RECHT EN EFFICIENTIE

Transcriptie

1 RECHT EN EFFICIENTIE Een inleiding in de economische analyse van het recht Eindredactie: dr. B.C.J. van Velthoven dr. P.W. van Wijck Met bijdragen van: dr. C.P. van Beers mw. mr. drs. A.E.H. Huygen prof. dr. J.J.M. Theeuwes dr. B.C.J. van Velthoven dr. P.W. van Wijck dr. J.K. Winters Kluwer Deventer-1997

2 INHOUDSOPGAVE Voorwoord Inhoudsopgave Lijst van afkortingen v vii xi HOOFDSTUK 1 INLEIDING 1 HOOFDSTUK 2 WELVAART, MARKTEN EN OVERHEID 2.1 Inleiding Nutsmaximaliserend gedrag Voorkeuren Keuzemogelijkheden De optimale keuze Wederzijds voordelige ruil en het Pareto-criterium Interpersonele nutsvergelijking Het Hicks-Kaldor-criterium Markten en welvaart Specialisatie Transactiekosten Volledige mededinging Volledige mededinging en welvaart Marktfalen en overheidsingrijpen Externe effecten Collectieve goederen Onvolledige mededinging Onzekerheid en informatiegebreken Samenvatting 50 Noten bij hoofdstuk 2 53 HOOFDSTUK 3 EIGENDOMSRECHTEN 3.1 Inleiding Eigendom en eigendomsrechten De oorsprong van private eigendomsrechten Het recht van de sterkste en het sociaal contract De "tragedy of the commons" en overgebruik Collectieve eigendom Baten en kosten van private eigendomsrechten Private eigendomsrechten Het Coase-theorema Afweging van baten en kosten van private eigendomsrechten Waarborging private eigendomsrechten 83

3 vm Waarborging tegen particuliere interventie Waarborging tegen overheidsinterventie Grenzen aan uitoefening private eigendomsrechten Intellectueel eigendom Intellectueel eigendom in het algemeen Octrooien Auteursrecht 9( > Merknamen Samenvatting " Noten bij hoofdstuk HOOFDSTUK 4 OVEREENKOMSTEN 4.1 Inleiding De overeenkomst en het Pareto-criterium Wederzijds voordelige ruil Afdwingbaarheid Transactiekosten en onvolledige overeenkomsten Conclusie Nutsmaximaliserend gedrag en de totstandkoming van een overeenkomst Nutsmaximaliserend gedrag Onvolmaaktheden bij de totstandkoming Maatschappelijke afwegingen en de inhoud van de overeenkomst Beperkende werking van het recht Aanvullende werking van het recht Onzekerheid en niet-nakoming Tekortkoming in de nakoming Rechten van de schuldeiser Efficiente contractbreuk Samenvatting 128 Noten bij hoofdstuk HOOFDSTUK 5 ONRECHTMATIGE DAAD 5.1 Inleiding Onrechtmatige daad De elementen van de onrechtmatige daad Risico-aansprakelijkheid in de artikelen 6: BW Naar een economische analyse van aansprakelijkheid Aansprakelijkheidssystemen Mate van zorg en aantal activiteiten Aansprakelijkheidssystemen vergeleken: unilaterale ongevallen De mate van zorg: een voorbeeld Een algemener analyse van de mate van zorg Het aantal activiteiten

4 IX Conclusies Aansprakelijkheidssystemen vergeleken: bilaterale ongevallen De mate van zorg Het aantal activiteiten Ongevallen bij producenten Aansprakelijkheid van producenten voor schade van niet-klanten Aansprakelijkheid van producenten voor schade van klanten De Nederlandse wetgeving Samenvatting 175 Noten bij hoofdstuk HOOFDSTUK 6 GESCHILLENBESLECHTING 6.1 Inleiding Schade, rechtszaak en schikking De beslissingsboom Vraag 1: kan B geloofwaardig dreigen? Vraag 2: schikking of rechtszaak? Tussenbalans Vraag 3: doen of niet doen? De uitkomst van de interactie tussen A en B Voorbeeld Proceskosten en efficientie Efficientie in het voorbeeld Generalisatie Rechtsbijstand en efficientie Samenvatting 206 Noten bij hoofdstuk HOOFDSTUK 7 ONVOLLEDIGE MEDEDINGING 7.1 Inleiding Monopolie Winstmaximaliserend gedrag Welvaartseffecten Corrigerend overheidsingrijpen Mededingingsbeleid Theorie Het Nederlandse mededingingsbeleid Evaluatie Samenvatting 237 Noten bij hoofdstuk HOOFDSTUK 8 MILffiURECHT 8.1 Inleiding 241

5 8.2 Milieuschade en de rol van transactiekosten Milieuschade als negatief extern effect Efficiente uitkomst bij het ontbreken van transactiekosten Milieuschade en transactiekosten Milieurecht en transactiekosten Lage transactiekosten: privaatrecht Hoge transactiekosten: privaat- en publiekrecht Privaatrecht Publiekrecht 8.5 Samenvatting 271 Noten bij hoofdstuk HOOFDSTUK 9 MISDAAD EN STRAF 9.1 Inleiding Het begrip strafbaar feit Wanneer strafrecht? Schade Plaats en functie van het strafrecht Naar een efficient strafrechtelijk systeem Een economisch model van crimineel gedrag Het persoonlijk gewin van de dader Het strafrisico Lonende wetsovertredingen De invloed van de risico-houding Efficiente aanpak criminaliteitsbestrijding De kosten van het strafrechtelijk systeem De keuze van de strafsoort Pakkans en strafmaat Kanttekeningen Het optimale budget voor criminaliteitsbestrijding Misdaad en straf in Nederland Toepassingen Geldstraffen Faire procesvoering Naar legalisering van drugs? Samenvatting 323 Noten bij hoofdstuk HOOFDSTUK 10 EPILOOG 331 Noten bij hoofdstuk 10 ' 334 Trefwoordenregister 335

6 LUST VAN AFKORTINGEN De in dit boek gebruikte juridische afkortingen verwijzen naar: BW EVRM HR NJ OM Rb Rv Burgerlijk Wetboek Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (Verdrag van Rome, 1950) Hoge Raad der Nederlanden Nederlandse Jurisprudentie Openbaar Ministerie Rechtbank Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering RVV Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens 1990 Stb Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Stert Nederlandse Staatscourant WAHV Wet Administratiefrechtelijke Handhaving Verkeersvoorschriften (Wet- Mulder) WED Wet op de Economische Delicten WEM Wet Economische Mededinging WvSr Wetboek van Strafrecht WvSv Wetboek van Strafvordering WVW Wegenverkeerswet 1994