Wat is vandaag de dag nog duurzaam?

Transcriptie

1 Wat is vandaag de dag nog duurzaam? Duurzame voeding Schaal als spanningsveld VU Amsterdam 3 oktober 04 Inderdaad... Bron: NRC 7/0/04 Harry Aiking Overzicht Duurzaamheid is dynamisch Duurzaamheid en voedselzekerheid Prioriteren van milieuproblemen Centrale rol van eiwit Food, feed, fibre, feedstock, fuel Consumenten en culturele aspecten Europese diëten en beleidsaspecten Optimale schalen in ruimte en tijd vraagstuk oplossing aanpak Duurzaamheid: een paar honderd definities Hoofdaspecten: ecologie, economie, maatschappij Gezondheid, fair trade, enwelzijn? Afhankelijk van omstandigheden, plaats en tijd! Duurzaamheid is een bewegend doelwit! En de snelheid van verandering is verbijsterend... vrije Universiteit amsterdam 3 vrije Universiteit amsterdam 4 De mondiale uitdaging... In 050 nog geen 40 jaar! hebben we 70% meer voedsel nodig voor,3 miljard extra monden... (FAO, 009), dus vereist: voedselzekerheid: verdubbeling van opbrengst / ha duurzaamheid: een kwart van de impact per ton! De voedselproductie neemt toe... hand in hand met wereldbevolking... en welvaart, vooral in BRICS landen 0 world population (billion) year vrije Universiteit amsterdam 5 vrije Universiteit amsterdam 6

2 En ook de milieudruk neemt toe... Bron: Rockström et al. (009) Nature 46, Prioritering effecten (bovengrens = ). Biodiversiteitsverlies >0. Stikstofkringloop 3,45 3. Klimaatverandering,-,5 4. Fosfaatkringloop 0,77-0,86 5. Oceaanverzuring 0,8 6. Landgebruikverandering 0,78 7. Zoetwatergebruik 0,65 8. Ozonlaagafname 0, Enkele misverstanden Sinds de film van Al Gore denken velen ten onrechte dat klimaatverandering (door elijke verstoring van de koolstofkringloop) het enige echt belangrijke milieuprobleem is. Het belang van de verstoring door de van de stikstofkringloop heeft minder publieke aandacht gekregen en wordt ernstig onderschat. De natuurlijke koolstofkringloop 0,04% kooldioxide in de lucht plant 9 0 De koolstofkringloop nu 0,04% kooldioxide in de lucht De natuurlijke stikstofkringloop 78% stikstof (N ) in de lucht plant bliksem en bacteriën emissies afbraak door bacteriën + -% verbranding kolen en olie eiwit door plant

3 De stikstofkringloop nu % Haber-Bosch proces 78% stikstof (N ) in de lucht bliksem en bacteriën eiwit door plant afbraak door bacteriën emissies Stikstof in het kort Menselijke bijdrage C cyclus -%; N 00-00% N = onmisbaar element in eiwitten, DNA,... Stabiele vorm in lucht Bioactieve vorm: Planten kunnen gebruiken, maar en hebben eiwit nodig Zonder kunstmest: 3 miljard en maximaal Biodiversiteit N-cyclus C-cyclus Algenbloei in de Golf van Mexico Energieinhoud van stikstofkunstmest = 37% van alle energiegebruik in US landbouw Gewassen nemen 50% van de kunstmest op en het restant veroorzaakt effecten op: landecosystemen (via emissies) zee-ecosystemen (via eutrofiëring) vrije Universiteit amsterdam 5 vrije Universiteit amsterdam 6 Dode zone in de Golf van Mexico De gevolgen, ook in de Oostzee vrije Universiteit amsterdam 7 vrije Universiteit amsterdam 8 3

4 De dode zone in de Oostzee Invloed van bevolking en welvaart Bron: NRC 0/0/04 jaar bevolking vlees zuivel (miljard) (miljard kg) (miljard kg) 950, , , Vlees + zuivel = luxe eiwitbron Voor kg lijk eiwit is 6 kg plantaardig eiwit nodig Veestapel consumeert 40% van de wereldgraanoogst en 70% van de soja 004 voedergranen: kg! 85% eiwitverlies Wereldwijd is /3 van het landbouwareaal voor voer (ca. opp. EU-7); maar 5 Mha soja (ca. opp. UK) zou evenveel eiwit voor elijke consumptie opleveren! Oplossingsrichtingen Bioraffinage van gewassen in een cascade : food feed fibre feedstock fuel Betere plantaardige vleesvervangers Terugwinning van nutriënten uit rioolwater Afvalreductie (ruim 5% afval in huishouden!) Dieet met minder lijk eiwit (vlees en zuivel) Hoezo globalisering? Nederland is uniek in Europa (EU-5) Eiwitbron (g/dag) NL laag land hoog land Rund & kalfsvlees 8, 4,6 DL 0,4 I Schapen & geitenvlees 0,4 0, SU 5,4 GR Varkensvlees 4,9 6,7 UK,7 AU Gevogelte 5,7 4,6 SV,7 EI Slachtafval,0 0,5 DK 9,6 EI Vis & schaalen 6,8,9 AU 5,7 P Zuivel (incl. kaas) 8, 3,9 ES 8, NL Eieren 4,7, EI 5,0 F Granen 7,6 7,6 NL 35,5 I Aardappelen 3,8,6 I 5,5 P Peulvruchten,6 <0, 4 3,7 ES Groenten 3,, SU 7,7 GR Stimulantia (koffie),4 <0, GR,6 DK Plantaardig eiwit 3,6 3,6 NL 53,3 GR Dierlijk eiwit 70,8 55,3 UK 76, F Totaal eiwit 03,4 95,8 DL 8,9 P 3 4 4

5 Bijdragen door consumenten Als de consument 30% eiwit consumindert 30% lijk eiwit vervangt door plantaardig 30% lijk eiwit vervangt door scharrel 30% minder voedsel weggooit (=van 5% naar 7%) Dan is dat een voordeel voor de volksgezondheid (obesitas en ziekten als vogelgriep en Q-koorts) èn voor biodiversiteit, klimaat, enwelzijn, etc. De nabije toekomst De wereldvoedselprijzen gaan tot 030 met 70-90% stijgen. (KPMG, 0) Vervolgens komen voedselprijzen onder druk door: peak oil en peak phosphate, voorzien rond 030 klimaatverandering, vooral vanaf 050 peak population, stabilisatie pas na 00 ( i.p.v. 9 miljard - Science 8 september 04) 5 6 De groei van opbrengst per hectare... Voedselprijzen,6% per jaar,0% 0,9%,3% (,4% is nodig) Bron: Ray et al. (03) PLOSone e6648 Bron: IPCC (30 maart 04) AR5 Chapter 7: Food security 7 8 Conclusies Duurzaamheid is dynamisch De urgentie en prijzen van dubbele productie (40 jaar) met een kwart van de impact worden onderschat Cycli (N, C, P) zijn sterk versneld, maar beleid niet Biodiversiteitsverlies heeft nu de hoogste prioriteit Dus minder eiwitproductie en landgebruiksverandering De tijdschaal moet snel aangepast: N, land, beleid Wat is vandaag de dag nog duurzaam? Uw betrokkenheid bij deze discussie! Ik dank u voor uw aandacht!