Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download ""

Transcriptie

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10 LEGIONELLA IN POTGROND EN TUINAARDE Fact sheet (Deel)projectnummer Thema : ND 06K100 : Veilig wonen en leven ND06K100 Legionella in potgrond pagina 1 van 4

11 1. INLEIDING De GGD Kennemerland heeft de VWA op de hoogte gebracht van een mogelijk verband tussen twee mensen die waren overleden aan een Legionella longbeachae infectie en blootstelling aan potgrond.(1) Een direct verband is in Europa nog niet eerder aangetoond. Er is wel een publicatie dat er, in Australië, een verband lijkt te zijn tussen legionellose en potgrond. (2) De mogelijkheid van een verband, tussen legionellose en potgrond, is voor de VWA aanleiding geweest een onderzoek op te zetten naar de aanwezigheid van Legionella in potgrond. Omdat zowel proces- als bewaarcondities van invloed kunnen zijn op de besmettingsgraad, zijn zowel bij producenten als in de detailhandel monsters genomen. 2. DOEL VAN HET PROJECT Doel van dit project was een beeld te vormen van de aanwezigheid van Legionella in potgrond en tuinaarde, zowel bij de productie als verderop in de keten. De mate van aanwezigheid van Legionella in tuinaarde en potgrond is een aanwijzing of Nederlandse consumenten een risico lopen bij het gebruik van tuinaarde of potgrond. Naast een verkennende studie naar de aanwezigheid van Legionella in tuinaarde of potgrond, is geïnventariseerd of er binnen de branche sprake is van een systeem waarmee partijen grondstoffen en eindproducten getraceerd kunnen worden. 3. ACHTERGROND Er is een verschil tussen tuinaarde en potgrond. Tuin- of teelaarde wordt gebruikt om tuinen op te hogen en bestaat uit tuinturf gemengd met oude mest. Tuinaarde is donker gekleurd en heeft een relatief hoog soortelijk gewicht. Potgrond is bestemd voor het gebruik in potten. Potgrond bestaat uit veen, afhankelijk van de toepassing, gemengd met boomschors, lavazand, kleigrond, perlite, organische mest, hydrokorrels en zand. Potgrond is lichtbruin van kleur en heeft een relatief laag soortelijk gewicht. De gangbare transmissieroute van Legionella is via aerosolen. Na aërosolvorming van besmet water (bv door douchen, sproeien e.d.) worden deze aerosolen ingeademd, hetgeen een longontsteking tot gevolg kan hebben. Uit de wetenschappelijke literatuur is echter niet duidelijk hoe, in het geval van tuinaarde en potgrond, de overdracht van Legionella naar patiënten plaatsvindt. Wellicht dat bij bevochtiging aerosolen ontstaan die gedurende lange tijd in de lucht blijven hangen en daarmee een besmettingsbron vormen. In Australië is de samenstelling van de grond anders en men gaat er van uit dat Legionella longbeachae zich daar aangepast heeft aan een droog milieu, met een stofwolk mee opwaait en zo de patiënten besmet. In Australië wordt consumenten dan ook geadviseerd de potgrond te besproeien alvorens het te gebruiken. L. pneumophila is de meest bekende Legionella bacterie die longontsteking (Legionairs disease) kan veroorzaken. Een andere veroorzaker van dezelfde soort longontsteking is L. longbeachae. Qua ziektebeeld verschillen deze twee bacteriën niet, wel in hun DNA structuur. Het andere meest opvallende verschil tussen beide bacteriën is dat L. pneumophila overgebracht wordt via water dat vernevelt (aerosolen) en L. longbeachae meestal aangetroffen wordt in grond en potgrond. Legionellosis wordt in Europa en de VS meestal gerelateerd aan L. pneumophila en in Australië aan L. longbeachae. L.bozemanii wordt na L.pneumophila en L.longbeachae wereldwijd het meest gekweekt uit longsecreet van patiënten met legionnella-pneumonie. Ook van L. bozemanii wordt aangenomen dat de overbrenging plaatsvindt door water. Een recente studie naar de aanwezigheid van Legionella in Nederlands water lijkt dit te bevestigen. (3) In Japan is L. bozemanii de meest voorkomende Legionella in potgrond, gevolgd door L. longbeachae. (4) In Nederland is geen van de door het streeklaboratorium Haarlem en RIVM verzamelde patiëntenkweken als L.bozemanii getypeerd. ND06K100 Legionella in potgrond pagina 2 van 4

12 Ten behoeve van het onderzoek heeft de VWA contact gelegd met de Stichting Regeling Handhaving Potgrond. Deze private stichting certificeert de productie van potgrond. Deze certificering richt zich op chemische en fysische kenmerken van het product. De agrarische sector heeft voorwaarden opgesteld voor de kwaliteit van verschillende soorten potgronden. De RHP controleert hierop en kent het RHP keurmerk toe. Sinds kort richt de RHP zich ook op de microbiologische controle van grond. Daarbij wordt voorlopig alleen gekeken naar kiemgetallen en Enterobacteriaceae. Legionella is niet opgenomen in de controle. De stichting RHP heeft een waardevolle inbreng gehad bij het in kaart brengen van de producenten van potgrond in Nederland. De VWA verricht zelf geen analyses van Legionella. Daarom is voor dit doel een beroep gedaan op het streeklaboratorium Kennemerland in Haarlem. Dit laboratorium is landelijk aangewezen als het laboratorium voor Brononderzoek bij legionellose. Het laboratorium heeft de mogelijkheid om grote aantallen monsters te onderzoeken, en ook andere monsters dan watermonsters. 4. WERKWIJZE Met inbreng van de stichting RHP zijn de producenten van potgrond en tuinaarde in kaart gebracht. De VWA heeft bij iedere bezochte producent tuinaarde en potgrond bemonsterd, alsmede enkele andere producten. Het totaal aantal monsters bedroeg 52. Bij iedere monstername is de wijze van opslag, buitentemperatuur ten tijde van de bemonstering en de wijze van verpakken geregistreerd. In een vervolg fase is de detailhandel bezocht. Daarbij is bemonsterd bij bedrijven die een levering hadden ontvangen van de eerder bezochte producenten. Het totale aantal monsters uit de detailhandel bedroeg 58, hiervan zijn 9 niet onderzocht. De monsters zijn door het Streeklaboratorium Kennemerland te Haarlem onderzocht op de aanwezigheid van Legionella species. Voor het onderzoek op Legionella werd 25 gram van een productmonster gemengd met water. Dit mengsel bleef 24 uur bij kamertemperatuur staan om Legionella de kans te geven zich met het water te mengen. Vervolgens werden de producten onderzocht volgens NEN6565. Bij positieve resultaten is met behulp van DNA analyse een typering uitgevoerd. 5. RESULTATEN Er zijn 17 producenten bezocht. Niet bij alle producenten zijn evenveel producten bemonsterd. Uit de geregistreerde gegevens blijkt dat de producten vaak buiten opgeslagen worden. De bemonsterperiode was in juli/augustus Daardoor is een deel van de producten bemonsterd bij hoge temperaturen en een deel op kille natte dagen. In deze 52 monsters is 1 keer Legionella aangetroffen. Het ging hierbij om Legionella bozemanii waarvan in Nederland nog geen uitbraken gesignaleerd zijn. Bij het onderzoek werd veel storing ondervonden door de groei van schimmels. Om Legionella te bepalen kan het substraat, behalve direct onderzocht, ook aangezuurd of verwarmd worden. Van al deze mogelijkheden is in het onderzoek gebruik gemaakt. De producten uit de detailhandel zijn bemonsterd in de maanden oktober/november/december Bij deze bezoeken bleek ook tuinaarde en potgrond van producenten buiten Nederland verkrijgbaar te zijn. Opslag bij de detailhandel bleek deels binnen, deels buiten plaats te vinden. In de 49 onderzochte producten, bemonsterd bij de detailhandel, werd geen Legionella aangetoond. De registratie en traceerbaarheid van verschillende productiepartijen bleken niet goed geregeld te zijn. Bij sommige producenten was de productiedatum wel vastgelegd. Bij sommige producenten wordt de dagelijkse productie toegevoegd aan de bestaande voorraad. Eén producent valt in positieve zin op; de productiedatum van partijen is bekend en vanuit de detailhandel traceerbaar tot bij de producent. ND06K100 Legionella in potgrond pagina 3 van 4

13 6. DISCUSSIE en CONCLUSIE Van Legionella is bekend dat deze op grote schaal voorkomt in water en grond, maar dat dit in verreweg de meeste gevallen geen ziekteverschijnselen tot gevolg heeft. In Nederland is sprake van een verkoop van miljoenen kilo s potgrond op jaarbasis. Tot op heden is sprake van twee sterfgevallen, waarbij mogelijk een verband is tussen de Legionella infectie en potgrond of tuinaarde. Eén monster van de 101 onderzochte monsters potgrond en tuinaarde bleek positief op Legionella. Van de aangetroffen stam, L. bozemanii, zijn in Nederland geen uitbraken bekend. Wel is er een beschreven uitbraak met L. bozemanii in een ziekenhuis in Duitsland. (5) Deze onderzoeksresultaten wijzen uit dat Legionella incidenteel aanwezig kan zijn in tuinaarde of potgrond. In Nederland lijkt geen sprake te zijn van een sterk verhoogd risico op het krijgen van Legionellosis in relatie met tuinaarde en potgrond. 7. LITERATUUR (1) Den Boer JW, Yzerman EP, Jansen R et al. Legionnaires' disease and gardening. Clin Microbiol Infect 2007; 13: (2) M.S. Hughes and T.W.Steele. Occurence and Distribution of Legionella species in Composted Plant Materials. Applied and environmental Microbiology June 1994, p (3) Wullings BA, van der KD. Occurrence and genetic diversity of uncultured Legionella spp. in drinking water treated at temperatures below 15 degrees C. Appl Environ Microbiol 2006; 72: (4) Koide M, Arakaki N, Saito A. Distribution of Legionella longbeachae and other legionellae in Japanese potting soils. J Infect Chemother 2001; 7: (5) Luck PC, Helbig JH, Hagedorn HJ et al. DNA fingerprinting by pulsed-field gel electrophoresis to investigate a nosocomial pneumonia caused by Legionella bozemanii serogroup 1. Appl Environ Microbiol 1995; 61: DANKBETUIGING De heer J. W. den Boer, arts verbonden aan de GGD Kennemerland, en de heren H. Boon en M. Zevenhoven, van de Stichting RHP (Regeling Handhaving Potgrond), worden hartelijk bedankt voor hun bijdragen aan het onderzoek. ND06K100 Legionella in potgrond pagina 4 van 4

14 code lid Opslag Traceerbaarheid Bemonsterd soort product Legionella bedrijf RHP bij a nee buiten prod. datum bekend producent cocopeat n.a a buiten prod datum bekend producent cocopeat n.a a buiten prod. datum bekend Producent cocopeat n.a a buiten prod. datum bekend producent cocosvezel n.a b nee buiten onbekend b binnen onbekend 1 cocpeat n.a. b binnen onbekend 1 cocpeat n.a. b binnen onbekend 1 cocpeat n.a. c ja buiten onbekend producent potgrond n.a. c buiten onbekend producent grondstof zwartveen n.a. c buiten eigen import producent witveen n.a. c buiten bekend producent siertuinbemesting n.a. c buiten onbekend producent bemeste tuinaarde n.a. c binnen bekend 2 potgrond niet onderzocht c binnen bekend 3 potgrond niet onderzocht c binnen bekend 4 potgrond niet onderzocht d ja buiten prod datum bekend producent potgrond n.a. d buiten prod datum bekend producent potgrond n.a. d buiten prod datum bekend producent bloembak potgrond n.a. d binnen onbekend 5 natuurcompost n.a. d binnen onbekend 5 bloembak potgrond n.a. e?? 6 tuinturf n.a. e?? 6 bemeste tuinaarde n.a. e?? 6 GFT compost n.a. e?? 6 universele potgrond n.a. e?? 6 grond voor kamerplanten n.a. h ja buiten onbekend producent halffabrikaat n.a. h buiten onbekend producent halffabrikaat potgrond n.a. h buiten onbekend producent universele tuinaarde n.a. h buiten onbekend producent potgrond kuip en oranjerieplanten, n.a. wit en zwartveen met oscomote h buiten onbekend producent bemeste tuinaarde n.a. h buiten onbekend producent bemeste tuinaarde n.a. h buiten onbekend producent potgrond geschikt n.a. h buiten onbekend producent siertuin compost grond en voeding aanwezig in een h buiten onbekend producent siertuin compost n.a. h buiten onbekend producent potgrond op basis van tuinturf en n.a. turfstrooisel kal en meststoffen h buiten onbekend 7 tuinturf n.a. h buiten onbekend 7 bemeste tuingrond n.a. h buiten onbekend 7 multicote potgrond n.a. ND06K100 Legionella in potgrond

15 code lid Opslag Traceerbaarheid Bemonsterd soort produkt Legionella bedrijf RHP bij i nee buiten onbekend producent bemeste tuinaarde n.a. i onbekend producent Bianca's bloemenaarde n.a. i onbekend producent compost n.a. j nee buiten onbekend producent universele n.a. j onbekend producent tuinaarde n.a. k ja k binnen onbekend 8 siertuincompost n.a. k binnen onbekend 8 bemeste tuingrond n.a. k binnen onbekend 8 potgrond n.a. k binnen bekend 9 bemeste tuinaarde n.a. k binnen onbekend 9 potgrond n.a. k binnen onbekend 9 Buxus potgrond n.a. k binnen onbekend 9 zaai en stekgrond n.a. k binnen onbekend 1 potgrond n.a. k binnen onbekend 1 bemeste tuinaarde n.a. k binnen onbekend 1 tuincompost n.a. l nee binnen onbekend producent potgrond n.a. l binnen onbekend producent tuinaarde n.a. l binnen onbekend producent compost n.a. m?? 10 Holland Flor n.a. n nee buiten,los onbekend producent compost n.a. o?? 11 bemeste tuinaarde n.a. o?? 11 tuinturf n.a. o?? 11 siertuincompost n.a. o?? 11 potgrond n.a. p nee buiten onbekend producent potgrond van bult n.a. p buiten onbekend producent tuincompost n.a. p buiten onbekend producent bemeste tuinaarde n.a. p buiten onbekend producent tuinturf n.a. p buiten onbekend producent potgrond voor buxus n.a. p buiten onbekend producent porgrond n.a. p buiten onbekend producent potgrond voor zaaien en stekken n.a. p buiten onbekend producent potgrond voor kamerplaten n.a. p buiten onbekend producent potgrond voor orchideeen n.a. p buiten onbekend producent potgrond voor cactussen n.a. p onbekend 12 potgrond n.a. p onbekend 12 bemeste tuinaarde n.a. p onbekend 12 potgrond n.a. p onbekend 12 Qualitatstorf aus dem Borgermoor n.a. p onbekend 13 potgrond universeel n.a. ND06K100 Legionella in potgrond

16 code lid Opslag Traceerbaarheid Bemonsterd soort produkt Legionella bedrijf RHP bij p onbekend 13 potgrond voor kamerplanten n.a. p onbekend 13 potgrond voor zaaien en stekken n.a. p onbekend 13 potgrond voor orchideeën n.a. p onbekend 13 potgrond voor cactus en vetplant n.a. p onbekend 13 potgrond voor buxushaag n.a. p onbekend 13 tuinturf n.a. p onbekend 13 grond voor terras en balkonplanten n.a. p onbekend 13 orchideegrond n.a. q ja buiten onbekend producent potgrond n.a. q buiten onbekend producent bemeste tuinaarde n.a. q binnen onbekend producent losse potgrond n.a. q binnen onbekend producent grondstof tuinturf n.a. q binnen onbekend producent grondstof Baltisch veen n.a. q binnen onbekend 14 Tuincompost niet onderzocht q binnen onbekend 14 Tuinaarde niet onderzocht q binnen onbekend 14 Potgrond niet onderzocht q binnen onbekend 15 bemeste tuinaarde niet onderzocht q buiten onbekend 15 Potgrond niet onderzocht q binnen onbekend 15 zaai en stekgrond niet onderzocht r nee buiten onbekend producent potgrond n.a. r buiten onbekend producent compost verbeterend n.a. r buiten onbekend producent bemeste tuinaarde n.a. r binnen onbekend 16 kokospotgrond n.a. r binnen onbekend 16 tuinturf n.a. r binnen onbekend 16 tuinaarde n.a. r binnen onbekend 16 potgrond n.a. s ja buiten onbekend producent potgrond n.a. s buiten onbekend producent universeel n.a. s buiten onbekend producent stekgrond n.a. x 17 n.a. x 17 n.a. x 17 n.a. x 17 n.a. n.a. = niet aantoonbaar ND06K100 Legionella in potgrond

LEGIONELLA IN POTGROND EN TUINAARDE. Fact sheet. : Veilig wonen en leven. ND06K100 Legionella in potgrond pagina 1 van 4

LEGIONELLA IN POTGROND EN TUINAARDE. Fact sheet. : Veilig wonen en leven. ND06K100 Legionella in potgrond pagina 1 van 4 LEGIONELLA IN POTGROND EN TUINAARDE Fact sheet (Deel)projectnummer Thema : ND 06K100 : Veilig wonen en leven ND06K100 Legionella in potgrond pagina 1 van 4 1. INLEIDING De GGD Kennemerland heeft de VWA

Nadere informatie

Legionella. De overdracht. Jacob P. Bruin Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland Haarlem

Legionella. De overdracht. Jacob P. Bruin Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland Haarlem Legionella De overdracht Jacob P. Bruin Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland Haarlem Legionella Inhoud: Legionella bacterie Infectieroute Diagnostiek Kweek Urine antigeentesten Serologie

Nadere informatie

Diversiteit en eigenschappen van Legionella-bacteriën

Diversiteit en eigenschappen van Legionella-bacteriën Diversiteit en eigenschappen van Legionella-bacteriën Dick van der Kooij ISSO Congres, Nijkerk, 27 november 2014 Inhoud Inleiding Ontdekking van Legionella Incidentie van Legionnaires Disease (LD)/veteranenziekte

Nadere informatie

PRIJS: 1,5 KG 7,50 10 KG 22,50

PRIJS: 1,5 KG 7,50 10 KG 22,50 TUINMEST Deze biologische meststof wordt gebruikt bij de bemesting van sierbladgewassen, boomkwekerijgewassen, balkonplanten en orangeriegewassen. Bevat gedroogde organische zeewieren. Bio-Tuinmest is

Nadere informatie

Bijeenkomst. Boomkwekerij Knol. Inhoud. Bedrijf. Horticoop BV. 1. Bedrijf. 2. Grondstoffen. 3. Eigenschappen januari 2009

Bijeenkomst. Boomkwekerij Knol. Inhoud. Bedrijf. Horticoop BV. 1. Bedrijf. 2. Grondstoffen. 3. Eigenschappen januari 2009 Inhoud 1. Bedrijf 2. Grondstoffen Bijeenkomst 3. Eigenschappen 4... Boomkwekerij Knol 6 januari 2009 Horticoop BV Bedrijf Het bedrijf: Lentse Potgrond en Slingerland Potgrond Horticoop BV Lentse Potgrond

Nadere informatie

Artikelenlijst 2014 VOOR UNIVERSEEL GEBRUIK

Artikelenlijst 2014 VOOR UNIVERSEEL GEBRUIK Artikelenlijst 2014 EANCODE BESTEL Soort Bestel ARTIKELOMSCHRIJVING VOOR UNIVERSEEL GEBRUIK 8712697110000 FL05 EP 420 Florentus Potgrond universeel 5L (70 pak à 6 st.) Keurmerk Goede Grond 8712697110000

Nadere informatie

Ik bestel: zak(ken) Jardino Potgrond, 40 liter à 4,25 =... of de speciale aanbieding: (x3) zakken Jardino Potgrond, 3 x 40 liter à 11,50 =...

Ik bestel: zak(ken) Jardino Potgrond, 40 liter à 4,25 =... of de speciale aanbieding: (x3) zakken Jardino Potgrond, 3 x 40 liter à 11,50 =... Bestelformulier In te leveren vóór 5 maart bij Commanderij 19 of Vr. Lideweysingel 32 Ik bestel: zak(ken) Jardino Potgrond, 40 liter à 4,25 =... of de speciale aanbieding: (x3) zakken Jardino Potgrond,

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. landbouw-breed CSPE KB. gedurende 250 minuten. Bij dit examen horen uitwerkbijlagen en een digitaal bestand.

Examen VMBO-KB. landbouw-breed CSPE KB. gedurende 250 minuten. Bij dit examen horen uitwerkbijlagen en een digitaal bestand. Examen VMBO-KB 2010 gedurende 250 minuten landbouw-breed CSPE KB Naam kandidaat Kandidaatnummer Bij dit examen horen uitwerkbijlagen en een digitaal bestand. Dit examen bestaat uit 17 opdrachten. Voor

Nadere informatie

De epidemiologie van Legionellose

De epidemiologie van Legionellose De epidemiologie van Legionellose Het nut van Osiris voor surveillance en onderzoek Petra Brandsema Centrum Epidemiologie en Surveillance, CIB, RIVM. De epidemiologie van Legionellose 12 mei 2014 2 Aantal

Nadere informatie

LEGIONELLA overzicht met feiten en cijfers. Drs. Hans Schoon OMEGAM-Water

LEGIONELLA overzicht met feiten en cijfers. Drs. Hans Schoon OMEGAM-Water LEGIONELLA overzicht met feiten en cijfers Drs. Hans Schoon OMEGAM-Water Onderwerpen Wat weten we van Legionella Meldingen Legionellose Bronopsporing patiënten Besmettingen leidingwater Praktijk 18 jaar

Nadere informatie

BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS

BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS GRATIS HANDIGE GIDS! beukenhaag.nl BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS NIEUW PINNEN BIJ BEZORGING! NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! In dit voorbeeld leggen we uit van welke afmetingen u uit kunt gaan bij het graven

Nadere informatie

Keuringsdienst van Waren Zuid Afdeling signalering samengestelde monsters Sector: Laboratorium

Keuringsdienst van Waren Zuid Afdeling signalering samengestelde monsters Sector: Laboratorium Keuringsdienst van Waren Zuid Afdeling signalering samengestelde monsters Sector: Laboratorium MICROBIOLOGISCH ONDERZOEK VAN GEBAK IN NEDERLAND in 2001 H.A.P.M. Jansen A.M.H..v. Lith P. H. in t Veld Keuringdienst

Nadere informatie

Welkom in de wereld van de Legionella kweek

Welkom in de wereld van de Legionella kweek Welkom in de wereld van de Legionella kweek Simon in t Veld Teammanager Microbiologie Vitens Laboratorium Inhoud Historie Invloed toepassing diverse technieken Legionella in praktijk Ontwikkelingen ISO

Nadere informatie

De waterleiding. De waterleiding. Legionella. Wilco van der Lugt. Wilco van der Lugt. inhoud

De waterleiding. De waterleiding. Legionella. Wilco van der Lugt. Wilco van der Lugt. inhoud De waterleiding De waterleiding Legionella Wilco van der Lugt Wilco van der Lugt Installateur BRL 6010, gecertificeerd IntegraalAdviseur Vastgoed (onderhoud), gecertificeerd Monsternemer legionella, gecertificeerd

Nadere informatie

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant 15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant Kamervragen van het lid Thieme aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn

Nadere informatie

Legionella uitbraak in Amsterdam speurtocht naar de koeltoren

Legionella uitbraak in Amsterdam speurtocht naar de koeltoren Legionella uitbraak in Amsterdam speurtocht naar de koeltoren Ed IJzerman, arts-microbioloog Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Haarlem Namens GGD Amsterdam, CIb en LCI van het RIVM en BEL-team

Nadere informatie

Bevindingen inspecties in centrale keukens en afdelingskeukens in ziekenhuizen 2007-2008

Bevindingen inspecties in centrale keukens en afdelingskeukens in ziekenhuizen 2007-2008 Bevindingen inspecties in centrale keukens en afdelingskeukens in ziekenhuizen 2007-2008 Factsheet Domein Ziekenhuizen Voedsel en Waren Autoriteit Juni 2008 (Deel)projectnummer: Thema: ZD07C270 Veilig

Nadere informatie

Aan de Minister van Infrastructuur en Milieu Mw. drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus Postbus EX DEN HAAG

Aan de Minister van Infrastructuur en Milieu Mw. drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus Postbus EX DEN HAAG Aan de Minister van Infrastructuur en Milieu Mw. drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus Postbus 20901 2500 EX DEN HAAG Datum 23 oktober 2014 Onderwerp Regeldruk bij legionellabeheersing Uw kenmerk

Nadere informatie

Informatie over Q-koorts

Informatie over Q-koorts Informatie over Q-koorts De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor Q-koorts. De afgelopen weken ontvingen gemeenten hierover brieven van de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het ministerie van Volksgezondheid

Nadere informatie

Legionellapreventie: betere naleving Waterleidingwet nodig

Legionellapreventie: betere naleving Waterleidingwet nodig Legionellapreventie: betere naleving Waterleidingwet nodig Versteegh, A. ; Brandsema, P. ; Aa, M. van der ; Dik, H. H2O : tijdschrift voor watervoorziening en afvalwaterbehandeling 40(2007)17 p 10-12 Dekker

Nadere informatie

Aan de Minister van Infrastructuur en Milieu Mw. Drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus Postbus EX DEN HAAG

Aan de Minister van Infrastructuur en Milieu Mw. Drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus Postbus EX DEN HAAG Aan de Minister van Infrastructuur en Milieu Mw. Drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus Postbus 20901 2500 EX DEN HAAG Datum 22 oktober 2014 Onderwerp Regeldruk bij legionellabeheersing Uw kenmerk

Nadere informatie

Een legionella-infectie als vakantiesouvenir

Een legionella-infectie als vakantiesouvenir Een legionella-infectie als vakantiesouvenir TALD: Travel Associated Legionnaires Disease reisgerelateerde legionella 1 Symposium Legionella en klare taal 12 mei 2014 Programma 1. Even opfrissen 2. Van

Nadere informatie

potgrond (minidossier)

potgrond (minidossier) potgrond (minidossier) ecologisch leven en tuinieren Nagenoeg elke potgrond bestaat voor meer dan de helft uit turf. Die zorgt er voor dat het water optimaal wordt vastgehouden en dat je planten of zaden

Nadere informatie

TOEZICHT OP LEGIONELLABEHEERSING IN TUINCENTRA

TOEZICHT OP LEGIONELLABEHEERSING IN TUINCENTRA TOEZICHT OP LEGIONELLABEHEERSING IN TUINCENTRA Factsheet December 2009 Voedsel en Waren Autoriteit Warenklachtenlijn VWA: (0800) 0488 E-mail: info@vwa.nl Internet: www.vwa.nl 1. Inleiding Legionella is

Nadere informatie

Keuringsdienst van Waren Zuid Afdeling signalering samengestelde producten Sector: Laboratorium

Keuringsdienst van Waren Zuid Afdeling signalering samengestelde producten Sector: Laboratorium Keuringsdienst van Waren Zuid Afdeling signalering samengestelde producten Sector: Laboratorium MICROBIOLOGISCH ONDERZOEK VAN KANT EN KLAAR MAALTIJDEN IN NEDERLAND 2001 H.A.P.M. Jansen P. H. in t Veld

Nadere informatie

Technische fiche activiteit TRA ACT 125 versie n 2 11/06/2015

Technische fiche activiteit TRA ACT 125 versie n 2 11/06/2015 Korte omschrijving Fabrikant meststoffen dierlijke bijproducten Beschrijving Code Plaats Fabrikant PL43 Activiteit Vervaardiging AC39 Product Meststoffen, bodemverbeterende middelen, teeltsubstraten PR128

Nadere informatie

Speelgoed met magneten : verkenning 2008

Speelgoed met magneten : verkenning 2008 Speelgoed met magneten : verkenning 2008 Factsheet Voedsel en Waren Autoriteit (Deel)projectnummer: zw08221e Toezichtarrangement 22: Producten voorzien van CE markering Warenklachtenlijn VWA: (0800) 0488

Nadere informatie

ORGANISCH GEBONDEN STIKSTOF FOSFORZUURANHYDRIDE ORGANISCHE STIKSTOF OPLOSBAAR IN WATER AFKOMSTIG VAN WATER

ORGANISCH GEBONDEN STIKSTOF FOSFORZUURANHYDRIDE ORGANISCHE STIKSTOF OPLOSBAAR IN WATER AFKOMSTIG VAN WATER STIKSTOF (N) TOTAAL ORGANISCH GEBONDEN STIKSTOF ORGANISCHE STIKSTOF AFKOMSTIG VAN OPLOSBAAR IN EN NEUTRAAL AMMONIUMCITRAAT OPLOSBAAR IN NEUTRALISERENDE WAARDE MgO OPLOSBAAR IN MINERAAL ZUUR FIJNHEID DOOR

Nadere informatie

in het huishouden in de tuin FilOsOFie OVeriGe ActiViteiten & slot

in het huishouden in de tuin FilOsOFie OVeriGe ActiViteiten & slot In het huishouden Onderhoud vloeren, wandtegels, keuken en badkamermeubels............................................ p 19 Geurvermindering, afvoerbuizen en afvoerputjes (septische put)...........................................

Nadere informatie

Insecticiden binnenshuis

Insecticiden binnenshuis Insecticiden binnenshuis Tegen vliegende insecten in huis Vliegen, wespen, muggen en motten kunnen worden geweerd met spuitbussen. Spar U kan plakstrippen en elektrische verstuivers gebruiken. Tegen muggen

Nadere informatie

Resultaten en nieuwe inzichten van bronopsporing:

Resultaten en nieuwe inzichten van bronopsporing: Resultaten en nieuwe inzichten van bronopsporing: Bronopsporings Eenheid Legionella-pneumonie (BEL) 12 mei 2014 Sjoerd M. Euser, PhD Stichting Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland Haarlem

Nadere informatie

WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM.

WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM. WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM. Lesgever: Bart Peers 29-01 - 2012 Verslag: Michel Peeters 1. PELARGONIUM. 1.1 Inleiding Pelargonium ofwel in de volksmond geranium is een

Nadere informatie

Effectieve Micro-organismen. De praktijk van het maken van bokashi

Effectieve Micro-organismen. De praktijk van het maken van bokashi Effectieve Micro-organismen De praktijk van het maken van bokashi De bokashi-emmer De emmer kan luchtdicht worden afgesloten. Onderin zit een rooster, waardoor de GFT niet op de bodem kan komen. Daar wordt

Nadere informatie

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Legionella Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Indeling Historie Epidemiologie en pathogenese Klinische presentatie en beloop Microbiologische diagnose Behandeling Maatregelen naar aanleiding van een

Nadere informatie

Snelle en betrouwbare analyse van de microbiologische zwemwaterkwaliteit met qpcr

Snelle en betrouwbare analyse van de microbiologische zwemwaterkwaliteit met qpcr Snelle en betrouwbare analyse van de microbiologische zwemwaterkwaliteit met qpcr Bart Wullings, Leo Heijnen en Edwin Kardinaal KWR Watercycle Research Institute, Nieuwegein Inhoud Microbiologische zwemwaterkwaliteit

Nadere informatie

Appel-peer konfijt met kaneel 1.5 kg

Appel-peer konfijt met kaneel 1.5 kg NV DIDDEN SA Gentsestwg 617-619 Chée de Gand Brussel 1080 Bruxelles Appel-peer konfijt met kaneel 1.5 kg (Art. nr 184101) Leverancier Didden nv Adres van leverancier : Genstesteenweg 617-619 1080 Brussel

Nadere informatie

beukenhaag.nl BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS HANDIGE GIDS! beukenhaag.nl NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING!

beukenhaag.nl BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS HANDIGE GIDS! beukenhaag.nl NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! GRATIS HANDIGE GIDS! beukenhaag.nl BEUKENHAAG INFORMATIE GIDS NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! NIEUW: PINNEN BIJ BEZORGING! beukenhaag.nl In dit voorbeeld leggen we uit van welke afmetingen u uit kunt gaan

Nadere informatie

Motivatie van het onderzoek

Motivatie van het onderzoek ONTWIKKELING VAN DUURZAME POTGROND OP BASIS VAN GROENCOMPOST EN ANDERE SECUNDAIRE GRONDSTOFFEN Verónica Dias 1, Els Mechant 1, Bart Vandecasteele 2, Barbara Hoekstra 3, Maaike Perneel 4 1 PCS Ornamental

Nadere informatie

Legionellose. Bijlage I. Vragenlijst Legionella-pneumonie. VOORBLAD VRAGENLIJST LEGIONELLA-PNEUMONIE Gegevens voor GGD.

Legionellose. Bijlage I. Vragenlijst Legionella-pneumonie. VOORBLAD VRAGENLIJST LEGIONELLA-PNEUMONIE Gegevens voor GGD. Legionellose Bijlage I. Vragenlijst Legionella-pneumonie VOORBLAD VRAGENLIJST LEGIONELLA-PNEUMONIE Gegevens voor GGD Naam patiënt Geboortedatum.../.../... Adres en Woonplaats Telefoon/ contactgegevens

Nadere informatie

Legionella pneumophila (veteranenziekte)

Legionella pneumophila (veteranenziekte) Legionella pneumophila (veteranenziekte) Inleiding De legionella-uitbraak in 1999 op de bloemententoonstelling in Bovenkarspel was voor de overheid aanleiding om maatregelen te nemen om een nieuwe uitbraak

Nadere informatie

905957_Eveleens_hfdst_09:Eveleens#hfdst :13 Pagina 69

905957_Eveleens_hfdst_09:Eveleens#hfdst :13 Pagina 69 905957_Eveleens_hfdst_09:Eveleens#hfdst09 06-01-2010 16:13 Pagina 69 POTGROND EN ANDERE SUBSTRATEN Het assortiment potgrond van Gebroeders Eveleens B.V. omvat onder andere de kwaliteitspotgronden van Jongkind

Nadere informatie

1. Belang Hygiënecode

1. Belang Hygiënecode 1. Belang Hygiënecode 1. Waarom wordt er in de slagerij met een Hygiënecode gewerkt? Om op een structurele manier hygiënisch en veilig met voedsel te werken. Om mensen te leren om gezonder en gevarieerder

Nadere informatie

Conservering van monsters voor chemische voedingsanalyses

Conservering van monsters voor chemische voedingsanalyses www.eurofins.com Conservering van monsters voor chemische voedingsanalyses S. Meersseman Eurofins Analytico Food www.eurofins.com Conserveren monsters Food Overzicht Wat schrijven de normen voor De praktijk

Nadere informatie

Bij dit examen horen een bijlage, een uitwerkbijlage en een digitaal bestand.

Bij dit examen horen een bijlage, een uitwerkbijlage en een digitaal bestand. Examen VMBO-BB 2015 gedurende 220 minuten landbouw-breed CSPE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Bij dit examen horen een bijlage, een uitwerkbijlage en een digitaal bestand. Dit examen bestaat uit 17 opdrachten.

Nadere informatie

Eisen aan microbiologisch veilig drinkwater 2. Gertjan Medema Cursus Drinkwatermicrobiologie

Eisen aan microbiologisch veilig drinkwater 2. Gertjan Medema Cursus Drinkwatermicrobiologie Eisen aan microbiologisch veilig drinkwater 2 Gertjan Medema Cursus Drinkwatermicrobiologie Microbiologisch onberispelijk drinkwater? EU Drinking Water Directive en Waterleidingbesluit NL Algemene eis:

Nadere informatie

CITRUS. Hoogstwaarschijnlijk zijn alle citrussoorten oorspronkelijk afkomstig van de volgende 3 soorten:

CITRUS. Hoogstwaarschijnlijk zijn alle citrussoorten oorspronkelijk afkomstig van de volgende 3 soorten: CITRUS Ben Buynsters Citrus behoort tot de familie der Rutaceae en komt oorspronkelijk uit Azië. W.T. Swingle (Amerikaans taxonoom, 1871-1952) heeft Citrus onderverdeeld in 16 soorten, terwijl T. Tanaka

Nadere informatie

Legionella Bronnen, blootstelling,beheersen. SPAOGS Klinische Avond 26 april 2012 Ir V.A. Correia CIH RAH

Legionella Bronnen, blootstelling,beheersen. SPAOGS Klinische Avond 26 april 2012 Ir V.A. Correia CIH RAH Legionella Bronnen, blootstelling,beheersen SPAOGS Klinische Avond 26 april 2012 Ir V.A. Correia CIH RAH Uit WHO document 2007 Although Legionella is a well recognized problem in developed nations, data

Nadere informatie

LES 14 Leerjaar 3: HACCP en Pitaburgers

LES 14 Leerjaar 3: HACCP en Pitaburgers [1] VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN LES 14 Leerjaar 3: HACCP en Pitaburgers INLEIDING In de praktijklessen van VAP leer je dat het erg belangrijk is om hygiënisch te werken. HACCP is een voedselveiligheidssysteem

Nadere informatie

Examen VMBO-GL CSPE GL. gedurende 270 minuten. landbouw-breed - afdelingsprogramma landbouw

Examen VMBO-GL CSPE GL. gedurende 270 minuten. landbouw-breed - afdelingsprogramma landbouw Examen VMBO-GL 2010 gedurende 270 minuten CSPE GL landbouw-breed - afdelingsprogramma landbouw Naam kandidaat Kandidaatnummer Bij dit examen horen een bijlage, uitwerkbijlagen en digitale bestanden. Dit

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving 2010 landbouw-breed CSPE KB minitoets bij opdracht 4

landbouw en natuurlijke omgeving 2010 landbouw-breed CSPE KB minitoets bij opdracht 4 landbouw en natuurlijke omgeving 2010 landbouw-breed CSPE KB minitoets bij opdracht 4 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef verbeteringen

Nadere informatie

Introductie 27/11/2015. Biologische Voeder Grondstoffen Visie 2015-2020. Tom Wiegmans Category manager Organic Feed ingredients.

Introductie 27/11/2015. Biologische Voeder Grondstoffen Visie 2015-2020. Tom Wiegmans Category manager Organic Feed ingredients. 27/11/2015 Biologische Voeder Grondstoffen Visie 2015-2020 Tom Wiegmans Category manager Organic Feed ingredients 26 November 2015 1 Introductie Tom Wiegmans Internationale Agrarische handel gestudeerd

Nadere informatie

CSPE GL 2010. minitoets bij opdracht 9

CSPE GL 2010. minitoets bij opdracht 9 CSPE GL 2010 landbouw-breed - afdelingsprogramma landbouw minitoets bij opdracht 9 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef verbeteringen

Nadere informatie

ECOstyle Bewust Ecologisch tuinieren

ECOstyle Bewust Ecologisch tuinieren ECOstyle Bewust Ecologisch tuinieren ECOstyle als merk en als organisatie staat als een huis. Een huis met het fundament gebaseerd op MVO, ecologie en duurzaamheid. Niet omdat het trend is, maar omdat

Nadere informatie

BRL Keurcompost Uitgifte: 1 januari 2013 Bijlage: 040 Certificatie Voorbeeld Checklist Toepassingsgebied GFT compost Groencompost

BRL Keurcompost Uitgifte: 1 januari 2013 Bijlage: 040 Certificatie Voorbeeld Checklist Toepassingsgebied GFT compost Groencompost BRL Keurcompost Uitgifte: 1 januari 2013 Bijlage: 040 Certificatie Voorbeeld Checklist Toepassingsgebied GFT compost Groencompost Naam bedrijf:... Datum audit:... Auditor(en):... Dit is een toelatingsaudit/opvolgingsaudit

Nadere informatie

POTGROND SCHORS MESTSTOFFEN COLORWOOD ZAND EN GRIND BARBEQUE HAARDHOUT VOGELVOER VOGELHUISJES STROOIZOUT BASIC VAM

POTGROND SCHORS MESTSTOFFEN COLORWOOD ZAND EN GRIND BARBEQUE HAARDHOUT VOGELVOER VOGELHUISJES STROOIZOUT BASIC VAM POTGROND SCHORS MESTSTOFFEN COLORWOOD ZAND EN GRIND BARBEQUE HAARDHOUT VOGELVOER VOGELHUISJES STROOIZOUT BASIC VAM 2015 Met trots presenteren we u onze nieuwe catalogus. Naar 2015 toe is het assortiment

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving plantenteelt gesloten teelten CSPE BB

landbouw en natuurlijke omgeving plantenteelt gesloten teelten CSPE BB Examen VMBO-BB 2013 gedurende 280 minuten landbouw en natuurlijke omgeving plantenteelt gesloten teelten CSPE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en digitale bestanden.

Nadere informatie

PLANTJES LANGS DE MEETLAT

PLANTJES LANGS DE MEETLAT nummer 4 april 2017 7 Tijd dat de politiek gaat ingrijpen Misleidende voedseletiketten + Inbouwnavigatie Peperdure updates Zelfs éxtra mager gehakt is te vet 6 van de 25 traphekjes onveilig + Smartphones

Nadere informatie

Microbiologisch onderzoek in levensmiddelen 2006

Microbiologisch onderzoek in levensmiddelen 2006 Microbiologisch onderzoek in levensmiddelen 2006 Augustus 2007 Voedsel en Waren Autoriteit Zuid Signalering & Ontwikkeling VWA Pagina 1 van 8 Samenvatting en conclusie Deze rapportage geeft de resultaten

Nadere informatie

OPLOSBAAR IN WATER EN NEUTRAAL ORGANISCH GEBONDEN STIKSTOF FOSFORZUURANHYDRIDE OPLOSBAAR IN WATER FOSFORZUURANHYDRIDE (P 2 O 5 ORGANISCHE STIKSTOF

OPLOSBAAR IN WATER EN NEUTRAAL ORGANISCH GEBONDEN STIKSTOF FOSFORZUURANHYDRIDE OPLOSBAAR IN WATER FOSFORZUURANHYDRIDE (P 2 O 5 ORGANISCHE STIKSTOF ORGANISCH GEBONDEN STIKSTOF ORGANISCHE STIKSTOF AFKOMSTIG VAN FOSFORZUURANHYDRIDE (P 2 O 5 ) EN NEUTRAAL FOSFORZUURANHYDRIDE KALIUMOXIDE (K 2 O) OPLOSBAAR IN WATER MAGNESIUMOXIDE (MgO) TOTAAL NEUTRALISERENDE

Nadere informatie

Listeria monocytogenes een onder- of overschat risico?

Listeria monocytogenes een onder- of overschat risico? Listeria monocytogenes een onder- of overschat risico? Sandra Roesink-Smale VMT Food Safety Event 6 oktober 2016 www.eurofins.com Deze presentatie Listeria monocytogenes Wetgeving Kant-en-klare levensmiddelen

Nadere informatie

Legionellose A48.1 Veteranenziekte, Pontiac fever

Legionellose A48.1 Veteranenziekte, Pontiac fever Legionellose A48.1 Veteranenziekte, Pontiac fever 1. Algemeen In 1976 overleden 34 veteranen aan een ernstige longontsteking nadat zij de jaarlijkse conventie van het Amerikaanse Legioen in Philadelphia

Nadere informatie

CSPE GL 2010. minitoets bij opdracht 15

CSPE GL 2010. minitoets bij opdracht 15 CSPE GL 2010 landbouw-breed - afdelingsprogramma landbouw minitoets bij opdracht 15 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef verbeteringen

Nadere informatie

Veiligheid van kinderlijmen

Veiligheid van kinderlijmen Veiligheid van kinderlijmen Voedsel en Waren Autoriteit Regio Noord Postbus 465 9700 AL Groningen Nederland tel +31 (0)50 588 60 00 fax +31 (0)50 588 61 00 e-mail nd@vwa.nl internet www.vwa.nl 1 december

Nadere informatie

Ardense uienkonfijt. Form Didden ed : A 06/2003. (Art. nr , , (150 g)) Page 1 sur 5

Ardense uienkonfijt. Form Didden ed : A 06/2003. (Art. nr , , (150 g)) Page 1 sur 5 NV DIDDEN SA Gentsestwg 617-619 Chée de Gand Brussel 1080 Bruxelles Ardense uienkonfijt (Art. nr 154201, 150201, 190101 102106 (150 g)) Leverancier Didden nv Adres van leverancier : Chaussée de Gand 617-619

Nadere informatie

Legionella, versie 14 (PDF aangemaakt op: ) Indien de patiënt een asielzoeker betreft worden data doorgeven aan GGD GHOR Nederland.

Legionella, versie 14 (PDF aangemaakt op: ) Indien de patiënt een asielzoeker betreft worden data doorgeven aan GGD GHOR Nederland. Legionella, versie 14 (PDF aangemaakt op: 6-6-2017) EPI-azc EPI-legi Indien de patiënt een asielzoeker betreft worden data doorgeven aan GGD GHOR Nederland. Deze vragenlijst maakt onderdeel uit van doorlopende

Nadere informatie

Natte koeltorens en legionella

Natte koeltorens en legionella Natte koeltorens en legionella Is het nu goed geregeld met toezicht en handhaving? DCMR Milieudienst Rijnmond - Yvonne Jansen 4 december 2014 DCMR Milieudienst Rijnmond De gezamenlijke omgevingsdienst

Nadere informatie

Samenvatting: In de zomer van 2006 vond in Amsterdam een grootschalige

Samenvatting: In de zomer van 2006 vond in Amsterdam een grootschalige artikelen Koeltorens als bron van Legionella pneumophila-infecties in Nederland M.A.B. van der Sande 1 Samenvatting: In de zomer van 2006 vond in Amsterdam een grootschalige Legionella pneumophila-besmetting

Nadere informatie

SURVEY MICROBIOLOGISCHE GESTELDHEID ONVERPAKTE GEROOKTE PALING

SURVEY MICROBIOLOGISCHE GESTELDHEID ONVERPAKTE GEROOKTE PALING SURVEY MICROBIOLOGISCHE GESTELDHEID ONVERPAKTE GEROOKTE PALING H. van der Zee E. de Boer K. M. Jonker B. Wit KEURINGSDIENST VAN WAREN OOST AFDELING SIGNALERING SECTOR: LABORATORIUM Postbus 202 7200 AE

Nadere informatie

Zaaien en planten. Wat is er nodig om een zaadje te laten groeien?

Zaaien en planten. Wat is er nodig om een zaadje te laten groeien? Stap 1 de tuin opruimen, vrijmaken van onkruid en omspitten Stap 2 de moestuin bemesting geven volgens het grondonderzoek Stap 3 de moestuin indelen in percelen Stap 4 Zaaien en planten Wat is er nodig

Nadere informatie

Chrysant op water. WaterEvent William Quaedvlieg, Tycho Vermeulen

Chrysant op water. WaterEvent William Quaedvlieg, Tycho Vermeulen Chrysant op water WaterEvent 2016 William Quaedvlieg, Tycho Vermeulen Chrysant op water Enkele inzichten uit het onderzoek naar substraatloos telen van Chrysant. 2 Waarom substraatloos telen? Voordelen:

Nadere informatie

Toezicht op legionella beheersing in sanitairzaken en op beurzen

Toezicht op legionella beheersing in sanitairzaken en op beurzen Toezicht op legionella beheersing in sanitairzaken en op beurzen Factsheet 10 september 2010 Toezicht op legionella beheersing in sanitairzaken en op beurzen 10 september 2010 Colofon Projectnaam Toezicht

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Inhoud

Inhoud. Voorwoord 5. Inhoud Inhoud Voorwoord 5 1 Handel in duurzame producten 11 1.1 Duurzame of traditionele productie? 11 1.2 Logo s en keurmerken 13 1.3 Kosten van duurzame teelt 18 1.4 Relatie prijs - kwaliteit - afzet 19 1.5

Nadere informatie

Oriënterend onderzoek naar de oorzaak van het ontstaan van bastknobbels in laanbomen op de kwekerij.

Oriënterend onderzoek naar de oorzaak van het ontstaan van bastknobbels in laanbomen op de kwekerij. Juli 2008 Titel Consultancy: Bastknobbels Sector/deelsector Bomen Gewas Laan- en parkbomen Thema Duurz.bedr.v.gewasbescherming Status Afgerond Uitvoerder(s) PPO Bomen Oriënterend onderzoek naar de oorzaak

Nadere informatie

Nitrosaminen (NDELA) in cosmetica

Nitrosaminen (NDELA) in cosmetica Nitrosaminen (NDELA) in cosmetica Factsheet Deelprojectnummer: ND071804-1 Thema: Cosmetische producten en Lichaamsverzorging Voedsel en Waren Autoriteit Afdeling Signalering en Ontwikkeling Regio Noord

Nadere informatie

Surveillance gefermenteerde buitenlandse worst, jaar 2001

Surveillance gefermenteerde buitenlandse worst, jaar 2001 Surveillance gefermenteerde buitenlandse worst, jaar 2001 H. van der Zee B. Wit E. de Boer KEURINGSDIENST VAN WAREN OOST AFDELING SIGNALERING SECTOR: LABORATORIUM Postbus 202 7200 AE Zutphen tel. 0575-588100

Nadere informatie

Koffie en Carbon in Mexico

Koffie en Carbon in Mexico Koffie en Carbon in Mexico Project voorstel van Solidaridad Oktober 2016 Uit de studie die Hesselink heeft laten uitvoeren door Ecofys, blijkt dat de CO2-voetafdruk van koffie voor 14% bij de plantage

Nadere informatie

Vitamine D Hoog gedoseerde voedingssupplementen

Vitamine D Hoog gedoseerde voedingssupplementen Vitamine D Hoog gedoseerde voedingssupplementen Begin 2016 heeft de NVWA verschillende meldingen ontvangen waarin de NVWA gewezen werd op het feit dat er voedingssupplementen met vitamine D op de Nederlandse

Nadere informatie

HACCP in eipakstation Opfriscursus HACCP 2013

HACCP in eipakstation Opfriscursus HACCP 2013 HACCP in eipakstation Opfriscursus HACCP 2013 Thielen Consult BV Postbus 5100 5800 GC Venray 0478-579220 Agenda HACCP Waarom HACCP Wat is HACCP Welke gevaren Veilige eieren HACCP Definities (1) Hazard

Nadere informatie

Uienkonfijt 1.5 kg Art. nr , ,

Uienkonfijt 1.5 kg Art. nr , , NV DIDDEN SA Gentsestwg 617-619 Chée de Gand Brussel 1080 Bruxelles Uienkonfijt 1.5 kg Art. nr 154101, 150101, 102006 Leverancier Didden nv Adres van leverancier : Chaussée de Gand 617-619 1080 Bruxelles

Nadere informatie

Vijgen en dadels delicatessen Art. n 133006

Vijgen en dadels delicatessen Art. n 133006 NV DIDDEN SA Gentsestwg 617-619 Chée de Gand Brussel 1080 Bruxelles Vijgen en dadels delicatessen Art. n 133006 Leverancier Didden nv Adres van leverancier : Genstesteenweg 617-619 1080 Brussel E-mail

Nadere informatie

Legionella verschil tussen theorie en praktijk

Legionella verschil tussen theorie en praktijk Legionella verschil tussen theorie en praktijk NVvA-Congres 2016 Kurhaus - Scheveningen Mascha van Hofweegen Praktijk -1 Wij hebben ons Legionella-beheersplan extern laten controleren. Zij hebben dit goedgekeurd

Nadere informatie

Goede bemesting geeft gezonde planten

Goede bemesting geeft gezonde planten Goede bemesting geeft gezonde planten Door: HortiNova Opbouw van presentatie: Doel van gezonde bodem & plant Hoe groeit een plant? Hoe kan een plant ziek worden? Waarom moeten we bladgroen en wortels promoten

Nadere informatie

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING. Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSE KB bestaat uit twee deelexamens waarvan dit er één is.

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING. Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSE KB bestaat uit twee deelexamens waarvan dit er één is. Examen VMBO-KB 2006 tijdvak 1 vrijdag 19 mei 9.00-11.00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING GROENE RUIMTE CSE KB Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSE KB bestaat uit twee deelexamens waarvan

Nadere informatie

Vragen over het Erwina-onderzoek

Vragen over het Erwina-onderzoek Klik op een vraag hieronder om naar het antwoord te gaan. 1. Wat is het doel van het onderzoek in stammen, klasse S?... 2 2. Wie betaalt dit onderzoek in stammen?... 2 3. Op welke bacteriën wordt getoetst?...

Nadere informatie

(Ziek van) Besmette levensmiddelen, wat nu?

(Ziek van) Besmette levensmiddelen, wat nu? (Ziek van) Besmette levensmiddelen, wat nu? Ife Slegers Fitz-James Expertisecentrum Voedselvergiftiging Alimentair Consulent Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten. Datum 7 oktober 2013

De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten. Datum 7 oktober 2013 De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten Datum 7 oktober 2013 De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten 27 februari 2013 Inhoud Samenvatting...

Nadere informatie

Bemonstering bij continue productie van vaste mest

Bemonstering bij continue productie van vaste mest Bemonstering bij continue productie van vaste mest Paul Hoeksma Wageningen UR Livestock Research februari 2016 1 Wageningen UR (University & Research centre) Inleiding Het Accreditatieprogramma bemonstering

Nadere informatie

Veel leesplezier! Bertus Stip, Hoveniersbedrijf Stip

Veel leesplezier! Bertus Stip, Hoveniersbedrijf Stip Het bodemboek aanleg en onderhoud van de tuin Voorwoord De grond in de tuin, wat moeten we daar nu weer mee? Misschien heeft u zichzelf deze vraag wel eens gesteld. Wij van Hoveniersbedrijf Stip stellen

Nadere informatie

Bemestingsplan. Hans Smeets Adviseur DLV team boomteelt. DLV Plant

Bemestingsplan. Hans Smeets Adviseur DLV team boomteelt. DLV Plant Bemestingsplan Hans Smeets Adviseur DLV team boomteelt Waarom een grondanalyse? Inzicht krijgen in de beschikbare voeding voor de plant; Hoofdelementen; Sporenelementen; ph van de grond; Organische stof

Nadere informatie

Addendum GMP-Z3. Aseptische handelingen op voorraad. PUOZ labdag 29 juni Paul Le Brun (met dank aan Andras Vermes) Daan Touw

Addendum GMP-Z3. Aseptische handelingen op voorraad. PUOZ labdag 29 juni Paul Le Brun (met dank aan Andras Vermes) Daan Touw Addendum GMP-Z3 Aseptische handelingen op voorraad PUOZ labdag 29 juni 2010 Paul Le Brun (met dank aan Andras Vermes) Daan Touw Achtergrond VTGM: een geneesmiddel gereed voor gebruik maken, zodanig dat

Nadere informatie

INTERN VERSLAG. Bemonstering Fusarium foetens in water en teeltsysteem. Uitgevoerd door: DLV Facet

INTERN VERSLAG. Bemonstering Fusarium foetens in water en teeltsysteem. Uitgevoerd door: DLV Facet INTERN VERSLAG Facet Bemonstering Fusarium foetens in water en teeltsysteem Uitgevoerd door: Nieuw Vennep, januari 2004 Irma Lukassen Helma Verberkt In samenwerking met Naktuinbouw Jan Westerhof Landelijke

Nadere informatie

Centraal Kantoor Afdeling Monitoring en Beleidsinformatie LEGIONELLA. dr. P. J. M. Martens

Centraal Kantoor Afdeling Monitoring en Beleidsinformatie LEGIONELLA. dr. P. J. M. Martens Arbeidsinspectie Centraal Kantoor Afdeling Monitoring en Beleidsinformatie LEGIONELLA Februari 2001 drs. Ö. Erdem dr. P. J. M. Martens INHOUDSOPGAVE BLZ. SAMENVATTING 1 INLEIDING 1 2 DOEL VAN HET ONDERZOEK

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR BRMO EN MRSA INFORMATIE VOOR PATIËNTEN

ONDERZOEK NAAR BRMO EN MRSA INFORMATIE VOOR PATIËNTEN ONDERZOEK NAAR BRMO EN MRSA INFORMATIE VOOR PATIËNTEN Inleiding In deze folder leest u informatie over Bijzonder Resistente Micro-Organismen (BRMO) en MRSA (Methicilline Resistente Staphylococcus aureus)

Nadere informatie

Champignon teelt. afrekenen met bacteriën, virussen + schimmels

Champignon teelt. afrekenen met bacteriën, virussen + schimmels Champignon teelt Champignonteelt Hoewel champignons zelf schimmels zijn stimuleert het gebruik van Vires5 Food de groei en de ontwikkeling van de champignons. Vires5 Food staat garant voor een constante

Nadere informatie

Rundertuberculose. (Boviene tuberculose) Informatie over de ziekte en de procedures van de NVWA voor dierhouders

Rundertuberculose. (Boviene tuberculose) Informatie over de ziekte en de procedures van de NVWA voor dierhouders Rundertuberculose (Boviene tuberculose) Informatie over de ziekte en de procedures van de NVWA voor dierhouders Rundertuberculose bij dieren De tuberculosebacterie Mycobacterium bovis veroorzaakt tuberculose

Nadere informatie

Checklist risico-inventarisatie Legionella

Checklist risico-inventarisatie Legionella Checklist risico-inventarisatie Legionella Inleiding Vanaf augustus 2000 zijn er voor recreatiebedrijven, horeca, ziekenhuizen en andere instellingen waar met water wordt gewerkt, strengere regels om legionellabesmetting

Nadere informatie

Legionellose Veteranenziekte, Pontiac fever A48.1

Legionellose Veteranenziekte, Pontiac fever A48.1 Legionellose Veteranenziekte, Pontiac fever A48.1 1. Algemeen In 1976 overleden 34 veteranen aan een ernstige longontsteking nadat zij de jaarlijkse conventie van het Amerikaanse Legioen in Philadelphia

Nadere informatie

Maatregelen tegen overdracht van Klebsiella Oxa-48 buiten het ziekenhuis

Maatregelen tegen overdracht van Klebsiella Oxa-48 buiten het ziekenhuis Maatregelen tegen overdracht van Klebsiella Oxa-48 buiten het ziekenhuis LCI-RIVM en Werkgroep Infectiepreventie (WIP) Versie 16/6/2011 1. Bacteriologisch onderzoek Bacteriologisch onderzoek 1.1 Soorten

Nadere informatie