Let s talk. Trea Broersma psychiater

Maat: px

Weergave met pagina beginnen:

Download "Let s talk. Trea Broersma psychiater"

Fanny Adam
10 jaren geleden
Aantal bezoeken:

1 Let s talk about SOLK Trea Broersma psychiater

2 SOLK???

4 Let s talk about..solk SOLK in de huisartsenpraktijk Lichamelijke klachten zonder somatische oorzaak SOLK en somatisatie Problemen bij SOLK en somatisatie Richtlijn SOLK 2010: what s new? do s and don ts

5 Lichamelijke klachten zonder somatische oorzaak 85-95% van de algemene bevolking geeft de afgelopen twee weken klachten aan van moeheid, hoofdpijn, rugpijn, pijn in spieren en gewrichten. Klachten die onverklaard blijven:» 30-50% huisarts» 40-60% medisch specialist Trimbos-instituut, 2010; Olde Hartman e.a. 2009; Khan e.a.2003; Salmon e.a, 2004; Dowrick e.a. 2004

6 Symptomen in de eerste lijn Onverklaard Medische oorzaak Moeheid Duizeligheid Hoofdpijn Rugpijn Dyspnoe Buikpijn Gevoelloosheid (Kroenke and Mangelsdorff, 1989) Pijn op de borst n presentations

7 Symptomen zijn heel vaak medisch onverklaard...en gaan meestal vanzelf over» maar 10-30% heeft langer klachten misinterpretatie sensitisatie catastroferen somatische attributie (Salmon e.a. 2004; Dowrick, 2004 Jackson e.a., 2005; Olde Hartman e.a. 2009)

klachten misinterpretatie sensitisatie catastroferen somatische

8 Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten (SOLK) lichamelijke klachten die langer dan enkele weken duren en waarbij bij adequaat medisch onderzoek geen somatische aandoening wordt gevonden die de klachten verklaart.

duren en waarbij bij adequaat medisch onderzoek geen

9 Somatisatie de neiging om lichamelijke klachten te ervaren en te uiten, deze toe te schrijven aan lichamelijke ziekte en er medische hulp voor te zoeken, terwijl er geen somatische pathologie gevonden wordt die de pathologie voldoende verklaart Somatoforme stoornis DSM-IV: somatisatiestoornis, pijnstoornis, hypochondrie Comorbiditeit met angst en depressie (26%) 1 e lijn (De Waal e.a. 2004)

gevonden wordt die de pathologie voldoende verklaart Somatoforme stoornis DSM-IV:

10 Continuüm enkelvoudige kortdurende lichamelijke klacht SOLK somatisatie

11 SOLK klachten Chronische vermoeidheid Chronische pijnklachten (fibromyalgie, chronische whiplashsyndroom, chronische hoofdpijn) Buik-, maag- en darmklachten (misselijkheid, pijn in buikstreek, opgeblazen gevoel, prikkelbaredarmsyndroom) Andere klachten, zoals onverklaard oorsuizen, duizeligheid, jeuk benauwdheid en uitvalverschijnselen

(misselijkheid, pijn in buikstreek, opgeblazen gevoel, prikkelbaredarmsyndroom)

13 Problemen bij SOLK en somatisatie. Verschil in perspectief tussen arts en patiënt Communicatieproblemen tussen arts en patiënt (Carson e.a 2004; Downes-Ginger e.a. 1998; Petes e.a. 1998; Salmon e.a. 2004; Epstein e.a. 2006; Dowrick e.a. 2004; De Waal)

14 De mate waarin de klachten verklaard wordt door een ziekte. niet een beetje grotendeels helemaal 0% 20% 40% 60% 80% 100% zeer moeilijk te behandelen moeilijk te behandelen een beetje moeilijk te behandelen helemaal niet moeilijk te behandelen [Carson et al JNNP 2004]

moeilijk te behandelen moeilijk te behandelen een beetje moeilijk

15 Communicatieproblemen tussen arts en patiënt Patiënten met SOLK willen emotionele ondersteuning en uitleg Maar uiten vaak de klacht niet goed en zeggen vaak niets over de context en dringen vaak aan op een eenzijdige somatische aanpak. (Downes-Grainger e.a. 1998; Peters e.a., 1998, Salmon e.a 2004; Dowrick e.a. 2004; Grepmai e.a. 2007; Ayarzaguena e.a. 2007; Dobkin e.a. 2006; Olde Hartman 2010)

op een eenzijdige somatische aanpak. (Downes-Grainger e.a. 1998; Peters e.a., 1998, Salmon e.

16 Multidisciplinaire richtlijn SOLK en somatoforme stoornissen 2010 What s new? Anamnese en diagnostiek volgens SCEGS Biopsychosociale model als denkmodel in diagnostiek en behandeling Geruststellen, adequate voorlichting en verder op geleide van het risicoprofiel van de patiënt een stepped care benadering als basisprincipe voor de organisatie van zorg Tweesporenbeleid in diagnostiek en behandeling: zowel psychisch en sociaal als somatisch

Geruststellen, adequate voorlichting en verder op geleide van het risicoprofiel van de patiënt een stepped

17 Vijf klachtdimensie SCEGS Somatische dimensie Cognitieve dimensie Emotionele dimensie Gedragsdimensie Sociale dimensie klachten, begeleidende symptomen, medicatie gericht lichamelijk onderzoek eigen verklaring, ideeën over mogelijke oorzaken, verwachting over beloop wat doet de klacht met iemand wat doet iemand als hij klachten heeft gevolgen in sociaal opzicht Van Spaendonck e.a. 1995, 1999

onderzoek eigen verklaring, ideeën over mogelijke oorzaken, verwachting over beloop wat doet de

18 Het biopsychosociaal model Biologisch Psychologisch Sociaal Voorbeschikkende factoren genetische kwetsbaarheid trauma, hechting (omgang met) ziekte in familie Uitlokkende factoren virus stress life event Onderhoudende factoren conditieverlies ongerustheid weinig sociale steun

(omgang met) ziekte in familie Uitlokkende factoren virus stress

19 STEPPED CARE verschillende interventies van een verschillende intensiteit worden na elkaar aangeboden afhankelijk van het effect van een eerdere stap bij zowel lichte als ernstige vormen van SOLK te starten met de lichtste, effectieve, nog niet toegepaste, interventie kenmerken: actieve behandeling (actieve participatie van patiënt) met regelmatige evaluatie van het behandeleffect intensieve psychologische behandeling alleen bij patiënten met hardnekkige klachten (Bower &Gilbody, 2005; Henningsen e.a. 2007)

toegepaste, interventie kenmerken: actieve behandeling (actieve participatie van patiënt) met regelmatige evaluatie van het

20 Cognitieve gedragstherapie elementen: Ontspanningsoefeningen gericht op verminderen van de spierspanning Activiteiten verdelen over de dag en op tijd stoppen Het opbouwen van lichamelijke conditie Uitbreiden van plezierige en betekenisvolle bezigheden Bewuster worden van emoties, Veranderen van disfunctionele cognities Verbeteren van de communicatie over gedachten en gevoelens Verminderen van de bekrachtiging van het ziektegedrag door de partner (Van Woolfolk en Allen, 2006)

betekenisvolle bezigheden Bewuster worden van emoties, Veranderen van disfunctionele cognities Verbeteren van de

21 Omgang in de huisartsenpraktijk met patiënten met SOLK Do s and don ts

22 Don ts voor de huisarts Niet zeggen: ik weet het niet of we hebben niets kunnen vinden of ik zie/hoor niets het zit tussen uw oren De klacht negeren, bagatelliseren en erover in discussie gaan Een psychische verklaring geven die niet aansluit bij de belevingswereld van de patient.

23 Do s voor de huisarts Actief luisteren, doorvragen, gericht lichamelijk onderzoek Laat merken de bezorgdheid te horen De vraagvolgorde (van algemene vragen naar persoonlijke vragen) kan helpen bij het makkelijker bespreekbaar maken van gevoelens. Gebruik begrijpelijke taal Maak duidelijk u heeft geen ernstige ziekte een positieve verklaring werkt!; uit de foto blijkt dat er niets stuk is of uw rug is recht en kan alle bewegingen maken uw hart is goed

24 Een onderzoek naar het effect van een positieve verklaring 200 patiënten met symptomen Positieve verklaring & optimistische prognose Ik weet t niet [Thomas et al BMJ 1987]

25 Het effect van de verklaring op symptomen twee weken later Percentage better at 2 weeks Positieve verklaring Ik weet t niet 0 [Thomas et al BMJ 1987]

26 Vervolg do s voor de huisarts Psychoeducatie: gebruik een verklaringsmodel (simpel en aansluiten bij wat de patiënt weet/kan) Gebruikmaken van metaforen Gedoseerde informatie zodat de patiënt kan reageren Bepalen en normaliseren van het basisniveau dus normale activiteiten zo mogelijk hervatten / blijven uitvoeren en uitbouw van activiteiten Klachtendagboek bijhouden (klachten, aktiviteiten, gedachten of zorgen) Vaste (korte) afspraken met steeds dezelfde interval (niet naar behoefte van de patient) eventueel met kort lichamelijk onderzoek Stellen van gezonde behandeldoelen

27 De boodschap SOLK komt veel voor en gaat vaak weer over Neem de somatische klachten serieus, investeer in een goede vertrouwensrelatie en maak ruimte om psychosociale factoren te bespreken. In de richtlijn is een begin gemaakt met het expliciteren van dit probleem Metaforen en verklaringsmodellen gebruiken die aansluiten bij de belevingswereld van de patiënt.

29 Oefenen: Uitvragen van de SCEGS Positieve verklaring oefenen/geven Geven van een verklaringsmodel of metafoor voor de klachten

30 Die buikpijn bleek uiteindelijk een chronische verliefdheid te zijn Loesje

Vergelijkbare documenten

huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde

huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde Dokter, hoe moet ik nu toch verder met die pijn? Pijnrevalidatie in de eerste lijn Henriëtte van der Horst, huisarts Hoofd afdeling huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde