Beleidinstrumenten eiwittransitie: de eiwitpuzzel

Transcriptie

1 Beleidinstrumenten eiwittransitie: de eiwitpuzzel De rol van prijsinstrumenten CE Delft, Martijn Blom

2 Inhoud presentatie 1. Waarom overheidsbeleid? milieueffecten maatschappelijke kosten 2. Handvaten voor prijsbeleid veranderingstrategieën in de eiwitpuzzel rol van prijsinstrumenten 3. Effectiviteit van prijsbeleid de (on)gevoeligheid van de prijsknop wat kunnen we van andere sectoren leren? 4. Conclusies 2

3 Milieueffecten van vlees, vis en zuivel Biodiversiteit: De mondiale veehouderij veroorzaakt 30% van biodiversiteitverlies Ruimtegebruik Klimaat 80% landbouwoppervlak in gebruik voor de productie van vlees en zuivel 12% van de wereldwijde uitstoot 11% in Nederland (EU: 8%) Gezondheid Te veel aan consumptie van dierlijk vet en eiwitten Er zijn geen eenvoudige technische oplossingen voorhanden 3

4 Grote verschillen in milieudruk tussen eiwitten Effecten op klimaatemissies Tofu, gecertificeerde soja Gemengde vegetarische producten Tofu, ongecertificeerde soja Eieren Gevogelte Kaas Varkensvlees Lam Rund & Kalfs 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% hoge milieubijdrage gemiddelde milieubijdrage lage milieubijdrage 4

5 Externe kosten van vleesconsumptie (NL) Consumentenprijs en externe kosten (2006) e u r o/kg externe kosten prijs 0 varkensvlees rundvlees kip 5

6 Externe kosten van vleesconsumptie (NL) Externe kosten en productiewaarde NL veehouderij in m iljard e n Euro's huidige consumptie advies 100 gram 1 0 externe kosten Nederlandse externe kosten advies Toegevoegde waarde NL consumptie voedingscentrum (100 gram) veehouderij 6

7 140% 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% Klimaateffecten Nederlandse consumptie van energie & grondstoffen 7 transportbrandstof Staal Elektriciteit (huishoudelijk) Vlees Zuivel Organische chemie Aluminium Anorganische chemie Alcoholische drank Granen accijnzen ETS & EB ETS ETS

8 Eiwitpuzzel: verschillende strategieën 1. Verduurzamen van (dierlijk) eiwitconsumptie Let op: buitenland/keten 2. Verminderen van (dierlijke) eiwitinname Een dag in de week geen vlees 3. Veranderen samenstelling vleespakket Meer kip, minder rund en varken 4. Vervangen vlees door vleesvervangers Belang van hybride vleesproducten en vleesarme maaltijdconcepten 8

9 Instrumenten in de eiwittransitie 9

10 Hoe kunnen deze strategieën het best gestimuleerd worden? First best: gedifferentieerde vleesheffing naar milieueffecten Prikkelt alle transitiestrategieën Sluit aan bij externe kosten Maximaal regulerend effect Praktische en juridische obstakels Second best: gedifferentieerde vleesheffing op basis van gemiddelde milieueffecten Kip, rund, varken, zuivel en eieren in aparte tarieven Vleesvervangers in nihil of verlaagd tarief Third best: niet-gedifferentieerde heffing Stimuleert slechts minder vlees en vleesvervangers 10

11 Mogelijke vormgeving Een aparte consumentenheffing: Differentiatie naar milieueffecten Alleen binnenlandse consumptie Een heffing volgens de systematiek van de accijns: Differentiatie mogelijk Vroeg in de keten (slachterijen) EU harmonisatie Een verhoging van het BTW-tarief: Algemene verhoging van 6 naar 21% (m.u.v. plantaardig) Eenvoudige maatregel Op termijn: voorstel uniform BTW-tarief (19 of 21%) 11

12 Effectiviteit van prijsbeleid Prijsbeleid is een van de knoppen Met behoud van concurrentiepositie veehouderij milieueffecten reguleren Eetpatronen veranderen traag: Productie en consumptie diep verankerd in cultuur Macht der gewoonte Vleesconsumptie stabiel hoog niveau Markt vleesvervangers verzadigd Lage elasticiteit van consumptie: Agrarische producten/eerste levensbehoefte 12

13 Waarom is prijsknop toch belangrijk? Verbeteren van milieueffecten door vormgeving Gedifferentieerd > uniforme heffing Corrigeert marktfalen Vergroot welvaartseffecten (hier en daar) Vergroening van belastingstelsel BTW verhoging: 0,7 mld. Euro extra belastinginkomsten Verlaging belasting op arbeid (of verkleinen tekort) Rechtvaardigheid Maakt consumenten bewust van eerlijke prijs van voedsel Vervuiler betaalt 13

14 Leren van andere sectoren CO 2 reductie Gebouwde Omgeving ( ) EPN MAP EPR/EPA REB MJA EIA/VAMIL/EINP Wet Milieubeheer 14

15 Wat kunnen we hieruit leren? Voedselkeuzes worden niet door prijs alleen bepaald Belangrijke sociale transities: combinatie van knoppen Macht van de retail: Schapruimte Prijsstelling (kiloknallers, kwantumkortingen) Portiegroottes Stunten op gezonde of duurzame producten Door convenanten en/of normstelling voor CO 2 verkochte eiwitproducten Belang van de groep flextariërs of vleesminderaars 15

16 Conclusies Maatschappelijke kosten komen niet tot uitdrukking Klimaat, biodiversiteit en landgebruik Effectief prijsbeleid moet alle eiwitstrategieën prikkelen: Verduurzamen Verminderen Vervangen en veranderen Differentiatie naar milieueffecten beter dan uniform Trade-off met uitvoeringskosten Vergelijking met andere sectoren leert dat combinatie van knoppen succesvol tot verandering kan leiden 16

17 Vragen? CE Delft is: Onafhankelijk, non-profit research & consultancy Secties transport, LCA & ketenanalyses, energie, economie 40 werknemers Economie: team van 8 milieueconomen, deels gepromoveerd Vergroening van belastingen, economische instrumenten en EU ETS, luchtvaart Contact: [email protected] Website: 17