Staats- en bestuursrecht

Transcriptie

1 F.C.M.A. Michiels (red.) Staats- en bestuursrecht Tekst en materiaal Met bijdragen van Gio ten Berge Leonard Besselink Henk Kummeling Lex Michiels Rob Widdershoven KLUWER J ^ Deventer

2 Thema 1 - Fundamenten van het staats- en bestuursrecht Aard, grondslagen en kenmerken van het staats- en bestuursrecht Wat is staats- en bestuursrecht? Kernregelingen Grondwet Statuut Algemene wet bestuursrecht Gelede normstelling Grondslagen Inrichtingseisen voor de rechtsstaat Inrichtingseisen voor de democratie Legaliteit en openbaarheid Actoren in het staats- en bestuursrecht De organisatie van het openbaar bestuur Het begrip bestuursorgaan Organen van een rechtspersoon krachtens publiekrecht ingesteld (a-organen) Personen of colleges met openbaar gezag bekleed (b-organen) Uitgezonderde staatsorganen (art. 1:1, tweede lid, Awb) Het begrip belanghebbende Welke rechtssubjecten kunnen belanghebbende zijn? Algemene criteria voor de aanwezigheid van een belang Bijzondere criteria in relatie tot algemene en collectieve belangen Politiek, bestuur en de samenleving 48 VII

3 Het primaat van de politiek De politiek en de samenleving; omvang en inhoud van de overheidstaak Kwaliteit van de overheidsorganisatie 52 Thema 2 - Instrumenten en bevoegdheden Regelgeving Legaliteitsbeginsel en wetsprocedure De verkrijging van regelgevende bevoegdheid en de relatie tot uitvoering Hiérarchie van normen Rechterlijke toetsing van regelgeving Bestuurshandelingen I: Wezen en karakter van bestuur Bestuur in de Grondwet Overheidstaken Overheidsdoelen De missie van de overheid: een overzicht van waarden Wetmatigheid van bestuur Wijzen van verkrijgen van bestuurbevoegdheden Het besluitbegrip van de Awb Historie Reikwijdte Belang Spanning tussen dogmatiek en rechtspraak; besluit als strategisch begrip Inhoud Bestuurshandelingen II: besluiten en feitelijke Besluiten in soorten en maten Algemeen verbindende voorschriften Annexe besluiten van algemene strekking Beleidsregels Beschikkingen Plannen en feitelijke handelingen Plannen Feiteliike handelinsen handelingen Vili

4 2.4 Bestuurshandelingen III: privaatrechtelijke handelingen Privaatrechtelijke instrumenten Verwerving en gebruik van eigendom Overeenkomsten Beperkingen aan het beleidsgericht gebruik van privaatrechtelijke instrumenten Algemene beperkingen Het Windmill-criterium Alternatief voor belasting- of retributieheffing Alternatief voor bestuursrechtelijke sancties Alternatief voor publiekrechtelijke wettelijke voorschriften Conclusies De betekenis van het publiekrecht voor het bestuurlijke gebruik van privaatrechtelijke overeenkomsten Vermogensovereenkomsten Bevoegdhedenovereenkomsten A A3 Gemengde overeenkomsten 188 Thema 3 - Normering van overheidshandelen Algemene vraagstukken Beginselen en normen in soorten en maten De verhouding tussen geschreven en ongeschreven recht Transformatie van ongeschreven in geschreven recht De aanvullende werking van ongeschreven recht Ongeschreven bestuursrecht en niet-publiekrechtelijke verhoudingen De spanning tussen geschreven en ongeschreven recht Het gelijkheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel Het gelijkheidsbeginsel Het vertrouwensbeginsel Genormeerde vrijheden Normen voor de voorbereiding, inhoud, inrichting en kennisgeving van besluiten Normen die gelden voor de voorbereiding van besluiten De kennisvergaringsplicht Advisering Voorbereidingsprocedures 247 IX

5 3.2.3 De plicht tot belangenafweging en het verbod van onevenredigheid Algemeen Nadeelcompensatie Het specialiteitsbeginsel Motiveringsvereisten Kenbare motivering Het vereiste van een draagkrachtige motivering Juridisering; spanning tussen bestuur, wetgever en rechter Beperking van grondrechten De relatie tussen reikwijdte- en beperkingsvraag De materiéle reikwijdte van grondrechten Algemene beperkingen Redelijke uitleg en redelijke toepassing Decentrale ambten en beperking van de grondrechten De wet en gedelegeerde bevoegdheid tot beperking Decentrale bevoegdheid tot grondrechtenbeperking Uitingsvrijheid Beperking van grondrechten onder het EVRM Horizontale werking en botsing van grondrechten ; begripsbepaling Werking van grondrechten Horizontale werking Directe en indirecte horizontale werking Directe horizontale werking nader beschouwd Directe horizontale werking en beperking van grondrechten Samenloop en botsing van grondrechten 325 Thema 4 - Handhaving en rechtsbescherming Handhaving Het belang van bestuursrechtelijke handhaving Het karakter van bestuursrechtelijke handhaving Toezicht Bevoegdheden van toezichthouders Normen voor het uitoefenen van toezichtbevoegdheden De medewerkingsplicht De vereiste frequentie van het houden van toezicht 345 X

6 Genormeerde handhaving Bestuurlijk gedogen Inhoudsopgave Systeem van rechtsbescherming Recht op toegang tot de rechter Behoorlijke bestuursrechtspraak Bescherming tegen de overheid door de burgerlijke rechter Bevoegdheid burgerlijke rechter en objectum lìtis leer Ruimte voor de bestuursrechtelijke rechtsbescherming Het sluitstuk: het beginsel van formele rechtskracht Overheidshandelen en burgerlijke rechter Bestuursprocesrecht De bezwarenprocedure Functies De bezwarenprocedure in de praktijk Vergoeding kosten in bezwaar Nut en noodzaak van de bezwarenprocedure De wijze van beoordeling door de bestuursrechter Toetsings- of beoordelingscriteria Het toetsingsmoment De uitspraakbevoegdheden van de bestuursrechter Het drieledige karakter van de rechterlijke uitspraak Strekking van de uitspraak Vernietiging In stand laten rechtsgevolgen Al dan niet opdracht tot opnieuw voorzien in de zaak; termijnstelling Dwangsom Het rechterlijke zelf in de zaak voorzien Schadevergoeding Vergoeding griffierecht Proceskostenveroordeling Burgerlijke rechter, overheidsaansprakelijkheid en klachtrecht Het beginsel van formele rechtskracht revisited Ratio Uitzonderingen op het beginsel van formele rechtskracht XI

7 4.4.3 Schadevergoeding naar aanleiding van appellabele besluiten: de juiste rechtsweg Schadevergoeding ex artikel 8:73 Awb Zelfstandig schadebesluit Keuzevrijheid tussen bestuursrechter en burgerlijke rechter Materieel schadevergoedingsrecht De burgerlijke rechter De bestuursrechter De beoordeling door de burgerlijke rechter van niet appellabel overheidshandelen Feitelijk overheidshandelen Privaatrechtelijk overheidshandelen Algemeen verbindende voorschriften (inclusief formele wetgeving) 480 XII