Cloud computing: waar begin je aan?

Transcriptie

1 cloud compuing Cloud compuing: waar begin je aan? Succesfacoren voor cloud compuing Cloud compuing is er en gaa nie meer weg. In 2010 sond he helemaal bovenaan in Garners hype cycle. Da geef aan da er in ieder geval veel over word gesproken. Di arikel gaa in op de succesfacoren voor de adopie van cloud compuing en wa organisaies kunnen doen om cloud compuing snel en effecief e implemeneren. 1 Marin van den Berg en Erik van Ommeren 1. Di arikel is gebaseerd op he recen verschenen boek Seize he Cloud: A Manager s Guide o Success wih Cloud Compuing (Van Ommeren & Van den Berg, 2011). Veel geschreeuw maar weinig wol Veel IT ers zien cloud compuing als de zoveelse hype: veel publicaies en veel gepredik, maar weinig prakische oepassingen. Maar is da erech? In 2010 was de wereldwijde mark voor cloud compuing al ruim 37 miljard dollar en naar verwaching groei die o 121 miljard dollar in 2015 (M&M Marke Research). Organisaies als Microsof en IBM inveseren naar eigen zeggen miljarden in cloud compuing. Elke consumen neem al IT-diensen af ui de cloud. Soms zijn een paar muiskliks en een credicard al voldoende. He mooie is da gebruikers in groe organisaies di ook kunnen en doen. He werk hezelfde als op de pc huis. Cloud compuing, da doe je och gewoon? He is gemakkelijk om een diens af e nemen ui de cloud, of he nu rekenkrach, opslagcapaciei, een onwikkelplaform of CRM-sofware is. De kuns is om er opimaal gebruik van e maken. De meese organisaies houden in hun sraegie echer geen rekening me de cloud, of nog erger, cloud compuing word wel oegepas, maar zonder sraegie. In he eerse geval loop de organisaie kansen mis. In he weede geval besaa he risico da de IT-complexiei alleen maar verder oeneem. Cloud compuing doe de IT-complexiei inrinsiek oenemen, maar reduceer, mis goed oegepas, de organisaorische complexiei. Cloud compuing als nieuw levermodel In essenie geef cloud compuing een nieuwe, exra manier waarop een organisaie IT-diensen kan implemeneren. Naas de gebruikelijke modellen, zoals he kopen van hardware en sofwarelicenies, is een nieuwe mogelijkheid beschikbaar: he berekken van hard- en sofware als services ui de cloud. Voor organisaies bied di de volgende voordelen: He is nie nodig vooraf e inveseren in harden sofware. Bij cloud compuing word pas beaald als er services worden afgenomen. Kosen verschuiven van vas naar variabel. Er kan veel sneller nieuwe capaciei worden ingeze als blijk da de besaande nie oereikend is. Capaciei in de cloud is in principe oneindig. Nieuwe of gewijzigde IT-oplossingen kunnen sneller beschikbaar worden geseld. He vermogen van organisaies om snel e kunnen veranderen (de agiliy ) verbeer. 22

2 Samenvaing Succesfacoren voor he adoperen en implemeneren van cloud compuing binnen organisaies zijn vooral he juis organiseren van vraag en aanbod naar services, he professioneel werken onder archiecuur, he inschakelen van beveiligingsexpers en he adequaa inrichen van servicemanagemen. Om e komen o een roadmap voor cloudimplemenaie moe aandach worden geschonken aan IT én de business en de ineracie ussen beide. Bijwerkingen van cloud compuing Naas he fei da cloud compuing aanrekkelijk is voor veel organisaies heef he ook bijwerkingen. Inerne IT-afdelingen van organisaies zullen in oenemende mae vergeleken worden me cloudleveranciers en als gevolg daarvan gedwongen worden zichzelf e verbeeren: de cloud als bedreiging voor inerne IT-afdelingen. Aan de andere kan bied cloud compuing ook kansen. Ergens in de organisaie moeen alle aan de gebruikers e leveren IT-diensen worden ingekoch en geïnegreerd in he oale IT-landschap, ongeach of ze ui de cloud worden berokken of op eigen locaie worden uigevoerd. Wie kan da beer doen dan de inerne IT-afdeling? De inerne IT-afdeling in de makelaars- en inegraorrol dus. Veel IT-afdelingen zijn hierop aan he voorsoreren door een nadrukkelijke splising in een demand- en een supplyfuncie. De demandfuncie heef als doel he managen van de vraag naar IT-diensen. De supplyfuncie lever de feielijke IT-diensen. He afsemmen van vraag en aanbod naar clouddiensen (makelaarsrol) is bij uisek een aak die huishoor bij de demandfuncie. eindgebruiker cloudleveranciers servicecaalogus makelaar Succesfacoren voor cloud compuing De volgende facoren zijn cruciaal voor he succesvol adoperen en implemeneren van cloud compuing binnen organisaies. Deze succesfacoren zijn van oepassing op zowel publieke als privae clouds, enzij anders word vermeld. Vraag en aanbod onderscheiden naar services He is van belang een duidelijk onderscheid e maken ussen vraag (demand) naar en aanbod (supply) van services. Als goed helder gemaak is welke services een organisaie nodig heef, kan gezoch worden naar de opimale invulling daarvan. Van elke service dienen enkele karakerisieken bekend e zijn, zoals wa die service doe, of die missiekriisch is voor de organisaie of juis nie, en wa de eisen zijn en aanzien van bijvoorbeeld beschikbaarheid, schaalbaarheid, veiligheid en performance. Op basis van deze karakerisieken kan een opimale sourcingbeslissing worden genomen. De demandfuncie speel hier als makelaar een esseniële rol in (zie figuur 1). Daarnaas heef de demandfuncie de aak om de services beschikbaar e sellen in bedrijfsprocessen of samengeselde applicaies. Di is een orkesraierol die nodig is om e zorgen da alle services bij elkaar passen om e voldoen aan de eisen die vanui de organisaie geseld zijn. De supplyfuncie van de inerne IT-afdeling is nie alleen veranwoordelijk voor he leveren van eigen services via de eigen IT-sysemen, maar help ook in de orkesraie van services voor de eindgebruikers. inerne IT-afdeling eigen IT-sysemen orkesraie Figuur 1. Nieuwe IT-organisaie Werken onder archiecuur He is funes als gebruikers zelf cloudservices aanschaffen zonder oog voor inegraie in he besaande IT-landschap. De meese IT-landschappen van groe organisaies zijn al complex en die complexiei neem alleen maar oe indien cloudservices daaraan worden oegevoegd. He is dus zaak om cloudservices e kiezen op basis van een vooraf gedefinieerde se van principes en 23

3 cloud compuing agiliy me werken onder archiecuur richlijnen die de inegraie me andere IT-voorzieningen borg. Me andere woorden, we dienen werken onder archiecuur e implemeneren waarbij vooraf principes en richlijnen voor cloudadopie worden opgeseld die worden oegepas in projecen waarbij bovendien word oegezien op handhaving van de principes en richlijnen (governance). In de figuren 2 en 3 is e zien wa he verwache effec is van he implemeneren van cloud me en zonder werken onder archiecuur ( WoA ). In figuur 2 is he effec e zien op agiliy, he vermogen om snel e kunnen veranderen als da nodig is. Te zien is da zonder WoA de agiliy op heel kore ermijn verbeer maar op lange ermijn verslecher. Di kom doorda he IT-landschap nog complexer geworden is, wa he gevolg is van services die nie op elkaar zijn afgesemd, de onmogelijkheid om gemakkelijk e swichen van cloudleverancier, daa me verschillende formaen en beekenissen e ceera. In figuur 3 is he effec e zien op kosen van beheer en onderhoud. In eerse insanie gaan de kosen omlaag doorda gebruikers de vrijheid krijgen zelf cloudservices aan e schaffen. Omda voor die services naar rao van he gebruik beaald word en he beheer ervan goedkoper is dan van eigen voorzieningen, zullen de kosen voor beheer en onderhoud dalen. Echer, doorda er nie gele is op samenhang en inegraie van deze services in he oale IT-landschap, zullen de kosen na verloop van ijd weer sijgen door de complexiei van da landschap en door he moeilijk kunnen aanpassen van services. Werken onder archiecuur is onderussen in veel organisaies in Nederland gemeengoed geworden. Me behulp van een es is he mogelijk e checken of de volwassenheid van he werken onder archiecuur op he juise niveau is om cloud compuing succesvol e implemeneren. Beveiligingexpers aanhaken Een van de veelgehoorde bezwaren egen de cloud is da die nie veilig is. Gegevens die nie op eigen servers saan maar ergens in de cloud kunnen worden gesolen of bekeken door mensen die da nie mogen. Da kan nauurlijk ook gebeuren kosen zonder werken onder archiecuur adopie van cloud compuing in de ijd Figuur 2. Effec van werken onder archiecuur op agiliy bij de adopie van cloud compuing zonder werken onder archiecuur me werken onder archiecuur adopie van cloud compuing in de ijd Figuur 3. Effec van werken onder archiecuur op kosen van beheer en onderhoud als de gegevens op een eigen server saan. Maar fei is da beveiliging, en vooral beveiliging van daa, aandach moe krijgen. He is belangrijk om vroegijdig expers op he gebied van informaiebeveiliging erbij e berekken, inclusief afdelingen zoals juridische zaken, inkoop, risicomanagemen en compliance. Deze expers zouden als opdrach moeen krijgen om beleid voor e bereiden en aanzien van beveiliging bij cloud compuing. Di beleid zou moeen uimonden in regels en richlijnen voor opslag en oegang o daa, zowel binnen als buien de eigen organisaie. Er dien in ieder geval beleid e zijn waarui af e lezen val welke daa in welk landen mogen worden opgeslagen en in welke landen beslis nie. Ook dien er bij voorkeur beleid e zijn over me welke leveranciers de organisaie zaken wil doen en me welke nie. He aspec van daabeveiliging speel hoofdzakelijk in publieke clouds. Een hulpmiddel bij he bepa- 24

4 len van daabeveiligingsbeleid is om he opslaan van daa e verbinden me daaclassificaies. Veel organisaies beschikken al over een dergelijke classificaie. Die is veelal opgeseld in ermen van srik persoonlijk, verrouwelijk, voor inern gebruik en openbaar. Per caegorie kan bepaald worden of daa wel of nie in een publieke cloud mogen worden opgeslagen. managemen professionaliseren managemen is de IT-funcie die he mees geraak word door cloud compuing. He is daarom zaak om servicemanagemen op he niveau e brengen da hoor bij de cloud. In figuur 5 is e zien wa de aanpassingen zijn gerelaeerd aan ITIL. Hoe doe je cloud compuing? Cloud compuing heef veranderingen o gevolg in de business, in de manier waarop business en IT me elkaar omgaan en in de IT zelf (zie figuur 6). Om een roadmap e kunnen opsellen voor cloud compuing dienen de drie gebieden ui figuur 6 aandach e krijgen. Ze worden hieronder een voor een besproken en geven daarmee ingrediënen voor he opsellen van een roadmap voor cloud compuing. Tes werken onder archiecuur In figuur 4 zijn zes sellingen opgenomen die een eerse indruk geven of he werken onder archiecuur in een organisaie van voldoende niveau is om cloud compuing in e voeren. Deze sellingen zijn gebaseerd op he DYA gedachegoed. Per selling dien aangegeven e worden of u he eens of oneens ben me de selling. Di kan me behulp van de cijfers 1 (volkomen oneens) o 5 (volkomen eens). Nada alle sellingen zijn gescoord, kan he oaal worden berekend. selling Ons archiecuuream heef heel veel impac op ons IT-inveseringsbudge Onze archiecuur is beschreven in ermen van een beknope se van principes en richlijnen (in plaas van duizenden pagina s me modellen) Ons archiecuuream word geprezen door businessmanagemen (en IT-managemen) voor he geven van heldere richlijnen bij de sar van veranderingen Ons archiecuuream is erin geslaagd om de complexiei van he IT-landschap behoorlijk e verminderen De manier waarop we me services werken is verankerd in onze archiecuur Al onze projecen voldoen aan de archiecuur oaalscore Heef u ussen de 6 en 14 punen: misschien kun u wa koreermijnsuccessen boeken me cloud compuing, maar op lange ermijn krijg u e maken me inegraieproblemen die u op kosen zullen jagen. U ben nog nie in saa om e komen o een coherene en goed geïnegreerde se van services. He is raadzaam he werken onder archiecuur eers e verbeeren. Heef u ussen de 15 en 24 punen: u kun succes hebben me he oepassen van cloudservices in beperke delen van uw organisaie, maar he risico da op ermijn inegraieproblemen gaan onsaan is nog seeds groo. U ben op de goede weg me he werken onder archiecuur, maar er is nog seeds ruime voor verbeering. He is aan e bevelen de nog onbrekende sappen e nemen om uieindelijk e komen o een samenhangende en geïnegreerde se aan services. Heef u ussen de 25 en 30 punen: u bevind zich in een prima posiie om voordeel e halen ui alle mogelijkheden die cloud compuing bied en e komen o een samenhangende en goed geïnegreerde se aan services. Geef uw archiecen een leidende rol in he verkennen van de mogelijkheden van cloud compuing. score [1 5] Figuur 4. Check de volwassenheid van he werken onder archiecuur 25

5 cloud compuing ITIL main area Sraegy Design Transiion Operaions ITIL process verwache aanpassingen n.a.v. cloud Porfolio Creëer een geïnegreerde serviceporfolio, onafhankelijk van de consrucie van die services Financial Sel nieuwe prijsmodellen op die gebaseerd zijn op flexibele prijsselling (zoals bealen voor gebruik) Caalogue Sel een servicecaalogus op me beschikbare services in businessermen, zonder in e gaan op (echnische) implemenaiedeails Level Sel SLA s op per service, per klan Capaciy Implemeneer een manier om capaciei e voorspellen die rekening houd me karakerisieken van cloudservices IT Coninuiy Verzeker de coninuïei van operaionele services rekening houdend me he gegeven da deze services door verschillende leveranciers vanui de cloud geleverd worden Change Asse & Configuraion Validaion and Tesing Even & Acciden Reques Fulfillmen Problem Herdefinieer de change-managemenprocessen in lijn me de veranderende veranwoordelijkheden en overweeg om deze processen e auomaiseren, gele op he snel beschikbaar kunnen sellen van cloudservices Implemeneer he auomaisch zoeken naar real-ime informaie omda maar een deel van de servicekeen is opgeslagen in he configuraiemanagemensyseem Valideer da de cloudservices op de juise manier samenwerken me andere onderdelen van he IT-landschap Sem de manier voor he melden van fouen af me de cloudleveranciers. Overweeg om ooling e gebruiken voor he auomaisch beheren en meen van fouen Overweeg een poraal waar gebruikers zelf services kunnen aanvragen Sem de manier waarop fouen worden afgehandeld af me cloudleveranciers opda fouen snel en adequaa kunnen worden opgelos Coninual Lever eindgebruikers services van eenzelfde Measuremen kwalieisniveau ongeach de implemenaie van die Improvemen services minimaal noodzakelijk Figuur 5. Focusgebieden in ITIL om cloud compuing e kunnen onderseunen Veranderingen in de business Informaieechnologie (IT) verander langzamerhand in businessechnologie (BT). In organisaies die zo veel mogelijk profij willen rekken ui nieuwe echnologie zou he uieindelijk de business moeen zijn die begrijp wa nieuwe echnologie voor de organisaie kan beekenen en die dan ook he iniiaief neem als er besluien over worden genomen. Technologie zou helemaal verweven moeen zijn in processen als markeing en business developmen. Een dergelijke eindsiuaie is nie zomaar e bereiken. Hieronder volgen diverse suggesies die helpen om cloud compuing e laen landen bij de business en sappen e maken riching businessechnologie: 26

6 Veranderingen in de ineracie ussen business en IT De ineracie ussen business en IT is een gebied waarop veel veranderingen nodig zijn als cloud compuing word geadopeerd. In di gebied moeen vraag en aanbod van IT-diensen op elkaar worden afgesemd, worden de sraegische beslisveranderingen in de business veranderingen in de ineracie business IT veranderingen in de IT Figuur 6. Veranderingen als gevolg van cloud compuing Experimeneer me cloudservices. Gebieden die zich bij uisek lenen om cloud compuing oe e passen zijn gebieden waar mensen in een organisaie me elkaar samenwerken, zoals webconferencing, sociale media en communicaie. Doe pilos me ools op di gebied. Voorbeelden zijn Yammer, Webex en IBM Lous Live. Verhoog he begrip van echnologie. He uieindelijke doel is om kennis van echnologie (en de mogelijkheden daarvan) bij businessmanagemen e vergroen. Da kan door na e gaan wa de impac is van digiale diensen (bijvoorbeeld mobiele diensen) op de producen en diensen van de organisaie. Een andere mogelijkheid is om een digial firs -sraegie e kiezen: als er verbeeringen nodig zijn in producen, diensen of processen, word eers gekeken hoe da me echnologie kan worden opgelos. Heroverweeg de manier waarop budgeen worden vasgeseld. He verrekenmodel voor cloudservices is gebaseerd op bealen voor gebruik. Veel budgeerings- en verrekensysemen zijn echer gebaseerd op een lumpsumverrekening. He is versandig om voor e soreren op een nieuw en verfijnder model voor budgeering en verrekening een model da gebaseerd is op kosen per ransacie, per gebruiker of welke voor de business relevane verdeelsleuel dan ook. In ieder geval kan hiermee worden vasgeseld welke financiële voordelen cloud compuing zal bieden. singen genomen over inze van IT en worden de archiecuurprincipes en -richlijnen opgeseld. De volgende opies zijn denkbaar bij de inroducie van cloud compuing: Organiseer een gemeenschappelijke ondekkingsworkshop. Om e oesen wa de mogelijkheden van cloud compuing voor een organisaie zijn, is een goede eerse sap om een workshop e organiseren me veregenwoordigers van business en IT. In de workshop worden de businessdrivers van de organisaie gerelaeerd aan een verscheidenheid van beschikbare cloudservices. He doel is om na e gaan in hoeverre bepaalde cloudservices een posiieve impac hebben op de businessdrivers. Op die manier onsaa inzich in gebieden binnen de organisaie waar cloud compuing mogelijk oegevoegde waarde heef. Maak de businesscase. Als gebieden zijn vasgeseld waar cloud compuing nu heef, kan een businesscase worden opgeseld. Daarbij dienen kosen, opbrengsen, mogelijkheden en risico s goed afgewogen e worden. Zo kan een bepaalde publieke cloudservice sukken goedkoper zijn dan een oplossing op eigen locaie, maar wegen de risico s e zwaar door om de businesscase rond e kunnen krijgen. He is in alle gevallen nuig de cloud als benchmark e nemen bij alle IT-inveseringen. Sel de eigen enry poins en quick wins vas. Een enry poin is een geschik sarpun voor een nieuwe onwikkeling. De kuns daarbij is om e kiezen voor een gebied waar de oegevoegde waarde voor de business relaief groo is en de implemenaierisico s relaief gering. Missiekriische applicaies zijn dus geen goede kandidaen om mee e saren in de publieke cloud. Meer»He is zo goed als zeker da er binnen elke organisaie applicaies, daa of services zijn die beer ui de cloud kunnen worden berokken«geschike enry poins zijn webconferencing, he hosen van bepaalde websies (me veel onregelmaig en onvoorspelbaar gebruik) en eswerk. Werk onder archiecuur vanaf de sar. Zoals reeds opgemerk is he werken onder archiecuur een van de succesfacoren voor he invoeren van cloud compuing. Me werken onder archiecuur 27

7 cloud compuing word geborgd da een coheren en geïnegreerd IT-landschap onsaa. He mooie van werken onder archiecuur is ook da de discussie over kore en lange ermijn explicie word gemaak. De consequenies van keuzes worden zichbaar zoda een onderbouwde beslissing kan worden genomen. Implemeneer een proces van coninue innovaie. He organiseren van een ondekkingsworkshop is een goede sar, maar nog beer is he om een coninue dialoog e voeren waarbij alle medewerkers de mogelijkheid hebben om ideeën voor innovaie in e brengen. Een dergelijk proces kan onderseund worden me een collaboraion - oepassing in de cloud. Veranderingen in de IT Voor wa beref he IT-voorbrengingsproces zijn de volgende veranderingen relevan bij he maken van een roadmap voor cloud compuing: Werk onder archiecuur, ook binnen IT. Werken onder archiecuur als proces om business en IT beer op elkaar af e semmen heef alleen zin als he werken conform archiecuurprincipes en -richlijnen gemeengoed is binnen de IT-afdeling. Definieer en implemeneer de cloudmakelaarsrol. He onderscheiden van vraag en aanbod naar services is een belangrijke succesfacor voor cloud compuing. De makelaar speel daarbij een cruciale rol. Als de inerne IT-afdeling de adopie van cloud compuing naar zich oe wil rekken, is he minimaal nodig de rol van makelaar e vervullen. De cloudmakelaar is de insanie die vraag naar en aanbod van services op elkaar afsem. De cloudmakelaar heef nie alleen een goed inzich in de huidige en oekomsige vraag (vanui de business), maar ook in he markaanbod. Werk me een serviceporfolio. Heel nauw verweven me de implemenaie van de rol van makelaar is he implemeneren van een serviceporfolio. Di is een volledig overzich van alle benodigde en beschikbare services. Verbeer servicemanagemen. Ook di aspec is genoemd als een belangrijke succesfacor voor cloudadopie. Een bepaald niveau van servicemanagemen is een vereise. Voor wa beref echnologie zelf zijn de volgende acies aan e raden: Experimeneer. Probeer bepaalde dingen ui. Tes bijvoorbeeld een cloudservice van Amazon. Virualiseer he daacener. Als da nog nie gedaan is, sar dan een projec om de principes van cloud compuing oe e passen op he eigen daacener en egelijk de fysieke hardware e verminderen. Di help in ieder geval om de kosen e reduceren en is een sap op weg naar een mogelijke privae cloud. Auomaiseer de handmaige IT-processen. Self-provisioning en vooral de hoge snelheid van he beschikbaar maken van nieuwe IT-capaciei is wa veel bedrijven aanrek in de cloud. Om de concurrenie me exerne cloudleveranciers enigszins aan e kunnen is he zaak om zo veel mogelijk beheerprocessen e auomaiseren en daarmee de beheerkosen e verlagen en egelijk de slagkrach e vergroen. Inveseer in inegraie. Inegraie word in he cloudijdperk van eminen belang. He scala aan mogelijkheden om services e berekken word immers seeds groer. Maar al die services moeen wel goed me elkaar samenwerken. Een sabiel en volwassen inegraieplaform is dan ook noodzakelijk. Daarnaas is kennis en ervaring van inegraie en ineroperabiliei zowel op echnisch als op daaniveau noodzakelijk. To cloud or no o cloud? He is nie de vraag of een organisaie aan cloud compuing zou moeen doen. He is veel meer de vraag welke facoren een succesvolle oepassing van cloud compuing bewerkselligen en wa een organisaie kan doen om opimaal gebruik e maken van de vele mogelijkheden die cloud compuing bied. Naar onze mening zijn de succesfacoren vooral he juis organiseren van vraag en aanbod naar services, he professioneel werken onder archiecuur, he inschakelen van beveiligingsexpers en he adequaa inrichen van servicemanagemen. Om vervolgens e komen o een roadmap voor cloudimplemenaie is he noodzakelijk nie alleen aandach e schenken aan IT, maar ook en vooral aan de business en de ineracie ussen business en IT. Cloud compuing goed doen beeken bepalen waar en wanneer de cloud van waarde is. He is zo goed als zeker da er binnen elke organisaie applicaies, daa of services zijn die beer ui de cloud kunnen worden berokken. Cloud compuing is gewoon een van de manieren waarop we IT kunnen doen, en de impac reik veel verder dan alleen IT (namelijk de business). Lierauur Ommeren, E. van & M. van den Berg (2011). Seize he Cloud: A Manager s Guide o Success wih Cloud Compuing. Sogei. Drs. Marin van den Berg is servicelinemanager archiecuur bij Sogei Nederland. Hij is evens voorzier van de afdeling Archiecuur van he Ngi. marin. [email protected]. Erik van Ommeren is direceur innovaie bij Sogei USA. erik. vanommeren@sogei. com. 28