Acrylamide in voedingsmiddelen op de Belgische markt: een eerste reeks metingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Acrylamide in voedingsmiddelen op de Belgische markt: een eerste reeks metingen"

Transcriptie

1 Acrylamide in voedingsmiddelen op de Belgische markt: een eerste reeks metingen Inleiding Acrylamide is een stof die kankerverwekkend is en die kan gevormd worden tijdens de bereiding van sommige voedingsmiddelen. Dit laatste werd pas onlangs toevallig ontdekt en eind april 2002 bekend gemaakt door de Zweedse ontdekkers. Voordien was acrylamide slechts bekend als synthetische grondstof voor het maken van de kunststof polyacrylamide. Sinds april wordt er in vele landen onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van acrylamide in voedingsmiddelen, naar de vorming ervan en naar de factoren die een invloed hebben op de acrylamidegehaltes. Er zijn wetenschappelijke adviezen verstrekt door ondermeer een expertgroep op initiatief van de Wereldgezondheidsorganisatie, door het Europese Wetenschappelijk Comité voor de menselijke voeding en door de Belgische Hoge Gezondheidsraad. Hun aanbeveling is dat er getracht moet worden om de gehaltes te verlagen. Daarvoor is veel onderzoek nodig. De oude consumptie-aanbevelingen blijven gewoon geldig en helpen ook om de inname van acrylamide onder controle te houden: gevarieerd eten, niet overdrijven met de consumptie van gefrituurde voedingsmiddelen. Daarnaast kan de aanbeveling om bij het frituren de voedingsmiddelen niet langer dan nodig te frituren in herinnering gebracht worden. Hetzelfde geldt voor het bakken van voedingsmiddelen (bijvoorbeeld in de broodrooster, in de oven): maak er geen zwartverbrande producten van. De vorming van acrylamide Volgens de huidige kennis van zaken wordt acrylamide gevormd bij hoge temperaturen uit natuurlijke stoffen in de voedingsmiddelen. Het aminozuur asparagine dat in zowat alle voedingsmiddelen voorkomt, wordt in omstandigheden arm aan water en bij hoge temperaturen en in de aanwezigheid van sommige natuurlijke stoffen zoals reducerende suikers (bijvoorbeeld glucose, fructose, ), omgezet tot acrylamide. Sommigen lanceerden de hypothese dat in sommige voedingsmiddelen acrylamide weer snel afgebroken zou worden en daarom niet teruggevonden zou worden. Vooral in zetmeelrijke voedingsmiddelen (zetmeel reageert niet gemakkelijk met andere stoffen en zou dus ook niet helpen bij de afbraak van acrylamide) zou acrylamide teruggevonden worden en niet zozeer in vleesproducten. Acrylamide is een wateroplosbare stof en komt niet voor in puur vet of olie. De rol van frituurolie heeft dus enkel te maken met de temperatuur en de waterarme omstandigheden. Ook de stoffen die betrokken zijn bij de vorming van acrylamide zijn oplosbaar in water, en daardoor in zekere mate verwijderbaar: men heeft in Duitsland gemerkt dat wanneer men gesneden rauwe frieten of chips een uurtje in water legt voordat er verder frieten of chips mee gebakken worden, dat er dan minder acrylamide gevormd wordt. Met dezelfde logica wordt aangeraden om gebakken aardappelen te bereiden met gekookte aardappelen. Monsternames Er werden monsters genomen van consumentenproducten op de Belgische markt in de loop van de maand oktober Het betreft deels Belgische producten, deels ingevoerde producten. Sommige producten hebben fabrikantenmerken, andere distributiemerken of geen merk als ze niet voorverpakt zijn. Monsters werden genomen in allerlei verschillende 1

2 supermarkten, andere winkels, bakkerijen, grootkeukens en frituren. De monsters werden genomen door controleurs en inspecteurs van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen. Om de representativiteit minimaal te garanderen, werden steeds twee verpakkingen of porties genomen van hetzelfde product met hetzelfde lotnummer, die gemengd werden voor de analyse. De bemonsterde soorten producten werden gekozen naargelang de informatie die reeds internationaal beschikbaar was omtrent de aanwezigheid van acrylamide in voedingsmiddelen, en volgens de redenering dat acrylamide wordt gevormd bij hoge temperaturen. De monsternames werden verspreid over verschillende distributiekanalen en verschillende merken. Volgende voedselgroepen zaten inbegrepen in de monsternames: 1. aardappelproducten die een verhittingsproces bij hoge temperaturen ondergingen: aardappelchips, gebakken frieten, voorgebakken diepvriesfrieten, aardappelkroketten (gebakken en voorgebakken diepvriesproduct) en aardappelvlokken (gedroogd product om puree mee te maken); 2. graanproducten die een verhittingsproces bij hoge temperaturen ondergingen: ontbijtgranen, koekjes (met inbegrip van koekjes voor kleine kinderen), tortillachips, popcorn, brood (wit, bruin, meergranen), broodjes (sandwiches, pistolets, croissants) en bier; 3. andere voedingsmiddelen die een verhittingsproces bij hoge temperaturen ondergingen: koffie (poeder), chocolade en pralines, kroepoek, gebakken kaaskroket, gebakken loempia en gebakken curryworst. Analyse De analyse gebeurde door het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid-Louis Pasteur te Brussel in de loop van oktober-november Monsters werden gehomogeniseerd en bewaard in de diepvriezer tot analyse. Extractie gebeurde met water met een interne standaard. Na opzuivering van het extract gebeurde de analyse met HPLC-MS/MS. De analytische bepalingsgrens van de methode was 100 µg/kg. Acrylamide kon dus niet kwantitatief gemeten worden bij gehaltes lager dan 100 ppb. De kwaliteit van de analyses werd verzekerd en er werd deelgenomen aan een internationale ringtest. Resultaten De resultaten worden weergegeven in grafieken 1 tot 3 en in tabel 1 in de bijlage. Let op: in de grafieken werden gehaltes beneden de analystische bepalingsgrens (beneden 100 µg/kg) geplot op nul. Meerdere punten kunnen samenvallen. Bij de interpretatie van de analyseresultaten moet rekening gehouden worden met het beperkt aantal monsters. Om een beter idee te krijgen van de situatie, zijn nog meer analyses nodig. Het is intussen bekend vanuit de internationale gegevens dat voor hetzelfde product het gehalte kan verschillen van lot tot lot. Enerzijds bevestigen de huidige analyses de gegevens uit andere landen. Het betreft hier evenwel gegevens over producten op de Belgische markt, wat toch van belang is voor de Belgische consument. Ook slaan er veel gegevens op producten die in België geproduceerd zijn, wat belangrijk is voor de samenwerking tussen de Belgische overheid en de Belgische fabrikanten, met het doel om de acrylamidegehaltes te verlagen. Voor wat betreft ontbijtgranen gaat het uitsluitend om ingevoerde producten, omdat deze producten niet in België geproduceerd worden. Binnen eenzelfde voedselgroep zijn er grote variaties te vinden. 2

3 Voor aardappelchips worden geen resultaten gevonden beneden de bepalingslimiet. Van deze ganse studie werd het hoogste gehalte in een Belgische aardappelchips gevonden. Anderzijds is er ook chips met gehaltes zoals die in vele andere voedingsmiddelen voorkomen. De gehaltes in frieten vallen relatief mee, in vergelijking met de buitenlandse gegevens. In sommige frieten steeg het acrylamidegehaltes niet uit boven de analytische bepalingsgrens. Men kan zich de vraag stellen of het tijdstip van monstername (oktober, dus aardappelen van de recente oogst, die nog niet lang in bewaring hebben gelegen) een gunstig effect had op de resultaten. Ook in voorgebakken diepvriesfrieten zijn soms al meetbare gehaltes acrylamide aanwezig, in andere dan weer niet. In aardappelkroketten en aardappelvlokken werden geen meetbare gehaltes teruggevonden, wat in de lijn ligt met de verwachtingen. In verschillende ontbijtgranen werden sterk verschillende acrylamidegehaltes teruggevonden. In crunchi werd geen acrylamide in gehaltes boven de bepalingsgrens teruggevonden. In koekjes werd vaak acrylamide teruggevonden. Het hoogste gehalte werd gevonden in een speculaas. Koekjes voor kleine kinderen hadden een meer dan gemiddeld gehalte acrylamide. In tortillachips werd acrylamide teruggevonden, zoals ook in aardappelchips, hoewel er geen extreme uitschieters werden gevonden. Ook in popcorn werd acrylamide teruggevonden, zoals verwacht. Hoewel men kan verwachten dat er in brood en broodjes acrylamide zit, werden geen gehaltes teruggevonden boven de analytische bepalingsgrens van 100 µg/kg. Volgens gegevens uit laboratoria in andere landen met een lagere bepalingsgrens, kunnen in brood meetbare gehaltes acrylamide voorkomen die meestal beneden de 100 µg/kg liggen. Hoewel bier wordt gemaakt met gerst die verhit wordt tijdens het moutproces, werden er geen meetbare gehaltes teruggevonden, zoals ook in andere landen vastgesteld werd. In koffie worden wel meetbare maar lage gehaltes acrylamide gevonden en, net zoals in andere landen, waren er geen monsters met gehaltes beneden de bepalingsgrens. In chocolade werden soms lage acrylamidegehaltes teruggevonden. Er werd geen acrylamide gevonden in kroepoek (chips op basis van tapioca en garnalen). De acrylamidegehaltes in gebakken kaaskroket, loempia en curryworst waren beneden de bepalingsgrens van 100 µg/kg. Bij de gebakken frieten werd ook gevraagd bij welke temperatuur de frieten gebakken werden, in welk soort vet of olie (plantaardige olie of rundsvet) en wet welk soort frieten (vers of reeds voorgebakken gekocht). Deze factoren leken niet van belang. Geen van de frieten waren op zicht te lang gebakken. Innameschatting Om de inname van acrylamide door de consument in te schatten, dienen de gehaltes aan acrylamide die voorkomen in voedingsmiddelen gecombineerd te worden met consumptiegegevens voor die voedingsmiddelen. Immers, een voedselgroep met een middelmatig gehalte maar hoog consumptiecijfer kan eventueel meer bijdragen tot de totale belasting dan een voedselgroep met hoge gehaltes maar lage consumptiecijfers. Om een schatting te maken werd gebruik gemaakt van de gegevens van een voedselconsumptiepeiling bij Gentse tieners in het jaar 1997 (RUG). Tabel 2 geeft een ruwe innameschatting voor de gemiddelde tiener. Om de gemiddelde concentraties te berekenen, werden gehaltes <100 µg/kg geteld als 50 µg/kg. Voor voedselgroepen waarvoor geen meetbare gehaltes werden gevonden, werd geen berekening gemaakt. Gelet op de bevindingen in het buitenland werd een uitzondering gemaakt voor brood en broodjes, waarvoor het realistischer is om de helft van de 3

4 bepalingslimiet te nemen dan nul. Voor koffie zouden consumptiegegevens voor het vloeibare product gecombineerd moeten kunnen worden met acrylamidegehaltes voor het droge gemalen product. Aangezien we niet over een omrekeningsfactor beschikken, werd koffie momenteel buiten de berekening gehouden. Er wordt verwacht dat koffie een kleine bijdrage levert aan de inname. Tabel 2. Ruwe innameschatting van acrylamide door tieners (consumptiepeiling Gent, 1997; acrylamidegehaltes uit huidige studie) Voedselgroep Acrylamide gemiddeld in µg/kg Consumptie gemiddeld in gram per dag Inname gemiddeld in µg per dag Percentage van totale inname Chips (aardappelchips 521 5,93 3, tortillachips) Frieten ,9 5,8 24 Cornflakes* 214* 4,68 1,0 4 Muesli * 195* 1,35 0,3 1 Andere ontbijtgranen 258 3,15 0,8 3 Speculaas* 372* 1,49 0,6 2 Koek ,9 3,5 14 Popcorn* 294* 0,14 0,04 0,2 Chocolade 84 9,73 0,8 3 Brood 50** 119,3 6,0 25 Broodje 50** 44,3 2,2 9 * gebaseerd op slechts één monster ** gebaseerd op de helft van de bepalingsgrens Het is duidelijk dat dit een ruwe schatting is omdat de gemiddelde acrylamidegehaltes afgeleid zijn van een te klein aantal monsters. Er zijn nog voedingsmiddelen niet inbegrepen in deze schatting. Naast koffie, kan er ook nog een zekere bijdrage komen van allerhande gebak (taart, ), gebakken aardappelen, toast, enzovoort. Wanneer er een nationale voedselconsumptiepeiling zal uitgevoerd zijn (het startschot hiervoor is gegeven), dan zullen er meer gegevens voor verschillende leeftijdsgroepen en verschillende streken van het land beschikbaar zijn. De totale inname aan acrylamide wordt voor tieners geschat op 24 µg per persoon per dag of 0,4 µg per kg lichaamsgewicht per dag. Dit komt overeen met de schatting voor de totale inname in andere landen. Uiteraard zal de inname erg verschillen van persoon tot persoon, naargelang het consumptiepatroon en de keukenpraktijken. In het bijzonder geldt een grote variatie van persoon tot persoon voor ontbijtgranen. Chips en frieten tesamen vertegenwoordigen bijna 40% van de inname voor de gemiddelde tiener. De groep van de graanproducten, waaronder brood, broodjes, koeken en ontbijtgranen, levert een zeer belangrijke bijdrage van bijna 60% tot de totale inname, op voorwaarde dat het gehalte aan acrylamide in brood realistisch blijkt te zijn na nauwkeuriger metingen. Chocolade levert slechts een kleine bijdrage tot de inname. Conclusies en aanbevelingen De gegevens bevestigen dat er, net zoals in andere landen, ook in België acrylamide in voedingsmiddelen wordt gevonden. Bij de inspanningen om deze gehaltes te verlagen dient de 4

5 aandacht in de eerste plaats te gaan naar bepaalde aardappelproducten en naar de graanproducten. De Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu riep en roept nogmaals de verschillende sectoren alsook onderzoeksgroepen op om te onderzoeken op welke manier deze gehaltes verlaagd kunnen worden. Binnen de Europese Unie wordt veel samengewerkt tussen overheden en federaties en er wordt ook verder over de grenzen heen gekeken. Het is belangrijk dat de informatie goed doorstroomt, zodat ontdekkingen ergens in de wereld snel kunnen gebruikt worden in de rest van de wereld. Zoals de Hoge Gezondheidsraad reeds eerder geadviseerd heeft, blijft een gevarieerde gezonde voeding aangeraden, en dienen de voedingsaanbevelingen niet gewijzigd te worden naar aanleiding van acrylamide. Verder blijft de aanbeveling tot correct werken in de eigen keuken (zie advies van de Hoge Gezondheidsraad). Dit rapport is opgesteld door de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu in samenwerking met het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen, het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid-Louis Pasteur en de Universiteit Gent. Bijlage De resultaten worden weergegeven in figuren 1 tot 3 en in tabel 1. Let op: in de grafieken werden gehaltes beneden de analystische bepalingsgrens (beneden 100 µg/kg) geplot op nul. Meerdere punten kunnen samenvallen. Tabel 1: Acrylamidegehaltes in voedingsmiddelen op de Belgische markt Voedingsmiddel 1. Aardappelproducten 1.1. Aardappelchips Chips, fabikantenmerk 1, zout 567 Chips, fabrikantenmerk 2, zout, minder vet 317 Chips, distributiemerk 1, peper en zout 335 Chips, distributiemerk 2, zout 408 Chips, distributiemerk 3, zout, biogarantie 212 Chips, fabrikantenmerk 3, paprika 1210 Chips, distributiemerk 4, zout gebakken frieten Frituur 1 <100 Frituur Frituur Grootkeuken 1 <100 Grootkeuken Diepvriesfrieten (voorgebakken) Merk 1 <100 Acrylamidegehalte in µg/kg 5

6 Merk 2 <100 Merk aardappelkroketten Gebakken aardappelkroketten, grootkeuken <100 Diepvriesaardappelkroketten, distributiemerk < aardappelvlokken Merk 1 <100 Merk 2 <100 Merk 3 <100 Merk 4 < Graanproducten 2.1. ontbijtgranen Muësli, fabrikantenmerk Cheerios, fabrikantenmerk Crunchy, distributiemerk 1 <100 Cornflakes, distributiemerk Crunchy, distributiemerk 3 < koekjes Speculaas, fabrikantenmerk Boterkoekjes, fabrikantenmerk Boterwafeltjes, fabrikantenmerk Ambachtelijke koeken <100 Koekjes voor kinderen, fabrikantenmerk Koekjes voor kinderen, fabrikantenmerk Wafels, fabrikantenmerk tortillachips (maïschips) Tortillachips, fabrikantenmerk 1, paprika 377 Tortillachips, distributiemerk 1, zout 505 Tortillachips, fabrikantenmerk 2, biogarantie, kaas popcorn Popcorn met suiker brood Volgraanbrood <100 Wit brood <100 Speciaal brood <100 Meergranenbrood <100 Wit brood <100 Meergranenbrood, biogarantie <100 Speciaal brood <100 6

7 2.6. broodjes Croissants <100 Pistolets <100 Sandwiches < bier Trappist, Belgisch <100 Donker abdijbier, Belgisch <100 Pils, Belgisch < Andere voedingsmiddelen 3.1. koffie Cafeïnevrije koffie (poeder), merk Gemalen koffie, merk chocolade Pure chocolade, merk Melkchocolade met hazelnoten, merk 2 <100 Pralines met pure chocolade, merk 3 <100 Pure chocolade, merk Pralines allerlei, merk 2 <100 Melkchocolade, merk 3 <100 Melkchocolade, merk 4 < kroepoek Kroepoek (chips op basis van tapioca en garnalen) Niet gedetecteerd 3.4. kaaskroket Gebakken kaaskroket, frituur < loempia Gebakken loempia, frituur < curryworst Gebakken curryworst, frituur <100 7

8 Figuur 1: Acrylamide in aardappelproducten acrylamide µg/kg (1) aardappelchips (7 monsters) (2) gebakken frieten (5 monsters) (3) diepvriesfrieten (3 monsters) (4) aardappelkroketten (2 monsters) (5) aardappelvlokken (4 monsters) 200 gehaltes <100 w erden geplot op nul Figuur 2: Acrylamide in graanproducten acrylamide µg/kg (1) ontbijtgranen (5 monsters) (2) koekjes (7 monsters) (3) tortillachips (3 monsters) (4) popcorn (1 monster) (5) brood (7 monsters) (6) broodjes (3 monsters) (7) bier (3 monsters) 200 gehaltes <100 w erden geplot op nul

9 acrylamide µg/kg Figuur 3: Acrylamide in andere voedingsmiddelen (1) koffie (2 monsters) (2) chocoladeprod. (7 monsters) (3) kroepoek (1 monster) (4) gebakken kaaskroket (1 monster) (5) gebakken loempia (1 monster) (6) gebakken curryw orst (1 monster) gehaltes <100 w erden geplot op nul

Acrylamide in voedingsmiddelen op de Belgische markt in 2003

Acrylamide in voedingsmiddelen op de Belgische markt in 2003 Acrylamide in voedingsmiddelen op de Belgische markt in 2003 1 Inleiding Acrylamide is een stof die in sommige voedingsmiddelen gevormd wordt tijdens verhittingsprocessen bij hoge temperaturen in waterarme

Nadere informatie

Acrylamideworkshop, 20-21 oktober 2003

Acrylamideworkshop, 20-21 oktober 2003 Nota van de expertenvergadering industriële contaminanten in voedingsmiddelen Acrylamideworkshop, 20-21 oktober 2003 Achtergrondinformatie over manieren om de gehaltes aan acrylamide gevormd in voedingsmiddelen

Nadere informatie

Z O U T : TOP? ZOUT : STOP!

Z O U T : TOP? ZOUT : STOP! ZOUT : STOP! ZOUT : TOP? Zout, wat is dat nu eigenlijk? In feite is het zout dat we in onze voeding gebruiken natriumchloride of NaCl. Het element dat in deze formule voor problemen zorgt, is het natrium.

Nadere informatie

Aardappel- en graanproducten

Aardappel- en graanproducten Aardappel- en graanproducten Aardappel- en graanproducten Deze voedingsmiddelen staan in een groot vak van de voedingsdriehoek. Deze producten leveren vooral koolhydraten, plantaardige eiwitten, voedingsvezels,

Nadere informatie

RESULTATEN VAN DE ANALYSE OP ACRYLAMIDE IN PRODUCTEN OP DE NEDERLANDSE MARKT (2)

RESULTATEN VAN DE ANALYSE OP ACRYLAMIDE IN PRODUCTEN OP DE NEDERLANDSE MARKT (2) RESULTATEN VAN DE ANALYSE OP ACRYLAMIDE IN PRODUCTEN OP DE NEDERLANDSE MARKT (2) Dr. ing. E.J.M. Konings Voedsel en Waren Autoriteit/ Keuringsdienst van Waren, regio Zuid Afdeling Signalering Samengestelde

Nadere informatie

Voedingsadvies bij zwangerschapsdiabetes. diabetes gravidarum

Voedingsadvies bij zwangerschapsdiabetes. diabetes gravidarum Voedingsadvies bij zwangerschapsdiabetes diabetes gravidarum 2 Deze brochure is bedoeld voor vrouwen met diabetes gravidarum. In deze brochure wordt informatie gegeven over o.a. de richtlijnen voor de

Nadere informatie

Ik heb cholesterol Wat nu?

Ik heb cholesterol Wat nu? Ik heb cholesterol Wat nu? Belangrijk: Deze patiëntbrief is bedoeld ter ondersteuning van het consult door de huisarts. Deze informatie dient dus niet als vervanging van een consult bij een arts. Bedenk

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid. van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid. van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Lieve Busschots Directeur Communicatie FAVV 23/11/2013 1 VEILIG VOEDSEL UW ZORG ONZE

Nadere informatie

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum VWA/2003/2451 09-07-2003 onderwerp doorkiesnummer bijlagen

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum VWA/2003/2451 09-07-2003 onderwerp doorkiesnummer bijlagen Voedsel en Waren Autoriteit Minister VWS uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum VWA/2003/2451 09-07-2003 onderwerp doorkiesnummer bijlagen 2 e tussenrapportage acrylamide in levensmiddelen inclusief

Nadere informatie

Overzicht Glycemische Index van diverse voedingsmiddelen

Overzicht Glycemische Index van diverse voedingsmiddelen Overzicht Glycemische Index van diverse voedingsmiddelen In dit overzicht vind je een flink aantal voedingsmiddelen en de glycaemisch index van deze producten. Producten met een lager dan 50 zijn groen

Nadere informatie

Tekst Inhoudstafel Begin

Tekst Inhoudstafel Begin 27 FEBRUARI 2003. - Koninklijk besluit tot vaststelling van de wijze van het nemen van monsters voor de officiële controle op de maximum-gehalten aan mycotoxines in bepaalde voedingsmiddelen. (NOTA : Raadpleging

Nadere informatie

SAMENVATTING VOEDSELCONSUMPTIEPEILING 2014-2015 RAPPORT 2: VOEDSELVEILIGHEID

SAMENVATTING VOEDSELCONSUMPTIEPEILING 2014-2015 RAPPORT 2: VOEDSELVEILIGHEID SAMENVATTING VOEDSELCONSUMPTIEPEILING 2014-2015 1 RAPPORT 2: VOEDSELVEILIGHEID Voedselconsumptiepeiling 2014-2015 RAPPORT 2: VOEDSELVEILIGHEID De opdrachtgevers voor de Voedselconsumptiepeiling 2014-2015:

Nadere informatie

Infofiche 1. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen

Infofiche 1. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen Infofiche 1 Doelstellingen De leerlingen leren de actieve voedingsdriehoek kennen en begrijpen de indeling ervan. De leerlingen kunnen zelf voedingsmiddelen indelen bij de passende voedselgroep. geeft

Nadere informatie

Monitoring verzadigd vetgehalte in levensmiddelen

Monitoring verzadigd vetgehalte in levensmiddelen Monitoring verzadigd vetgehalte in levensmiddelen Onderzoek van 414 levensmiddelen in 2015 Aanleiding De Nederlandse overheid streeft ernaar dat consumenten een bewuste keuze kunnen maken voor gezonder

Nadere informatie

Gezond eten met de actieve voedingsdriehoek

Gezond eten met de actieve voedingsdriehoek Gezond eten met de actieve voedingsdriehoek De actieve voedingsdriehoek Gezond eten is makkelijker dan je denkt. Zeker met de actieve voedingsdriehoek. Het is een handige wegwijzer over eten en bewegen

Nadere informatie

Doelstelling VALORFOOD

Doelstelling VALORFOOD VALORFOOD Valorisatie van reststromen uit de agro- voedingsindustrie (West-Vlaanderen) Doelstelling VALORFOOD 1/ Welke zijn de grootste reststromen (voeding) in West-Vlaanderen? --> alle reststromen in

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

HET LEVERSPAREND DIEET

HET LEVERSPAREND DIEET HET LEVERSPAREND DIEET Jan Yperman Ziekenhuis Briekestraat 12 8900 Ieper 40.031N 20170720 www.yperman.net 057 35 35 35 info@yperman.net Diensthoofd keuken Veel vet en moeilijk verteerbaar voedsel prikkelt

Nadere informatie

WATERWIT. Ongeknipt wit

WATERWIT. Ongeknipt wit WATERWIT Ongeknipt wit plantaardige olie, emulgatoren, E471,E472e, gist,zout Geknipt wit plantaardige olie, emulgatoren, E471,E472e, gist,zout Vloerwit plantaardige olie, emulgatoren, E471,E472e, gist,zout

Nadere informatie

De Belgische Voedselconsumptiepeiling 1-2004

De Belgische Voedselconsumptiepeiling 1-2004 Afdeling Epidemiologie De Belgische Voedselconsumptiepeiling 1-2004 De Belgische Voedselconsumptiepeiling 1-2004: IPH/EPI REPORTS N 2006 016 Stephanie Devriese, Inge Huybrechts, Michel Moreau, Herman

Nadere informatie

FOSFOR QUIZ : WORDT FOSFORSLIM!

FOSFOR QUIZ : WORDT FOSFORSLIM! FOSFOR QUIZ : WORDT FOSFORSLIM! 1) Omcirkel de maximaal toegelaten hoeveelheid fosfor per dag voor hemodialyse patiënten 1. 200 mg 500 mg 2. 800 mg 1400 mg 3. 2100 mg 2750 mg 4. 3000 mg 3500 mg Antwoord

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Koolhydraten en koolhydraten tellen

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Koolhydraten en koolhydraten tellen Koolhydraten en koolhydraten tellen KOOLHYDRATEN EN KOOLHYDRATEN TELLEN WAT ZIJN KOOLHYDRATEN? Koolhydraten is de verzamelnaam voor suikers en zetmeel. Ze zijn opgebouwd uit één of meerdere suikermoleculen,

Nadere informatie

Samenvatting resultaten voedselconsumptiepeiling 2014

Samenvatting resultaten voedselconsumptiepeiling 2014 Samenvatting resultaten voedselconsumptiepeiling 2014 De resultaten van de VCP 2014 werden in september 2016 gepubliceerd. Een samenvattend overzicht van de resultaten, en een vergelijking met enkele resultaten

Nadere informatie

Voeding in de zwangerschap

Voeding in de zwangerschap Voeding in de zwangerschap Verloskunde Beter voor elkaar 1 2 Gezonde voeding Een gezonde leefstijl is belangrijk, vooral nu u in verwachting bent. Daarbij hoort gezonde voeding. Eten voor twee is niet

Nadere informatie

Hoe lees je een voedingse-ket? 12 oktober 2013

Hoe lees je een voedingse-ket? 12 oktober 2013 Hoe lees je een voedingse-ket? 12 oktober 2013 Het e-ket: wat moet erop? De verplichte gegevens op het e6ket: Verkoopbenaming Ingrediënten (in afnemende hoeveelheid. incl. allergenen) Voedingswaarde Inhoud

Nadere informatie

* Het perfecte koekje *

* Het perfecte koekje * Benodigdheden * Het perfecte koekje * De ingrediënten om koekjes te bakken vind je in de pdf Ingerichte keuken Keukenmateriaal Hoe maak je de perfecte chocolate chips cookie? Wanneer is zo een cookie eigenlijk

Nadere informatie

Invloed van voeding en beweging op het hart. Goedele Vandamme Klinische voeding UZ Leuven

Invloed van voeding en beweging op het hart. Goedele Vandamme Klinische voeding UZ Leuven Invloed van voeding en beweging op het hart Goedele Vandamme Klinische voeding UZ Leuven Inhoud Samenstelling van de voeding De energiebalans De actieve voedingsdriehoek Zout Besluit Samenstelling van

Nadere informatie

Dienstverlenende werkzaamheden Les 3

Dienstverlenende werkzaamheden Les 3 Dienstverlenende werkzaamheden Les 3 Wat moet je nu wel eten en wat niet? Waarom wel en waarom niet? Hoe kun je er achter komen wat gezonde keuzes zijn? Eten is voor ons het zelfde als brandstof voor

Nadere informatie

Zevende en achtste Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood NVB Wageningen. December 2016

Zevende en achtste Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood NVB Wageningen. December 2016 Zevende en achtste Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2016 NVB Wageningen December 2016 Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. METHODIEK ZEVENDE EN ACHTSTE LANDELIJKE STEEKPROEF ZOUTGEHALTE IN BROOD... 3

Nadere informatie

Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca Effectmeting

Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca Effectmeting Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca Effectmeting Voedsel en Waren Autoriteit, Projectnummer: ZD05K101 September 2005 1 Samenvatting Eén van de beleidsdoelstellingen van de minister van

Nadere informatie

De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten. Datum 7 oktober 2013

De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten. Datum 7 oktober 2013 De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten Datum 7 oktober 2013 De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten 27 februari 2013 Inhoud Samenvatting...

Nadere informatie

Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015. NVB Wageningen

Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015. NVB Wageningen Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015 NVB Wageningen NVB Postbus 360 6700 AJ WAGENINGEN Referentie: KC-21417-ZsPr/JeSa/361010 Wageningen, 26 mei 2015 Rapport betreffende Zesde Landelijke

Nadere informatie

Plaats de gegeven verpakkingen van dranken en/of tussendoortjes in de juiste groep van de Groep actieve voedingsdriehoek

Plaats de gegeven verpakkingen van dranken en/of tussendoortjes in de juiste groep van de Groep actieve voedingsdriehoek Werkblad 5.1: De actieve voedingsdriehoek* Plaats de gegeven verpakkingen van dranken en/of tussendoortjes in de juiste groep van de actieve voedingsdriehoek. Naam product Werkblad 5.2: De actieve voedingsdriehoek**

Nadere informatie

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN.

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. GEZONDHEID INFOBLAD DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. BRON: VIGeZ, 2011. De actieve voedingsdriehoek. De actieve voedingsdriehoek geeft je een idee

Nadere informatie

De criteria voor het 2x2 icoon kunnen als volgt worden samengevat:

De criteria voor het 2x2 icoon kunnen als volgt worden samengevat: Criteria Aantal pagina s 5 Onderwerp Bijlage II, Criteria 2x2 icoon September 2010 Criteria groenten- en fruit 2x2 icoon Binnen de voedingsrichtlijnen hebben groenten en fruit een belangrijke rol. Het

Nadere informatie

Een gezond ontbijt: lekker en vol energie

Een gezond ontbijt: lekker en vol energie Een gezond ontbijt: lekker en vol energie Geef je kind elke ochtend een gezond ontbijt. Het zorgt ervoor dat je kind: voldoende energie heeft om een hele ochtend te spelen, te fietsen, te ravotten zich

Nadere informatie

Het watergehalte in verse en gerookte haringfilets

Het watergehalte in verse en gerookte haringfilets MINISTERIE VAN LANDBOUW Bestuur voor Landbouwkundig Onderzoek Centrum voor Landbouwkundig Onderzoek - Gent PROEFSTATION VOOR ZEEVISSERIJ Directeur : P. Hovart Nr 6 Het watergehalte in verse en gerookte

Nadere informatie

ALLES OVER VOEDINGS- STOFFEN

ALLES OVER VOEDINGS- STOFFEN ALLES OVER VOEDINGS- STOFFEN VOORWOORD Lieve Fitsoluter, Wij hopen dat je veel plezier hebt met het lezen van ons E-book en er veel inspiratie uit kunt halen voor jouw gezonde lifestyle! We zijn ons er

Nadere informatie

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Eiwitbeperkt dieet Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Natriumbeperkt à 2400 mg natrium per dag (6 gram zout) Over een eiwitbeperkt dieet U heeft het advies gekregen een eiwitbeperkt

Nadere informatie

Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de. Nederlandse markt (2004-2007)

Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de. Nederlandse markt (2004-2007) Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt (2004-2007) Voedsel en Waren Autoriteit Afdeling Signalering en Ontwikkeling Regio Zuid Thema Voeding & Gezondheid Augustus 2008 Inhoudsopgave

Nadere informatie

VOEDING BIJ CHRONISCHE DARMONTSTEKINGEN FRANCISCUS GASTHUIS

VOEDING BIJ CHRONISCHE DARMONTSTEKINGEN FRANCISCUS GASTHUIS VOEDING BIJ CHRONISCHE DARMONTSTEKINGEN FRANCISCUS GASTHUIS Inleiding Deze informatie is bestemd voor patiënten die bekend zijn met chronische darmontstekingen. De meest bekende zijn: de ziekte van Crohn

Nadere informatie

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Afdeling Diëtetiek Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Inleiding Zwangerschapsdiabetes (diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal na de bevalling

Nadere informatie

Opzouten met Acrylamide. NVWA, onderzoek voeding en contaminanten

Opzouten met Acrylamide. NVWA, onderzoek voeding en contaminanten Opzouten met Acrylamide NVWA, onderzoek voeding en contaminanten Inleiding; NVWA, Project zoutreductie in levensmiddelen op de Nederlandse markt. Project reductie acrylamide in levensmiddelen. 3 Bekend

Nadere informatie

BAKWORKSHOP. Lekker brood smaakt naar vroeger, niet naar gisteren. Bakworkshop

BAKWORKSHOP. Lekker brood smaakt naar vroeger, niet naar gisteren. Bakworkshop BAKWORKSHOP Lekker brood smaakt naar vroeger, niet naar gisteren. SOORTEN BLOEM EN MEEL Bloem Met bloem wordt wit meel aangeduid. Bij bloem worden de zemel en de kiem van de graankorrel voor het malen

Nadere informatie

Voeding na transplantatie. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent

Voeding na transplantatie. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent Voeding na transplantatie 1 Algemene voedingsrichtlijnen Jemina Van Loo 24/06/2013 2 Inleiding Optimale gezondheid bereiken of bewaren 1) Medicatie 2) Gezonde voeding gezond gewicht gezonde voedingskeuzes

Nadere informatie

De vetzuursamenstelling van producten hartige snacks - groot. Datum 8 april 2014

De vetzuursamenstelling van producten hartige snacks - groot. Datum 8 april 2014 De vetzuursamenstelling van producten hartige snacks - groot Datum 8 april 2014 De vetzuursamenstelling van producten hartige snacks (groot) 28 augustus 2013 Inhoud Samenvatting... 4 Inleiding... 6 Doel...

Nadere informatie

VOEDSELCONSUMPTIEPEILING

VOEDSELCONSUMPTIEPEILING VOEDSELCONSUMPTIEPEILING 2014-2015 RAPPORT 4: DE CONSUMPTIE VAN VOEDINGSMIDDELEN EN DE INNAME VAN VOEDINGSTOFFEN Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance

Nadere informatie

Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren BEWUST ETEN KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN

Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren BEWUST ETEN KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK GROEP PER GROEP WEETJE DEHYDRATEREND EFFECT VAN ALCOHOL EN KOFFIE Alcoholische dranken hebben een

Nadere informatie

19 MAART 2004. - Koninklijk besluit inzake cacao- en chocoladeproducten voor menselijke consumptie

19 MAART 2004. - Koninklijk besluit inzake cacao- en chocoladeproducten voor menselijke consumptie FEDERALE OVERHEIDSDIENST ECONOMIE, K.M.O., MIDDENSTAND EN ENERGIE EN FEDERALE OVERHEIDSDIENST VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 19 MAART 2004. - Koninklijk besluit inzake cacao-

Nadere informatie

Vezels Elke dag D752-

Vezels Elke dag D752- Vezels Elke dag Wat zijn vezels? Vezels zijn stoffen uit planten. Ze zitten onder andere in groente, fruit en brood. Het maagdarmkanaal kan vezels niet verteren. Wat gebeurt er dan wel mee? Ze komen in

Nadere informatie

Vezelverrijkt dieetadvies. Diëtetiek

Vezelverrijkt dieetadvies. Diëtetiek Vezelverrijkt dieetadvies Diëtetiek Inleiding De arts heeft u doorverwezen naar de diëtist. Bij sommige aandoeningen van zowel de dunne als de dikke darm is het wenselijk het vezelgehalte van de voeding

Nadere informatie

De fundamenten van de actieve voedingsdriehoek

De fundamenten van de actieve voedingsdriehoek De fundamenten van de actieve voedingsdriehoek Loes Neven, VIGeZ Symposium Milk nutritious by nature 4 juni 2013 1 VIGeZ vzw, 2013 De fundamenten van de driehoek Er was eens 1967: Klavertje vier (Vlaams

Nadere informatie

Voor op brood (kuipjes 41 % totaal vet) Voor op brood (kuipjes > 41 % vet) Twenty Four Brio Light Becel pro.activ Calorie Light

Voor op brood (kuipjes 41 % totaal vet) Voor op brood (kuipjes > 41 % vet) Twenty Four Brio Light Becel pro.activ Calorie Light INFOKAART n van margarine-, halvarine- en bak- en braadproducten December 2016 - Het assortiment margarineproducten wordt steeds groter en sluit steeds beter aan op de wensen en eisen van de consument.

Nadere informatie

www.voedingscentrum.nl Veranderingen in indelingscriteria 1/10

www.voedingscentrum.nl Veranderingen in indelingscriteria 1/10 BIJLAGE 2: Vergelijking criteria RV 2009 versus RV 2011 Voor de voetnoten bij criteria RV 2011 zie RV zelf. Richtlijnen voedselkeuze 2009 hoofdgroep subgroep a/b b/c BASIS PRODUCTGROEPEN Groente* Alle

Nadere informatie

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Vitaminen en mineralen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Vitaminen 3 Mineralen 4 Voeding 4 Dagelijkse behoefte 4 Wanneer extra vitaminen gebruiken

Nadere informatie

Werkboekje. Brood op de plank 2 e Klassen 2012. Dit boekje is van..klas.

Werkboekje. Brood op de plank 2 e Klassen 2012. Dit boekje is van..klas. Werkboekje Brood op de plank 2 e Klassen 2012 Dit boekje is van..klas. WERKEN IN DE BINDELMEERCATERING INLEIDING De komende week zullen jullie gaan werken in de keuken van het Bindelmeer College. Jullie

Nadere informatie

Patisserie Unique New Business B.V. Nieuwerhoekplein 1a 3761 HD Soest T: F: E: Artikelnummer

Patisserie Unique New Business B.V. Nieuwerhoekplein 1a 3761 HD Soest T: F: E: Artikelnummer Productspecificatie Patisserie Unique New Business B.V. Nieuwerhoekplein 1a 3761 HD Soest T: 035-5882395 F: 084-7268972 E: info@patisserieunique.nl Productkenmerken Artikelnummer 8104782 Productnaam Latte

Nadere informatie

Annex: Tabellen behorende bij de analyses consumptiedatabanken

Annex: Tabellen behorende bij de analyses consumptiedatabanken Verkennend beleidsgericht onderzoek m.b.t. sociale stratificatie in aankoop en consumptie van voedingsmiddelen, de impact daarvan op de volksgezondheid en de mogelijkheden om deze sociale stratificatie

Nadere informatie

Glycemische Index BTW? Een model naar een gezondere voedingspatroon

Glycemische Index BTW? Een model naar een gezondere voedingspatroon Glycemische Index BTW? Een model naar een gezondere voedingspatroon Belgen zijn suikerkampioenen http://www.tiensegroup.com/fckfiles/file/tiensegroup/tiense%20suikerraffinaderij.pdf Over de afgelopen 20

Nadere informatie

kwantitatieve ingrediëntendeclaratie (KWID)

kwantitatieve ingrediëntendeclaratie (KWID) kwantitatieve ingrediëntendeclaratie (KWID) informatieblad 16 / 21 juli 2003 belangrijk Dit informatieblad is geen wetgeving en kan daarvoor ook niet in de plaats treden. Het is een interpretatiedocument

Nadere informatie

Productinformatie: Boter en boterproducten. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Kwaliteitskenmerken van boter

Productinformatie: Boter en boterproducten. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Kwaliteitskenmerken van boter Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over de eigenschappen van boter en boterproducten. We vertellen je ook waar je boter en boterproducten voor kunt gebruiken in de keuken en welke soorten boter

Nadere informatie

Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind

Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind Zijn groente en fruit nog wel gezond ondanks alle bestrijdingsmiddelen? Op nederlands groente en fruit valt het het gelukkig nog mee. Daar moet wel bij vermeld

Nadere informatie

Eet, drink en. beweeg!

Eet, drink en. beweeg! Eet, drink en. beweeg! WAAROM? Gezond eten en regelmatig bewegen gaan hand in hand. Door een gevarieerde voeding te combineren met voldoende lichaamsbeweging zorgen we ervoor dat we het risico op allerlei

Nadere informatie

Bewust en gezond winkelen. Doelstellingen. De leerlingen kunnen een gezonde keuze maken op basis van het etiket.

Bewust en gezond winkelen. Doelstellingen. De leerlingen kunnen een gezonde keuze maken op basis van het etiket. Infofiche 1 Doelstellingen De leerlingen zien in dat het zinvol is om een boodschappenlijstje op te stellen vooraleer boodschappen te doen. De leerlingen kunnen het etiket lezen en verschillende etiketten

Nadere informatie

Een gezond ontbijt: lekker en vol energie

Een gezond ontbijt: lekker en vol energie Tips voor een gezond en gezellig ontbijt. Koffiekoeken Geef je kinderen voldoende tijd om goed wakker te worden. Croissants Zo krijgen ze vanzelf zin in een gezond ontbijt. Chocoladebroodjes Worstenbroodjes

Nadere informatie

Labanalyse in de voedingsmiddelenindustrie, ook een kwestie van chemie. Ron Davidse Cargill B.V. Rotterdam, 31 maart 2011 www.cargill.

Labanalyse in de voedingsmiddelenindustrie, ook een kwestie van chemie. Ron Davidse Cargill B.V. Rotterdam, 31 maart 2011 www.cargill. Labanalyse in de voedingsmiddelenindustrie, ook een kwestie van chemie. Ron Davidse Cargill B.V. Rotterdam, 31 maart 2011 www.cargill.com Waarom analyseren we voedingsmiddelen? Eisen van overheidswege

Nadere informatie

Original GEBRUIK TIP BIJ FRITUREN

Original GEBRUIK TIP BIJ FRITUREN Original Original GEBRUIK Vandemoortele Original heeft alle kwaliteiten van een goede frituurolie. Heerlijk frituren begint dan ook bij deze olie. U moet deze olie pas om de 10 bakbeurten vervangen. INGREDIËNTEN

Nadere informatie

Basisvoedingsmiddelen

Basisvoedingsmiddelen Basisvoedingsmiddelen Hoofdgroep Subgroep Definitie A/voorkeur B/middenweg /bij uitzondering Groente en fruit Alle groente en fruit ook die waarbij het totale eetbare gedeelte van het uitgangsproduct nog

Nadere informatie

Voedingskundige criteria reclame voor voedingsmiddelen gericht op kinderen - Reclame Code voor Voedingsmiddelen 2015

Voedingskundige criteria reclame voor voedingsmiddelen gericht op kinderen - Reclame Code voor Voedingsmiddelen 2015 Categorie 1: Plantaardige en Dierlijke oliën en vetten, incl. smeer-en bereidingsvetten alsmede sauzen die op emulsies zijn gebaseerd 1. Subcategorie A: plantaardige en dierlijke oliën en vetten en smeer-

Nadere informatie

1. geschiedenis van de chips. 2. hoe het wordt gemaakt. 3. chips en gezondheid. 4. soorten chips. 5. weetjes en records.

1. geschiedenis van de chips. 2. hoe het wordt gemaakt. 3. chips en gezondheid. 4. soorten chips. 5. weetjes en records. Ik hou mijn spreekbeurt over chips. Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik chips heel lekker vindt, en omdat ik er ook wel meer over wou weten. Ik heb 5 hoofdstukken: 1. geschiedenis van de chips. 2. hoe

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen In publiceerde de toenmalige oedingsraad de Nederlandse voedingsnormen. Deze waren hoofdzakelijk gericht op de preventie van deficiëntieverschijnselen. De laatste

Nadere informatie

Vitamine D Hoog gedoseerde voedingssupplementen

Vitamine D Hoog gedoseerde voedingssupplementen Vitamine D Hoog gedoseerde voedingssupplementen Begin 2016 heeft de NVWA verschillende meldingen ontvangen waarin de NVWA gewezen werd op het feit dat er voedingssupplementen met vitamine D op de Nederlandse

Nadere informatie

Acrylamide in levensmiddelen op de Nederlandse markt

Acrylamide in levensmiddelen op de Nederlandse markt Acrylamide in levensmiddelen op de Nederlandse markt Voedsel en Waren Autoriteit Afdeling Signalering en Ontwikkeling Regio Zuid April 2007 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...1 Samenvatting...2 1 Inleiding...3

Nadere informatie

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap 2 Bij de Glucose Tolerantie Test was uw bloedsuiker (ook wel bloedglucose genoemd) te hoog. Daarom ontvangt u deze informatie. Wat is glucose?

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes en voeding

Zwangerschapsdiabetes en voeding Gynaecologie Zwangerschapsdiabetes en voeding www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Zwangerschapsdiabetes... 3 Glucosedagcurve... 3 Behandeling... 4 Adviezen met betrekking tot uw voeding... 4 Hanteer een

Nadere informatie

Bereide maaltijden ( 151

Bereide maaltijden ( 151 Bereide maaltijden Bereide maaltijden Bereide of kant-en-klaar gerechten vinden meer en meer hun ingang in onze dagelijkse voeding. We hebben niet altijd de mogelijkheid om dagelijks met volle moed een

Nadere informatie

Schijf van Vijf-spel. Opdracht 4C. Opdracht

Schijf van Vijf-spel. Opdracht 4C. Opdracht Opdracht 4C Schijf van Vijf-spel Opdracht Doel: Introductie: 15 min. Opdracht 1: Opdracht 2: Kinderen worden bewust gemaakt van wat gezonde basisvoeding is. Dit zijn producten uit de Schijf van Vijf. Als

Nadere informatie

Dia$presentatie$van$mevrouw$Nelle$Pauwels,$diëtiste$van$de$dienst$hepatologie,$KU$ Leuven$,$tijdens$onze$themadag$op$zaterdag$24$oktober$2015.!

Dia$presentatie$van$mevrouw$Nelle$Pauwels,$diëtiste$van$de$dienst$hepatologie,$KU$ Leuven$,$tijdens$onze$themadag$op$zaterdag$24$oktober$2015.! Dia$presentatie$van$mevrouw$Nelle$Pauwels,$diëtiste$van$de$dienst$hepatologie,$KU$ Leuven$,$tijdens$onze$themadag$op$zaterdag$24$oktober$2015.! $ Als$er$nog$vragen$zijn$gelieven$mevrouw$Nelle$Pauwels$of$iemand$van$de$dienst$

Nadere informatie

Waar u op moet letten

Waar u op moet letten voedseldagboek datum van invullen naam diëtist OLVG patiëntensticker Voor de behandeling van uw kind is het belangrijk om te weten wat uw kind eet en drinkt. Wij vragen u om 3 dagen (2 weekdagen en 1 weekenddag)

Nadere informatie

Metrologische Reglementering

Metrologische Reglementering K_20010621.doc - 20011024 MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN Bestuur Kwaliteit en Veiligheid Afdeling Metrologie Metrologische Reglementering Koninklijk besluit van 21 juni 2001 betreffende extracten van

Nadere informatie

Voedselconsumptiepeiling : De consumptie van voedingsmiddelen

Voedselconsumptiepeiling : De consumptie van voedingsmiddelen Presentatie VIVES, 26 oktober 2016 Voedselconsumptiepeiling 2014-2015: De consumptie van voedingsmiddelen en de inname van voedingsstoffen Karin De Ridder Coordinator Team Nutrition, Activities & Health

Nadere informatie

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Telefoonnummer: 0344 674285 Zwangerschapsdiabetes (= diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes mellitus die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal

Nadere informatie

Zuigflessen met ethyleenoxide & steviolglycosiden uit stevia

Zuigflessen met ethyleenoxide & steviolglycosiden uit stevia Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Zuigflessen met ethyleenoxide & steviolglycosiden uit stevia RC 30/11/2011 Emmanuelle Moons Behandeling zuigflessen met ethyleenoxide In Franstalige

Nadere informatie

Geïnspireerd door de natuur. Overgang naar pure zonnebloemolie voor Fact aardappelspecialiteiten No. 1

Geïnspireerd door de natuur. Overgang naar pure zonnebloemolie voor Fact aardappelspecialiteiten No. 1 Geïnspireerd door de natuur Overgang naar pure zonnebloemolie voor Fact aardappelspecialiteiten No. 1 Het eerste complete assortiment vriesverse aardappelspecialiteiten bereid met pure zonnebloemolie Onze

Nadere informatie

De actieve voedingsdriehoek. VIGeZ 2012

De actieve voedingsdriehoek. VIGeZ 2012 De actieve voedingsdriehoek VIGeZ 2012 De actieve voedingsdriehoek Geeft weer - Wat je dagelijks zou moeten eten - Hoeveel je best beweegt Voor iedereen vanaf 6 jaar De actieve voedingsdriehoek Is gebaseerd

Nadere informatie

Snoep en zoetstoffen ( 163

Snoep en zoetstoffen ( 163 Snoep en zoetstoffen Snoep en zoetstoffen In het volgende hoofdstuk vind je enkele voorbeelden terug van lekkernijen uit het topje van de voedingsdriehoek. Deze voedingsmiddelen zijn niet noodzakelijk

Nadere informatie

Productinformatie: Convenience producten (1) Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Convenience producten

Productinformatie: Convenience producten (1) Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Convenience producten Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over convenience of voorbewerkte producten. We leggen je uit wat convenience producten zijn. Daarnaast vertellen we je in het bijzonder over de convenience producten:

Nadere informatie

Inhoud. Cahier Voedselveiligheid. 1 Wetgevend kader 6. 2 Voedselveiligheid en voedselbesmetting 9

Inhoud. Cahier Voedselveiligheid. 1 Wetgevend kader 6. 2 Voedselveiligheid en voedselbesmetting 9 Inhoud Cahier Voedselveiligheid Inleiding 5 1 Wetgevend kader 6 2 Voedselveiligheid en voedselbesmetting 9 3 Aandachtspunten voor de keukens en omliggende lokalen 12 4 Algemene en persoonlijke hygiëne-eisen

Nadere informatie

Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage.

Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage. Mensen in de ruimte GROEP 5-6 58 50 minuten 1 en 23 Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage. De leerling: weet dat voedsel in de ruimte gaat zweven weet

Nadere informatie

Koolhydraten en suikers in brood

Koolhydraten en suikers in brood Inhoudsopgave en 3 Verschil tussen koolhydraten en suikers 3 en suikers in het lichaam 4 en suikers op het etiket 5 in brood 5 Functie van 6 Beweringen over suikers 7 en brood in een gezond en gevarieerd

Nadere informatie

VK-Diamond 2011. Hoe komen we best aan de start?

VK-Diamond 2011. Hoe komen we best aan de start? VK-Diamond 2011 Raf Van Dyck Hoe komen we best aan de start? Stabiel gewicht : Stabiel lichaamsgewicht vanaf NU tot VK Uitgerust : Op tijd gaan slapen en ontspannen Goede vochtbalans : Optimale vochtbalans

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief met betrekking tot de bemonsteringsfrequentie voor gehakt vlees en vleesbereidingen en de versoepeling ervan in het kader van verordening

Nadere informatie

Wat zijn biogene aminen?

Wat zijn biogene aminen? Biogene aminen Wat zijn biogene aminen? Biogene aminen zijn stoffen die van nature voorkomen in plantaardige en dierlijke producten. Ze komen ook van nature in het menselijk lichaam voor. Het zijn stoffen,

Nadere informatie

Food Information Regulation

Food Information Regulation Artikel ID: 8531224 Supplier ID: 4058 Artikelomschrijving: culinair oosters mie Barcode: 8719274455585 harde tarwegries (gluten), ei (15%) Droog en donker bewaren. tarwe Duitsland 1555 kj (367 kcal) 14,0

Nadere informatie

Kaliumverrijkt voedingsadvies

Kaliumverrijkt voedingsadvies Kaliumverrijkt voedingsadvies Wat doet kalium in het lichaam? Kalium heeft een belangrijke rol bij de bloeddruk en het doorgeven van prikkels naar het zenuwstelsel. Het zorgt tevens voor het samentrekken

Nadere informatie

Tips suikervrije week

Tips suikervrije week Tips suikervrije week Tijdens deze suikervrije week proberen we zoveel mogelijk suiker(s) uit onze voeding te weren. We spreken hierbij over zichtbare en onzichtbare suikers. Zichtbaar suiker is suiker

Nadere informatie

RIVM-RIKILT FRONT OFFICE VOEDSELVEILIGHEID RISICOBEOORDELING INZAKE AANWEZIGHEID VAN ACRYLAMIDE IN DE VOEDING VAN DE MENS Risicobeoordeling aangevraagd door: Dr. Peter Zweipfenning (VWA, bureau risicobeoordeling)

Nadere informatie

DIS 2419 Distributie: Voedingsmiddelen etikettering [2419] v1

DIS 2419 Distributie: Voedingsmiddelen etikettering [2419] v1 Provinciale dienst van:... Datum:... Verantwoordelijke Controleur:... Nr:... Operator :... N uniek... Adres :...... DIS 2419 Distributie: Voedingsmiddelen etikettering [2419] v1 C : conform NC : niet-conform

Nadere informatie

De vetzuursamenstelling van producten hartige snacks - klein. Datum 18 september 2014

De vetzuursamenstelling van producten hartige snacks - klein. Datum 18 september 2014 De vetzuursamenstelling van producten hartige snacks - klein Datum 18 september 2014 De vetzuursamenstelling van producten hartige snacks - klein 18 september 2014 Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding...

Nadere informatie