PROFIELPRODUCT - VERANTWOORDING

Transcriptie

1 PROFIELPRODUCT - VERANTWOORDING Naam auteur(s) Hofstee, R.H. MSc of Economics Vakgebied Algemene Economie Titel Vakgroepwerkplan Open Schoolgemeenschap Bijlmer Economie (3 H/V) Onderwerp Leerplan Profiel Ontwikkelaar Opleiding Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam Doelgroep HAVO/VWO leerjaar 3 Sleuteltermen leerplan, kennis, vaardigheden, havo, vwo, economie Bibliografische referentie Hofstee, R.H. (2013). Vakgroepwerkplan OSB Economie 3H/V. Amsterdam: Interfacultaire Lerarenopleidingen UvA Studentnummer Begeleidster Kneppers, L. Beoordelaar Rijlaarsdam, G. Opdrachtgever Van Vuuren, L. (drs.). Schoolleiding Open Schoolgemeenschap Bijlmer, verantwoordelijk voor sectie economie Datum 10 december 2013

2 Aanleiding voor het product Op de Open Schoolgemeenschap Bijlmer (OSB) in Amsterdam Zuidoost is het vak economie voor leerlingen die de richting HAVO/VWO kiezen voor het eerst onderdeel van het vakkenpakket in leerjaar 3. Leerjaar 3 is echter voor leerlingen een tussenjaar ná de heterogene onderbouw en vóór de definitieve keuze voor een niveau én profiel in leerjaar 4. De huidige docenten van de sectie economie die in de afgelopen jaren hebben les gegeven aan vinden het lastig om een gedegen programma samen te stellen en uit te voeren in dit leerjaar, waardoor de inhoud van de lessen in klas 3 zeer uiteen liep bij de verschillende docenten. Daarnaast is er sprake geworden van een gebrek aan voorkennis bij de leerlingen, doordat de lesstof over economie bijna is verdwenen uit het vak mens & maatschappij in de onderbouw van de OSB. Dit zorgde ook voor keuzeproblemen bij de docenten over hoe de lessen economie in klas 3 aan te pakken. Product De uitkomsten van het onderzoek zullen worden verwerkt in een (voorheen nog niet bestaand) vakgroepwerkplan economie voor klas 3 havo/vwo. Een goedgekeurd vakgroepwerkplan maakt daarna deel uit van het schoolplan. De toepassing van de inhoud van het product wordt gedaan door een workshop tijdens een vakgroepoverleg. Onderzoek Het doel van het onderzoek is om de wensen en mogelijkheden te onderzoeken om de inhoud van het economieprogramma voor het derde leerjaar in de havo/vwo afdeling te verbeteren. Het onderzoek belicht de zaken van verschillende kanten: i) vanuit de literatuur: vakdidactische literatuur en algemene (leerplan) literatuur, ii) vanuit de schoolvisie op onderwijs, iii) vanuit de docenten economie. Op deze manier geeft het onderzoek een zo compleet mogelijk beeld van de mogelijkheden en wensen voor dit leerjaar en biedt het een gedegen oplossing voor de beschreven aanleiding. Onderzoeksvragen & onderzoeksmethode Hoofdvraag: Over welke kennis en vaardigheden moeten de leerlingen in klas 3 havo/vwo op de Open Schoolgemeenschap Bijlmer aan het einde van het jaar beschikken voor het vak economie? Deelvraag: Welke kennis moet er aan de leerlingen worden geleerd door de docent in klas 3 bij het vak economie? Deze deelvraag wordt onderzocht door middel van literatuur en interviews. In de literatuur is over de te leren kennis in de onderbouw door de Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO) in 2007 een artikel geschreven Concretisering van de kerndoelen Mens- en Maatschappij. Voor het vak economie zijn

3 een aantal van deze kerndoelen belangrijk én verplicht om te behandelen. Daarnaast heeft de SLO via de website Leerplaninbeeld.nl ook een theoretisch kader gegeven voor het invulling geven aan een leerlijn voor het havo en vwo. Daarnaast zijn er interviews afgenomen door mij met de vakdocenten economie in het havo en vwo over de gewenste invulling van de onderwerpen in leerjaar 3. De interviews zijn opgezet als semi-structured (Blumberg et.al., 2005) en de verwerking van de interviews is gedaan volgende aanwijzingen van J. Bell (publ. 2008). De uitkomsten van de interviews zijn leidend geweest bij de invulling van de volgorde en inhoud van het vakwerkplan. Deelvraag: Welke vaardigheden moeten de leerlingen (beginnen te) leren in klas 3 om te gebruiken bij het vake economie? Naast het beantwoorden van deze vraag vanuit de interviews met vakdocenten, is hier erg belangrijk de literatuur van Amagir, Kneppers & Westenberg (2013) over denkvaardigheden bij het vak economie. Deelvraag: Op welke manier kunnen de kennis en vaardigheden zo goed mogelijk aansluiten bij het geleerde in de onderbouw? Voor de beantwoording van deze deelvraag wordt er wederom naar de literatuur van de SLO gekeken over het vak Mens-en Maatschappij, maar wordt er ook een inhoudsanalyse van het programma op school voor het vak. Zo wordt een helder beeld geschept van wat doen we en wat willen we. Deelvraag: Op welke manier sluiten de kennis en vaardigheden aan op de in de bovenbouw te leren lesstof voor het vak economie? Tijdens de semi-structured interviews van de vakdocenten is dit uitgebreid aan bod gekomen. Daarnaast is voor het beantwoorden van deze deelvraag ook de syllabus van economie in de bovenbouw havo en vwo geanalyseerd. Ook is er gekeken naar de informatie van het SLO ( voor het vak economie. Daar wordt de aansluiting tussen onder- en bovenbouw ook geconcretiseerd. Buiten de specifieke literatuur en interviews met vakdocenten is er tijdens het onderzoek ook gebruik gemaakt van algemene literatuur over het gewenste onderwijsklimaat op de Open Schoolgemeenschap Bijlmer in het algemeen. Enerzijds door middel van literatuur (Helvoort et.al., 2008), maar ook door gestructureerde interviews (Blumberg et.al., 2005) met de schoolleiding. Uitkomsten De uitkomsten van het onderzoek zijn verwerkt en uiteindelijk opgenomen in het vakgroepwerkplan:

4 Kennis o De keuze van onderwerpen: economische onderwerpen uit de basisvorming én onderwerpen ter voorbereiding op de aan te leren kennis in de bovenbouw o De volgorde van onderwerpen: economische onderwerpen gericht op het dagelijkse leven van de leerling om betekenis op te bouwen én daarna economie als breedmaatschappelijke-visie vak. Vaardigheden o Basisvaardigheden in het lezen van economische teksten en in het economische rekenen. o Denkvaardigheden voor het leren en oplossen van opgaven: memoriseren, begrijpen en toepassen Pedagogisch klimaat o Gebruik maken van de OSB-werkwijze tijdens de lessen economie o Focus op de aandachtspunten in het OSB schoolplan : hoofd, hart en handen én differentiatie. Discussie Het vakgroepwerkplan is gepresenteerd, besproken en actief mee aan het werk gegaan door de leden van de vakgroep tijdens een regulier vakgroepoverleg. Er is kritisch gekeken naar de manier van lesgeven, de lesmethode, eigen materiaal en te ontwikkelen materiaal om het vakgroepwerkplan zo goed mogelijk in de praktijk te brengen. Het vakgroepwerkplan is goedgekeurd door de schoolleiding en onderdeel geworden van de bijlagen van het schoolplan van de Open Schoolgemeenschap Bijlmer Dit feit maakt dat het onderzoek en de verwerking van de resultaten van het onderzoek waarde heeft gehad en zal hebben. Dit is een belangrijke voorwaarde om succesvol een onderzoek te doen om zeker te weten dat het nut heeft voor de toekomst. Als onderzoek denk ik dat er voor toekomstig onderzoek nog wel zaken nog niet beroerd zijn geweest. Na het werken met het nieuwe plan zou het bijvoorbeeld goed zijn om de reactie van leerlingen op de inhoud te onderzoeken. Daarnaast zouden docenten vooruitgang moeten merken bij leerlingen en henzelf.

5 Literatuurlijst Amagir, A, Kneppers, L. & Westenberg, H. (2011). Vakdidactiek Economie: denkvaardigheden. Expertise Centrum Economie. Bimmel, P., Joling, E. & Suijker, J. (2011). Profielproduct ontwikkelaar: PPT sessies 0-9. ILO Amsterdam Blumberg, B., Cooper, D.R., Schindler, P.S. (2005).Business Research Methods. McGrawHill Education, Berkshire. Bouwmeester, M., Haandrikman, M. & Rooyen, van, J. (2009). Naar flexibel onderwijs: leerplandialoog. SLO Ebbens, S. & Ettekoven, S. (2009). Effectief leren: basisboek. Noordhoff Uitgevers, Groningen. Huisman, A. (2008). Checklist vakgroepwerkplan. Open Schoolgemeenschap Bijlmer Kneppers, L. (2009). Conceptgericht en contextgericht economieonderwijs. Landelijk Expertisecentrum Economie en Handel. Letschert, J. (2005). Curriculum Development re-invented. Stiching Leerplan Ontwikkeling, Enschede. Marzano, R. & Miedema, W. (2008). Leren in vijf dimensies. Van Gorcum, Assen. Noordink, H. & Rozing, G. (2007). Concretisering van de kerndoelen Mens & Maatschappij: kerndoelen voor de onderbouw VO. SLO Enschede Open Schoolgemeenschap Bijlmer. (2008). De OSB Werkwijze: publicatie in het kader van de Academische Opleidingsschool. W.C. Den Ouden BV, Amsterdam. Radstake, H. (2009). Teaching in diversity: teachers and pupils about tense situations in ethnically heterogeneous classes. Antwerpen/Apeldoorn Stichting Leerplan Ontwikkeling. (2013). Leerplaninbeeld.slo.nl Doorlopende leerlijn economie havo/vwo Thijs, A. & Akker, van den, J. (2009). Leerplan in ontwikkeling. SLO Tijdschrift voor het Economisch Onderwijs. (2007). De concept-context benadering: tien vragen aan Lenie Kneppers. TEO, p Verhoeven, N. (2010). Wat is onderzoek?. Boom uitgevers. Welp, E.J.M., Dieteren, N. & Kneppers, H.C. (2009). Evaluatie examenprogramma economie voor HAVO. SLO