Executieve functies? Wat zijn dat nu weer?

Transcriptie

1 Executieve functies? Wat zijn dat nu weer? 22 januari 2015 Maurice van Werkhooven

2 Waartoe is er onderwijs? Wat is goed onderwijs? We leiden leerlingen op voor een wereld die we niet kúnnen kennen

3 Prof. Dr. Mathieu Weggeman De halfwaardetijd van kennis wordt steeds korter De snelheid waarmee de kennis van de professional minder goed toepasbaar is, neemt toe met de versnelling van innovaties en ontwikkelingen op zijn vakgebied. Hiermee wordt onderscheid gemaakt tussen de kenniswerker en de standaard professional: de kenniswerker moet permanent meer dan gemiddeld energie en moeite doen om op zijn vakgebied bij te blijven. Dat geldt dus vooral voor gebieden waar ontwikkelingen snel gaan: b.v. artsen, advocaten, adviseurs, architecten etc. Kennis is daarbij gedefinieerd als het vermogen dat iemand in staat stelt om een bepaalde taak uit te voeren. Kennis is het resultaat van de functie K = f (I x EVA) Waarbij: K = kennis, I = Informatie, E = Ervaring, V = Vaardigheden, A = Attitude. De echte veroudering in deze functie vindt plaats op het gebied van Informatie. Dat is de enige factor die echt erodeert.

4 Waartoe dient onderwijs? kwalificatie diploma, toepasbare kennis, studievaardig socialisatie samenwerken, burgerschapsvorming subjectwording persoonlijke kwaliteiten ontwikkelen

5 Executieve functies De hogere controlefuncties van de hersenen. Executieve functies zijn lastig eenduidig te definiëren, omdat ze meerdere deelfuncties omvatten Ze zijn nodig in situaties waarbij planning en besluitvorming vereist is bijsturing en foutencorrectie van gedrag speelt nieuwe vormen van gedrag aan de orde zijn sprake is van gevaar of hoge moeilijkheid ingeslepen gedrag moet worden doorbroken

6 Elf executieve functies Zes om gedrag (bij) te sturen & vijf denkvaardigheden Vaardigheden eigen gedrag (bij) te sturen 1. Reactie-inhibitie (even tot tien tellen) 2. Emotie-regulatie (eigen emotie sturen) 3. Volgehouden aandacht 4. Taakinitiatie (meteen aan het werk gaan) 5. Flexibiliteit 6. Doelgericht doorzettingsvermogen

7 Denkvaardigheden 7. Planning 8. Organisatie 9. Timemanagement 10.Werkgeheugen 11.Metacognitie

8 Wanneer nodig? Nauwelijks nodig bij Routineklussen Lopende-band-werk Eenvoudig werk Zinvolle bezigheden, waar (niet zelden) iemand anders de leiding over heeft Kruispunt -activiteiten Hard nodig bij Nieuwe klussen Bedrijf leiden Complex werk Betekenisvolle activiteiten, omdat je er (vaak) mede zelf leiding aan geeft Rotonde -activiteiten

9 Executieve functies zijn het meest noodzakelijk in het kader van complexe taken met een open einde, waarvoor probleemoplossingsvaardigheden en creatieve of unieke oplossingen nodig zijn.

10 Welke heb jij ontwikkeld? Waar was dat?

11 Technasium

12 Meta-vaardigheden VO-periode blijkt van groot belang Dawson (2010): meta-denken is één van de elf executieve functies Baron (2004): executieve functies zíjn de metacognitieve capaciteiten Bron: Hanna Swaab, Univ. Leiden

13 Metacognitieve vaardigheden Trainbaar. Iedereen heeft metacognitieve vaardigheden in enige mate, maar de een meer dan de ander. De metacognitieve vaardigheden ontwikkelen zich bovendien enorm tussen het 8e en het 22e levensjaar. Metacognitieve vaardigheden zijn zo belangrijk omdat ze getraind kunnen worden, in tegenstelling tot IQ. Met goede metacognitieve vaardigheden kan iemand een beperkt IQ compenseren; zo iemand kan net zo goed presteren als een hoogintelligent persoon met zwakke metacognitieve vaardigheden.

14 Mark Mieras Succesvol zijn wordt bepaald door intelligentie 15% uitslag van je examen 25% sociale intelligentie 40%

15 Nature of nurture? EF zijn aangeboren dus latent aanwezig maar echter in de periode daarna nog niet uitontwikkeld Use is or lose it (Dawson, pag. 15) Dat wat gestimuleerd wordt neemt ruimte in beslag, dat wat niet gestimuleerd wordt verliest grond. ( ) deze dingen ontwikkelen zich niet en je kunt ze zelfs verliezen. p. 98 in Het maakbare brein, Prof. Dr. Margriet Sitskoorn

16 Als onze ouders aandachtsproblemen of geen goede organisatorische vaardigheden hebben, dan is de kans groter dat wij problemen krijgen met onze executieve functies. Eveneens als we in een biologisch of sociaal toxische omgeving opgroeien

17 Volwassenen & prefrontale cortex Executieve functies bereiken pas halverwege of tegen het eind van de adolescentie een redelijk ontwikkelingsniveau. Voorafgaand hieraan helpen volwassenen direct: instructies, beperkingen, regels indirect: door structurering van de omgeving

18 Complexe uitdagende taken Verzorg een (power-point-)presentatie voor Engelse ondernemers over de potentie van --- plaatsnaam --- voor vestiging ak, Engels, ict & vormgeving, Nederlands, drama Ontwerp een biologisch aantrekkelijke wandelroute door --- gebiedsnaam --- en maak daarvoor een boekje in het Nederlands, Frans, Duits en Engels bio, ak, Fa, Du, En, Ned, tekenen, ict

19 Toegepast onderzoek Maak een flyer en video van 5 minuten voor bezoekers van het zwembad --- naam zwembad --- waarom douchen vooraf moet en presenteer sk, vormgeving, ned, drama Ontwerp een tuin met kostenplaatje voor een Duitssprekende opdrachtgever die bepaalde wensen heeft bio, wi, tek.

20 Op onze scholen stellen we de breedte van het leren boven de diepte, met verwoestende gevolgen voor het langetermijngeheugen. Groningen (Van der Leeuwlezing), 28 oktober 2011