijkste verschillen inzake de toepassing van de tarieven 120 7. Brussels Gewest - en verminderingen 121 7.1. VrijsteUingen. 121 7.1.1. Abattementen en bij-abattementen (art. W.Succ.) 121 7.1.2. Vrijstelüng voor legaten aan bepaalde instellingen 121 7.2. Verminderingen 122 7.2.1. kinderlast 122 7.2.2. Artikel de vermindering voor de KMO 122
Inhoud 7.2.3. Artikel het bijzondere tarief voor de verkrijging van de woning van de overledene 124 VIII. Betaling van de rechten en boeten 127 1. bijdrage 127 1.1. Verplichting 127 1.2. Bijdrage 128 2. Termijn van betaling 129 2.1. Regel 129 2.2. Uitzonderingen 129 3. Moratoire interesten 130 4. Wijze van betaling 130 4.1. Algemeen 130 4.2. Bijzondere wijze van betaling 131 IX. Waarborgen van de Staat 133 1. Algemeen voorrecht 133 2. Wettelijke hypotheek 134 3. Borgstelling. 135 X. Aan derden opgelegde teneinde de juiste heffing van de rechten te verzekeren 137 1. Verplichting tot kennisgeving 137 2. tot informatieverstrekking 138 3. Verplichtingen in hoofde van houders van gesloten koffers, omslagen of colli's en de verhuurders van brandkasten 3.1. Het bijhouden van registers 139 3.2. Inventarisatie 140 4. Verplichtingen opgelegd aan de gemeenten 141 XI. Bewijs- en controlemiddden 143 1. Bewijslast 143 2. Bewijsmiddelen 143 2.1. Algemeen 143 2.2. Proces-verbaal 144 2.3. De algemene antimisbruikbepaling 145 2.3.1. Inleiding 145 2.3.2. Tekst van de bepaling 145 2.3.3. Algemene bespreking 146
Handboek successierechten 2.3.4. Specifieke in de sfeer van het successierecht 147 2.4. Overlegging van handelsboeken 148 2.5. Wettelijke vermoedens van eigendom van roerende en onroerende goederen 148 2.5.1. Artikel 108 W.Succ 149 2.5.2. Artikel 109 W.Succ 150 2.5.3. Artikel 110 W.Succ 150 2.6. Controleschatting 151 2.7. Bewijs van de schulden 152 2.7.1. Algemeen 152 2.7.2. Uitzonderingen 152 XII. Sancties 155 1. Fiscale boeten 155 2. Correctionele straffen 157 XIII. Teruggave 159 1. Gevallen waarin teruggave kan worden verkregen 159 1.1. Onregelmatig geheven 159 1.2. Bewijs van schulden 159 1.3. Terugkeer van een afwezige 160 1.4. In het buitenland betaalde rechten 160 1.5. Ten onrechte aangegeven goederen 160 1.6. Vermindering van de actieve samenstelling van de nalaten 160 1.7. Verandering in de devolutie 161 1.8. Misslag in de aangifte 161 1.9. Onzekerheid overeenkomstig artikel 49 W.Succ 161 1.10. Familiale ondernemingen of vennootschappen (Vlaams Gewest) 162 Attest van gehandicapte erfgenaam 162 1.12. Latere vervulling van de voorwaarden voor de vrijstelling van bosgronden 162 Bepaling van het bedrag van schuldvorderingen 162 1.14. Ambtshalve begroting 163 1.15. Kind, verwekt bij het overlijden 163 1.16. Nieuw overiijden binnen het jaar. 163 1.17. Toepassing van artikel 67 W.Succ 163 2. Modaliteiten van de teruggave 163
Inhoud XIV. Vervolgingen en gedingen 165 1. Administratieve procedure 165 2. Gerechtelijke procedure 165 XV. Verjaring 167 1. Algemeen 167 2. Verjaringstermijnen 167 2.1. Invordering 167 2.1.1. twee jaar 167 2.1.2. Termijn van 168 2.1.3. Termijn van tien jaar. 169 2.1.4. Gemeenrechtehjke verjaringstermijn 169 2.2. Teruggave 3. Stuiting van de verjaring 169 3.1. Invordering 169 3.2. Teruggave 170 XVI. Taks tot vergoeding van de successierechten 171 1. Begrip en belastingschuldigen 171 2. Belastbare grondslag 172 3. Aangifte 172 4. Tarief 173 5. Betaling 173 6. Diversen 173 XVII. kredietinstellingen en verzekeringsondernemingen 175 XVIII. Taks op de coördinatiecentra 177