Drie patiënten met Legionella-pneumonie, in verband gebracht met een sauna, een koeltoren en een caravan in Nederland

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Drie patiënten met Legionella-pneumonie, in verband gebracht met een sauna, een koeltoren en een caravan in Nederland"

Transcriptie

1 klinische lessen Drie patiënten met Legionella-pneumonie, in verband gebracht met een sauna, een koeltoren en een caravan in Nederland M.A.Bencini, E.P.F.IJzerman, J.P.Bruin en J.W.den Boer Zie ook het artikel op bl Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland, Haarlem. Hr.M.A.Bencini, arts-onderzoeker; hr.e.p.f.ijzerman, arts-microbioloog; hr.j.p.bruin, hoofdanalist. GGD Kennemerland, Westergracht 72, 2000 GM Haarlem. Hr.J.W.den Boer, arts-epidemioloog. Correspondentieadres: hr.j.w.den Boer Dames en Heren, Van alle pneumonieën die in de open bevolking worden opgelopen, wordt 8-13% door Legionella-bacteriën veroorzaakt 1 2 en hiervan weer circa 90% door Legionella pneumophila. 3 4 In Nederland worden sinds 1999 jaarlijks gemiddeld 200 patiënten bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg gemeld. Legionella-bacteriën komen van nature voor in oppervlaktewater, maar ook in door mensen vervaardigde systemen en installaties die water bevatten. De bacterie groeit bij temperaturen van C. 5 Transmissie naar mensen vindt plaats door inhalatie van besmette aërosolen of door aspiratie van besmet drinkwater. Bronnen die op deze manier ziekte kunnen veroorzaken, zijn: koeltorens, airconditioners, whirlpools, sauna s en douches Patiënten met Legionella-pneumonie hebben dezelfde klachten als patiënten met een andere vorm van pneumonie. 3 5 Wel anders is de hoge sterfte van 10-15%, die mogelijk samenhangt met een late diagnose met als gevolg late toediening van adequate antibiotica: macroliden en fluorchinolonen. 11 Legionella-pneumonie komt op alle leeftijden voor met een piek bij de jarigen. 12 Aanvankelijk beschreven als ernstige pneumonie, blijkt dankzij het grootschalige gebruik van de urineantigeen(uag-)test het klinische spectrum van deze infectieziekte veel breder, met aan het ene uiterste een lichte pneumonie zonder ziekenhuisopname en aan het andere een korte, fatale ziekte door pneumonie met respiratoire insufficiëntie en multiorgaanfalen. 11 Het zogenaamde BEL-project. Snelle opsporing van Legionella is ook belangrijk voor de openbare gezondheidszorg. Dit vanwege de mogelijkheid om vroegtijdig in te grijpen bij (dreigende) epidemieën door potentiële bronnen te elimineren die samenhangen met patiënten die zijn bezocht in de maximale incubatieperiode. Vanuit dit concept is in Nederland in 2002 een vierjarig project gestart waaraan alle 39 GGD s deelnemen, onder de naam Bemonsteringseenheid Legionella-pneumonie (BEL). De GGD s gaan voor elke patiënt na met welke potentiële waterbronnen hij of zij gedurende de incubatieperiode in Nederland in aanraking is geweest. Potentiële bronnen worden vervolgens door het Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid te Haarlem bemonsterd en het materiaal wordt op Legionella gekweekt. Het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) ziet er op toe dat leidingwaterinstallaties voldoen aan de wettelijke eisen. Zo nodig worden installaties buiten gebruik gesteld en gesaneerd. De DNApatronen van Legionella s afkomstig van patiëntenmateriaal worden vervolgens vergeleken met patronen afkomstig uit omgevingsmateriaal om zo een relatie met de infectiehaard te leggen. Hiervoor wordt een Europese standaardmethode gebruikt (Standard European Working Group for Legionella Infections amplified fragment length polymorphism protocol; versie 1.2: ewgli/aflpprotocol%20v1_2.pdf ). Gedurende de eerste twee jaar van het BEL-project zijn potentiële bronnen bemonsterd die verband hielden met 190 patiënten met Legionella-pneumonie. Voor 29 patiënten (15%) werd een relatie gelegd met een potentiële bron in Nederland. Bij 23 patiënten was dit vanwege clustervorming conform Europese criteria van de European Working Group for Legionella Infections (EWGLI) (www.ewgli.org/public_ info/publicinfo_europeanguideline_download.asp). Bij 6 patiënten werd de relatie gelegd door vergelijking van Legionella-DNA-patronen. In deze les bespreken wij 3 patiënten bij wie het gelukt is om een infectiehaard aannemelijk te maken. Patiënt A is een 51-jarige, 60 sigaretten per dag rokende man, die op de Spoedeisende Hulp wordt gezien omdat hij sinds 7 dagen grieperig is en sinds 2 dagen kortademig. Hij hoest kleurloos sputum op en heeft een sterk verminderde eetlust. De klachten zijn 1 week na het bezoeken van een sauna begonnen. De patiënt vertelt dat een vriend van hem, die recent dezelfde sauna heeft bezocht, met een Legionellapneumonie in het ziekenhuis is opgenomen. Een thoraxröntgenfoto toont een infiltraat rechtsonder in de long (figuur 1). Een UAG-test wordt afgenomen; die heeft een positieve uitslag, terwijl een UAG-test 2 dagen daarvoor bij bezoek aan de Spoedeisende Hulp een negatieve uitslag had. Uit een sputumkweek van de patiënt wordt 2 dagen na opname L. pneumophila serogroep 1 geïsoleerd. Patiënt krijgt azitromycine per os. Hij herstelt spoedig en kan na 4 dagen uit het ziekenhuis worden ontslagen. Brononderzoek in het Ned Tijdschr Geneeskd september;149(36) 1973

2 a b figuur 1. Posterieur-anterieure thoraxröntgenfoto van patiënt A (a) bij opname, met een klein infiltraat in het rechter onderveld dat (b) niet meer is te zien op de foto bij ontslag 6 dagen later. BEL-project wijst uit dat een L. pneumo phila-bacteriestam van serogroep 1 uit een doucheslang van de al genoemde sauna waarschijnlijk de veroorzaker van de Legionella-pneumonie is bij deze patiënt. Het DNA van deze stam blijkt niet te onderscheiden van DNA afkomstig van het isolaat uit het sputum van de patiënt. Patiënt B is een 32-jarige man die 10 jaar geleden met HIV besmet is geraakt. Hij heeft zich de laatste 2 jaar echter aan behandeling van zijn HIV-infectie onttrokken. Hij heeft sinds een week last van hoge koorts tot 40 C met koude rillingen, kortademigheid, een droge hoest, pijnlijke ademhaling, gewichtsverlies en nachtzweten. Bij lichamelijk onderzoek wordt een matig dyspnoïsche, bleke en magere man gezien met een lichaamstemperatuur van 40 C. De thoraxröntgenfoto toont een beeld van een lobaire pneumonie in de rechter bovenkwab (figuur 2). Het aantal CD4-positieve T-cellen blijkt minder dan per liter te zijn (referentiewaarde: 0,56-1,49). Omdat aan een pneumokokkenpneumonie wordt gedacht, wordt patiënt opgenomen en behandeld met amoxicilline intraveneus. Hij reageert echter niet op de therapie; daarom wordt 2 dagen later een UAGtest gedaan en een bronchoalveolaire lavage verricht voor een kweek. De UAG-test heeft een positieve uitslag en uit het lavagemateriaal worden 3 dagen later een penicillineresistente Streptococcus pneumoniae (minimaal inhiberende concentratie (MIC): 2,0 mg/l), een Haemophilus influenzae en een L. pneumophila serogroep 1 geïsoleerd. De behandeling wordt omgezet naar cefotaxim, vancomycine en levofloxacine intraveneus, waarmee de patiënt goed herstelt. Bij ontslag wordt afgesproken dat hij de antiretrovirale therapie zal hervatten. De Legionella-infectie van patiënt wordt in verband gebracht met een koeltoren die 1 km van zijn woning af staat en waarin bacteriën van L. pneumophila serogroep 1 in een hoge concentratie gevonden zijn (> kolonievormende eenheden per liter). Het DNA van deze Legionellabacteriën is niet te onderscheiden van het DNA van de Legionella-bacteriën afkomstig uit lavagemateriaal van de patiënt. (Bij sommige typen koeltorens wordt opgewarmd water aan de open lucht gekoeld, waarbij aërosolen vrijkomen die zich in de omgeving kunnen verspreiden.) Patiënt C, een 63-jarige man met chronisch obstructieve longziekte (COPD) in zijn voorgeschiedenis, wordt op de Spoedeisende Hulp gezien met buikpijn, hoesten en kortademigheid. Op de thoraxröntgenfoto is een infiltraat in de rechter midden- en bovenkwab van de long te zien (figuur 1974 Ned Tijdschr Geneeskd september;149(36)

3 figuur 2. Thoraxröntgenfoto van patiënt B bij opname met in de rechter bovenkwab een gebied van consolidatie met luchtbronchogrammen, passen bij een pneumonie. 3). De lichaamstemperatuur bedraagt 38,2 C. Patiënt wordt opgenomen op de afdeling Pulmonologie en behandeld met amoxicilline, prednison en eenmalig prednisolon. De volgende dag raakt hij respiratoir insufficiënt: zijn zuurstofsaturatie is 84% bij O 2 5 l/min). Hij wordt naar de Intensive Care overgeplaatst en geïntubeerd. De UAG-test op L. pneumophila blijkt positief te zijn. Een kweek van bronchusspoelsel is 3 dagen later ook positief voor L. pneumophila serogroep 1. De amoxicilline wordt vervangen door erytromycine en ciprofloxacine. De patiënt reageert hier goed op en hij herstelt voorspoedig. Brononderzoek wordt in het BELproject verricht. Het DNA van Legionella-isolaten van de patiënt wordt vergeleken met DNA van isolaten gevonden in de kranen van het aanrecht, de wastafel en de douche van een caravan waarmee patiënt gedurende de maximale incubatieperiode op vakantie was geweest. De patronen zijn niet van elkaar te onderscheiden. Deze patiëntbesprekingen bevestigen dat de ernst van een Legionella-pneumonie kan variëren van een lichte hoest met figuur 3. Thoraxröntgenfoto van patiënt C bij opname met een infiltraat in de rechter bovenkwab. Ned Tijdschr Geneeskd september;149(36) 1975

4 koorts tot respiratoire insufficiëntie. 3-5 Aangezien het klinische beeld en de klinisch-chemische laboratoriumwaarden geen duidelijke aanknopingspunten bieden, wordt de diagnose microbiologisch gesteld op grond van een UAG-test, serologisch onderzoek of een kweek van longmateriaal op Legionella, zoals bij de 3 patiënten van onze bespreking het geval is. De UAG-test geeft snel uitslag, maar kent een aantal beperkingen. Zo detecteert de test alleen L. pneumophila serogroep 1 en wel met een sensitiviteit van 70-80% De sensitiviteit is afhankelijk van de ernst van de pneumonie: 50% bij geringe, 100% bij zeer ernstige Legionella-pneumonie. 13 Door volledig op deze test te vertrouwen kan men derhalve Legionella-pneumonieën missen. 14 Ondanks de nadelen van de kweek, met name de per laboratorium wisselende sensitiviteit, en die van het serologisch onderzoek, namelijk het late tijdstip van seroconversie, dragen deze diagnostische methoden nog steeds bij aan vermindering van onderdiagnostiek en onderbehandeling van en sterfte aan Legionella-pneumonie. 3 Hoewel slechts 42% van de patiënten een productieve hoest heeft, 15 kan vaak met inferieur materiaal al een diagnose gesteld worden. 16 De mediane tijdsduur tussen monsterafname en een positief kweekresultaat is 5 dagen. 17 Daarnaast dienen patiëntenisolaten het belang van de publieke gezondheidszorg, zoals blijkt uit de eerste 2 gepresenteerde casussen. In samenhang met sauna s zijn al kleine epidemieën beschreven Tot nu toe zijn in Nederland nauwelijks patiënten met Legionella-pneumonie in verband gebracht met koeltorens. Echter, in het Verenigd Koninkrijk wordt een substantieel deel van de in de open bevolking opgelopen Legionella-pneumonieën in verband gebracht met koeltorens. 19 Tevens zijn in diverse Europese landen grote epidemieën aan koeltorens toegeschreven Dames en Heren, systematische bronopsporing voor Legionella leidt tot onverwachte bevindingen, getuige de in deze les beschreven geïdentificeerde bronnen: een sauna, een koeltoren en een caravan. Niet alleen wordt zo meer inzicht verkregen in de transmissiepatronen van de bacterie, tevens kunnen infectiehaarden worden opgespoord en geëlimineerd. Zo kunnen zich ontwikkelende epidemieën gestopt worden. Essentieel hierbij is dat een patiëntenisolaat voorhanden is. Systematisch kweken draagt daarnaast bij aan vermindering van onderdiagnostiek, onderbehandeling en sterfte. Daarom bevelen wij aan dat bij aanwijzingen van Legionella-pneumonie altijd sputum wordt verzameld en ingezonden voor kweek. Dr.F.Vlaspolder, Medisch Centrum Alkmaar, dr.a.van den Hoek, GGD Amsterdam, dr.k.d.lettinga en dr.l.spanjaard, Academisch Medisch Centrum, Amsterdam, dr.c.hol, Meander Medisch Centrum, Amersfoort, en dr.l.bakker, Ziekenhuis Hilversum, droegen aan dit artikel bij door het leveren van gegevens. Belangenconflict: geen gemeld. Financiële ondersteuning: het BEL-project werd gedurende 4 jaar gesteund door de stichting Stimuleringsfonds Openbare Gezondheidszorg, Den Haag. Aanvaard op 17 juni 2005 Literatuur 1 Braun JJ, Graaff CS de, Goey J de, Zwinderman AH, Petit PLC. Buiten het ziekenhuis opgelopen pneumonie: verwekkers en beloop bij patiënten opgenomen in een algemeen ziekenhuis. Ned Tijdschr Geneeskd 2004;148: Sopena N, Sabria M, Pedro-Botet ML, Manterola JM, Matas L, Dominguez J, et al. Prospective study of community-acquired pneumonia of bacterial etiology in adults. Eur J Clin Microbiol Infect Dis 1999;18: Fields BS, Benson RF, Besser RE. Legionella and Legionnaires disease: 25 years of investigation. Clin Microbiol Rev 2002;15: Yu VL, Plouffe JF, Pastoris MC, Stout JE, Schousboe M, Widmer A, et al. Distribution of Legionella species and serogroups isolated by culture in patients with sporadic community-acquired legionellosis: an international collaborative survey. J Infect Dis 2002;186: Yu VL. Legionella pneumophila (Legionnaires disease). In: Mandell GL, Bennett JE, Dolin R, editors. Principles and practice of infectious diseases. 5th ed. Philadelphia: Churchill Livingstone; p Dondero jr TJ, Rendtorff RC, Mallison GF, Weeks RM, Levy JS, Wong EW, et al. An outbreak of Legionnaires disease associated with a contaminated air-conditioning cooling tower. N Engl J Med 1980;302: Boer JW den, Yzerman EP, Belkum A van, Vlaspolder F, Breukelen FJM van. Legionnaires disease and saunas. Lancet 1998;351: Breiman RF, Fields BS, Sanden GN, Volmer L, Meier A, Spika JS. Association of shower use with Legionnaires disease. Possible role of amoebae. JAMA 1990;263: Graman PS, Quinlan GA, Rank JA. Nosocomial legionellosis traced to a contaminated ice machine. Infect Control Hosp Epidemiol 1997;18: Boer JW den, IJzerman EP, Schellekens J, Lettinga KD, Boshuizen HC, Steenbergen JE van, et al. A large outbreak of Legionnaires disease at a flower show, the Netherlands, Emerg Infect Dis 2002;8: Brown RB. Legionella pneumonia: the spectrum continues to expand. Chest 2004;125: Marston BJ, Plouffe JF, File jr TM, Hackman BA, Salstrom SJ, Lipman HB, et al. Incidence of community-acquired pneumonia requiring hospitalization. Results of a population-based active surveillance study in Ohio. The Community-Based Pneumonia Incidence Study Group. Arch Intern Med 1997;157: Ned Tijdschr Geneeskd september;149(36)

5 13 IJzerman EP, Boer JW den, Lettinga KD, Schellekens J, Dankert J, Peeters M. Sensitivity of three urinary antigen tests associated with clinical severity in a large outbreak of Legionnaires disease in the Netherlands. J Clin Microbiol 2002;40: Lindsay DS, Abraham WH, Findlay W, Christie P, Johnston F, Edwards GF. Laboratory diagnosis of Legionnaires disease due to Legionella pneumophila serogroup 1: comparison of phenotypic and genotypic methods. J Med Microbiol 2004;53(Pt 3): Sopena N, Pedro-Botet ML, Sabria M, Garcia-Pares D, Reynaga E, Garcia-Nunez M. Comparative study of community-acquired pneumonia caused by Streptococcus pneumoniae, Legionella pneumophila or Chlamydia pneumoniae. Scand J Infect Dis 2004;36: Ingram JG, Plouffe JF. Danger of sputum purulence screens in culture of Legionella species. J Clin Microbiol 1994;32: Formica N, Yates M, Beers M, Carnie J, Hogg G, Ryan N, et al. The impact of diagnosis by legionella urinary antigen test on the epidemiology and outcomes of Legionnaires disease. Epidemiol Infect 2001;127: Infuso A, Hubert B, Dumas D, Reyrolle M, De Mateo S, Pelaz C, et al. Outbreak of Legionnaires disease in two groups of tourists staying at camp sites in France. Euro Surveill 1997;2: Lim WS, Slack R, Goodwin A, Robinson J, Lee JV, Joseph C, et al. Community-acquired Legionnaires disease in Nottingham too many cases? Epidemiol Infect 2003;131: Garcia-Fulgueiras A, Navarro C, Fenoll D, Garcia J, Gonzales-Diego P, Jimenez-Bunuelas T, et al. Legionnaires disease outbreak in Murcia, Spain. Emerg Infect Dis 2003;9: Luck PC, Birtles RJ, Helbig JH. Correlation of MAb subgroups with genotype in closely related Legionella pneumophila serogroup 1 strains from a cooling tower. J Med Microbiol 1995;43:50-4. Abstract Three patients with pneumonia due to Legionella associated with a sauna, a cooling tower and a caravan in the Netherlands. In three male patients with lower respiratory disease, aged 51, 32 and 63 years, Legionnaires disease was diagnosed by urinary antigen test and culture of the respiratory-tract fluid. In the second patient, the bronchoalveolar fluid also contained Streptococcus pneumoniae and Haemophilus influenzae. All three patients recovered after treatment with azithromycin in the first, cefotaxime, vancomycin and levofloxacin in the second, and erythromycin and ciprofloxacin in the third, respectively. Legionella pneumophila pneumonia is clinically not clearly distinct from other pneumonias and has a high mortality rate when not treated with the proper antibiotics. For that reason, adequate and swift diagnosis is of great importance. The urinary antigen test meets both of these criteria. Still, it is advisable to use culture and serology as well if Legionnaires disease is suspected in a patient, since the urinary antigen test has limitations. In addition, patient isolates are of epidemiological importance for public health. By comparing available patient isolates with Legionella strains from water sources, it is possible to identify sources of infection. In 2002, based on this principle, a project was started in the Netherlands aimed at identifying sources of infection, thereby preventing outbreaks of Legionnaires disease by swift elimination of the source. Since the start of the project, 29 sources have been identified. In the cases described above these were a sauna, a cooling tower and a caravan, respectively. In suspected cases, respiratorytract fluid must be collected to make possible such a source investigation. Ned Tijdschr Geneeskd 2005;149: Ned Tijdschr Geneeskd september;149(36) 1977

Legionella pneumophila. S.G.S Vreden, MD, PhD

Legionella pneumophila. S.G.S Vreden, MD, PhD Legionella pneumophila S.G.S Vreden, MD, PhD Legionella pneumophila, established in 1976 Legionella is een aerobe, gram negatieve bacterie Familie Legionellaceae heeft 50 species, met ruim 70 serogroups.

Nadere informatie

Legionella. De overdracht. Jacob P. Bruin Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland Haarlem

Legionella. De overdracht. Jacob P. Bruin Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland Haarlem Legionella De overdracht Jacob P. Bruin Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland Haarlem Legionella Inhoud: Legionella bacterie Infectieroute Diagnostiek Kweek Urine antigeentesten Serologie

Nadere informatie

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Legionella Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Indeling Historie Epidemiologie en pathogenese Klinische presentatie en beloop Microbiologische diagnose Behandeling Maatregelen naar aanleiding van een

Nadere informatie

Legionellapneumonie in Nederland, 7 jaar na Bovenkarspel

Legionellapneumonie in Nederland, 7 jaar na Bovenkarspel Legionellapneumonie in Nederland, 7 jaar na Bovenkarspel Legionnaires disease in the Netherlands, 7 years after Bovenkarspel Auteurs Trefwoorden Key words K.D. Lettinga en P. Speelman epidemie, legionella,

Nadere informatie

Resultaten en nieuwe inzichten van bronopsporing:

Resultaten en nieuwe inzichten van bronopsporing: Resultaten en nieuwe inzichten van bronopsporing: Bronopsporings Eenheid Legionella-pneumonie (BEL) 12 mei 2014 Sjoerd M. Euser, PhD Stichting Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland Haarlem

Nadere informatie

Samenvatting: In de zomer van 2006 vond in Amsterdam een grootschalige

Samenvatting: In de zomer van 2006 vond in Amsterdam een grootschalige artikelen Koeltorens als bron van Legionella pneumophila-infecties in Nederland M.A.B. van der Sande 1 Samenvatting: In de zomer van 2006 vond in Amsterdam een grootschalige Legionella pneumophila-besmetting

Nadere informatie

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde SHELLEY METSELAAR AIOS SOZG Achtergrond Incidentie - 5-11 per 1000 per jaar 1 Diagnose - Combinatie kliniek, lab, X-thorax Sensitiviteit X-thorax 2 - Pneumonie +/-

Nadere informatie

Een legionella-infectie als vakantiesouvenir

Een legionella-infectie als vakantiesouvenir Een legionella-infectie als vakantiesouvenir TALD: Travel Associated Legionnaires Disease reisgerelateerde legionella 1 Symposium Legionella en klare taal 12 mei 2014 Programma 1. Even opfrissen 2. Van

Nadere informatie

Legionellose A48.1 Veteranenziekte, Pontiac fever

Legionellose A48.1 Veteranenziekte, Pontiac fever Legionellose A48.1 Veteranenziekte, Pontiac fever 1. Algemeen In 1976 overleden 34 veteranen aan een ernstige longontsteking nadat zij de jaarlijkse conventie van het Amerikaanse Legioen in Philadelphia

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the Institutional Repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/113651/

Downloaded from UvA-DARE, the Institutional Repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/113651/ Downloaded from UvA-DARE, the Institutional Repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/113651/ Description Thesis File ID 113651 Filename Definitieve_drukproef_proefschrift_Jeroen_den_Boer.pdf

Nadere informatie

Legionellose Veteranenziekte, Pontiac fever A48.1

Legionellose Veteranenziekte, Pontiac fever A48.1 Legionellose Veteranenziekte, Pontiac fever A48.1 1. Algemeen In 1976 overleden 34 veteranen aan een ernstige longontsteking nadat zij de jaarlijkse conventie van het Amerikaanse Legioen in Philadelphia

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Legionnaires disease in the Netherlands, de Boer, J.W. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Legionnaires disease in the Netherlands, de Boer, J.W. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Legionnaires disease in the Netherlands, 1998-2006 de Boer, J.W. Link to publication Citation for published version (APA): de Boer, J. W. (2008). Legionnaires disease

Nadere informatie

Legionella uitbraak in Amsterdam speurtocht naar de koeltoren

Legionella uitbraak in Amsterdam speurtocht naar de koeltoren Legionella uitbraak in Amsterdam speurtocht naar de koeltoren Ed IJzerman, arts-microbioloog Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Haarlem Namens GGD Amsterdam, CIb en LCI van het RIVM en BEL-team

Nadere informatie

Legionellapreventie: betere naleving Waterleidingwet nodig

Legionellapreventie: betere naleving Waterleidingwet nodig Legionellapreventie: betere naleving Waterleidingwet nodig Versteegh, A. ; Brandsema, P. ; Aa, M. van der ; Dik, H. H2O : tijdschrift voor watervoorziening en afvalwaterbehandeling 40(2007)17 p 10-12 Dekker

Nadere informatie

Legionella pneumophila (veteranenziekte)

Legionella pneumophila (veteranenziekte) Legionella pneumophila (veteranenziekte) Inleiding De legionella-uitbraak in 1999 op de bloemententoonstelling in Bovenkarspel was voor de overheid aanleiding om maatregelen te nemen om een nieuwe uitbraak

Nadere informatie

Diversiteit en eigenschappen van Legionella-bacteriën

Diversiteit en eigenschappen van Legionella-bacteriën Diversiteit en eigenschappen van Legionella-bacteriën Dick van der Kooij ISSO Congres, Nijkerk, 27 november 2014 Inhoud Inleiding Ontdekking van Legionella Incidentie van Legionnaires Disease (LD)/veteranenziekte

Nadere informatie

LEGIONELLA IN POTGROND EN TUINAARDE. Fact sheet. : Veilig wonen en leven. ND06K100 Legionella in potgrond pagina 1 van 4

LEGIONELLA IN POTGROND EN TUINAARDE. Fact sheet. : Veilig wonen en leven. ND06K100 Legionella in potgrond pagina 1 van 4 LEGIONELLA IN POTGROND EN TUINAARDE Fact sheet (Deel)projectnummer Thema : ND 06K100 : Veilig wonen en leven ND06K100 Legionella in potgrond pagina 1 van 4 1. INLEIDING De GGD Kennemerland heeft de VWA

Nadere informatie

Microbiologische diagnostiek bij infecties op de Intensive Care. Dr. Jeroen Schouten Intensivist CWZ Nijmegen

Microbiologische diagnostiek bij infecties op de Intensive Care. Dr. Jeroen Schouten Intensivist CWZ Nijmegen Microbiologische diagnostiek bij infecties op de Intensive Care Dr. Jeroen Schouten Intensivist CWZ Nijmegen Casus bespreking Hr M, 1967, SEH op 20 oct 2010 VG -, medicatie - Sinds 1 week niet fit, grieperig.

Nadere informatie

Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. R. van Gageldonk, RIVM ( , )

Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. R. van Gageldonk, RIVM ( , ) Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. R. van Gageldonk, RIVM (2007-2010, 2012-2014) Inleiding Dankzij de peilstations bestaat er al vele jaren een goed inzicht in het vóórkomen van influenza-achtig ziektebeeld

Nadere informatie

LEGIONELLA IN POTGROND EN TUINAARDE Fact sheet (Deel)projectnummer Thema : ND 06K100 : Veilig wonen en leven ND06K100 Legionella in potgrond pagina 1 van 4 1. INLEIDING De GGD Kennemerland heeft de VWA

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

De epidemiologie van Legionellose

De epidemiologie van Legionellose De epidemiologie van Legionellose Het nut van Osiris voor surveillance en onderzoek Petra Brandsema Centrum Epidemiologie en Surveillance, CIB, RIVM. De epidemiologie van Legionellose 12 mei 2014 2 Aantal

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Legionellose. Bijlage I. Vragenlijst Legionella-pneumonie. VOORBLAD VRAGENLIJST LEGIONELLA-PNEUMONIE Gegevens voor GGD.

Legionellose. Bijlage I. Vragenlijst Legionella-pneumonie. VOORBLAD VRAGENLIJST LEGIONELLA-PNEUMONIE Gegevens voor GGD. Legionellose Bijlage I. Vragenlijst Legionella-pneumonie VOORBLAD VRAGENLIJST LEGIONELLA-PNEUMONIE Gegevens voor GGD Naam patiënt Geboortedatum.../.../... Adres en Woonplaats Telefoon/ contactgegevens

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.79926

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.79926 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.79926 File ID Filename Version uvapub:79926 Samenvatting (Dutch) unknown SOURCE

Nadere informatie

De waterleiding. De waterleiding. Legionella. Wilco van der Lugt. Wilco van der Lugt. inhoud

De waterleiding. De waterleiding. Legionella. Wilco van der Lugt. Wilco van der Lugt. inhoud De waterleiding De waterleiding Legionella Wilco van der Lugt Wilco van der Lugt Installateur BRL 6010, gecertificeerd IntegraalAdviseur Vastgoed (onderhoud), gecertificeerd Monsternemer legionella, gecertificeerd

Nadere informatie

Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. R. van Gageldonk, RIVM ( , )

Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. R. van Gageldonk, RIVM ( , ) Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. R. van Gageldonk, RIVM (2007-2010, 2012-2015) Inleiding Dankzij de peilstations bestaat er al vele jaren een goed inzicht in het vóórkomen van influenza-achtig ziektebeeld

Nadere informatie

De Q koorts epidemie in Nederland

De Q koorts epidemie in Nederland De Q koorts epidemie in Nederland Coxiella burnetii Wim van der Hoek, artsepidemioloog, Centrum Infectieziektebestrijding 1 Huisarts Herpen Toename Q koorts? Microbioloog Huisarts Sint Oedenrode Mei Juni

Nadere informatie

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit 1 Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit Nicola G. de Vries Open Universiteit Nicola G. de Vries Studentnummer 838995001 S71332 Onderzoekspracticum scriptieplan

Nadere informatie

Farmacotherapie. m.e.e.van kasteren, w.j.a.wijnands, e.e.stobberingh, r.janknegt en j.w.m.van der meer

Farmacotherapie. m.e.e.van kasteren, w.j.a.wijnands, e.e.stobberingh, r.janknegt en j.w.m.van der meer Farmacotherapie Optimaliseren van het antibioticabeleid in Nederland. II. SWAB-richtlijnen voor antimicrobiële therapie bij thuis opgelopen en bij nosocomiale m.e.e.van kasteren, w.j.a.wijnands, e.e.stobberingh,

Nadere informatie

adviezen hernia-operatie ZorgSaam

adviezen hernia-operatie ZorgSaam adviezen longontsteking na een hernia-operatie ZorgSaam 1 2 LONGONTSTEKING (PNEUMONIE) Inleiding Een longontsteking is een infectie van de longblaasjes en het omliggende weefsel, veroorzaakt door micro-organismen.

Nadere informatie

RICHTLIJN INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING VLAANDEREN LEGIONELLOSE

RICHTLIJN INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING VLAANDEREN LEGIONELLOSE RICHTLIJN INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING VLAANDEREN LEGIONELLOSE Basistekst: LCI herzien 11/2007, laatst gewijzigd 07/2010 Vlaamse versie: 12/2016 RICHTLIJN INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING VLAANDEREN LEGIONELLOSE

Nadere informatie

Community-acquired pneumonie. Kliniek, verwekkersen antibioticabeleid. Michiel Bos(huisarts) en Sunita Paltansing/Elise Kraan. (artsen-microbioloog)

Community-acquired pneumonie. Kliniek, verwekkersen antibioticabeleid. Michiel Bos(huisarts) en Sunita Paltansing/Elise Kraan. (artsen-microbioloog) Community-acquired pneumonie Kliniek, verwekkersen antibioticabeleid Michiel Bos(huisarts) en Sunita Paltansing/Elise Kraan (artsen-microbioloog) DUO dagen 2014 Casus: 53-jarige vrouw Anamnese: Meer daneenweek

Nadere informatie

RICHTLIJN INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING VLAANDEREN LEGIONELLOSE (VETERANENZIEKTE - PONTIAC FEVER)

RICHTLIJN INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING VLAANDEREN LEGIONELLOSE (VETERANENZIEKTE - PONTIAC FEVER) RICHTLIJN INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING VLAANDEREN LEGIONELLOSE (VETERANENZIEKTE - PONTIAC FEVER) Basistekst: LCI herzien 11/2007, laatst gewijzigd 07/2010 Vlaamse versie: 05/2017 (revisie onder leiding van

Nadere informatie

Pneumonie. Corine Martens, huisarts Gregor Mannes, longarts

Pneumonie. Corine Martens, huisarts Gregor Mannes, longarts Pneumonie Corine Martens, huisarts Gregor Mannes, longarts Casus 1 Hr. E, 63 jaar VG: copd en longca Med: spiriva. Onwelwording Ambu: goed aanspreekbaar, Duizelig, verder geen klachten RR 170/105, glu

Nadere informatie

Stichting Veteranenziekte. Wat is legionella? Informatie voor patiënten en familie

Stichting Veteranenziekte. Wat is legionella? Informatie voor patiënten en familie Stichting Veteranenziekte Wat is legionella? Informatie voor patiënten en familie voorwoord Dit informatieboekje van de Stichting Veteranenziekte is bedoeld voor patiënten met een legionellabesmetting

Nadere informatie

Urineweginfecties Rubriekhouder: Mw. Dr. E.E. Stobberingh (RIVM)(2014)

Urineweginfecties Rubriekhouder: Mw. Dr. E.E. Stobberingh (RIVM)(2014) Urineweginfecties Rubriekhouder: Mw. Dr. E.E. Stobberingh (RIVM)(2014) Inleiding Urineweginfecties zijn veel voorkomende aandoeningen in de huisartsenpraktijk. De incidentie varieert afhankelijk van de

Nadere informatie

mild verlopende longontsteking de urine antigeentest je in de helft van de gevallen in de steek laat. Omdat de meeste patiënten met een Legionella

mild verlopende longontsteking de urine antigeentest je in de helft van de gevallen in de steek laat. Omdat de meeste patiënten met een Legionella Samenvatting De uitbraak van de Veteranenziekte (Legionella pneumonie) tijdens de Westfriese Flora te Bovenkarspel in 1999 was een duidelijk signaal van ontoereikende Legionella controle in Nederland.

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Wat is een longontsteking?

Wat is een longontsteking? Longontsteking Wat is een longontsteking? Een longontsteking is een infectie van de longblaasjes en het omliggende weefsel. De infectie kan veroorzaakt worden door een bacterie of een virus, die u via

Nadere informatie

Casusschetsen astma/copd

Casusschetsen astma/copd Casusschetsen astma/copd 7 augustus 2000 Casusschets 1 Mevr. N, is een 26 jarige adipeuze Surinaamse vrouw die sinds 1994 in Nederland woonachtig is. Sinds haar komst naar Nederland heeft zij in wisselende

Nadere informatie

Detectie van pneumocystis in broncheoalveolaire lavage. Rafke Schoffelen 15-12-2015 IC Radboudumc

Detectie van pneumocystis in broncheoalveolaire lavage. Rafke Schoffelen 15-12-2015 IC Radboudumc Detectie van pneumocystis in broncheoalveolaire lavage Rafke Schoffelen 15-12-2015 IC Radboudumc Casus Man, 78 jaar Behandeld met rituximab en prednison Verdenking pneumocystis pneumonie(pcp) Start cotrimoxazol

Nadere informatie

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope Een onderzoek naar de relatie tussen sociale steun en depressieve-

Nadere informatie

Legionellose Richtlijn Meldingsplichtige ziekte groep C

Legionellose Richtlijn Meldingsplichtige ziekte groep C Legionellose Richtlijn Meldingsplichtige ziekte groep C Laboratorium en behandelend arts melden binnen 1 werkdag aan de arts infectieziektebestrijding van de GGD. De GGD meldt anoniem conform de Wet publieke

Nadere informatie

Snelle antigeentesten voor de detectie van respiratoire pathogenen

Snelle antigeentesten voor de detectie van respiratoire pathogenen Snelle antigeentesten voor de detectie van respiratoire pathogenen Evy De Witte 1, Margareta leven 2, Elizaveta Padalko 1 Samenvatting Voor de diagnostiek van lage luchtweginfecties zijn er verschillende

Nadere informatie

Pneumonie vaststellen bij onderzoek in verpleeghuizen

Pneumonie vaststellen bij onderzoek in verpleeghuizen Pneumonie vaststellen bij onderzoek in verpleeghuizen dr.ir. Jenny T. van der Steen VU medisch centrum, EMGO+ Instituut Afdeling Verpleeghuisgeneeskunde Definitie pneumonie bij onderzoek Definitie bepaalt

Nadere informatie

Samenvatting. Veteranenziekte

Samenvatting. Veteranenziekte Samenvatting Na de epidemie van legionellapneumonie die in 1999 uitbrak onder bezoekers van de West-Friese Flora in Bovenkarspel, heeft de minister van VWS advies gevraagd aan de Gezondheidsraad. De minister

Nadere informatie

Nieuwe Influenza A (H1N1)

Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A (H1N1) Overzicht 6 november 29, week 45 Samenvatting In de afgelopen week is het aantal ziekenhuisopnamen wegens een laboratoriumbevestigde infectie met Nieuwe Influenza A (H1N1) wederom

Nadere informatie

Focus wie ooit gediagnosticeerd moet nog behandeld worden. Prof. dr. Jan Hendrik Richardus Dr. Robine Hofman Abby Falla, MSc

Focus wie ooit gediagnosticeerd moet nog behandeld worden. Prof. dr. Jan Hendrik Richardus Dr. Robine Hofman Abby Falla, MSc Focus 2016-2017 wie ooit gediagnosticeerd moet nog behandeld worden Prof. dr. Jan Hendrik Richardus Dr. Robine Hofman Abby Falla, MSc Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Nationale

Nadere informatie

Onderzoek en beleid bij lage luchtweginfecties in de eerste lijn in vraag gesteld. Methode

Onderzoek en beleid bij lage luchtweginfecties in de eerste lijn in vraag gesteld. Methode H U I S A R T S & O N D E R Z O E K G E E N D I A G N O S E N, M A A R P A T I Ë N T E N B E H A N D E L E N Onderzoek en beleid bij lage luchtweginfecties in de eerste lijn in vraag gesteld R. HOPSTAKEN,

Nadere informatie

Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie

Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie Paul van Wijk, september 2014 VU medisch centrum, Amsterdam Jeroen Bosch Ziekenhuis, s-hertogenbosch Inhoud Prikaccidenten risico s

Nadere informatie

9 e Post-O.N.S. Meeting

9 e Post-O.N.S. Meeting 9 e Post-O.N.S. Meeting Neutropenie & Antibiotica resistentie Heleen Klein Wolterink Research verpleegkundige Medische Oncologie UMC Utrecht Schiphol introductie Neutropenie: Definitie Symptomen MASSC

Nadere informatie

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Chapter 8 Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Martijn A. Oudijk Barbara Ambachtsheer Philip Stoutenbeek Erik J. Meijboom 140 141 Chapter 8 Abstract Protocols

Nadere informatie

Bacterial meningitis in adults: clinical characteristics, risk factors and adjunctive treatment Brouwer, M.C.

Bacterial meningitis in adults: clinical characteristics, risk factors and adjunctive treatment Brouwer, M.C. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Bacterial meningitis in adults: clinical characteristics, risk factors and adjunctive treatment Brouwer, M.C. Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

Nieuwe Influenza A (H1N1)

Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A (H1N1) Overzicht 23 oktober 29, week 43 Samenvatting In de afgelopen week is het aantal ziekenhuisopnamen wegens een laboratoriumbevestigde infectie met Nieuwe Influenza A (H1N1) verdubbeld

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

SAMENVATTING NEW APPROACHES FOR THE LABORATORY DIAGNOSIS OF LEGIONNAIRES DISEASE. Bram Marcel Will Diederen

SAMENVATTING NEW APPROACHES FOR THE LABORATORY DIAGNOSIS OF LEGIONNAIRES DISEASE. Bram Marcel Will Diederen SAMENVATTING NEW APPROACHES FOR THE LABORATORY DIAGNOSIS OF LEGIONNAIRES DISEASE Bram Marcel Will Diederen Het doel van een diagnostische test in de klinische microbiologie is het tijdig aantonen van een

Nadere informatie

Frapper fort et frapper vite

Frapper fort et frapper vite Antibacteriële therapie van volwassenen met sepsis Frapper fort et frapper vite Jeroen van der Hilst Internist-infectioloog Frapper fort et frapper vite Paul Ehrlich, address to the 17th International

Nadere informatie

Sneltesten voor respiratoire virussen: geschikt voor point-of-care? 13 juni 2017 Werkgroep Algemene Medische Microbiologie

Sneltesten voor respiratoire virussen: geschikt voor point-of-care? 13 juni 2017 Werkgroep Algemene Medische Microbiologie Sneltesten voor respiratoire virussen: geschikt voor point-of-care? 13 juni 2017 Werkgroep Algemene Medische Microbiologie Andrea Bruning, MD PhD AIOS Medische Microbiologie Overzicht Introductie - Point-of-care

Nadere informatie

Een noodlottige casus

Een noodlottige casus Handout voordracht Giard voor nieuwe leden tuchtcolleges Raimond Giard, arts en jurist 2 Een noodlottige casus Vrouw, 42 jaar. Moeheidsklachten Naar huisarts: ernstige bloedarmoede (Hb: 4,9 mmol/l); krijgt

Nadere informatie

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van community-acquired pneumonie van de Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van community-acquired pneumonie van de Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose voor de praktijk Richtlijn Diagnostiek en behandeling van community-acquired pneumonie van de Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose R.M.Aleva en W.G.Boersma* Zie ook de artikelen

Nadere informatie

Is dit een uitbraak? Een retrospectieve evaluatie van syndroomsurveillance voor emerging infections

Is dit een uitbraak? Een retrospectieve evaluatie van syndroomsurveillance voor emerging infections Is dit een uitbraak? Een retrospectieve evaluatie van syndroomsurveillance voor emerging infections Kees van den Wijngaard, Liselotte van Asten, Wilfrid van Pelt, Nico Nagelkerke, Mirjam Kretzschmar, Marion

Nadere informatie

Longontsteking (pneumonie)

Longontsteking (pneumonie) Longontsteking (pneumonie) In deze folder informeren wij u over wat een longontsteking is, hoe de behandeling verloopt en welke adviezen er zijn om uw herstel te bevorderen. Wat is een longontsteking?

Nadere informatie

Triage Risk Screening Tool (TRST)

Triage Risk Screening Tool (TRST) Triage Risk Screening Tool (TRST) Meldon (2003) Meetinstrument Triage Risk Screening Tool Afkorting TRST Auteur Meldon Onderwerp Functionele, mentale, psychosociale beoordeling Doelstellingen Meten van

Nadere informatie

Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding

Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding Een verkenning van de public health impact van 6 proefschriften 2006-2009 Chlamydia trachomatis Screening for Chlamydia

Nadere informatie

Duitsland 1,7 miljoen patiënten met hartfalen 2. Europa 6,5 miljoen patiënten met hartfalen 3. VS 5,1 miljoen patiënten met hartfalen 1

Duitsland 1,7 miljoen patiënten met hartfalen 2. Europa 6,5 miljoen patiënten met hartfalen 3. VS 5,1 miljoen patiënten met hartfalen 1 Functionele mitrale regurgitatie VS 5,1 miljoen patiënten met hartfalen 1 Duitsland 1,7 miljoen patiënten met hartfalen 2 Europa 6,5 miljoen patiënten met hartfalen 3 Hartfalen is een aandoening die wereldwijd

Nadere informatie

Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. A.B. van Gageldonk-Lafeber, RIVM ( , )

Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. A.B. van Gageldonk-Lafeber, RIVM ( , ) Pneumonie Rubriekhouder: Mw. Dr. A.B. van Gageldonk-Lafeber, RIVM (2007-2010, 2012-2016) Inleiding Dankzij de peilstations bestaat er al vele jaren een goed inzicht in het vóórkomen van influenza-achtig

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Tuberculosis case finding in South Africa Claassens, M.M. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Tuberculosis case finding in South Africa Claassens, M.M. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Tuberculosis case finding in South Africa Claassens, M.M. Link to publication Citation for published version (APA): Claassens, M. M. (2013). Tuberculosis case finding

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Nutritional Risk Screening (NRS 2002)

Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Bron: Kondrup, J., Rasmussen, H. H., Hamberg, O., Stanga, Z., & ad hoc ESPEN Working Group (2003). Nutritional Risk Screening (NRS 2002): a new method based on an

Nadere informatie

Legionella Bronnen, blootstelling,beheersen. SPAOGS Klinische Avond 26 april 2012 Ir V.A. Correia CIH RAH

Legionella Bronnen, blootstelling,beheersen. SPAOGS Klinische Avond 26 april 2012 Ir V.A. Correia CIH RAH Legionella Bronnen, blootstelling,beheersen SPAOGS Klinische Avond 26 april 2012 Ir V.A. Correia CIH RAH Uit WHO document 2007 Although Legionella is a well recognized problem in developed nations, data

Nadere informatie

Longontsteking Behandeling via het zorgpad

Longontsteking Behandeling via het zorgpad Longontsteking Behandeling via het zorgpad Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1043 Inleiding U bent in het ziekenhuis opgenomen met een longontsteking. Dit wordt ook wel een pneumonie genoemd.

Nadere informatie

To ventilate or not to ventilate, that s the question

To ventilate or not to ventilate, that s the question To ventilate or not to ventilate, that s the question Prof Jan Bakker Afdelingshoofd Intensive Care Volwassenen jan.bakker@erasmusmc.nl VRAAG Opname op Intensive Care? JA Kan ik nog niet zeggen Doet opname

Nadere informatie

Samenvatting in. het Nederlands

Samenvatting in. het Nederlands 11 Samenvatting in het Nederlands Chapter Samenvatting 1 in het Nederlands Naast therapeutische effectiviteit zijn kostenbeheersing en het verminderen van onnodig antibioticumgebruik belangrijke aspecten

Nadere informatie

Meningokokkeninfecties. Geen kinderspel

Meningokokkeninfecties. Geen kinderspel Geen kinderspel Waar komen ze vandaan? Meningokokkeninfecties ontstaan door bacteriën, meningokokken genoemd. 1 De meeste infecties worden veroorzaakt door 6 verschillende soorten meningokokken : serogroepen

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Crane, L. M. A. (2011). Intraoperative fluorescence imaging in cancer Groningen: s.n.

Citation for published version (APA): Crane, L. M. A. (2011). Intraoperative fluorescence imaging in cancer Groningen: s.n. University of Groningen Intraoperative fluorescence imaging in cancer Crane, Lucia Marie Albertine IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

LEGIONELLA overzicht met feiten en cijfers. Drs. Hans Schoon OMEGAM-Water

LEGIONELLA overzicht met feiten en cijfers. Drs. Hans Schoon OMEGAM-Water LEGIONELLA overzicht met feiten en cijfers Drs. Hans Schoon OMEGAM-Water Onderwerpen Wat weten we van Legionella Meldingen Legionellose Bronopsporing patiënten Besmettingen leidingwater Praktijk 18 jaar

Nadere informatie

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te.

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te. De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te Stoppen The Influence of the Innovation Characteristics on the Intention of

Nadere informatie

Bent u gemotiveerd? L.E.J. Gerretsen Studentnummer: Eerste begeleider: prof. dr. L. Lechner Tweede begeleider: Dr. A.

Bent u gemotiveerd? L.E.J. Gerretsen Studentnummer: Eerste begeleider: prof. dr. L. Lechner Tweede begeleider: Dr. A. Bent u gemotiveerd? Een Experimenteel Onderzoek naar de Invloed van een op het Transtheoretisch Model Gebaseerde Interventie op de Compliance bij de Fysiotherapeutische Behandeling van Psychiatrische Patiënten

Nadere informatie

BOL P. Legionellose. Ned Tijdschr Tandheelkd 2001; 108: 000-000.

BOL P. Legionellose. Ned Tijdschr Tandheelkd 2001; 108: 000-000. Algemeen medische informatie Algemeen medische informatie Ned Tijdschr Tandheelkd 108 (2001) maart Legionellose Legionellose (legionairsziekte of veteranenziekte) is een ernstige infectieziekte, die vooral

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en Effecten van een op MBSR gebaseerde training van hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en compassionele tevredenheid. Een pilot Effects of a MBSR based training program of hospice caregivers

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Pneumokokken Pneumonie Symptomen en tekens. Dr W. Renier 2014-10-18

Pneumokokken Pneumonie Symptomen en tekens. Dr W. Renier 2014-10-18 Pneumokokken Pneumonie Symptomen en tekens Dr W. Renier 2014-10-18 Pneumokokken Pneumonie De Pneumokok Pneumokokken Pneumonie Meningitis Sepsis Otitis Media Andere pneumonieën C.A.P. Inschatten van de

Nadere informatie

Over kleine dierkens en grote gevolgen

Over kleine dierkens en grote gevolgen Over kleine dierkens en grote gevolgen Paul Savelkoul Dept. medical microbiology VU university medical center Antoni van Leeuwenhoeck 1632-1723 3 Infectie en gezondheid Enorme gezondheidswinst door: I:

Nadere informatie

Wat is een RS-infectie

Wat is een RS-infectie Het RS-virus Wat is een RS-infectie Het RS (Respiratoir Syncytieel)-virus is de meest voorkomende verwekker van luchtweginfecties bij zuigelingen en peuters. Dit virus kan het hele jaar door infecties

Nadere informatie

Longontsteking. Pneumonie

Longontsteking. Pneumonie Longontsteking Pneumonie Inleiding U bent opgenomen in het ziekenhuis en de arts heeft bij u de diagnose longontsteking (pneumonie) gesteld. De informatie in deze brochure is bedoeld als aanvulling op

Nadere informatie

Farmacovigilantie. een voorbeeld voor arbovigilantie? Prof. dr. A.C. van Grootheest. Rijksuniversiteit Groningen.

Farmacovigilantie. een voorbeeld voor arbovigilantie? Prof. dr. A.C. van Grootheest. Rijksuniversiteit Groningen. Farmacovigilantie een voorbeeld voor arbovigilantie? Prof. dr. A.C. van Grootheest Rijksuniversiteit Groningen www.lareb.nl Casus Vrouw, 52 jaar Voorgeschiedenis: Carcinoïd van de long Hypothyreoidie Symptomen

Nadere informatie

Resultaten VGO en gerelateerde studies: inzichten in de relatie veehouderij en gezondheid? Dick Heederik IRAS Universiteit Utrecht

Resultaten VGO en gerelateerde studies: inzichten in de relatie veehouderij en gezondheid? Dick Heederik IRAS Universiteit Utrecht Resultaten VGO en gerelateerde studies: inzichten in de relatie veehouderij en gezondheid? Dick Heederik IRAS Universiteit Utrecht VGO studie Geen aanwijzingen voor meer ziekte door zoönoseverwekkers of

Nadere informatie

Een ongebruikelijke presentatie van een Legionella-pneumonie

Een ongebruikelijke presentatie van een Legionella-pneumonie 1 Een ongebruikelijke presentatie van een Legionellapneumonie An unusual presentation of Legionella pneumonia M. Gompelman, C.H. Renckens, A.A. van Lier, B. Zwart Samenvatting Een 57jarige man, gevangenisbewaarder

Nadere informatie

Resultaten campagnes handhygiëne

Resultaten campagnes handhygiëne Resultaten campagnes handhygiëne Nut van campagnes Universitair ziekenhuis Geneve ziekenhuisbrede campagne met posters, feedback, promotie handalcohol - compliance van 48 naar 66% - nosocomiale infecties

Nadere informatie

Begeleiding van HIV-patiënten

Begeleiding van HIV-patiënten Symposium Up-to-Date in Infectieziekten Zaterdag 11 februari 2012 Begeleiding van HIV-patiënten Anneleen Lijnen Nurse physician assistant Dienst Infectieziekten 1) Voorstelling Verpleegkundige Ondersteuning

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

Stichting Veteranenziekte. Ik heb legionella. Wat nu? Informatie over de veteranenziekte en de gevolgen daarvan

Stichting Veteranenziekte. Ik heb legionella. Wat nu? Informatie over de veteranenziekte en de gevolgen daarvan Stichting Veteranenziekte Ik heb legionella. Wat nu? Informatie over de veteranenziekte en de gevolgen daarvan Ik heb Legionella. Wat nu? Wat kan Legionella doen met lichaam en geest? Een longontsteking

Nadere informatie

Classification of triangles

Classification of triangles Classification of triangles A triangle is a geometrical shape that is formed when 3 non-collinear points are joined. The joining line segments are the sides of the triangle. The angles in between the sides

Nadere informatie

PRO. De afwachtende houding t.o.v. NOACs in Nederland schaadt patiënten

PRO. De afwachtende houding t.o.v. NOACs in Nederland schaadt patiënten PRO De afwachtende houding t.o.v. NOACs in Nederland schaadt patiënten Prof. dr. Saskia Middeldorp, internist Afdeling Vasculaire Geneeskunde Academisch Medisch Centrum, Amsterdam Wat zegt de NHG standaard

Nadere informatie