Kunstminnend Nederland?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kunstminnend Nederland?"

Transcriptie

1 Kunstminnend Nederland?

2

3 Kunstminnend Nederland? Interesse en bezoek, drempels en ervaringen Het culturele draagvlak, deel 12 Andries van den Broek Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, april 2013

4 Het Sociaal en Cultureel Planbureau is ingesteld bij Koninklijk Besluit van 30 maart Het Bureau heeft tot taak: a wetenschappelijke verkenningen te verrichten met het doel te komen tot een samenhangende beschrijving van de situatie van het sociaal en cultureel welzijn hier te lande en van de op dit gebied te verwachten ontwikkelingen; b bij te dragen tot een verantwoorde keuze van beleidsdoelen, benevens het aangeven van voor- en nadelen van de verschillende wegen om deze doeleinden te bereiken; c informatie te verwerven met betrekking tot de uitvoering van interdepartementaal beleid op het gebied van sociaal en cultureel welzijn, teneinde de evaluatie van deze uitvoering mogelijk te maken. Het scp verricht deze taken in het bijzonder bij problemen die het beleid van meer dan één departement raken. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is als coördinerend minister voor het sociaal en cultureel welzijn verantwoordelijk voor het door het scp te voeren beleid. Over de hoofdzaken hiervan heeft hij/zij overleg met de minister van Algemene Zaken; van Veiligheid en Justitie; van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties; van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap; van Financiën; van Infrastructuur en Milieu; van Economische Zaken; en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag 2013 scp-publicatie Zet- en binnenwerk: Textcetera, Den Haag Figuren: Mantext, Moerkapelle Vertaling samenvatting: Julian Ross, Carlisle, Engeland Omslagontwerp: bureau Stijlzorg, Utrecht Omslagillustratie: Ien van Laanen, Amsterdam isbn nur 740 Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 2130 kb Hoofddorp, Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting pro (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 kb Hoofddorp, Sociaal en Cultureel Planbureau Rijnstraat xp Den Haag Telefoon (070) Website: De auteurs van scp-publicaties zijn per te benaderen via de website. Daar kunt u zich ook kosteloos abonneren op elektronische attendering bij het verschijnen van nieuwe uitgaven.

5 inhoud Inhoud Voorwoord 7 Samenvatting 9 1 Kunst en publieksbereik Publieksbereik Betekenis van kunst Niet bij bezoek alleen 17 2 Interesse: kunst in het dagelijks leven Patronen van interesse Vormen van interesse Verdeling van interesse 30 3 Conversie: van interesse naar bezoek Conversie Verdeling van bereik, potentieel publiek en conversie 44 4 Interesse, conversie en bereik per kunstvorm Leeswijzer Klassieke muziek Beeldende kunst Literatuur Toneel Dans Musical Cabaret Film Popmuziek 74 5 Drempels voor kunstbezoek Beeld van kunstbezoek Drempels per kunstvorm Drempels per bevolkingsgroep Drempels en conversie 95 6 Beleving van kunstbezoek Beleving per kunstvorm Beleving per bevolkingsgroep 105 5

6 kunstminnend nederland? 7 Publieksbereik elders, eerder en later Een blik over de grens Trends en hun schaduwen vooruit De toekomst: verkenningen en scenario s Elementen van een blik vooruit Conclusies en implicaties 132 Summary 137 Literatuur 140 Publicaties van het Sociaal en Cultureel Planbureau 147 6

7 voorwoord Voorwoord Accentverschillen tussen opeenvolgende coalities en zelfs recente bezuinigingen nemen niet weg dat de overheid een taak voor zich ziet weggelegd bij het helpen realiseren van een hoogstaand cultureel aanbod en een brede publieke belangstelling daarvoor. Volgens de grondwet schept de overheid de voorwaarden voor culturele ontplooiing. En: De bewindspersoon voor cultuur is verantwoordelijk voor het in stand houden, ontwikkelen en sociaal en geografisch spreiden of anderszins verbreiden van cultuuruitingen, aldus artikel 2 van de wet Specifiek cultuurbeleid. Op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (ocw) rapporteert het Sociaal en Cultureel Planbureau (scp) over de culturele belangstelling van de Nederlandse bevolking in een reeks rapporten getiteld Het culturele draagvlak. In dit rapport, Kunstminnend Nederland?, staat de interesse in kunst centraal, met antwoorden op de volgende vragen: welk deel van de bevolking is in kunst geïnteresseerd? Welk deel daarvan bezoekt kunstuitingen? En omgekeerd: hoe groot is het potentiële publiek van geïnteresseerden dat geen bezoek bracht? Wat is de rol daarin van persoonskenmerken en van sociale omgeving? En wat belette de wegblijvers en wat ervoeren de bezoekers? In 2009 kon het scp met steun van ocw veldwerk laten doen naar de interesse in kunst, de drempels voor kunstbezoek en de ervaringen van kunstbezoekers. Dat gebeurde na intensief overleg met vertegenwoordigers uit het culturele veld over hoe dit veldwerk in te richten. Graag bedank ik, behalve de respondenten die aan de enquête meewerkten, de experts die in het voortraject hun bijdrage leverden. Prof. dr. Paul Schnabel Directeur Sociaal en Cultureel Planbureau 7

8

9 samenvatting Samenvatting In patronen van interesse in diverse kunstvormen zijn twee dimensies van kunst te onderscheiden, hier aangeduid als gecanoniseerde respectievelijk populaire kunstvormen. Het gaat dan enerzijds om klassieke muziek, beeldende kunst, literatuur, toneel en dans, en anderzijds om cabaret, film en popmuziek. Buiten de enkeling die uit sociale verplichting een kunstuiting bezoekt zonder daar enige interesse in te hebben, is zo n bezoek op te vatten als de optelsom van interesse in kunst en conversie van geïnteresseerde niet-bezoeker tot bezoeker. Niet iedere geïnteresseerde is ook bezoeker. Interesse is wel een noodzakelijke maar geen voldoende voorwaarde voor bezoek. Derhalve is de bevolking op te delen in niet-geïnteresseerden, geïnteresseerde niet-bezoekers (potentieel publiek) en bezoekers. Centraal in het antwoord op de vraag hoe kunstminnend Nederland is, staan de begrippen interesse, conversie en bereik. Interesse betreft het aandeel geïnteresseerden onder de bevolking, conversie het aandeel bezoekers onder geïnteresseerden, en bereik het aandeel bezoekers onder de bevolking. Deze begrippen maken specifiekere vragen mogelijk over waarom iemand geen kunstuiting bezoekt. Is dat omdat iemand er geen interesse in heeft? Of kwam het ondanks interesse niet van bezoek (geen conversie)? Het gewicht van die twee antwoorden varieert, zowel tussen de ene en de andere kunstvorm als tussen het ene en het andere segment van de bevolking. Er zijn door de bank genomen meer mensen in populaire dan in gecanoniseerde kunstvormen geïnteresseerd (82% vs. 53% van de bevolking van 16 jaar en ouder). Dans telt de minste geïnteresseerden (45%), film de meeste (90%). Gemiddeld verschillen gecanoniseerde en populaire kunsten echter niet in de conversie van geïnteresseerde tot bezoeker (36% vs. 34%). Dat resulteert in een groter bereik van populaire dan van gecanoniseerde kunstvormen (30% vs. 19%). Populaire en gecanoniseerde kunst kennen beide zowel een kunstvorm met lage conversie als een kunstvorm met hoge conversie. Conversie is (verhoudingsgewijs) laag bij cabaret en dans (24% resp. 20%) en hoog bij film en beeldende kunst (52% resp. 51%). Van de onderzochte kunstvormen combineert dans de laagste interesse met de laagste conversie, een combinatie die betekent dat dans het laagste bereik heeft (9%). Het spiegelbeeld daarvan is film, waar het grootste reservoir aan geïnteresseerden gecombineerd met de hoogste conversie tot het grootste bereik leidt (47%). Interesse en conversie variëren ook naar gelang de kenmerken van personen en hun netwerken. Interesse in gecanoniseerde kunst hangt samen met levensfase (en/of geboortejaar) en opleidingsniveau, alsook met de cultuurparticipatie in iemands sociale omgeving. Deze interesse is onder ouderen ruim de helft sterker dan onder jongeren, onder hoogopgeleiden de helft sterker dan onder laagopgeleiden en anderhalf keer zo groot wanneer men bezoekers van klassieke concerten in het sociale netwerk heeft. Bij populaire kunst is de interesse onder jongeren bijna de helft sterker dan onder 9

10 kunstminnend nederland? ouderen en gaat meer interesse in de regel gepaard met meer popconcertbezoekers in het netwerk. Conversie bij gecanoniseerde kunst is ruim de helft hoger onder hoger- dan onder lageropgeleiden en is hoger met klassiek concertbezoek in de sociale omgeving dan zonder. Bij populaire kunstvormen hangt conversie behalve met opleiding en sociale omgeving ook met leeftijd samen. Conversie is onder de jongeren (en/of onder mensen uit recente geboortecohorten) ruim anderhalf maal zo groot als onder mensen van boven de veertig. Opnieuw is de conversie anderhalf maal hoger naarmate men meer opleiding genoot en meer popconcertbezoekers in het netwerk heeft. De mate van conversie hangt bij gecanoniseerde kunst enigszins en bij populaire kunst wat sterker samen met de mate van interesse. Interesse en conversie zijn bij gecanoniseerde en populaire kunst hoger naarmate men hoger is opgeleid. Daardoor doet zich bij opleiding bij beide kunstvormen een stapeling voor van de effecten van interesse en conversie. Ook een cultureel actieve sociale omgeving gaat samen met meer interesse en conversie. Bij levensfase bestaat die stapeling van effecten bij populaire kunstvormen: hoe jonger (en/of hoe recenter het cohort waartoe men behoort), hoe hoger interesse en conversie. Interesse is gerelateerd aan zowel conversie als bezoek. Anders dan levensloop en opleidingsniveau, die meer randvoorwaarden dan te beïnvloeden factoren zijn, is interesse mogelijk een aangrijpingspunt voor culturele instellingen en voor het cultuurbeleid van overheden. Interesse staat centraal in denkbeelden over publieksbeïnvloeding en mobilisatie. Kunstbezoek vergt interesse in kunst en bereidheid tot bezoek aan kunst. Zo bezien zijn er twee wegen om een groter bereik van de kunsten te realiseren: het doen ontstaan van interesse bij niet-geïnteresseerden en het verder aanwakkeren van interesse bij lauwtjes geïnteresseerde niet-bezoekers. Dat laatste kan het wegnemen van drempels en/of het verhogen van motivatie omvatten. Daarom zijn de drempels die geïnteresseerde niet-bezoekers van bezoek weerhielden en de ervaringen die bezoekers opdeden in kaart gebracht. Het kwam er gewoon niet van bleek veruit de voornaamste reden voor niet-bezoek van geïnteresseerden. Dit is enerzijds een weinig specifieke reden die nauwelijks concrete aanknopingspunten lijkt te bieden. Anderzijds duidt dit vooral op een gebrek aan urgentie of prioriteit en vormt het een aanwijzing dat in het verder aanwakkeren van de interesse onder geïnteresseerden de sleutel tot een hogere conversie ligt. Bij de kunstvormen (klassieke muziek, cabaret en dans) en in de publiekssegmenten (lageropgeleide geïnteresseerden) met een lage conversie is, rekenkundig althans, de meeste winst te halen. Quick wins zullen er in de competitie om aandacht echter niet zijn. De redenen van niet-bezoek onder geïnteresseerde wegblijvers geven verder geen indicatie waar precies de schoen wringt: waar conversie laag is, ervaart men alle drempels sterker. Bezoekers ervaren een bezoek aan kunst in de regel als ontspannend en plezierig (75%). Ontspanning en plezier kleuren de bezoekervaring sterker dan zwaardere functies van kunst als contemplatie, vertroosting en saamhorigheidsgevoel. De sterkte van de diverse 10

11 samenvatting ervaringen houdt echter nauwelijks verband met bezoekfrequentie of conversie, zodat ook hieruit geen concrete aangrijpingspunten voor hogere bezoekfrequentie of groter publieksbereik volgen. Wel duidt het verband tussen mate van interesse en bezoekfrequentie erop dat verder aanwakkeren van de interesse van bezoekers de weg is tot het verhogen van de bezoekfrequentie. Hoe sterker de interesse, hoe groter onder geïnteresseerden de conversie tot bezoeker en hoe hoger onder bezoekers de bezoekfrequentie. Voor wie streeft naar een Kunstminnend Nederland! (met uitroepteken) is derhalve het verder aanwakkeren van de interesse het geëigende aangrijpingspunt. De hier onderzochte drempels onder geïnteresseerde niet-bezoekers en ervaringen van bezoekers gaven geen aanknopingspunt waar precies te beginnen. Mogelijk leent een nationaal onderzoek zich daar ook minder voor. De enquêtevragen zijn dan noodzakelijkerwijs wat abstracter waardoor specifieke aspecten van concrete culturele diensten buiten beeld blijven. Een goed overzicht van resultaten van pogingen om interesse en conversie te verhogen ( best practices, maar juist ook pogingen die niet het gewenste resultaat hadden) kan meer licht op deze materie werpen. 11

12

13 kunst en publieksbereik 1 Kunst en publieksbereik 1.1 Publieksbereik De overheid rekent het tot haar taak om een hoogstaand cultureel aanbod en een brede publieke belangstelling daarvoor te bevorderen. Het publieksbereik is daarmee een van de twee pijlers van het cultuurbeleid van de overheid. Het is ook een steunpilaar van culturele instellingen. Die kunnen niet zonder publieksbereik. Voor instellingen die zichzelf bedruipen was dat altijd al een fact of life. Recent vergrootte de terugtrekkende beweging van de overheid uit de financiering van kunst eens te meer het belang van publieksbereik voor instellingen die het voortaan zonder of met minder subsidie moeten zien te rooien. Dat maakt het publieksbereik van kunst een alleszins relevant en actueel onderwerp. Startpunt voor dit onderzoek is na te gaan welk aandeel van de bevolking interesse in kunst heeft en welk deel van die geïnteresseerden ook daadwerkelijk kunstuitingen bezoekt (conversie). Het onderscheid tussen interesse en bezoek maakt het mogelijk na te gaan welk deel van de geïnteresseerden geen kunstuitingen bezocht. In andere woorden: hoe groot is het potentiële publiek van kunst? In het verlengde daarvan komt de beeldvorming rond kunstbezoek aan de orde: wat belette de geïnteresseerde wegblijvers ervan om te gaan en wat ervoeren degenen die wel gingen. Nagegaan zal worden of de (gepercipieerde) drempels en de beleving tot een beter begrip van conversie tot bezoek leiden en wat daarin de rol is van persoonskenmerken en sociale omgeving. Conversie Het woord conversie duidt op een overgang. In de marketing verwijst het naar het aandeel van de geïnteresseerden in een product dat tot aankoop overging. In de wereld van de e-commerce staat het voor de verhouding tussen het aantal keren dat op een advertentie is geklikt en het aantal keren dat een product is besteld. Rond verkiezingen in de Verenigde Staten wordt de term gebruikt om aan te geven welk deel van de sympathisanten van een partij ook daadwerkelijk de moeite nam om op die partij te gaan stemmen. Hier duidt het op het aandeel bezoekers onder de geïnteresseerden, of op het aandeel van die geïnteresseerden dat de overgang maakt van geïnteresseerde niet-bezoeker tot bezoeker. Noch interesse in kunst noch conversie van interesse in bezoek zijn vanzelfsprekend. Het gaat om beslissingen in de vrije tijd. Daar heerst het primaat van de individuele keuzevrijheid. In hun vrije tijd hebben mensen dankzij de uitdijende vrijetijdsindustrie steeds meer te kiezen. Wie nog niet met pensioen is heeft daar bovendien minder (vrije) tijd voor dan enkele decennia geleden nog het geval was. In de vrije tijd had de individuele keus overigens niet altijd de vrije hand. In de hoogtijdagen van de verzuiling diende men de uithuizige vrije tijd toch vooral met gelijkgestemden door te brengen, liefst in georganiseerd verband. Zelfs vermaak thuis, in de vorm van het geschreven woord, de radio en later ook de televisie, was waar mogelijk 13

14 kunstminnend nederland? op levensbeschouwelijke leest geschoeid (Van den Heuvel 1976). Ontwikkelingen die dat patroon doorbraken, zoals de achturendag voor arbeiders en de opkomst van de jeugdcultuur, leidden in de loop van de vorige eeuw tot grote zorg, zo niet tot onversneden morele paniek (Beckers en Van der Poel 1989; ocw 2002). Vormen van vermaak die zich niet langs verzuilde lijnen lieten reguleren, werden met argwaan bejegend en zo mogelijk met wetgeving beteugeld. Dit gold naast vermaak dat van oudsher de verzuilde kaders te buiten ging, zoals kroeg en kermis (Jansen 1978, 1987), ook voor nieuw vermaak, zoals film, jazz en beatmuziek (Beckers en Van der Poel 1989; Van de Leur 2008; Nuchelmans 2002; ocw 2002). Kunst paste maar gedeeltelijk in het schema van de verzuiling. Burgerlijke initiatieven tot oprichting van instellingen zoals het Concertgebouw Amsterdam (1881) en het Gemeentemuseum Den Haag (1866) waren niet verzuild. Die initiatieven gingen deels aan de hoogtijdagen van de verzuiling vooraf; mogelijk speelde ook een rol dat men in de betere kringen de verzuilde geborgenheid toch vooral voor anderen geëigend achtte. De amateurkunst van het gemeene volk was juist weer wel keurig in verzuild gelid ge organiseerd (ocw 2002; Knulst 2007; Slegers 2007). Zo bestonden er nog tot in het begin van dit millennium drie nationale koepels voor blaasmuziekverenigingen: de Federatie van Katholieke Muziekbonden in Nederland (fkm), de Koninklijke Nederlandse Federatie van Muziekverenigingen (knfm) en de Nederlandse Federatie van Christelijke Muziekbonden (nfcm). Kunst en cultuur In het dagelijks taalgebruik heeft het begrippenpaar kunst en cultuur ingang gevonden. De (rijks)overheid voert cultuurbeleid. Dit rapport heeft de interesse in kunst tot onderwerp. De relatie tussen beide begrippen is hier staccato zo gedacht: cultuur = kunst + erfgoed. Van het bredere begrip cultuur is hier dus slechts kunst aan de orde (niet het erfgoed, zie daarover Huysmans en De Haan 2007), en dan nog alleen het publieksbereik ervan (niet het aanbod of de bemiddeling, noch de amateurkunstbeoefening, zie over dat laatste Van den Broek 2010a). Kunst met een hoofdletter was niet verzuild, maar stond wel te boek als van een andere, hogere orde dan andere vormen van vermaak. Daarmee leek het in zoverre op een eigen zuiltje, dat het een afgeschermde wereld was met eigen regels en dogma s, en met pleitbezorgers tot op het hoogste niveau. Met de emancipatie van het individu werd de vrije tijd in een mengeling van cultureel en economisch liberalisme meer dan ooit een zaak van individuele zelfbeschikking, te meer omdat de overheid in de ontzuiling geen aanleiding zag de rol van ceremonie- of zedenmeester op zich te nemen (Vuijsje en Wouters 1999). De nieuwe culturele vrijheid kreeg daarmee vorm als consumentensoevereiniteit op de vrijetijdsmarkt. Radio Veronica staat evenzeer model voor de commercialisering van de vrije tijd als voor de tegen- of jeugdcultuur. Het geloof in de individuele zelfbeschikking ondergroef ook het voetstuk waarop kunst stond. De opvatting dat consumenten zelf het beste weten wat ze mooi vinden, ontdeed kunst van haar vroegere aureool (Van den Broek 2012). Daarmee erodeerde ook de legitimering van overheidssteun voor kunst. Het ideaal van de volksverheffing 14

15 kunst en publieksbereik (kunst als van een hogere orde, als richtpunt voor de lagere standen en als tegengif voor massacultuur) maakte plaats voor de terughoudender redenering dat mensen, alvorens autonoom te kunnen kiezen, toch minstens van kunst kennis genomen moeten hebben (Blokland 1991; Van Hilvoorde et al. 2012). Al was het maar om er vervolgens beredeneerd niet in geïnteresseerd te zijn. Kunst is niet langer tegen directe concurrentie op de vrijetijdsmarkt afgeschermd, maar is één van de vele interesses en activiteiten waar men naar eigen keus eventueel een deel van de vrije tijd aan besteedt. Smaakvoorkeuren zijn een belangrijke pijler onder de persoonlijke identiteit, al betreft dat niet altijd kunst in engere zin, maar ook mode en design. Als identiteitsverschaffers verloren werk en godsdienst terrein aan wat men in de vrije tijd doet (Zeegers 1990). Kunst speelt in het leven van velen een rol. Al verdiept niet iedereen zich er diepgaand in, velen komen ermee in aanraking en menigeen zoekt het nu en dan op. Maar dat alles geldt ook voor de geneugten die sport, natuur en de goede keuken te bieden hebben. Kunst is een keus te midden van tal van alternatieven. Dat kunst volop de concurrentie van andere vrijetijdsactiviteiten ondervindt is geen onbeduidend detail nu publieksbereik voor kunstinstellingen meer dan ooit van levensbelang is. Onder de noemer meer ruimte aan samenleving en particulier initiatief wordt door Rutte I en II op de eigen verdiencapaciteit ingezet en op subsidie bezuinigd. Deze denkrichting is niet nieuw. Integendeel, die is al sinds het ministerschap van Brinkman in de jaren tachtig een rode draad in het cultuurbeleid. Onder Rutte tapt men uit een ander vaatje en prikkelt men de kunstsector niet langer met zachte dwang tot een cultuuromslag. Toenmalig staatssecretaris Zijlstra schreef daarover: De overheid treedt te veel op als financier en bij de verlening van subsidies is nu te weinig aandacht voor publiek en ondernemerschap. Het kabinet wil dat culturele instellingen en kunstenaars ondernemender worden en een groter deel van hun inkomsten zelf verwerven (ocw 2011: 2). De vraag naar het bereik van kunst en hoe dat te vergroten won daarmee aan urgentie. 1.2 Betekenis van kunst Aan kunst worden diverse functies toegedicht (Adams 2012; Ex 2007; RvC 2011b). Eén van die functies is esthetisch: kunst is mooi, staat voor schoonheid en verfijning. Daarnaast zou kunst troost en verzoening bieden bij tegenslag, zoals ziekte of het sterven van dierbaren. Hoewel kunst vaak is ingezet ter legitimering van macht en gezag, zou het ook een kritische functie hebben. Zonder dat is beargumenteerd op welk artistiek talent dit precies berust, zouden kunstenaars bij uitstek in staat zijn om samenleving en mens te doorgronden en een spiegel voor te houden. In die functie hoeft kunst niet per se mooi te zijn. Kunst geldt (of gold) als middel tot volksverheffing of emancipatie. Voor menigeen vervult kunst een sociale functie: men vormt hierdoor een identiteit en gebruikt haar bij het onderhouden van sociale contacten. En tot slot zou kunst allerlei concrete maatschappelijke en economische baten opleveren, zoals het vergroten van sociale cohesie en het binden van hoogwaardige werkgelegenheid. Het belang van kunst is vooral door ingewijden in deze toonaarden bezongen. Maar wordt dat ook in den brede zo gevoeld? Onderzoeksbureau Motivaction liet mensen in 15

16 kunstminnend nederland? hun eigen woorden antwoord geven op de vraag: Wat betekent kunst en cultuur voor u? Daaruit bleek dat men kunst en cultuur vooral met schoonheid en ontspanning associeert, en slechts zelden met een verheffende of kritische functie (figuur 1.1). Figuur 1.1 Betekenis van kunst en cultuur, bevolking jaar, 2010 (internetpanel) Bron: Tepaske et al. (2010: 21) Om te achterhalen hoe de bevolking de rol van kunst ziet, zijn in de enquête van het Aanvullend voorzieningengebruik onderzoek (avo) in 2007 een viertal stellingen voorgelegd. Gepeild is of en in hoeverre men van kunst en kunstenaars autonomie, esthetiek, verstrooiing respectievelijk engagement verwacht. Daarvan vinden doen wat ze willen en, vooral, mooie dingen maken wel weerklank onder een meerderheid van de bevolking, maar voor verstrooiing zorgen en de wereld verbeteren niet. Bij de rol van kunst staan onder de bevolking autonomie en esthetiek voorop (figuur 1.2). De betekenis die men aan kunst toekent, geeft niet aan welk belang men hieraan hecht. Onderzoek naar het draagvlak van cultuur onder de bevolking kent geen lange traditie, de informatie erover is verbrokkeld en incompleet (Van den Broek 2011b). Een manier om de steun voor kunst en cultuur te peilen, is te vragen welk belang men eraan hecht. Bureau Motivaction deed dat door drie typen belang te onderscheiden: voor mij persoonlijk, voor Nederland, voor de samenleving en voor (de algemene ontwikkeling van) kinderen (bv. Tepaske et al. 2010). In 2010 achtte circa driekwart van de bevolking kunst en cultuur belangrijk of zeer belangrijk voor kinderen en voor Nederland of de samenleving, ruim de helft onderschreef het persoonlijke belang. Dergelijke cijfers suggereren een stevig draagvlak voor cultuur. Die uitleg is er ook wel aan gegeven (Goedhart et al. 2007, Heinsius et al. 2007, Moerman et al. 2011, Tepaske et al. 2010). Uitsluitend de instemming met de kwalificatie zeer belangrijk tellend, slinkt de erkenning van het belang van kunst en cultuur echter tot een kwart of minder. Daar valt verder op af te dingen dat men geneigd is het belang van een onderwerp te overschatten als men het niet hoeft af te zetten tegen andere zaken die men ook, of wellicht zelfs meer, van 16

17 kunst en publieksbereik belang acht. In de praktijk van alledag zijn tijd, geld en interesse eindig, en dat vraagt om keuzes. De noodzaak tot kiezen benaderde Motivaction beter met de stelling: Kunst is voor mij een belangrijk onderdeel van het leven. Daarmee was 8% het helemaal eens en 33% meer eens dan oneens (tegen 47% meer oneens dan eens, en 12 % helemaal oneens). Figuur 1.2 Kunst en kunstenaars moeten, bevolking 16 jaar en ouder, 2007 (in procenten) helemaal oneens oneens niet eens, niet oneens eens helemaal eens doen wat ze willen... mooie dingen maken... voor verstrooiing zorgen... de wereld verbeteren Bron: scp/cbs (avo 07) 1.3 Niet bij bezoek alleen Centraal in dit rapport staat in hoeverre mensen interesse hebben in kunst en die interesse in bezoek omzetten, en waarom de ene persoon deze interesse wel heeft en de ander niet c.q. de vraag waarom de ene geïnteresseerde wel tot bezoek van kunst overgaat en de andere niet. Dit rapport bevat een momentopname van de interesse van de Nederlandse bevolking in negen kunstvormen: klassieke muziek, beeldende kunst, literatuur, toneel, dans, musical, cabaret, film en popmuziek. Startpunt is of men interesse hiervoor heeft. Dat is gemeten door hier rechtsreeks naar te vragen, bijvoorbeeld: Hoe geïnteresseerd bent u in popmuziek? Om een beeld te krijgen van de plaats die een eventuele interesse in het leven inneemt, is tevens gevraagd hoe vaak men erover leest, ernaar kijkt op tv/dvd, erover praat met anderen en er in het dagelijks leven gebruik van maakt (hoofdstuk 2). Vervolgens is gevraagd of men er wel eens een bezoek aan brengt (bv. Heeft u in de afgelopen 12 maanden een popconcert bezocht? ). De combinatie van informatie over interesse en over bezoek maakt een onderscheid mogelijk tussen geïnteresseerden die hun interesse gestalte gaven in bezoek versus geïnteresseerden bij wie interesse niet tot bezoek leidde. De bezoekers vormen het gerealiseerde publiek, de geïnteresseerde niet-bezoekers het potentiële publiek. Tevens is het mogelijk per kunstvorm de mate van conversie te berekenen: het deel van de geïnteresseerden dat tot 17

18 kunstminnend nederland? bezoek overgaat. Aan de orde komt in hoeverre conversie verschilt tussen kunst vormen en tussen bevolkingssegmenten (hoofdstuk 3). Met dit onderscheid gewapend is nietbezoek geen black box meer, maar zijn niet-geïnteresseerden te (onder)scheiden van geïnteresseerde niet-bezoekers. Die groepen stellen de sector voor verschillende uitdagingen. Bij niet-geïnteresseerden is het de vraag hoe hun interesse te wekken, bij het potentiële publiek hoe geïnteresseerde thuisblijvers tot bezoek te bewegen (in hoofdstuk 4 passeert de in hoofdstuk 2 en 3 op hoofdlijnen gepresenteerde informatie per kunstvorm de revue). Wat is dat eigenlijk, een bezoek aan kunst? Anders dan het motto meten is weten zou doen vermoeden, zijn veel zaken wanneer het op meten aankomt minder evident dan ze op het eerste gezicht lijken, ook rond cultuur. Zo is het bijvoorbeeld niet bekend hoeveel musea of podia ons land rijk is, domweg omdat daar geen sluitende tellingen van zijn. De achtergrond daarvan is dat het geen beschermde titels zijn. Het staat eenieder vrij ergens de naam museum of podium aan te geven en dat met een gelijkluidend opschrift aan de gevel kenbaar te maken. Hiervan getuigt bijvoorbeeld een pand in Maasland, waar, onder de weidse benaming museum, enkele dagdelen per week een verzameling koekblikken te bezichtigen is. Als het belendende café enkele keren per jaar een bandje laat spelen vervult het een podiumfunctie. Evenzo is in de kerk schuin ertegenover mogelijk nu en dan klassieke muziek te beluisteren of beeldende kunst te zien; in dat geval vervult de kerk zowel een museum- als een podiumfunctie. De Nederlandse Museumvereniging (nmv), de Nederlandse Galerie Associatie (nga), de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouw Directies (vscd) en de Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals (vnpf) hebben elk slechts zicht op de situatie bij de bij hen aangesloten organisaties. Wie uit interesse een tentoonstelling bezichtigt of een voorstelling bijwoont zal zich echter niet verdiepen in de vraag of dat officieel een museum, galerie, podium of festival is. De vragenlijst waarop dit rapport is gebaseerd meet dan ook zonder twijfel veel nietofficieel bezoek aan kunstuitingen. Dit betekent dat het op voorhand niet te verwachten is dat tellingen van bezoeken aan georganiseerde musea en podia exact met de hier gepresenteerde cijfers overeenkomen (zie voor dergelijke vergelijkingen: Van den Broek et al. 2009a: 36, 65 en 86). Een deel, een onbekend deel bovendien, van wat hier als bezoek is meegeteld betreft bezoek op niet-geregistreerde locaties. Evenmin zullen respondenten zich iets gelegen laten liggen aan de vraag of de makers c.q. de uitvoerenden van de kunstuiting die ze bezochten, professionals waren of niet. Een musical is een musical, zowel in het Scheveningse Circustheater als in de aula van een school. Wie van een fraaie uitvoering van klassieke stukken door verdienstelijke amateurs in een sfeervol oud kerkgebouw genoten heeft, zal zich evenmin het hoofd breken over de beroepsstatus van de uitvoerende muzikanten of musici (daarbij is het, om het beeld nog meer te vertroebelen, in zulke gevallen niet ongebruikelijk dat een amateurgezelschap voor de solo partijen een professional inhuurt). Menig toneelvoorstelling en heel veel van de popmuziek op kleinere podia wordt door amateurs uitgevoerd. Toch zal een respondent desgevraagd, en terecht, rapporteren naar een toneelvoorstelling of een popconcert te zijn geweest. Ook in de beeldende kunst is het onderscheid voor de doorsnee geïnteresseerde niet op voorhand herkenbaar (er zijn 18

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Cretien van Campen m.m.v. Maaike

Nadere informatie

Jeugdzorg: verschil tussen budget en contract in de regio Zuidoost Noord- Brabant. Klarita Sadiraj

Jeugdzorg: verschil tussen budget en contract in de regio Zuidoost Noord- Brabant. Klarita Sadiraj Jeugdzorg: verschil tussen budget en contract in de regio Zuidoost Noord- Brabant Klarita Sadiraj Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, oktober 2015 Het Sociaal en Cultureel Planbureau is ingesteld

Nadere informatie

Gemiddelde budgetten per cliënt (en dag) voor de cliënten met een voogdijmaatregel en cliënten die 18 jaar of ouder zijn

Gemiddelde budgetten per cliënt (en dag) voor de cliënten met een voogdijmaatregel en cliënten die 18 jaar of ouder zijn Gemiddelde ten per cliënt (en dag) voor de cliënten met een voogdijmaatregel en cliënten die 18 jaar of ouder zijn Evert Pommer en Klarita Sadiraj Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, april 2016 Het

Nadere informatie

Amateurkunst & publiek

Amateurkunst & publiek Amateurkunst & publiek 2011 inhoudsopgave Inleiding 05 Bezoeken 06 Formele podia 07 Informele podia 10 Vergelijking formele en informele podia 15 Amateurs en professionals 17 Colofon 18 Inleiding Inleiding

Nadere informatie

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek Cultuurbeleving Junipeiling Bewonerspanel Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Cultuur Ontwikkelorganisatie Gemeente

Nadere informatie

De slag om de vrije tijd

De slag om de vrije tijd De slag om de vrije tijd cultuurparticipatie en andere vormen van vrijetijdsbesteding Henk Vinken en Teunis IJdens Sinds 2007 daalt het percentage van de Nederlandse bevolking dat in de vrije tijd actief

Nadere informatie

ontspanning en iets presteren

ontspanning en iets presteren ontspanning en iets presteren motieven en ambities van amateurkunstbeoefenaars Henk Vinken en Teunis IJdens Ontspanning, doelgericht leren, gezellig tijdverdrijf met anderen en de ambitie om een kunstzinnige

Nadere informatie

Grafiek 23.1a Bezoek aan culturele voorstellingen en voorzieningen de afgelopen 12 maanden, 2002-2013 29% 26% 26% 26% 19% 17% 12% 10%

Grafiek 23.1a Bezoek aan culturele voorstellingen en voorzieningen de afgelopen 12 maanden, 2002-2013 29% 26% 26% 26% 19% 17% 12% 10% 23 CULTUURPARTICIPATIE De bekendheid en het gebruik van de diverse culturele voorzieningen, instellingen, plekken en festivals staan centraal in dit hoofdstuk. Daarnaast wordt ingegaan op de mate waarin

Nadere informatie

Hoog opgeleid, laag inkomen

Hoog opgeleid, laag inkomen Hoog opgeleid, laag inkomen De situatie van buitenschoolse kunstdocenten en artistiek begeleiders Henk Vinken en Teunis IJdens Een groot deel van de voorzieningen voor actieve cultuurparticipatie bestaat

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek cultuurparticipatie 2010

Samenvatting onderzoek cultuurparticipatie 2010 Samenvatting onderzoek cultuurparticipatie 2010 Belangrijkste uitkomsten van het onderzoek 2010 Deelname aan culturele activiteiten in shertogenbosch licht toegenomen Het opleidingsniveau is het meest

Nadere informatie

Cultuur en de i s van Schnabel Ander cultuurpubliek en andere cultuurpolitiek

Cultuur en de i s van Schnabel Ander cultuurpubliek en andere cultuurpolitiek 91 Dossier Dossier Het dossier bestaat uit twee delen. Het eerste deel, geschreven door Andries van den Broek, bevat niet alleen kerncijfers over recent cultuurbereik maar ook verwach tingen over het bereik

Nadere informatie

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011 Rapport Signaal Uitgave Auteurs Informatie Onderzoek en Integrale Vraagstukken Nr X, Jaargang 2004 Oplage Redactieadres Internet / Intranet X exemplaren Gemeente Den Haag OCW-intranet/Organisatie Postbus

Nadere informatie

LelyStadsGeluiden. De mening van de inwoners gepeild. Theaterbezoek van Lelystedelingen in 2006

LelyStadsGeluiden. De mening van de inwoners gepeild. Theaterbezoek van Lelystedelingen in 2006 LelyStadsGeluiden De mening van de inwoners gepeild Theaterbezoek van Lelystedelingen in 2006 In november 2006 is aan leden van het LelyStadsPanel een vragenlijst voorgelegd over hun bezoek aan theater.

Nadere informatie

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS VTO-cultuurvragen Onderstaand zijn de vraagformuleringen zoals gehanteerd in VTO2012 afgedrukt. De respondenten kregen een brief toegestuurd waarin ze uitgenodigd werden om de VTOenquête via het internet

Nadere informatie

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen De kunst van cultuurmarketing Discussievragen en stellingen Ruurd Mulder Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2013 Deze discussievragen en stellingen horen bij De kunst van cultuurmarketing

Nadere informatie

Onderzoek Marktbeschrijving Podiumkunsten 2006

Onderzoek Marktbeschrijving Podiumkunsten 2006 Onderzoek Marktbeschrijving Podiumkunsten 2006 Samenvatting en conclusies TNS NIPO Bureau Promotie Podiumkunsten Onderzoeksmethode Dit is een herhalingsonderzoek, het is eerder uitgevoerd over 2002 en

Nadere informatie

Inleiding. Inleiding. Overzicht TRENDS IN INTERNATIONAAL VERGELIJKEND PERSPECTIEF. Waarom Trends in participatie? Participatiesurveys

Inleiding. Inleiding. Overzicht TRENDS IN INTERNATIONAAL VERGELIJKEND PERSPECTIEF. Waarom Trends in participatie? Participatiesurveys Inleiding TRENDS IN INTERNATIONAAL VERGELIJKEND PERSPECTIEF Huidig Participatiebeleid in Vlaanderen Beleidsnota Cultuur 2000 2004 Participatiedecreet UiTPas Burgerkabinet Focus: Verbreding van participatie

Nadere informatie

Digipanel Theater aan de Parade

Digipanel Theater aan de Parade Digipanel Theater aan de Parade 20 mei 2011 Afdeling Onderzoek en Statistiek Gemeente s-hertogenbosch Inleiding Het Theater aan de Parade is bijna 40 jaar oud. Op veel punten voldoet het niet meer aan

Nadere informatie

Hoofdstuk 21. Cultuur

Hoofdstuk 21. Cultuur Hoofdstuk 21. Cultuur Samenvatting Evenals in 2003, heeft driekwart van de Leidenaren in de afgelopen 12 maanden één of meerdere culturele voorstellingen of voorzieningen bezocht. De bioscoop is veruit

Nadere informatie

TRENDS IN INTERNATIONAAL VERGELIJKEND PERSPECTIEF

TRENDS IN INTERNATIONAAL VERGELIJKEND PERSPECTIEF TRENDS IN INTERNATIONAAL VERGELIJKEND PERSPECTIEF Inleiding Huidig Participatiebeleid in Vlaanderen Beleidsnota Cultuur 2000-2004 Participatiedecreet UiTPas Burgerkabinet Focus: Verbreding van participatie

Nadere informatie

Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016

Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011 INHOUDSOPGAVE Inleiding - 2 - Wat vindt men belangrijk aan het aanbod van kunst en cultuur in Den Haag? - 3 - Hoe

Nadere informatie

Samenvatting. Vrijwilligers in de Amateurkunst

Samenvatting. Vrijwilligers in de Amateurkunst Samenvatting Vrijwilligers in de Amateurkunst Samenvatting Vrijwilligers in de Amateurkunst De amateurkunstsector kampt met een tekort aan vrijwilligers. Vooral in de disciplines beeldende kunst en instrumentale

Nadere informatie

Dokters voor de rechter

Dokters voor de rechter Dokters voor de rechter Tien jaar tuchtuitspraken in Medisch Contact Paul Rijksen Reed Business, Amsterdam Medisch Contact, Utrecht Inleiding.indd 1 Reed Business, Amsterdam 2011 Medisch Contact, Utrecht

Nadere informatie

Voor het eerst neemt vrije tijd niet meer af

Voor het eerst neemt vrije tijd niet meer af Voor het eerst neemt vrije tijd niet meer af Hoe gaan Nederlanders met hun tijd om? vraagt het Sociaal en Cultureel Planbureau zich af in het laatste rapport over het vijfjaarlijkse Tijdsbestedingsonderzoek.

Nadere informatie

Kleine Muziekpodia in Beeld. Cijfers en kengetallen 2007

Kleine Muziekpodia in Beeld. Cijfers en kengetallen 2007 Kleine Muziekpodia in Beeld Cijfers en kengetallen 2007 Inhoud Kleine Muziekpodia in Beeld Samenvatting...4 1 De kleine podia...5 2 Regionale spreiding...6 3 De concerten...7 4 Het bezoek...8 5 Financiën...9

Nadere informatie

BIJLAGEN. De virtuele kunstkar. Cultuurdeelname via oude en nieuwe media. Het culturele draagvlak, deel 11. Nathalie Sonck.

BIJLAGEN. De virtuele kunstkar. Cultuurdeelname via oude en nieuwe media. Het culturele draagvlak, deel 11. Nathalie Sonck. BIJLAGEN De virtuele kunstkar Cultuurdeelname via oude en nieuwe media Het culturele draagvlak, deel 11 Nathalie Sonck Jos de Haan Bijlage A Tabellen bij hoofdstuk 2... 2 A.1 Bij culturele informatie raadplegen

Nadere informatie

Tilburg en Kunst. Onderzoek Jongerenpanel Tilburg. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg. DIMENSUS beleidsonderzoek November 2013

Tilburg en Kunst. Onderzoek Jongerenpanel Tilburg. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg. DIMENSUS beleidsonderzoek November 2013 Tilburg en Kunst Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg DIMENSUS beleidsonderzoek November 2013 Projectnummer 529 1 Inhoud Samenvatting 3 Inleiding 5 1 Jongeren

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

ECSD/U201402324 Lbr. 14/092

ECSD/U201402324 Lbr. 14/092 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft leren over cultureel ondernemen uw kenmerk ons kenmerk ECSD/U201402324 Lbr. 14/092 bijlage(n) 2 (separaat

Nadere informatie

Een onzeker perspectief: vooruitzichten van tijdelijke werknemers

Een onzeker perspectief: vooruitzichten van tijdelijke werknemers Een onzeker perspectief: vooruitzichten van tijdelijke werknemers Een onzeker perspectief: vooruitzichten van tijdelijke werknemers Eerste resultaten uit het Arbeidsaanbodpanel, najaar 2012 Jan Dirk Vlasblom

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies

HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies 6 pagina 97 HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies 6.1 Nieuws 6.1.1 Content: Zijn jongeren in nieuws geïnteresseerd? 6.1.2 Waarde: Is nieuws volgen belangrijk? 6.1.3 Oordeel: Hoe beoordelen jongeren nieuws?

Nadere informatie

Hoofdstuk 22. Cultuur

Hoofdstuk 22. Cultuur Hoofdstuk 22. Cultuur Samenvatting Driekwart van de Leidenaren heeft in de afgelopen 12 maanden één of meer culturele voorstellingen of voorzieningen bezocht. De bioscoop is veruit het meest populair,

Nadere informatie

Cynisme over de politiek

Cynisme over de politiek Cynisme over de politiek Een profiel van ontevreden burgers Dr. Pieter van Wijnen Waar mensen samenleven, zijn verschillende wensen en belangen. Een democratische samenleving heeft als doel dat politici

Nadere informatie

Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting

Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting Otto Scholten & Nel Ruigrok Stichting Het Persinstituut De Nederlandse Nieuwsmonitor Amsterdam, april 06 1 Inleiding Puntsgewijs

Nadere informatie

Resultaten beroeps- en belangenorganisaties

Resultaten beroeps- en belangenorganisaties Creatief Ondernemerschaplab Jaarlijkse vragenlijst 215 Resultaten beroeps- en belangenorganisaties Onderzoek uitgevoerd door Tilburg University: Prof. dr. Arjen van Witteloostuijn Prof. dr. Arjan van den

Nadere informatie

Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden

Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden Martine Mol en Jannes de Vries Een hoge werkdruk onder werknemers komt vooral voor

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV De impact van legalisering van online kansspelen op klassieke loterijen April 2011 In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV Uitgevoerd door: MWM2 Bureau voor Online Onderzoek Auteurs Matthijs Wolters

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes?

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? December 2007 / Januari 2008 Door: Marco Bouman, Impulse, Strategie & Marketing Februari 2008 2008 Marco Bouman, alle rechten voorbehouden Het is niet

Nadere informatie

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Communiceren met ziel en zakelijkheid Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Copyright: Uitgeverij Boom Nelissen, Amsterdam & Silvia Blankestijn, 2012 Omslag: Bart van den Tooren, Bureau

Nadere informatie

SEZ/U200600082 Lbr. 06/09

SEZ/U200600082 Lbr. 06/09 Brief aan de leden T.a.v. het college informatiecentrum tel. (070) 373 8022 onderwerp handreiking en typetest popbeleid Samenvatting uw kenmerk ons kenmerk SEZ/U200600082 Lbr. 06/09 bijlage(n) 4 datum

Nadere informatie

Trendbreuk in rijksuitgaven

Trendbreuk in rijksuitgaven 94 Boekman 95 Sociaal-liberaal cultuurbeleid Dossier cijfers Trendbreuk in rijksuitgaven kunst en cultuur Bastiaan Vinkenburg Dit artikel gaat over geld dat het rijk besteedt aan kunst en cultuur. Is dat

Nadere informatie

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN Meer Democratie Mei 2015 Rapportage onderzoek Partijpolitieke benoemingen Meer Democratie 1 Persbericht NEDERLANDERS: PUBLIEKE FUNCTIES OPEN VOOR IEDEREEN

Nadere informatie

De vragenlijst van de openbare raadpleging

De vragenlijst van de openbare raadpleging SAMENVATTING De vragenlijst van de openbare raadpleging Tussen april en juli 2015 heeft de Europese Commissie een openbare raadpleging gehouden over de vogel- en de habitatrichtlijn. Deze raadpleging maakte

Nadere informatie

Fort van de Democratie

Fort van de Democratie Fort van de Democratie Stichting Vredeseducatie / peace education projects Het Fort van de Democratie WERKT! Samenvatting van een onderzoek door de Universiteit van Amsterdam naar de effecten van de interactieve

Nadere informatie

De Multi waaier 12 tips voor het opbouwen van een cultureel divers netwerk

De Multi waaier 12 tips voor het opbouwen van een cultureel divers netwerk De Multi waaier 12 tips voor het opbouwen van een cultureel divers netwerk Culturele diversiteit en amateurkunst Deze waaier biedt u twaalf tips om u op weg te helpen een cultureel divers netwerk op te

Nadere informatie

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Majone Steketee Sandra ter Woerds Marit Moll Hans Boutellier Een evaluatieonderzoek naar zes pilotprojecten Assen 2006 2006 WODC, Ministerie van Justitie.

Nadere informatie

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Wynand van de Ven en Erik Schut Wederreactie op Douven en Mannaerts In ons artikel in TPEdigitaal (Van de Ven en Schut 2010) hebben wij uiteengezet

Nadere informatie

Vrijdag 30 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Vrijdag 30 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Vrijdag 30 maart 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Viering Koninklijke Harmonie Sint-Cecilia Tielrode Dames en heren Vandaag start de paasvakantie. Voor

Nadere informatie

De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders

De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders Marjolein Korvorst en Tanja Traag Het krijgen van kinderen dwingt ouders keuzes te maken over de combinatie van arbeid en zorg. In de meeste gezinnen

Nadere informatie

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips van de Haterd opmaak_def.indd 1 25-02-10 13:00 Werken

Nadere informatie

Meer of minder uren werken

Meer of minder uren werken Meer of minder uren werken Jannes de Vries Een op de zes mensen die minstens twaalf uur per week werken (de werkzame beroeps bevolking) wil meer of juist minder uur werken. Van hen heeft minder dan de

Nadere informatie

Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening

Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening (ook als ontmoetingsplek) in de binnenstad. Cultuurparticipatie Kernfuncties leren, lezen en informeren bieden voor burgers mogelijkheden

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

De Stand van Brabant Thema Cultuur

De Stand van Brabant Thema Cultuur De Stand van Brabant Thema Cultuur Opinieonderzoek naar de mening van Brabanders over actuele onderwerpen: Thema Cultuur Tangram Advies & Onderzoek Willem van Leerdam Jantina van Sloten 26 augustus 2011

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Thuis in Windows 7 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge bussum 2010 Deze antwoorden horen bij de vragen in Thuis in Windows 7 van Hannie van Osnabrugge. 2010 Hannie van Osnabrugge Alle rechten

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs.

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs. Rapportage flitsenquête ActiZ Vrijwilligersbeleid Voor ActiZ, organisatie van zorgondernemers Van ICSB Marketing en Strategie Drs. Yousri Mandour Datum 7 maart 2011 Pag. 1 Voorwoord Voor u liggen de resultaten

Nadere informatie

B.U.N. Boeddhistische Unie Nederland Vereniging van boeddhistische groeperingen in Nederland

B.U.N. Boeddhistische Unie Nederland Vereniging van boeddhistische groeperingen in Nederland Amsterdam, 24-11-2014 Boeddhisten in Nederland een inventarisatie Er zijn twee vragen die boeddhisten in Nederland al jaren bezig houden: 1. Wat is een boeddhist 2. Hoeveel boeddhisten zijn er in Nederland

Nadere informatie

Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap

Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap Augustus 2015 Het meeste wetenschappelijk onderzoek wordt betaald door de overheid uit publieke middelen. De gevolgen van wetenschappelijke kennis voor de samenleving

Nadere informatie

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Werkgevers en werknemers aan het woord Onderzoek verricht in opdracht van Nationale-Nederlanden door Motivaction. Wat vinden werkgevers en werknemers van pensioenen.

Nadere informatie

Kunst & cultuur, het investeren waard? Onderzoek naar economische betekenis

Kunst & cultuur, het investeren waard? Onderzoek naar economische betekenis Kunst & cultuur, het investeren waard? Onderzoek naar economische betekenis Presentatie voor het Paradiso-debat In opdracht van Kunsten 92, ACI en Paradiso Zondag 29 augustus 2010 Bastiaan Vinkenburg 1

Nadere informatie

VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR

VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR FEITEN EN CIJFERS Onderzoeksgegevens Onder wie: partners van de 30 grootste advocatenkantoren in Nederland Gezocht: 3 vrouwelijke en 3 mannelijke partners per

Nadere informatie

Kunst onder vermogenden. ING PR onderzoek - New Talent Photography Award 2014

Kunst onder vermogenden. ING PR onderzoek - New Talent Photography Award 2014 Kunst onder vermogenden Inhoud 1 Samenvatting 04 2 Resultaten 06 3 Onderzoeksverantwoording 12 2 Inleiding ING Private Banking organiseert in samenwerking met ING Art Management ook dit jaar de New Talent

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Versie 2013-2014 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het Wetenschappelijk Instituut van 50PLUS heeft ons in december

Nadere informatie

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten BELANGRIJK: Gegeven antwoorden worden strikt vertrouwelijk en naamloos verwerkt. Deelname aan de enquête is anoniem. Wil je echter kenbaar maken waar

Nadere informatie

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia BELANGRIJK Gegeven antwoorden worden strikt vertrouwelijk en naamloos verwerkt. Deelname aan de enquête is anoniem. Wil je echter kenbaar maken waar je voor

Nadere informatie

Wat motiveert u in uw werk?

Wat motiveert u in uw werk? Wat motiveert u in uw werk? Begin dit jaar heeft u kunnen deelnemen aan een online onderzoek naar de motivatie en werktevredenheid van actuarieel geschoolden. In dit artikel worden de resultaten aan u

Nadere informatie

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Verpleegkundig redeneren en CanMEDS-rollen in de eerste lijn Henk Rosendal Reed Business Education, Amsterdam Reed Business, Amsterdam 2015 Omslagontwerp

Nadere informatie

Museumbezoek meest favoriet cultureel uitje Rapport - onderzoek naar cultuurbeleving van Nederland 08-07-2014

Museumbezoek meest favoriet cultureel uitje Rapport - onderzoek naar cultuurbeleving van Nederland 08-07-2014 Museumbezoek meest favoriet cultureel uitje Rapport - onderzoek naar cultuurbeleving van Nederland 08-07-2014 Inhoudsopgave Colofon 1. Conclusies 2. Resultaten 1. Culturele uitstapjes 2. Favoriet museum

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

SUBSIDIEBELEID KUNST EN CULTUUR

SUBSIDIEBELEID KUNST EN CULTUUR Gelet op artikel 5 lid 2 van de algemene subsidieverordening stelt het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Boxtel het volgende beleid vast voor de subsidiebegrotingspost kunst en cultuur.

Nadere informatie

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg DIMENSUS beleidsonderzoek December 2012 Projectnummer 507 Inhoudsopgave Samenvatting

Nadere informatie

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Suzanne Peek Gescheiden moeders stoppen twee keer zo vaak met werken dan niet gescheiden moeders. Ook beginnen ze vaker met werken. Wanneer er

Nadere informatie

Deeltijd in Nederland in hoofdlijnen

Deeltijd in Nederland in hoofdlijnen Deeltijd in Nederland in hoofdlijnen Factsheet Deeltijd.indd 1 14-5-2009 12:33:44 Factsheet Deeltijd.indd 2 14-5-2009 12:33:44 Deeltijd in Nederland in hoofdlijnen Wil Portegijs Sociaal en Cultureel Planbureau

Nadere informatie

Meer Merkbeleving door Merkextensies Een onderzoek naar de invloed van merkextensies op de merkbeleving van de consument

Meer Merkbeleving door Merkextensies Een onderzoek naar de invloed van merkextensies op de merkbeleving van de consument Meer Merkbeleving door Merkextensies Een onderzoek naar de invloed van merkextensies op de merkbeleving van de consument - Marieke van Westerlaak 2007 - 1. Inleiding Libelle Idee, Libelle Balans, Libelle

Nadere informatie

1 INLEIDING... 2 2 ALGEMENE VRAGEN... 3

1 INLEIDING... 2 2 ALGEMENE VRAGEN... 3 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 2 2 ALGEMENE VRAGEN... 3 2.1 STAAT UW TURBINE IN FRYSLÂN?... 3 2.2 BENT U DE ENIGE EIGENAAR?... 3 2.3 ZO NIET, WELK AANDEEL IS UW EIGENDOM?... 4 2.4 HOEVEEL TURBINES HEEFT

Nadere informatie

Katholiek anno 2005. Religiositeit, identiteit en houding ten aanzien van de KRO. Rapport nr. 544 december 2005. drs. Joris Kregting dr.

Katholiek anno 2005. Religiositeit, identiteit en houding ten aanzien van de KRO. Rapport nr. 544 december 2005. drs. Joris Kregting dr. Katholiek anno 5 Religiositeit, identiteit en houding ten aanzien van de KRO Rapport nr. 544 december 5 drs. Joris Kregting dr. Ton Bernts KASKI onderzoek en advies over religie en samenleving Toernooiveld

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Basisboek marketingcommunicatie Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Esther de Berg (red.) Elyn Doornenbal Werner Kleiss Gabriëlle Kuiper Rutger Mackenbach bussum 2011 1/8 Deze hoort bij Basisboek

Nadere informatie

Eindrapportage verantwoord lenen Onderzoek naar houding en gedrag consumenten

Eindrapportage verantwoord lenen Onderzoek naar houding en gedrag consumenten 1 Eindrapportage verantwoord lenen Onderzoek naar houding en gedrag consumenten In opdracht van InterBank juli 2006 2 Copyright 2006 Blauw Research bv Alle rechten voorbehouden. De resultaten zoals beschreven

Nadere informatie

Artikelen. Overwerken in Nederland. Ingrid Beckers en Clemens Siermann

Artikelen. Overwerken in Nederland. Ingrid Beckers en Clemens Siermann Overwerken in Nederland Ingrid Beckers en Clemens Siermann In 4 werkte 37 procent de werknemers in Nederland regelmatig over. Bijna een derde het overwerk is onbetaald. Overwerk komt het meeste voor onder

Nadere informatie

Opvoedingsondersteuning De behoefte van christelijke ouders

Opvoedingsondersteuning De behoefte van christelijke ouders Opvoedingsondersteuning De behoefte van christelijke ouders Juli 2009 Dr. N.A. (Nico) Broer P.M. (Elly) van der Gouwe-Dingemanse Msc Voor verwijzing Broer, N.A. & Gouwe-Dingemanse, P.M. van der, (2009).

Nadere informatie

Onderzoek draagvlak voor monumenten Nationaal Restauratiefonds 4 september 2014

Onderzoek draagvlak voor monumenten Nationaal Restauratiefonds 4 september 2014 Nationaal Restauratiefonds 4 september 2014 Nationaal Restauratiefonds Inleiding In augustus 2014 is in opdracht van het Nationaal Restauratiefonds een onderzoek uitgevoerd onder Nederlanders over hun

Nadere informatie

worden gerealiseerd om betrouwbare uitspraken te kunnen doen. Resultaten Brabantpanel-onderzoek Brabantse Cultuur Monitor november 2007

worden gerealiseerd om betrouwbare uitspraken te kunnen doen. Resultaten Brabantpanel-onderzoek Brabantse Cultuur Monitor november 2007 Respons Het veldwerk voor de Brabantse Cultuurmonitor is uitgevoerd in de periode van 15 oktober 2007 tot 13 november 2007. Op 15 oktober 2007 is er namens de provincie een door gedeputeerde Van Haaften

Nadere informatie

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens Cijfers Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Christine Stam Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam www.veiligheid.nl Aanvraag 2015.130 Cijfers

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Spelend leren, leren spelen

Spelend leren, leren spelen Spelend leren, leren spelen een werkboek voor kinderen en ouders Rudy Reenders, Wil Spijker & Nathalie van der Vlugt Spelend leren, een werkboek voor kinderen en ouders leren spelen Rudy Reenders, Wil

Nadere informatie

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen nen geven veel vaker leiding dan vrouwen Astrid Visschers en Saskia te Riele In 27 gaf 14 procent van de werkzame beroepsbevolking leiding aan of meer personen. Dit aandeel is de afgelopen jaren vrijwel

Nadere informatie

Slachtoffers van woninginbraak

Slachtoffers van woninginbraak 1 Slachtoffers van woninginbraak Fact sheet juli 2015 Woninginbraak behoort tot High Impact Crime, wat wil zeggen dat het een grote impact heeft en slachtoffers persoonlijk raakt. In de regio Amsterdam-Amstelland

Nadere informatie

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap J. Mevissen, L. Heuts en H. van Leenen SAMENVATTING Achtergrond van het onderzoek Het verschijnsel zelfstandige zonder personeel (zzp er) spreekt tot de verbeelding.

Nadere informatie

Eerste resultaten onderzoek aardbevingen en imagoschade Noord-Groningen

Eerste resultaten onderzoek aardbevingen en imagoschade Noord-Groningen Eerste resultaten onderzoek aardbevingen en imagoschade Noord-Groningen Eerste resultaten onderzoek aardbevingen en imagoschade Noord- Groningen Auteur: Dr. Karel Jan Alsem Juni 2013 Kenniscentrum Ondernemerschap

Nadere informatie

Tradities en gebruiken in de Groningse cultuur

Tradities en gebruiken in de Groningse cultuur Tradities en gebruiken in de Groningse cultuur Groningen kent verschillende tradities en gebruiken. Denk hierbij aan de Groningse streektaal, de vlag en het Groningse volkslied. Maar het gaat ook om het

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor Q3 2009 Kredietwaarschuwingszin

AFM Consumentenmonitor Q3 2009 Kredietwaarschuwingszin AFM Consumentenmonitor Q3 009 Kredietwaarschuwingszin GfK Michel van der List Marcel Cools/ Niek Damen Indeling Rapportage Kredietwaarschuwingszin 1 Onderzoeksverantwoording Kennisvragen Kredietwaarschuwingszin

Nadere informatie

Rapportage onderzoek collectie fictie. voor bibliotheken

Rapportage onderzoek collectie fictie. voor bibliotheken Rapportage onderzoek collectie fictie voor bibliotheken Rapportage onderzoek collectie fictie Een onderzoek onder klanten naar de tevredenheid over de collectie fictie van de bibliotheek de Bibliotheek

Nadere informatie

Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie?

Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie? Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie? In deze factsheet staat de binding met de provincie Groningen centraal. Het gaat dan om de persoonlijke gevoelens die Groningers hebben

Nadere informatie

CULTUURPARTICIPATIE IN EDE 2006

CULTUURPARTICIPATIE IN EDE 2006 CULTUURPARTICIPATIE IN EDE 26 17-4-27 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...5 2. Cultuurparticipatie in Ede...5 2.1. Actieve cultuurparticipatie in Ede...5 2.2. Mening over het aanbod van kunst en cultuur in

Nadere informatie

Bijlage nr 10 aan ZVP 2014-2017 BIJLAGE 10 LOKALE VEILIGHEIDS- BEVRAGING 2011

Bijlage nr 10 aan ZVP 2014-2017 BIJLAGE 10 LOKALE VEILIGHEIDS- BEVRAGING 2011 BIJLAGE 10 LOKALE VEILIGHEIDS- BEVRAGING 2011 Lokale veiligheidsbevraging 2011 Synthese van het tabellenrapport Pz Blankenberge - Zuienkerke Inleiding De lokale veiligheidsbevraging 2011 is een bevolkingsenquête

Nadere informatie