Erfrecht en schenking

Transcriptie

1 Mr. C. Assers Handleiding tot de beoefening van het Nederlands Burgerlijk Recht Erfrecht en schenking Veertiende druk Bewerkt door: Mr. S. Perrick Advocaat te Amsterdam Voorheen deel 6A en 6B a Wolters Kluwer business Deventer

2 INHOUDSOPGAVE Enige afkortingen Lijst van vérkört aangehaalde werkert Hoofdstuk 1 - lnleiding / 1 1. Begripsbepalingen / 1 2. De plaats van het erfrecht in een burgerlijk wetboek / 2 3. Grondslagen van het erfrecht / 3 I. De historische vorming van het erfrecht bij versterf / 3 II. Het individuele en het sociale element in het erfrecht / 6 Hoofdstuk 2 - Van opvolging na overlijden in het algemeen /11 1. Vereiste voor de erfopvolging aan de zijde van de erflater / Vereisten voor de erfopvolging aan de zijde van degene, die opvolgt /12 3. Commoriénten / De stichting als erfgenaam of legataris / 27 Hoofdstuk 3 - De erfopvolging bij versterf / Erfopvolging uit eigen hoofde of bij plaatsvervulling / 31 I. Algemeen / 31 II. Geschiedenis van de plaatsvervulling / 35 III. De gevolgen van de plaatsvervulling / De orde der erfopvolging / 39 I. Geschiedenis / 39 II. De hoofdlijnen der orde van erfopvolging / 43 III. De orde van erfopvolging bij versterf in grote Iijnen / 48 IV. De orde van erfopvolging bij versterf in bijzonderheden / 49 A. Eerste groep van erfgenamen: de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot van de erflater tezamen met diens kinderen en de afstammelingen van kinderen / 49 B. Tweede groep van erfgenamen: ouders, broers, zusters en afstammelingen van broers en zusters / 52 C. Derde groep van erfgenamen: de grootouders van de erflater en de afstammelingen van dezen / 54 D. Vierde groep van erfgenamen: de overgrootouders en de afstammelingen van dezen / 54 XIII

3 V. Het erfrecht van kinderen die niet in familierechtelijke betrekking tot de erflater stonden en het EVRM / 55 VI. De vererving in de nalatenschap van een kind dat niet in familierechtelijke betrekking tot zijn vader stond / 57 Hoofdstuk 4 - Het erfrecht bij versterf van de langstlevende echtgenoot en de kinderen / Inleiding / De wettelijke verdeling ten aanzien van de goederen van de nalatenschap. Opeisbaarheid en verjaring van de vorderingen van de kinderen / De verhoging van de geldvorderingen op de echtgenoot. Voldoening van geldvorderingen op de echtgenoot. Paulianeus handelen van de langstlevende / De wettelijke verdeling en de schulden van de nalatenschap / Vaststelling van de omvang van de geldvorderingen op de echtgenoot. Boedelbeschrijving / Ongedaanmaking van de wettelijke verdeling / Wilsrechten / De goederen ten aanzien waarvan de wilsrechten kunnen worden uitgeoefend / Gevolgen van de uitoefening van een wilsrecht voor de omvang van de geldvordering op de echtgenoot. Wijze van uitoefening van een wilsrecht. Overgang, overdracht en tenietgaan van een wilsrecht / Het vruchtgebruik dat de echtgenoot zich kan voorbehouden / Een stiefkind kan in de wettelijke verdeling worden betrokken. De wilsrechten die aan een stiefkind toekomen / 132 Hoofdstuk 5 - De uiterste wilsbeschikking / Geschiedenis van de uiterste wilsbeschikking / Rechtskarakter van de uiterste wilsbeschikking / Onderscheiden soorten van uiterste wilsbeschikkingen / De bekwaamheid ora bij uiterste wil te beschikken / De invloed van dwang, bedrog en dwaling op de geldigheid van uiterste wilsbeschikkingen / Uitlegging van uiterste wilsbeschikkingen / Aanvulling van de uiterste wilsbeschikking / 182 I. Algemeen / 182 II. Het geheel of gedeeltelijk ontbreken van het vermaakte op het ogenblik van overlijden / 184 III. Het ontbreken van één of meer bevoordeelden / Uiterste wilsbeschikkingen onder een voorwaarde, een tijdsbepaling of een last / 198 I. Algemeen / 198 II. De voorwaarde / 198 XIV

4 III. De tijdsbepaling / 207 IV. De last / De making over de hand / Vernietiging van een uiterste wilsbeschikking / 221 Hoofdstuk 6 Beperkingen van de testeervrijheid. Algemeen / Beperkingen ten aanzien van de aard der beschikkingen / Beperkingen ten aanzien der personen, te wier voordeel beschikt kan worden / Beperkingen ten aanzien van goederen, waarover beschikt kan worden / 236 Hoofdstuk 7 - Schenking / Inleiding / Gift in het algemeen / De schenking / De gift / De totstandkoming en herroeping van de gift en schenking / Rechten en verplichtingen van de schenker en de begiftigde / Vernietigbaarheid schenking / Bewind / 282 Hoofdstuk 8 - Beperkingen van de testeervrijheid. De legitieme portié / Geschiedenis / Het rechtskarakter van de legitieme portié / De vraag naar de wenselijkheid van de legitieme / Legitieme versus verzorgingsrecht voor de langstlevende. Voldoening aan verzorgingsbehoefte bij uiterste wil. Legitimaire aanspraken / Personen gerechtigd tot een legitieme. Omvang van de legitieme / Berekening van de legitieme portié / Toerekening van giften en van hetgeen een legitimaris krachtens erfrecht verkrijgt en kan verkrijgen / 315 I. Toerekening van giften / 315 II. Toerekening van hetgeen een legitimaris krachtens erfrecht verkrijgt en kan verkrijgen / Het geldend maken van de legitieme / 330 I. Legitimaris kan een vorderingsrecht verkrijgen / 330 II. Opeisbaarheid van de vordering van de legitimaris en de verhoging / 335 III. Inkorting op makingen / 344 IV. Inkorting op giften / 351 V. Inkorting op makingen en giften aan stiefkinderen / 354 XV

5 9. Overgang, overdracht en uitoefening van bevoegdheden namens een legitimaris / 356 Hoofdstuk 9 - Beperkingen van de testeervrijheid. Andere wettelijke rechten / Inleiding / Het recht van de langstlevende op voortgezet gebruik van woning en inboedel / Het recht van de langstlevende op vestiging van vruchtgebruik / Het recht op een som ineens ter zake van verzorging en opvoeding en levensonderhoud en studie / Het recht op een som ineens als billijke vergoeding voor verrichte arbeid / Het recht op overdracht van aan beroep of bedrijf dienstbare goederen / Algemene bepalingen betreffende andere wettelijke rechten / 401 Hoofdstuk 10 - De vormen van de uiterste wil. Het centraal testamentenregister / Geschiedkundig overzicht / Gewone vormen van uiterste willen / 407 I. Inleiding / 407 II. De openbare uiterste wil / 407 III. De gedeponeerde onderhandse uiterste wil / 409 IV. Beschikkingen bij een codicil / Buitengewone testamentvormen / Gemeenschappelijke voorschriften voor allé vormen van uiterste willen / 415 I. Verbod van gemeenschappelijke en van wederkerige testamenten / 415 II. Gevolgen der niet-inachtneming der voorgeschreven formaliteiten / Tenietgaan van de uiterste wil / Verdrag inzake de wetsconflicten betreffende de vorm van testamentaire beschikkingen (Trb. 1980, 54) (Haags Testamentenverdrag 1961) / De internationale uiterste wil / De plicht tot geheimhouding van de notaris en de kenbaarheid van de erfopvolging / Het Centraal Testamentenregister / 424 Hoofdstuk 11 - Herroeping van uiterste wilsbeschikkingen / 427 I. Algemeen / 427 II. Uitdrukkelijke herroeping / 427 III. Stilzwijgende herroeping / 428 IV. Herroeping van een gedeponeerde onderhandse uiterste wil door teruggave aan de erflater op diens vordering / 429 XVI

6 Hoofdstuk 12 - De gevolgen van de erfopvolging / Overgang van allé rechtsbetrekkingen van vermogensrechtelijke aard / De bijzondere rechtsvordering van de erfgenaam / Overgang der rechten en schulden door het overlijden van de erflater / De schulden van de nalatenschap / Verhaal door schuldeisers van de nalatenschap van hun vorderingen op de goederen van de nalatenschap / Onderiinge rangorde van de schulden der nalatenschap / Verplichting van een erfgenaam een schuld der nalatenschap ten laste van zijn overig vermogen te voldoen / Opschorting van recht van verhaal op goederen der nalatenschap / De schulden van de door het overlijden van de erflater ontbonden huwelijksgemeenschap, waarvan de nalatenschap deel uitmaakt / De nalatenschap is insolvent / De enige erfgenaam is insolvent / Schuldeisers van de nalatenschap in geval van een vruchtgebruik van de nalatenschap / De bevoegdheid van een erfgenaam om of zuiver te aanvaarden of te aanvaarden onder het voorrecht van boedelbeschrijving of te verwerpen / 481 I. Algemeen / 481 II. Regels die aan de drie keuzen gemeen zijn / 483 III. De zuivere aanvaarding / 488 IV. Aanvaarding onder het voorrecht van boedelbeschrijving / 492 A. Geschiedenis / 492 B. Gevolgen van het voorrecht van boedelbeschrijving / Het boedelregister en de boedelnotaris / De verklaring van erfrecht / Verkrijging van goederen door de Staat indien en voor zover een erflater geen erfgenaam heeft / 508 Hoofdstuk 13 - De rechtspositie van de (fictieve) legataris / Inleiding / Verplichting tot kennisgeving aan legataris / Verkrijging en verwerping legaat / De vorderingen die de legataris ten dienste staan / 513 I. Algemeen / 513 II. Geschiedenis / 513 III. Legaat als schuld van de nalatenschap / De levering van het legaat / 516 I. Wie verplicht zijn het legaat af te geven / 516 II. De wijze van levering / 517 III. Wat uitgekeerd moet worden / 521 XVII

7 IV. Vruchten en opeisbaarheid / Verplichtingen van de legataris (tegen inbreng) / Vermindering van (sub)legaten / Fictieve legaten / 534 Hoofdstuk 14 Vereffening / Inleiding / Gevallen van vereffening volgens de wet / 548 I. Vereffening in het geval de nalatenschap door één meer der erfgenamen onder voorrecht van boedelbeschrijving is aanvaard / 548 II. Vereffening in gevallen dat de nalatenschap niet onder het voorrecht van boedelbeschrijving is aanvaard / Benoeming en beloning van vereffenaar. Rechter-commissaris / Opheffing van de vereffening of kosteloze vereffening wegens de geringe waarde der baten / Taken, bevoegdheden, verplichtingen en aansprakelijkheid van vereffenaar / 562 I. Algemeen / 562 II. Beheer en vereffening / 562 III. Boedelbeschrijving en boedelnotaris / 564 IV. Aansprakelijkheid vereffenaar / 566 V. Indiening van vorderingen door schuldeisers / 567 VI. Tegeldemaking van goederen. Recht om terug te vorderen van legataris / 570 VII. Rekening en verantwoording en uitdelingslijst / 576 VIII. Uitkering / Erflater was gehuwd in gemeenschap van goederen / Titel 3.7 is gedurende de vereffening slechts gedeeltelijk van toepassing / Recht van verhaal van schuldeisers op goederen der nalatenschap / De vereffening eindigt met een overschot / Ontslag en einde taak van vereffenaar. Einde van vereffening / 590 I. Ontslag en einde taak van vereffenaar / 590 II. Einde van vereffening / 592 Hoofdstuk 15 ~ Verdeling van de nalatenschap / Inleiding / Toerekening van schulden / De positie van de erfgenaam-schuldeiser, onderscheidenlijk die van erfgenaam-legataris / Inbreng / 604 I. Algemeen / 604 II. Geschiedenis / 605 III. Personen die verplicht zijn in te brengen / 607 IV. Limiet van de inbreng / 608 XVIII

8 V. Te wier behoeve inbreng geschiedt / 609 VI. Wat ingebracht moet worden / 610 VII. Wijze waarop de inbreng geschiedt / 611 VIII. Berekening van de waarde van de in te brengen giften / 612 Hoofdstuk 16 Executeurs / Geschiedenis / Benoeming en aanvaarding / 621 I. Vorm der benoeming / 621 II. Wie benoemd kunnen worden / 621 III. Aanwijzing van executeurs in geval van ontstentenis van de in de eerste plaats benoemde executeur en ter toevoeging aan een benoemde executeur / 623 IV. Gevallen waarin een executeur kan worden benoemd / 625 V. Benoeming van verscheidene executeurs / Bevoegdheden en verplichtingen van de executeur / 627 I. Inleiding / 627 II. Beheer van de goederen en voldoening der schulden van de nalatenschap / 628 III. Aanwijzing van boedelnotaris / 636 IV. Boedelbeschrijving / 637 V. Verkoop der goederen der nalatenschap / 638 VI. Verschaffen inlichtingen aan erfgenamen / 641 VII. Loon en vergoeding der onkosten van executeurs / 642 VIII. Bijzondere executeurs / Het einde van het optreden van de executeur / 643 I. Algemeen / 643 II. Einde van het beheer / 647 III. Rekening en verantwoording / 649 Hoofdstuk 17 - Testamentair bewind / Geschiedenis / Inleiding / Algemeen / 657 I. Bewind kan verschillende strekkingen hebben / 657 II. Waarover kan de erflater bewind instellen? / 658 III. Instelling van het bewind en benoeming van een bewindvoerder / Benoeming van de bewindvoerder / Bevoegdheden en verplichting van de bewindvoerder / 664 I. Algemeen / 664 II. Verdeling van werkzaamheden / 664 III. Loon / 665 IV. Boedelbeschrijving / 666 V. Zekerheidstelling / 667 VI. Inschrijving bewind in registers / 667 XIX

9 VII. Rekening en verantwoording / 668 VIII. Uitkeringen aan rechthebbende / 671 IX. Aansprakelijkheid bewindvoerder / 673 X. Eindigen hoedanigheid bewindvoerder / Gevolgen van het bewind voor de rechthebbende / Einde van het bewind / 699 Zakenregister / 705 Wetsartikelenregister / 725 Jurisprudentieregister / 739 XX