Van biet tot suiker, stap voor stap...

Transcriptie

1 L E E S T E K S T 7 3 Aan de bieten kleeft nog slijk. Dit moet men eerst verwijderen. Een speciale transportband die de aarde van de bieten schudt, vervoert ze naar de wasplaats. Daar spuit men met water onder hoge druk de laatste restjes aarde van de biet. 6 Het diffusiesap bevat nog veel onzuiverheden. Met behulp van kalk, koolzuur en filters worden die verwijderd. Het diffusiesap is nu doorzichtig geworden. In de suikerfabrieken noemt men het nu stroop. Wat in de filters achterblijft noemt men schuimaarde. 1. Rooien. 2. Transport. 2 Eens de bieten gerooid zijn, worden ze met grote vrachtwagens naar de suikerfabriek overgebracht. 5 Die snijdsels komen nu terecht in een grote, cilindervormige trommel: de diffusor. In de diffusor stroomt warm water. De suiker verlaat de snijdsels en komt in het water terecht. We noemen het nu diffusiesap. Wat overblijft van de snijdsels is de pulp. 1 Vanaf eind september barsten de suikerbieten haast van het zoete sap. Vanaf dan tot eind december worden ze geoogst. Dat gebeurt volledig machinaal. De bieten worden daarbij mechanisch gekopt. De bladeren en de bietenkoppen dienen als veevoeder. 3. Wassen. 4. Snijden. 4 De gereinigde bieten komen terecht in een snijmolen. De bieten worden er in kleine stukjes (=de snijdsels) geraspt. 5. Diffusie. 6. Zuiveren. Akkerbouw 7.2

2 7 L E E S T E K S T 7. Verdampen. 8. Kristalliseren. 10 De kristalsuiker gaat nog even in de droogtrommel vooraleer ze in grote silo s wordt opgeslagen. Dat is nodig, want de suikerfabriek werkt slechts gedurende enkele maanden per jaar. Suikerbieten zijn er immers niet het hele jaar door. Vanuit die silo s kan men dan het hele jaar door suiker leveren. 9. Centrifugeren. 10. Drogen en opslaan. 9 Om die suikerkristallen te scheiden van de rest van de stroop doet men ze in een ketel die heel snel ronddraait. Zo n beetje als mama s wasmachine wanneer ze de was droogzwiert. In de centrifuge wordt de stroop weggeslingerd, maar de suiker blijft in de ketel. Zo verkrijgen we kristalsuiker. Er blijft nu nog een minderwaardige, zoete siroop over: melasse. 11 Suiker uit de silo s kan nu in allerlei soorten verpakkingen gestopt worden. 7 De stroop bevat nog veel water. Door ze verschillende malen aan de kook te brengen houdt men uiteindelijk dik sap over. 11. Verpakken. 12. Restproducten. 12 In de loop van het productieproces merkten we dat hier en daar nog resten van de suikerbiet opdoken: pulp, schuimaarde en melasse. Die producten gaan niet verloren. De meeste komen opnieuw op het landbouwbedrijf terecht. Pulp en melasse zijn prima veevoeder, schuimaarde kan dan weer als meststof gebruikt worden. Zelfs het slijk dat van de bieten verwijderd wordt, brengt men opnieuw naar de akkers. 8 Het koken verwijdert niet alleen het overtollige water, maar er gebeurt nog iets wonderlijks. In de suikerstroop verschijnen korrels: de suikerkristallen. 7.3 Akkerbouw

3 1. De suikerbietverwerking Hopelijk heb je goed geluisterd naar de leestekst. Kan je de titels die hieronder staan bij het juiste prentje plaatsen en zo het schema van de suikerbietverwerking vervolledigen. Probeer deze oefening uit te voeren zonder de leestekst te raadplegen

4 snijden - verdampen - restproducten - transport - drogen en opslaan - rooien - zuiveren - wassen - centrifugeren - verpakken - diffusie - kristalliseren

5 D O E - A C T I V I T E I T 7 1. Groeisuiker Wie kan er zelf kristallen maken? Giet drie vierden van een glas water in een pan. Warm het water op en voeg er geleidelijk een kopje suiker aan toe. Giet nadien de volledige suikeroplossing voorzichtig terug in een glas. Vervolgens neem je een potlood en knoop je een paar draden aan het potlood. Leg het potlood dwars over het glas zodat de draden in de oplossing hangen. Na een paar weken zie je er mooie suikerkristallen aan groeien 2. Hoe groot is één ton suiker Klasleergesprek. Vertrek van het meten van een doos suiker van 1 kilogram Berekenen het volume van die doos (1 doos = 17 cm x 11 cm x 5 cm) Zoek nu het volume van 1 ton suiker - 1 pak suiker van 1 kilogram = 17 cm x 11 cm x 5 cm = 935 cm 3 (afgerond dus 1dm 3 ) - 1 m 3 = 1000 dm 3 en 1 ton = 1000 kilogram - 1 ton suiker is dus afgerond 1 m 3 groot (noot: Er zijn verschillende formaten van dozen) 3. Enkele leuke suikerwoorden. Mogelijke werkwijzen: Zoek zoveel mogelijk samenstellingen met suiker of zoet. Controleer in je woordenboek en schrijf de betekenis op. Vul aan met nieuwe woorden. Verzin zelf twee valse betekenissen voor elk gevonden woord. Laat je klasgenoten raden welke betekenis de juiste is. Een voorbeeld: suikerbrood: a) kegel van geraffineerde suiker, met afgeronde top en ongeveer een halve meter hoog b) soort paddestoel, familie van het eekhoorntjesbrood c) wit gesteente in de vorm van een brood, vooral voorkomend op Zuid-Afrikaanse stranden. nog enkele leuke samenstellingen... suikercampagne - suikerdief - suikerhoed - suikerkind - suikernetel - zoetekauw - zoeteveentjes - zoethout 4. De ene suiker is de andere niet... Nodig: een blinddoek, (een suikerbiet), verschillende soorten suiker zoals: poedersuiker, kristalsuiker, witte en bruine suiker, kandijsuiker Laat de kinderen de suikerbiet zien en vraag wat het is. Verwijs naar de tekst over de productie van suiker. Vraag de kinderen waarvoor suiker wordt gebruikt. Laat de kinderen verschillende soorten suiker opnoemen. Blinddoek een kind en laat het een soort suiker ruiken, voelen en proeven. Weet het welke soort suiker het is? Akkerbouw 7.6

6 7 W E R K B L A D 1. Een vraagstukje? 200 cm 300 cm Een doos suiker meet 11 cm bij 17 cm bij 5 cm. De vrachtwagen hiernaast is volgeladen met pakken suiker van 20 kg. Eén pak suiker bevat 20 dozen. Hoeveel pakken suiker kan ik in de vrachtwagen laden. Hoeveel dozen suiker zijn dat? 150 cm Hoeveel kg suiker bevat de vrachtwagen?. 2. Spreekwoorden Onze schrijver was dit maal toch wel heel verstrooid. Hier en daar heeft hij een aantal woorden door elkaar gehaald. Kan jij nu elk spreekwoord terug samenstellen? Schrijf je er ook de juiste betekenis bij? Honger maakt rauwe koek zoet. Zoete suiker bakken. Als zoete suiker slikken. Iemand een koekje van eigen brood geven. Je bent toch niet van deeg. Op iets afkomen als vliegen op de bonen. Een suikertand hebben. 3. Suikerpoëzie Welke dichter heeft ook een gezond recept? Lees het nevenstaande gedichtje (durf je het ook eens voor de klas voordragen ) uit: Theo Olthuis, een hele grote badkuip vol. Amsterdam, Querido, 1983 Kan jij nu zelf eens een gedichtje schrijven met enkel suikerarme of zelfs suikervrije producten? Verzin eveneens een leuk of verrassend einde! Recept Neem een emmer limonade en een pan met choco-ijs, doe daarbij tien groene lollies spekkies, kauwgom en wat anijs, daarna nog een onsje koekjes, zuurstokken, drop en suikerspin, zwartopwit en veertien toffies, dan zit alles er wel in. Zo, nu even heel goed roeren, ik denk vast dat je ervan houdt... O jee, ik ben nog iets vergeten: een pondje kiespijnpoeder anders - gaat het zeker fout! 7.7 Akkerbouw