Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de. Nederlandse markt ( )

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de. Nederlandse markt (2004-2007)"

Transcriptie

1 Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) Voedsel en Waren Autoriteit Afdeling Signalering en Ontwikkeling Regio Zuid Thema Voeding & Gezondheid Augustus 2008

2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Samenvatting Inleiding Werkwijze Resultaten Discussie en conclusie Bijlage: natriumchloride gehalte () in levensmiddelen Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 1

3 Samenvatting De Gezondheidsraad adviseert in de Richtlijnen Goede Voeding 2006 om de hoeveelheid zout te beperken tot maximaal 6 gram per dag. Volgens de Consumentenbond en het RIVM ligt de inname van zout ruim boven deze aanbeveling. In de nieuwe nota voeding en gezondheid Gezonde voeding van begin tot eind staat de doelstelling dat het zoutgehalte in bedrijfsmatig bereide levensmiddelen geleidelijk gereduceerd wordt met 20-30%. Het is te verwachten dat hierdoor zoutgehaltes in producten gaan veranderen. Daarom heeft de VWA gegevens over zout van 2004 tot en met 2007 als inventarisatie samengevat in dit rapport. De VWA heeft 6429 producten bemonsterd en geanalyseerd op zout. De producten zijn in te delen in verschillende productgroepen waaronder: brood, menu s afkomstig uit fastfood restaurants, kant-enklaarmaaltijden uit de supermarkt en soep. De hoeveelheid zout varieert gemiddeld van gram/100g (koek) tot 3,3 (maaltijd fastfood). Binnen de productgroepen zijn er grote verschillen. Van een aantal productgroepen is ook een inschatting gemaakt wat betreft de hoeveelheid zout per portie. Een kom soep bevat gemiddeld 2,8 gram zout, twee sneetjes brood gemiddeld 1 gram zout en een pizza gemiddeld 5,4 gram zout. Ook binnen productgroepen varieert de hoeveelheid zout. De VWA resultaten komen overeen met gegevens van de Consumentenbond en Nederlands Voedingsstoffenbestand (NEVO). Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 2

4 1 Inleiding Het menselijk lichaam heeft natrium (Na) nodig voor het evenwicht in de vochthuishouding. In combinatie met het mineraal kalium is natrium ook belangrijk voor het doorgeven van prikkels door de zenuwen en het samentrekken van de spieren. Daarnaast levert natrium een belangrijke bijdrage aan de regeling van de bloeddruk, samen met het mineraal kalium. Natrium komt van nature in bijna alle voedingsmiddelen voor, maar is ook een bestanddeel van (keuken)zout (NaCl). Van natrium hebben mensen maar heel weinig nodig. De hoeveelheid natrium die van nature in de voeding voorkomt, is al meer dan voldoende. Onder normale omstandigheden is de kans op een tekort aan natrium uiterst klein. Het teveel aan natrium wordt uitgescheiden via de urine en via transpiratievocht. Een hoge inname van natrium is slecht voor de nieren, vergroot de kans op hoge bloeddruk en kan leiden tot botontkalking, omdat een overmaat aan natrium de calciumstofwisseling extra belast 1. De Gezondheidsraad adviseert daarom in de Richtlijnen Goede Voeding 2006 om de hoeveelheid zout (NaCl) per dag te beperken tot maximaal 6 gram 2. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) geeft het advies om het zoutgebruik in alle landen terug te dringen naar minder dan 5 gram per dag 3. De Consumentenbond heeft de inname van zout door de Nederlandse bevolking geschat op gemiddeld gram per dag 4. Het RIVM heeft de zoutinneming van volwassenen in Doetinchem bepaalt op gemiddeld bijna 9 gram per dag, op basis van voedingsstatusonderzoek 5. De inname van de hoeveelheid zout door de Nederlandse bevolking lijkt dus ruim boven de aanbeveling te liggen. Volgens de Britse Food Standards Agency (FSA) komt 75% van de totale zoutinname van bewerkt voedsel, 10-15% wordt tijdens het koken toegevoegd en 10-15% zit al van nature in voedsel. De productgroepen die de hoogste bijdrage leveren aan de natriuminname zijn: brood (28%), kaas (11%), vleeswaren (10%), soepen (7%) 6. Er zijn geen wettelijke eisen voor het zoutgehalte in producten met uitzondering van brood. Brood mag op dit moment maximaal 2,5 gram zout per 100 gram droge stof bevatten. Broodzout is een belangrijke leverancier van jodium en het gebruik ervan is wettelijk geregeld. Vanwege de norm in de Warenwet heeft de VWA in afgelopen jaren onderzoek uitgevoerd naar het zoutgehalte in brood. Daarnaast heeft in mindere mate onderzoek plaatsgevonden in andere productgroepen, als kant-enklaarmaaltijden, soepen en sauzen om het zoutgehalte hierin te monitoren. 1 Voedingscentrum. 2 Richtlijnen Goede Voeding Gezondheidsraad, Den Haag, World Health Organisation. Diet, nutrition and prevention of chronic disease. Report of a joint WHO/FAO Expert consultation, Geneva Symposium Opzouten. Consumentenbond. Den Haag, 26 april Van den Hooven C, Fransen H, Jansen E, Ocké M. 24-uurs urine-excretie van natrium. 6 VCP jongvolwassenen 2003, symposium Opzouten, Consumentenbond, april Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 3

5 De Federatie Nederlandse Levensmiddelenindustrie (FNLI) heeft in 2007 een Taskforce Zout in Levensmiddelen opgericht om in de toekomst de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad zo goed mogelijk te benaderen. Recent is de nieuwe Nota voeding en gezondheid Gezonde voeding van begin tot eind verschenen. Een doelstelling uit deze nota is dat het zoutgehalte in bedrijfsmatig bereide levensmiddelen geleidelijk gereduceerd wordt met 20-30%. Het is te verwachten dat de zoutgehaltes in levensmiddelen hierdoor zullen wijzigen. Daarom worden de bij de VWA beschikbare gegevens uit 2004 tot en met 2007 bij wijze van inventarisatie samengevat in deze rapportage. Inmiddels zijn er al bedrijven gestart met de reductie van de hoeveelheid zout en kunnen de zoutgehaltes van sommige producten inmiddels lager zijn dan weergegeven in deze rapportage. Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 4

6 2 Werkwijze In tabel 1 wordt een overzicht gegeven van het aantal verschillende producten waarvan het zoutgehalte tussen 2004 en 2007 is bepaald. Tabel 1: monsters waarvoor zoutgehalte is bepaald. Productgroep Monstername n Producten Locatie monstername Brood 2004 t/m o.a. Melkbrood, volkorenbrood, tarweroggebrood en krentenbrood Bakkerijen en supermarkten 2005 t/m Nasi/bami, pasta, pizza, stamppot, stoommaaltijden, overig Supermarkten* Soepen Vers, diepvries, blik, pot Supermarkten* Sauzen Kant-en-klaar als fritesssaus, ketchup en snacksaus Supermarkten* Koek Roomboterkoek Supermarkten* Chips en zoutjes Supermarkten* Kant-enklaarmaaltijden Kant-enklaarmaaltijden Pizza, hamburgermenu, gevuld (lunch)broodje Pilot, fastfoodrestaurants Vlees(gerechten) Stoofvlees, shoarmavlees, gehaktbal, gereed voor consumptie Snacks Bapao, kaassnack, kroket, loempia Horeca, supermarkten, productie- en ambachtelijke bedrijven Horeca, supermarkten, productie- en ambachtelijke bedrijven * Als monsternamelocaties zijn supermarkten bezocht die een gezamenlijk marktaandeel hebben van meer dan 70%. Een maaltijd werd als kant-en-klaarmaaltijd bestempeld als aan de definitie voor een kant-en-klaarmaaltijd van het Voedingscentrum werd voldaan. Volgens het Voedingscentrum is een kant-en-klaarmaaltijd een hoofdgang van een warme maaltijd die bestaat uit aardappelen(vervanger), vlees(vervanger) en groente. De maaltijdcomponenten worden in één verpakking aangeboden. Alle maaltijdcomponenten zijn vooraf gegaard en hoeven alleen nog eventueel te worden verwarmd. Volgens het Voedingscentrum behoren ook pizza s en éénpansmaaltijden tot de kant-en-klaarmaaltijden. Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 5

7 In 2005 zijn bij een achttal verschillende supermarktformules sauzen, chips & zoutjes, koek en soep bemonsterd. Binnen de groep soep zijn diverse soorten kant-en-klaar soep (vers, diepvries, blik en pot) meegenomen. De bemonsterde sauzen waren ook allemaal kant-en-klaar. Van alle producten zijn diverse (huis)merken meegenomen. Van alle producten is het zoutgehalte vastgesteld gebaseerd op de analyse van chloride. Zowel natrium als chloride kunnen ook via andere bronnen dan keukenzout in voedingsmiddelen voorkomen. Hierdoor kan het voorkomen dat het berekende keukenzoutgehalte op basis van chloride afwijkt van het werkelijke keukenzoutgehalte. Uit onderzoeken in de jaren 80 7 blijkt dat er voor productgroepen sperziebonen (pot/blik), aardappelproducten, beschuit en brood geen significante verschillen waren tussen het keukenzoutgehalte dat gebaseerd was op natrium of op chloride. Voor kaas, margarine en vleeswaren was er wel een significant verschil. De verschillen worden gewijd aan productiewijze, analysefout of andere toegevoegde natriumzouten in het geval van vleeswaren. In het algemeen wordt natrium bij de bedrijfsmatige productie van levensmiddelen voornamelijk toegevoegd in de vorm van keukenzout 7. 7 Vermindering gebruik keukenzout, Eindadvies. Voedingsraad, Den Haag, Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 6

8 3 Resultaten Van 2004 tot en met 2007 zijn 6429 producten bemonsterd en geanalyseerd op zout (NaCl). De producten zijn in te delen in een negental productgroepen: brood, chips & zoutjes, koek, menu s afkomstig uit fastfood restaurants (maaltijd fastfood), kant-en-klaarmaaltijden afkomstig uit de supermarkt (maaltijd supermarkt), kant-en-klare sauzen, snacks, kant-en-klare soep en vlees. In Tabel 2 wordt het gemiddelde, spreiding, mediaan en standaarddeviatie (SD) per productgroep weergegeven. Tabel 2: Het gemiddelde NaCl gehalte () per productgroep. Productgroep n Gemiddelde Minimum Maximum Mediaan SD Brood ,7 Chips & zoutjes 75 0,0 5,0 2,0 Koek 127 Maaltijd fastfood 20 3,3 8,9 2,4 2,5 Maaltijd supermarkt 900 5,0 Sauzen 116 8,2 Snack 37 2,2 Soep 67 3,3 Vlees 207 4,6 De hoeveelheid NaCl varieert gemiddeld van (koek) tot 3,3 (maaltijd fastfood). De hoeveelheid NaCl in gram per 100 gram van specifieke levensmiddelen binnen de productgroepen brood, koek, maaltijden supermarkt, sauzen en vlees wordt weergegeven in de bijlage. Binnen de productgroep brood varieert het NaCl gehalte van gemiddeld (witbrood, roomboterbrood, roggebrood) tot (roggetarwebrood). Het gemiddeld gehalte NaCl in brood op basis van droge stof is 2,3. In figuur 1 wordt de verdeling van het aantal onderzochte broden in relatie tot het NaCl-gehalte op de droge stof weergegeven. Rekeninghoudend met een meetfout (0,05%) is 4% van het totaal aantal onderzochte broden afwijkend hoger dan het vereiste maximumgehalte van 2,5% volgens de Warenwet. Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 7

9 Figuur 1 : verdeling van het aantal onderzochte broden in relatie tot het NaCl-gehalte op de droge stof. percentage van 4880 broden <=2,5 <=2,4 <=2,3 <=2,2 <=2,1 <=2,0 NaCl-gehalte op droge stof (%) Binnen de productgroep koek varieert het NaCl gehalte van (biologische koek) tot (biscuit). Het NaCl gehalte van kant-en-klaarmaaltijden uit de supermarkt varieert van (kindervoeding) tot (pizza) en van sauzen varieert het NaCl gehalte van (mayonaise) tot 4,8 (ketjap). Binnen vlees varieert het NaCl gehalte van (gehakt) tot 3,6 (vleeswaar). Van de productgroepen snacks en maaltijden fastfood zijn de hoeveelheid geanalyseerde producten beperkt. Van een aantal soorten product(groep)en is een inschatting gemaakt wat de hoeveelheid zout per portie is. Deze gegevens staan in tabel 3. Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 8

10 Tabel 3 Gehalte NaCl (gram per portie) voor een aantal product(groep)en Product n Gewicht 1 gram per portie NaCl NaCl gram per portie Chips en zoutjes Koek Sauzen Soep ,8 Brood Nasi/bami 49 5,2 Overige maaltijden ,7 Pasta ,0 Pizza ,4 Stamppot ,7 Stoommaaltijd ,6 1 Het gewicht is gebaseerd op standaard gewichten uit de eettabel 8 ; handje chips 10 gram, koek 10 gram, sauzen 20 of 25 gram, soep 250ml en een boterham 35 gram. 2 Voor chips zijn meerdere gewichten gebruikt voor de berekening, namelijk het standaard gewicht uit de eettabel voor een handje chips, 25 gram voor een mini verpakking, 45 gram voor een bioscoop verpakking en 100 gram voor een gemiddelde zak chips. 3 Deze resultaten per portie zijn een gemiddelde van de resultaten van de rapportages kant-en-klaarmaaltijden 1 9 en Voedingscentrum. Eettabel, 2007, 2 e druk. 9 VWA, nutritionele kwaliteit kant-en-klaarmaaltijden, VWA, nutritionele kwaliteit kant-enklaarmaaltijden (2), Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 9

11 4 Discussie en conclusie De resultaten in deze rapportage komen goed overeen met resultaten die de Consumentenbond presenteerde tijdens het symposium Opzouten in Volgens de Consumentenbond bevatten 2 sneetjes brood bijna 1 gram zout, een kop soep 2,75 gram zout en een pizza 4,8 gram zout. Ook concludeerde de Consumentenbond dat er binnen productgroepen grote verschillen in zoutgehalte zijn. Pizza s varieerden bijvoorbeeld van 2,9 tot 9,2 gram zout. Ook dit is een conclusie van de VWA, binnen productgroepen varieert het gehalte zout sterk en dus lijkt het mogelijk om de hoeveelheid zout te reduceren. De gemiddelde resultaten van productgroepen (brood, biscuit, roomboterkoek, tussendoortje, nasi/bami, pizza, stamppot, fritessaus, ketchup, mayonaise, satésaus, slasaus) zijn vergeleken met gegevens uit NEVO 11. De VWA resultaten zijn niet significant afwijkend ten opzichte van de NEVO gegevens over natrium in producten (p=0.51). In een rapport van de Voedingsraad uit worden de keukenzoutgehaltes gegeven voor onder andere brood (5 ), chips (1,65 ) en soep (0,88-2 ) en diepvriesmaaltijden (4 ). Deze gehaltes zijn gebaseerd op onderzoek uit de jaren 80. Met uitzondering van brood lijkt het keukenzoutgehalte van chips, soep en diepvriesmaaltijden ten opzichte van de jaren 80 te zijn toegenomen. Met name de resultaten uit de categorieën brood, soepen en kant-en-klaarmaaltijden uit deze rapportage zouden gebruikt kunnen worden voor een best in class benadering zoals de Europese High Level Group on Nutrition and Physical Activity voor ogen staat. In de toekomst zullen er door de industrie mogelijk alternatieve zouten gebruikt worden om de hoeveelheid natrium te reduceren, maar tegelijkertijd zal men het oorspronkelijke smaakprofiel willen behouden. Alternatieve zouten zijn kaliumchloride en ammoniumchloride. Dit betekent dat in de toekomst het chloridegehalte geen goede parameter meer is om de toegevoegde hoeveelheid NaCl te meten. In een door de VWA onlangs uitgevoerde vergelijking van het zoutgehalte in kant-en-klaarmaaltijden dat enerzijds gebaseerd was op de hoeveelheid chloride en anderzijds op het natriumgehalte werd echter geen significant verschil aangetoond (n=26, p=0.29). 11 NEVO, Nederlands Voedingsstoffenbestand, Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 10

12 5 Bijlage: natriumchloride gehalte () in levensmiddelen. Soort: brood n Gemiddelde Minimum Maximum Mediaan SD Bruinbrood ,7 Meergranenbrood 292 Melkbrood 263 1,8 Roggebrood 46 2,1 Roggetarwebrood 9 1,8 Roomboterbrood 14 1,6 Tarweroggebrood 30 1,6 Volkorenbrood ,2 Witbrood ,2 Totaal ,7 Soort: koek n Gemiddelde Minimum Maximum Mediaan SD Biologische koek Biscuit 25 Chocolade koek 27 0,8 Kinderkoek 5 0,7 Overige koek 26 0,8 Roomboterkoek 33 Tussendoortje 9 0,7 Totaal 127 Soort: maaltijden n Gemiddelde Minimum Maximum Mediaan SD Kindervoeding 5 Nasi/bami 235 2,2 Overig 186 2,1 0,8 Pasta 192 Pizza 107 4,8 Stamppot 150 5,0 0,8 Stoommaaltijd 25 0,8 Totaal 900 5,0 Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 11

13 Soort: saus n Gemiddelde Minimum Maximum Mediaan SD Fritessaus 7 Italiaanse saus 23 2,0 Ketchup 10 2,2 3,0 2,4 0,7 Ketjap 3 4,8 2,0 8,2 4,1 3,2 Mayonaise 16 Oosterse saus 8 2,9 8,2 3,1 Satésaus 5 1,6 Slasaus-dressing 17 2,4 1,8 Snacksaus 27 3,1 Totaal 116 8,2 Soort: vlees n Gemiddelde Minimum Maximum Mediaan SD Bereid vlees 173 2,6 Gehakt 6 Product met x% vlees 5 0,7 1,8 Vlees- en vleesproducten 13 Vlees in blik 8 Vleeswaar # 2 3,6 2,7 4,6 - - Totaal 207 4,6 # Bij vleeswaar ging het om een monster runderrookvlees licht drooggezouten, en een gebraden gehakt. Zout (NaCl) gehalte van diverse levensmiddelen op de Nederlandse markt ( ) 12

Nutritionele kwaliteit kant-en-klaarmaaltijden (2)

Nutritionele kwaliteit kant-en-klaarmaaltijden (2) Nutritionele kwaliteit kant-en-klaarmaaltijden (2) Voedsel en Waren Autoriteit Thema Voeding & Gezondheid Augustus 2007 Samenvatting In 2006 heeft de VWA een rapport gepubliceerd over de nutritionele kwaliteit

Nadere informatie

Z O U T : TOP? ZOUT : STOP!

Z O U T : TOP? ZOUT : STOP! ZOUT : STOP! ZOUT : TOP? Zout, wat is dat nu eigenlijk? In feite is het zout dat we in onze voeding gebruiken natriumchloride of NaCl. Het element dat in deze formule voor problemen zorgt, is het natrium.

Nadere informatie

Minder zout in uw voeding

Minder zout in uw voeding Minder zout in uw voeding Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2011 pavo 0922 Inleiding U heeft het advies gekregen om minder zout in uw voeding te gaan gebruiken. In deze folder leggen we uit waarom en hoe

Nadere informatie

De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten. Datum 7 oktober 2013

De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten. Datum 7 oktober 2013 De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten Datum 7 oktober 2013 De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten 27 februari 2013 Inhoud Samenvatting...

Nadere informatie

Spreekbeurt over ZOUT

Spreekbeurt over ZOUT Wat is zout? Zout zit in bijna alle voedingsmiddelen die we eten. Zelfs in die producten waarin je het helemaal niet verwacht, zoals zoete koeken en zoete drop. Zout geeft smaak aan het eten. En het zorgt

Nadere informatie

Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015. NVB Wageningen

Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015. NVB Wageningen Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015 NVB Wageningen NVB Postbus 360 6700 AJ WAGENINGEN Referentie: KC-21417-ZsPr/JeSa/361010 Wageningen, 26 mei 2015 Rapport betreffende Zesde Landelijke

Nadere informatie

Een hoge bloeddruk. Even voorstellen. WS Een hoge bloeddruk, de ongezouten feiten 5 en 13 november 2014. RCH Sandwich 2014 1. De ongezouten feiten

Een hoge bloeddruk. Even voorstellen. WS Een hoge bloeddruk, de ongezouten feiten 5 en 13 november 2014. RCH Sandwich 2014 1. De ongezouten feiten Een hoge bloeddruk De ongezouten feiten Even voorstellen Maaike Boogers Diëtiste Leonie Tromp Huisarts Tilburg Kaderarts Hart-, en Vaatziekten 2 1 Onze patiënt Leeftijd; 48 jaar BMI 44 (1.80 m, 142.5 kg)

Nadere informatie

Natriumbeperkt dieet Radboud universitair medisch centrum

Natriumbeperkt dieet Radboud universitair medisch centrum Natriumbeperkt dieet U heeft het advies gekregen om een natriumbeperkt dieet te volgen. Deze brochure geeft u nadere informatie en voedingsadviezen. Heeft u na het lezen van deze tekst nog vragen dan

Nadere informatie

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf De Schijf van Vijf in het kort Om fit en gezond te leven is het belangrijk om gezond te eten. Gezond eten is samen met voldoende bewegen dé basis voor een

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 532 Voedingsbeleid Nr. 95 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Van Richtlijnen Goede Voeding naar de Schijf van Vijf en diëtistenpraktijk Andrea Werkman

Van Richtlijnen Goede Voeding naar de Schijf van Vijf en diëtistenpraktijk Andrea Werkman Van Richtlijnen Goede Voeding naar de Schijf van Vijf en diëtistenpraktijk Andrea Werkman Logischer voor diëtist? Is het logischer geworden door uit te gaan van voedingsmiddelen? De aandacht voor voedingsmiddelen

Nadere informatie

Cardiologie / Diëtetiek. Vocht- en zoutgebruik bij hartfalen

Cardiologie / Diëtetiek. Vocht- en zoutgebruik bij hartfalen Afdeling: Onderwerp: Cardiologie / Diëtetiek Vocht- en zoutgebruik bij hartfalen Inleiding Voor u ligt een brochure, bedoeld voor patiënten met hartfalen, over vocht- en zoutgebruik. In deze brochure wordt

Nadere informatie

Kaliumverrijkt voedingsadvies

Kaliumverrijkt voedingsadvies Kaliumverrijkt voedingsadvies Wat doet kalium in het lichaam? Kalium heeft een belangrijke rol bij de bloeddruk en het doorgeven van prikkels naar het zenuwstelsel. Het zorgt tevens voor het samentrekken

Nadere informatie

Voeding. Wat kunt u gemakkelijk doen of laten?

Voeding. Wat kunt u gemakkelijk doen of laten? Voeding Alle voedingsmiddelen bevatten ijzer. Daardoor is het bijna onmogelijk om een ijzervrij dieet te volgen. Als u een jaar lang een zeer streng ijzer-arm dieet zou volgen, dan komt dat overeen met

Nadere informatie

Dieet bij chronische nierinsufficiëntie

Dieet bij chronische nierinsufficiëntie Dieet bij chronische nierinsufficiëntie Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : O (0223) 69 69 16 O (0223) 69 69 27 O (0223) 69 62 81 O (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. De nieren in optimale

Nadere informatie

Voeding bij ziekte en herstel

Voeding bij ziekte en herstel Diëtetiek Voeding bij ziekte en herstel i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Inleiding Als u ziek bent, is de kans groot dat u gewicht verliest. Dat komt doordat het lichaam meer energie en voedingsstoffen

Nadere informatie

Kaliumbeperkt dieet Radboud universitair medisch centrum

Kaliumbeperkt dieet Radboud universitair medisch centrum Kaliumbeperkt dieet U heeft het advies gekregen om een kaliumbeperkt dieet te volgen. Deze brochure geeft u algemene informatie en voedingsadviezen over een kaliumbeperkt dieet. Heeft u na het lezen van

Nadere informatie

Opzouten met Acrylamide. NVWA, onderzoek voeding en contaminanten

Opzouten met Acrylamide. NVWA, onderzoek voeding en contaminanten Opzouten met Acrylamide NVWA, onderzoek voeding en contaminanten Inleiding; NVWA, Project zoutreductie in levensmiddelen op de Nederlandse markt. Project reductie acrylamide in levensmiddelen. 3 Bekend

Nadere informatie

FNLI. Rapportage Actieplan Zout in Levensmiddelen Fase 1

FNLI. Rapportage Actieplan Zout in Levensmiddelen Fase 1 FNLI Rapportage Actieplan Zout in Levensmiddelen Fase 1 datum Rijswijk, 11 augustus 2010 Inhoudsopgave Inhoud FNLI... 1 RAPPORTAGE ACTIEPLAN ZOUT IN LEVENSMIDDELEN FASE I... 1 1.1. INLEIDING... 3 1.2.

Nadere informatie

Monitoring van het gehalte aan keukenzout in diverse levensmiddelen 2013. Datum 15 mei 2014

Monitoring van het gehalte aan keukenzout in diverse levensmiddelen 2013. Datum 15 mei 2014 Monitoring van het gehalte aan keukenzout in diverse levensmiddelen 2013 Datum 15 mei 2014 Inhoud Samenvatting... 5 Inleiding... 7 Doel...10 Werkwijze...11 Resultaten en discussie...12 Conclusies...19

Nadere informatie

Lekker eten met minder zout

Lekker eten met minder zout Lekker eten met minder zout Inleiding In deze brochure vindt u informatie over hoe u het zoutgehalte in uw voeding kunt verminderen en toch lekker kunt blijven eten. Gemiddeld krijgen we per dag 9 gram

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Voedingsmiddenenbedrijven hebben verschillende manieren om consumenten erop te attenderen dat bepaalde producten goed zouden zijn voor de gezondheid. Sinds enkele jaren worden daar in Nederland

Nadere informatie

www.voedingscentrum.nl Veranderingen in indelingscriteria 1/10

www.voedingscentrum.nl Veranderingen in indelingscriteria 1/10 BIJLAGE 2: Vergelijking criteria RV 2009 versus RV 2011 Voor de voetnoten bij criteria RV 2011 zie RV zelf. Richtlijnen voedselkeuze 2009 hoofdgroep subgroep a/b b/c BASIS PRODUCTGROEPEN Groente* Alle

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 april 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 april 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Welkom bij Forte kinderopvang

Welkom bij Forte kinderopvang Welkom bij Forte kinderopvang Gezonde voeding van 0-12 jaar Voedingsbureau PUUR! Donderdag 5 maart 2015 Inhoud 1. Belang gezonde voeding 2. Duurzaam & puur 3. Interactief informeren 4. Vragen 1. Belang

Nadere informatie

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Eiwitbeperkt dieet Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Natriumbeperkt à 2400 mg natrium per dag (6 gram zout) Over een eiwitbeperkt dieet U heeft het advies gekregen een eiwitbeperkt

Nadere informatie

Een operatie? Let op uw voeding!

Een operatie? Let op uw voeding! Een operatie? Let op uw voeding! Belangrijk Om een operatie en uw herstel zo goed mogelijk te laten verlopen is het belangrijk dat u lichamelijk in een zo goed mogelijke conditie bent. Een goede voedingstoestand

Nadere informatie

85% van de Nederlandse bevolking krijgt meer zout binnen dan de maximum hoeveelheid van 6 gram per dag die de Gezondheidsraad aanbeveelt.

85% van de Nederlandse bevolking krijgt meer zout binnen dan de maximum hoeveelheid van 6 gram per dag die de Gezondheidsraad aanbeveelt. Factsheet Nieren en nierschade deel 9 Hoog zoutgebruik in Nederland Nieren en zout Het hoge zoutgebruik in Nederland zorgt voor sterfte door hart- en vaatziekten en nierfalen. Zo n 85% van de bevolking

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres: Postbus 20350, 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag T 070 340 79 11 Postbus 20350

Nadere informatie

gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen

gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 793 Preventief gezondheidsbeleid Nr. 162 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca Effectmeting

Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca Effectmeting Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca Effectmeting Voedsel en Waren Autoriteit, Projectnummer: ZD05K101 September 2005 1 Samenvatting Eén van de beleidsdoelstellingen van de minister van

Nadere informatie

Etikettering van zoethoutbevattende levensmiddelen

Etikettering van zoethoutbevattende levensmiddelen Etikettering van zoethoutbevattende levensmiddelen Factsheet Voedsel en Waren Autoriteit Augustus 2008 Projectnummer: ZD07 1227 Warenklachtenlijn VWA: (0800) 0488 E-mail: info@vwa.nl Internet: www.vwa.nl

Nadere informatie

MEMO: Inname van vitamine K door kinderen en volwassenen in Nederland. Resultaten van VCP 2007-2010

MEMO: Inname van vitamine K door kinderen en volwassenen in Nederland. Resultaten van VCP 2007-2010 MEMO: Inname van vitamine K door kinderen en volwassenen in Nederland Resultaten van VCP 2007-2010 Colofon RIVM 2016/versie 2, augustus 2016 Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde

Nadere informatie

Basisvoedingsmiddelen

Basisvoedingsmiddelen Basisvoedingsmiddelen Hoofdgroep Subgroep Definitie A/voorkeur B/middenweg /bij uitzondering Groente en fruit Alle groente en fruit ook die waarbij het totale eetbare gedeelte van het uitgangsproduct nog

Nadere informatie

Minder kalium in uw voeding Bij nierschade

Minder kalium in uw voeding Bij nierschade Minder kalium in uw voeding Bij nierschade Albert Schweitzer ziekenhuis Mei 2013 Pavo 1071 Inleiding U heeft van uw specialist het advies gekregen om minder kalium in uw voeding te gaan gebruiken, omdat

Nadere informatie

Natrium en verzadigd vet in beeld Veranderingen in samenstelling van voedingsmiddelen in 2012. RIVM briefrapport 350022002/2013 E.H.M. Temme et al.

Natrium en verzadigd vet in beeld Veranderingen in samenstelling van voedingsmiddelen in 2012. RIVM briefrapport 350022002/2013 E.H.M. Temme et al. Natrium en verzadigd vet in beeld Veranderingen in samenstelling van voedingsmiddelen in 2012 RIVM briefrapport 350022002/2013 E.H.M. Temme et al. NATRIUM EN VERZADIGD VET IN BEELD Veranderingen in de

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over Kalium De commissie heeft op het achtergronddocument over kalium reacties ontvangen van de Federatie Nederlandse

Nadere informatie

Voedingsclaims en voorwaarden voor gebruik

Voedingsclaims en voorwaarden voor gebruik Voedingsclaims en voorwaarden voor gebruik Lage energetische waarde Uw product bevat maximaal 40 kcal (170 kj) per 100 gram. Verlaagde energetische waarde De hoeveelheid energie per 100 gram is met minimaal

Nadere informatie

Een mespuntje minder

Een mespuntje minder Een mespuntje minder VOEDING EN GEZONDHEID We eten te veel zout dat is slecht voor hart- en bloedvaten maar eigenlijk is er geen ontkomen aan. Tachtig procent komt uit gekochte levens middelen. Die kunnen

Nadere informatie

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN.

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. GEZONDHEID INFOBLAD DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. BRON: VIGeZ, 2011. De actieve voedingsdriehoek. De actieve voedingsdriehoek geeft je een idee

Nadere informatie

Voedingsadvies bij galklachten

Voedingsadvies bij galklachten Afdeling: Onderwerp: Diëtetiek 1 Wat is gal? De lever maakt galvloeistof aan, die nodig is bij de vertering van vetten. Deze galvloeistof wordt opgeslagen in de galblaas. Zodra er vet voedsel in de darm

Nadere informatie

Risico op ondervoeding tijdens opname

Risico op ondervoeding tijdens opname Risico op ondervoeding tijdens opname Ondervoeding door ziekte, een behandeling of een operatie is in het ziekenhuis een veelvoorkomend probleem. Ongeveer één op de drie patiënten heeft een risico op

Nadere informatie

Trainen is 1 ding VOEDING EN SPORT. 2 november 2013 Carmen Lecluyse. Voeding en sport - Carmen Lecluyse. maar er komt meer bij kijken

Trainen is 1 ding VOEDING EN SPORT. 2 november 2013 Carmen Lecluyse. Voeding en sport - Carmen Lecluyse. maar er komt meer bij kijken 2 Trainen is 1 ding VOEDING EN SPORT 2 november 2013 Carmen Lecluyse 3 4 maar er komt meer bij kijken 1 5 6 Inhoud Actieve voedingsdriehoek (1) 7 8 1. Actieve voedingsdriehoek 2. Aanbevelingen 3. Praktische

Nadere informatie

Manifest Essentiële vetten voor kinderen

Manifest Essentiële vetten voor kinderen Manifest Essentiële vetten voor kinderen BF2532 Blue Band Manifest Brochure.indd 1 29-06-2010 11:16:39 Inhoudsopgave Artsen Jeugdgezondheidszorg Nederland... 4 Diëtisten Coöperatie Nederland en Nederlandse

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit Geef kanker minder kans eet volop groente en fruit Iedereen heeft zo zijn eetgewoonten. De één eet wat meer dan de ander. De één lust graag dit, de ander dat. Vaste eetgewoonten zijn er steeds minder.

Nadere informatie

MEMO. Bijdrage van voedingsmiddelengroepen aan de inneming van mono- en disachariden en energie. Resultaten van VCP 2007-2010.

MEMO. Bijdrage van voedingsmiddelengroepen aan de inneming van mono- en disachariden en energie. Resultaten van VCP 2007-2010. MEMO Bijdrage van voedingsmiddelengroepen aan de inneming van mono- en disachariden en energie Resultaten van VCP 2007-2010 Pagina 1 van 19 Colofon RIVM 2013 Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen

Nadere informatie

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding H.40025.0416 Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding Inleiding Een gezond voedingspatroon is voor iedereen van belang. Gezonde voeding levert de energie en de voedingsstoffen die uw lichaam

Nadere informatie

HOU ZELF DE REGIE OVER UW DIEET praktische informatie over de dieetrichtlijnen. Liesbeth van Buren 03-11-2012

HOU ZELF DE REGIE OVER UW DIEET praktische informatie over de dieetrichtlijnen. Liesbeth van Buren 03-11-2012 HOU ZELF DE REGIE OVER UW DIEET praktische informatie over de dieetrichtlijnen Liesbeth van Buren 03-11-2012 koken smaakverandering Moeilijk supermarkt fosfaatbinders DIEET diëtist drinken uit eten gewicht

Nadere informatie

5.8 Mineralen en sporenelementen

5.8 Mineralen en sporenelementen 5.8 Mineralen en sporenelementen Mineralen en sporenelementen zijn anorganische stoffen die het lichaam zelf niet kan maken, maar die het wel nodig heeft. Anorganische stoffen zijn stoffen die voorkomen

Nadere informatie

Adviezen om ondervoeding tijdens ziekte te voorkomen

Adviezen om ondervoeding tijdens ziekte te voorkomen Adviezen om ondervoeding tijdens ziekte te voorkomen Uw kind loopt het risico op ondervoeding. In deze folder geven wij hierover uitleg. U krijgt adviezen en tips over hoe u uw kind kunt helpen om in goede

Nadere informatie

Wat kunt u doen bij ondervoeding?

Wat kunt u doen bij ondervoeding? Wat kunt u doen bij ondervoeding? Adviezen voor een energie- en eiwitrijke voeding Bronvermelding Deze folder is gemaakt door de afdeling diëtetiek van het UMC Utrecht: Wat kunt u doen bij ondervoeding?,

Nadere informatie

Handhaving voedingsclaims 2009

Handhaving voedingsclaims 2009 Handhaving voedingsclaims 2009 Factsheet Voedsel en Waren Autoriteit Warenklachtenlijn VWA: (0800) 0488 E-mail : info@vwa.nl Internet : www.vwa.nl SAMENVATTING Op 1 juli 2007 is Verordening (EG) Nr. 1924/2006

Nadere informatie

Voedingsadviezen. 2.1. Samenstelling van de voeding. 6-7 sneetjes. 20-25 g. 4-5 aardappelen/ opscheplepels

Voedingsadviezen. 2.1. Samenstelling van de voeding. 6-7 sneetjes. 20-25 g. 4-5 aardappelen/ opscheplepels Hoofdstuk 2 Voedingsadviezen voor mensen met diabetes mellitus 2.1. Samenstelling van de voeding Dieetadviezen bij diabetes mellitus zijn niet anders dan adviezen voor een goede voeding. De basis van een

Nadere informatie

Voeding en sport. 31 oktober 2012 RedFed - Carmen Lecluyse

Voeding en sport. 31 oktober 2012 RedFed - Carmen Lecluyse Voeding en sport 31 oktober 2012 RedFed - Carmen Lecluyse Inhoud 1. Actieve voedingsdriehoek 2. Aanbevelingen 3. Praktische tips 4. Energiebehoefte 5. Etiket lezen 6. Reclame 7. Fabels en feiten Voeding

Nadere informatie

Postprandiale hypotensie

Postprandiale hypotensie Diëtetiek Geriatrie Postprandiale hypotensie i Patiënteninformatie Lage bloeddruk na het eten Slingeland Ziekenhuis Algemeen Postprandiale hypotensie betekent een lage bloeddruk na het eten. Als de bloeddruk

Nadere informatie

Zoutconsumptie van kinderen en volwassenen in Nederland Resultaten uit de Voedselconsumptiepeiling 2007-2010

Zoutconsumptie van kinderen en volwassenen in Nederland Resultaten uit de Voedselconsumptiepeiling 2007-2010 Zoutconsumptie van kinderen en volwassenen in Nederland Resultaten uit de Voedselconsumptiepeiling 2007-2010 RIVM rapport 350050007/2012 C.T.M. van Rossum E.J.M. Buurma-Rethans H.P Fransen J. Verkaik-Kloosterman

Nadere informatie

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap 2 Bij de Glucose Tolerantie Test was uw bloedsuiker (ook wel bloedglucose genoemd) te hoog. Daarom ontvangt u deze informatie. Wat is glucose?

Nadere informatie

Genieten. van lekker eten

Genieten. van lekker eten Genieten van lekker eten Food Connect Passie voor eten Een maaltijd die met liefde is gekookt, dat is elke dag weer een cadeautje. Aan onze maaltijden proef je dat ze met aandacht zijn bereid. We kiezen

Nadere informatie

Fosfaat Informatie voor patiënten met nierschade

Fosfaat Informatie voor patiënten met nierschade Fosfaat Informatie voor patiënten met nierschade Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2014 pavo 0999 Inleiding De termen fosfaat en fosfor worden vaak door elkaar gebruikt. We spreken van fosfor als het in

Nadere informatie

Wat doet kalium in het lichaam?

Wat doet kalium in het lichaam? Kaliumbeperkt dieet U heeft het advies gekregen om een kaliumbeperkt dieet te volgen. Deze folder geeft informatie en voedingsadviezen over het beperken van de hoeveelheid kalium in uw voeding. Het is

Nadere informatie

Gewichtstoename bij behandeling van kanker

Gewichtstoename bij behandeling van kanker Gewichtstoename bij behandeling van kanker Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 Pavo 0915 Inleiding U bent tijdens uw behandelingen tegen kanker ongewenst in gewicht aangekomen. In deze folder leggen

Nadere informatie

Akkoord. Verbetering Productsamenstelling

Akkoord. Verbetering Productsamenstelling Akkoord Verbetering Productsamenstelling zout, verzadigd vet, suiker (calorieën) Gezondere producten 1 kiezen kan en moet makkelijker worden voor consumenten. Een gezond voedingspatroon is belangrijk voor

Nadere informatie

Kaliumbeperkte voeding

Kaliumbeperkte voeding Afdeling: Onderwerp: Diëtetiek 1 Wat is kalium? Kalium is een belangrijk mineraal en komt van nature in bijna alle voedingsmiddelen voor. Kalium is nodig voor de geleiding van zenuwprikkels, de spiercontractie

Nadere informatie

Bijlage 1. Dit rapport is vertrouwelijk en wordt te zijner tijd gepubliceerd. Pagina 1 van 10

Bijlage 1. Dit rapport is vertrouwelijk en wordt te zijner tijd gepubliceerd. Pagina 1 van 10 Bijlage 1. Wilson-van den Hooven EC, Verkaik-Kloosterman J, Ocké MC. Salt intake in Dutch young children and its association with overweight. Draft paper, RIVM, 29 December 2008. Dit rapport is vertrouwelijk

Nadere informatie

voedingsvezel verrijkt dieet

voedingsvezel verrijkt dieet voedingsvezel verrijkt dieet inhoudsopgave Waarom deze brochure Wat zijn voedingsvezels? Algemene adviezen Wat zijn vezelrijke voedingsmiddelen? Hoeveel voedingsvezel is per dag nodig? Vochtadvies Werken

Nadere informatie

Pag. Inleiding 1 Visie 1

Pag. Inleiding 1 Visie 1 Inhoudsopgave Pag. Inleiding 1 Visie 1 1. Het voedingsaanbod 2 1.1 Zuigelingen/flesvoeding 2 1.2 Broodmaaltijd 2 1.3 Broodbeleg 2 1.4 Drinken en keuze dranken 3 1.5 Fruit en groente 3 1.6 Overige tussendoortjes

Nadere informatie

Concrete resultaten en doelstellingen op het gebied van zoutverlaging

Concrete resultaten en doelstellingen op het gebied van zoutverlaging Concrete resultaten en doelstellingen op het gebied van zoutverlaging Branches De AKSV heeft in 2008 een plan van aanpak opgesteld. In juni/juli 2009 is een monitoringsonderzoek gehouden. Besloten is toen

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

Waar u op moet letten

Waar u op moet letten voedseldagboek datum van invullen naam diëtist OLVG patiëntensticker Voor de behandeling van uw kind is het belangrijk om te weten wat uw kind eet en drinkt. Wij vragen u om 3 dagen (2 weekdagen en 1 weekenddag)

Nadere informatie

De interne werking van de collegekeuken. Een evenwichtig aanbod om gevarieerd te eten

De interne werking van de collegekeuken. Een evenwichtig aanbod om gevarieerd te eten De interne werking van de collegekeuken onder het motto Een evenwichtig aanbod om gevarieerd te eten De De interne keuken - voorstelling - van van een een dag dag De De interne interne keuken keuken -

Nadere informatie

32271(3) Eetverslag open versie

32271(3) Eetverslag open versie 32271(3) Eetverslag open versie Door dit eetverslag in te vullen kan de diëtist o.a.: - inzicht krijgen in de soort en hoeveelheid voeding die gebruikt wordt, bijvoorbeeld van belang bij voedselallergie/-intolerantie

Nadere informatie

Gezonde basisvoeding met de Schijf van Vijf Factsheet

Gezonde basisvoeding met de Schijf van Vijf Factsheet Voedingscentrum De erkende autoriteit op het gebied van gezond, veilig en duurzaam eten Gezonde basisvoeding met de Schijf van Vijf Factsheet De Schijf van Vijf is het voorlichtingsmodel dat het Voedingscentrum

Nadere informatie

De criteria voor het 2x2 icoon kunnen als volgt worden samengevat:

De criteria voor het 2x2 icoon kunnen als volgt worden samengevat: Criteria Aantal pagina s 5 Onderwerp Bijlage II, Criteria 2x2 icoon September 2010 Criteria groenten- en fruit 2x2 icoon Binnen de voedingsrichtlijnen hebben groenten en fruit een belangrijke rol. Het

Nadere informatie

De voedingsmiddelendriehoek.

De voedingsmiddelendriehoek. Hoofdstuk 8 De voedingsmiddelendriehoek. 1. De voedingsdriehoek invullen. 2. De drie maaltijden per dag opnoemen. 3. Zeggen wanneer we best drinken en hoeveel liter we drinken. 4. Tips opnoemen om gezond

Nadere informatie

Voedingsvezelverrijkt dieet

Voedingsvezelverrijkt dieet Voedingsvezelverrijkt dieet Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. Waarom deze brochure?...3 Wat zijn

Nadere informatie

Voedingsadvies bij ijzertekort

Voedingsadvies bij ijzertekort Voedingsadvies bij ijzertekort Wat doet ijzer in het lichaam IJzer is een bestanddeel van het bloed. Het zit in de kleurstof van de rode bloedlichaampjes, het hemoglobine. Dit hemoglobine neemt de zuurstof

Nadere informatie

VOEDING BIJ ZWANGERSCHAPSDIABETES

VOEDING BIJ ZWANGERSCHAPSDIABETES Diabetes DIABETES VOEDING BIJ ZWANGERSCHAPSDIABETES Diabetes is een aandoening waarbij er problemen zijn met het op peil houden van het bloedglucose. Glucose is afkomstig van koolhydraten uit de voeding

Nadere informatie

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers INHOUD 13 17 1.1 Inleiding 17 1.2 Definitie van vet 18 1.2.1 Structuur van vet 18 1.2.2 Vetzuurgroepen 19 1.2.3 Oorsprong van vet 23 1.3 Aanwezigheid van vet in levensmiddelen 24 1.3.1 Onverzadigde vetzuren

Nadere informatie

1 Zout en je gezondheid... 7. 2 Voedingsadviezen voor zout... 11. 3 Hoe krijg je te veel zout binnen?... 14

1 Zout en je gezondheid... 7. 2 Voedingsadviezen voor zout... 11. 3 Hoe krijg je te veel zout binnen?... 14 Inhoudsopgave Inleiding... 5 1 Zout en je gezondheid... 7 2 Voedingsadviezen voor zout... 11 3 Hoe krijg je te veel zout binnen?... 14 4 Gezond eten met de Schijf van Vijf... 19 5 Hoe lees je het etiket?...

Nadere informatie

Voedingskundige criteria reclame voor voedingsmiddelen gericht op kinderen - Reclame Code voor Voedingsmiddelen 2015

Voedingskundige criteria reclame voor voedingsmiddelen gericht op kinderen - Reclame Code voor Voedingsmiddelen 2015 Categorie 1: Plantaardige en Dierlijke oliën en vetten, incl. smeer-en bereidingsvetten alsmede sauzen die op emulsies zijn gebaseerd 1. Subcategorie A: plantaardige en dierlijke oliën en vetten en smeer-

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Diëtetiek. Jodiumbeperkt dieet

Diëtetiek. Jodiumbeperkt dieet Diëtetiek Jodiumbeperkt dieet Diëtetiek Inleiding U wordt (binnenkort) opgenomen voor een behandeling met radioactief jodium. Ter voorbereiding op uw ziekenhuisopname moet u een aantal dagen een jodiumbeperkt

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 5 Inleiding. 85 Energie in balans met de Schijf van Vijf. 7 Gezond eten met de Schijf van Vijf

Inhoudsopgave. 5 Inleiding. 85 Energie in balans met de Schijf van Vijf. 7 Gezond eten met de Schijf van Vijf Inleiding Iedereen weet dat gezond eten goed voor je is. Je voelt je daardoor beter. Daarnaast is het ook belangrijk om een gezond gewicht te krijgen of te houden. Om gezond te kunnen eten, moet je wel

Nadere informatie

Diëtetiek Eiwitbeperkt dieet

Diëtetiek Eiwitbeperkt dieet Diëtetiek Eiwitbeperkt dieet Afdeling diëtetiek, telefoonnummer: 0344 674285 K. van Galen D. Jansen A. Kalisvaart R. van Nuland I.Oosterhof R. Weterings Eiwit Eiwitten zijn voedingsstoffen die we dagelijks

Nadere informatie

standaard gebruikers Voedingsmiddel gemiddelde afwijking aantal [%] Overigen 112 92 4952 83 td ochtend 0 4 6 0 td middag 1 7 49 1 td avond 1 11 63 1

standaard gebruikers Voedingsmiddel gemiddelde afwijking aantal [%] Overigen 112 92 4952 83 td ochtend 0 4 6 0 td middag 1 7 49 1 td avond 1 11 63 1 Tabel 24 Dagelijkse consumptie van groepen voedingsmiddelen door diverse bevolkingsgroepen naar tussendoorgebruik (berekening bij gebruikers van tussendoortjes) Project : Basis rapportage VCP (SAS) Weergave:

Nadere informatie

Diewertje Sluik, Edith Feskens

Diewertje Sluik, Edith Feskens Nutriëntendichtheid van basisvoedingsmiddelen Diewertje Sluik, Edith Feskens NZO Symposium, 21 November 2013 Inhoud Kwaliteit van voeding meten: dieetscores/indexen Nutrient profiling Nutriëntendichtheid

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Koolhydraten en koolhydraten tellen

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Koolhydraten en koolhydraten tellen Koolhydraten en koolhydraten tellen KOOLHYDRATEN EN KOOLHYDRATEN TELLEN WAT ZIJN KOOLHYDRATEN? Koolhydraten is de verzamelnaam voor suikers en zetmeel. Ze zijn opgebouwd uit één of meerdere suikermoleculen,

Nadere informatie

Natriumbeperkte voeding

Natriumbeperkte voeding Natriumbeperkte voeding Diëtetiek Beter voor elkaar 2 Wanneer is een natriumbeperkte voeding nodig? Natrium is een mineraal dat zowel in het lichaam als in voeding voorkomt. Het is onder andere een bestanddeel

Nadere informatie

Grafiek 1: Aanbeveling versus huidige inname. Gemiddelde aanbeveling per dag (ADH) voor volwassenen (19-59 jaar) 2 (uitgedrukt als 100 %)

Grafiek 1: Aanbeveling versus huidige inname. Gemiddelde aanbeveling per dag (ADH) voor volwassenen (19-59 jaar) 2 (uitgedrukt als 100 %) 1 2 Grafiek 1: Aanbeveling versus huidige inname 3 g groenten 2 stukken (of 25 g) fruit minstens 5 sneetjes (of 175 g) bruin brood of volkorenbrood 141 g of 47 % van de ADH (214 g incl. soepen en sappen)

Nadere informatie

Eiwitbeperkt dieet Radboud universitair medisch centrum Radboud universitair medisch centrum

Eiwitbeperkt dieet Radboud universitair medisch centrum Radboud universitair medisch centrum Eiwitbeperkt dieet U heeft het advies gekregen om een eiwitbeperkt dieet te volgen. Deze brochure geeft u algemene informatie en voedingsadviezen over een eiwitbeperkt dieet. Heeft u na het lezen van

Nadere informatie

Richtlijnen Assortimentskeuze De 1 e Fase op weg naar de gezonde kantine

Richtlijnen Assortimentskeuze De 1 e Fase op weg naar de gezonde kantine Richtlijnen Assortimentskeuze De 1 e Fase op weg naar de gezonde kantine Voorlopig achtergrond document tbv Criteria Brons voor de sportkantine februari 2014 Achtergrond Er zijn veel locaties die voedingsmiddelen

Nadere informatie

Bijdrage (%) van maaltijden aan de consumptie van groepen

Bijdrage (%) van maaltijden aan de consumptie van groepen Tabel 25 Bijdrage (%) van maaltijden aan de consumptie van groepen voedingsmiddelen Project : Basis rapportage VCP (SAS) Weergave: Gewogen, vast aantal van 2 dagen, naar gebruik van consumptietypering

Nadere informatie

Afdeling diëtetiek Richtlijnen kaliumbeperkt dieet

Afdeling diëtetiek Richtlijnen kaliumbeperkt dieet Afdeling diëtetiek Richtlijnen kaliumbeperkt dieet Telefoonnummer: 0344 674285 Kalium Kalium is een mineraal dat in vrijwel alle voedingsmiddelen voorkomt. Kalium is nodig voor de geleiding van zenuwprikkels.

Nadere informatie

Energie- en eiwitverrijkte voeding voor kinderen. Adviezen om ondervoeding tijdens ziekte te voorkomen

Energie- en eiwitverrijkte voeding voor kinderen. Adviezen om ondervoeding tijdens ziekte te voorkomen Energie- en eiwitverrijkte voeding voor kinderen Adviezen om ondervoeding tijdens ziekte te voorkomen Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223)

Nadere informatie

Dieetadvies bij jicht

Dieetadvies bij jicht VOEDING & DIEET Dieetadvies bij jicht ADVIES Dieetadvies bij jicht Jicht ontstaat als urinezuur in het lichaam wordt opgehoopt, vooral in de gewrichten. De behandeling die u krijgt, heeft tot doel de hoeveelheid

Nadere informatie

Zwemmen. Algemene principes gezonde voeding. Voeding aangepast aan de sport. Sportspecifieke kenmerken. Algemene principes voeding 09-03-2014

Zwemmen. Algemene principes gezonde voeding. Voeding aangepast aan de sport. Sportspecifieke kenmerken. Algemene principes voeding 09-03-2014 09-03-2014 GEZONDE EN AANGEPASTE VOEDING VOOR ZWEMMERS Zwemmen Realiteit Intensieve trainingen Jongeren in volle ontwikkeling! Tegenstrijdige voedingsadviezen? 8/3/2014 Kelly Van Meerbeeck, diëtiste kellyvanmeerbeeck@telenet.be

Nadere informatie

Masters in Taste & Functionality

Masters in Taste & Functionality Rotterdam, 29 April 2015 Historie Snick EuroIngredients Founding by Philippe Snick Brugge Relocation to Nijverheidsstraat Brugge Relocation to industrial area in Beernem Acquisition TEFCO ( 1979) by Acomo

Nadere informatie