Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM"

Transcriptie

1 Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM Datum: 11 december 2014 Aanwezig: Ard van Sighem (Stichting Hiv Monitoring), Birgit van Benthem (RIVM), Chantal den Daas (RIVM), Eline Op de Coul (RIVM), Gerrit Jan Wielinga (COC Nederland), Leon Knoops (Mainline), Maaike van Veen (GGD Amsterdam), Marieke Markgraaf (RIVM), Paul Zantkuijl (Soa Aids Nederland), Pieter Brokx (Hiv Vereniging Nederland), Reina Foppen (Positief geluid), Udi Davidovich (GGD Amsterdam), Bouko Bakker (Rutgers WPF), Ciel Wijsen (Rutgers WPF), Hanneke de Graaf (Rutgers WPF) Verslag: Mariëtte Hermans Inleiding Op donderdag 11 december 2014 vond de derde themabijeenkomst plaats naar aanleiding van het onderzoek Een wereld van verschil, de LHBT-survey van Rutgers WPF. Deze middag ging het over hiv en soa onder LHBT, met name onder mannen die seks hebben met mannen. 1 Onderzoek Een wereld van verschil Voor de survey zijn mannen die seks hebben met mannen, vaak afgekort tot MSM, op twee manieren geworven, zo vertelt Hanneke de Graaf, onderzoeker bij Rutgers WPF. Een groep mannen maakte deel uit van een online onderzoekspanel. Daarnaast wierven de onderzoekers via specifieke kanalen, zoals hiv-behandelcentra, soa-centra, bannering op enkele gay websites en flyering op enkele ontmoetingsplekken voor MSM. In totaal reageerden 1908 mannen: 883 via het panel en 1025 via de specifieke werving. In het onderzoek werden vervolgens tot MSM gerekend: mannen die de afgelopen zes maanden tenminste één mannelijke sekspartner hadden. Risicoreductie Aan de MSM met onbeschermde losse contacten werd gevraagd of zij risicoreducerende technieken toepassen, en welke. Serosorteren en de hiv-status navragen bleken veelgebruikte strategieën. Dat laatste is lastig, omdat je afgaat op het woord van een ander die het zelf ook niet zeker hoeft te weten. Een andere reeks vragen ging over testgedrag. 60 procent van de ondervraagde MSM gaf aan wel eens getest te zijn op hiv, en een iets kleiner deel op soa. Getest in het afgelopen jaar is ongeveer een kwart en de laatste zes maanden onderging ruim 15 procent van de mannen een test. Vergeleken met de laatste Schorer Monitor (2011) lijkt dit laag; maar dat heeft volgens De Graaf te maken met de respondenten die via het panel meededen. Dit is een algemene doorsnede van de LHBT-groep en daarom waarschijnlijk een relatief minder seksueel actieve groep dan de respondenten van de Schorer Monitor. Wanneer gekeken wordt naar MSM met meer dan 2 sekspartners, dan komen de testpercentages vrijwel overeen met die in de laatste Schorer Monitor. Samenhang Met de antwoorden van de respondenten kon de samenhang tussen bijvoorbeeld leeftijd, opleidingsniveau, het hebben van een vaste relatie, het aantal sekspartners en drugsgebruik enerzijds en onbeschermde seks en testgedrag anderzijds bekeken worden. Daaruit bleek bijvoorbeeld dat hoe meer sekspartners men heeft, hoe groter de kans is op onbeschermde seks, maar ook hoe groter de kans dat mannen zich recent hebben laten testen. Daarnaast bleek seks onder invloed van drugs samen te hangen met het hebben van onbeschermde seks. Ook naar de attitude en sociale normen over testen is gevraagd. Als vrienden testen belangrijk vinden is de kans bijvoorbeeld groter dat iemand zich heeft laten testen, aldus Hanneke de Graaf. Verder is gevraagd naar PEP 1 en PrEP 2. Van alle MSM uit het onderzoek is 42 procent bekend met PEP; 15 procent van de hiv-negatieve en niet-geteste MSM is bekend met PrEP. 1 PEP staat voor Post Expositie Profylaxe, behandeling met hiv-medicijnen, binnen 72 uur na blootstelling aan hiv te starten. 2 PrEP staat voor Pre Expositie Profylaxe, preventief slikken van hiv-medicijnen die de kans verkleinen dat je hiv oploopt. 1

2 Rutgers WPF, 2015 Verslag Expertmeeting over HIV en SOA bij LHBT en MSM Het laatste sekscontact Hanneke de Graaf presenteerde tot slot een aantal nieuwe berekeningen over het laatste sekscontact. Voor 51 procent van de steekproef van 1714 mannen was dat laatste sekscontact met een losse mannelijke partner, voor 42% was dit met de huidige vaste mannelijke partner, en voor 8% met een andere vaste mannelijke partner. Tien procent van de totale groep deed het met meerdere partners. Bij 55 procent ging het om herhaald sekscontact. 51 procent had geen anale seks, 22 procent beschermde anale seks en 28 procent onbeschermde anale seks. Ongeveer een derde (31 procent) kreeg sperma in de mond. 34 procent wist niets van de hiv-status van de partner en 18 procent was onder invloed van alcohol. Er is verder ingezoomd op de groep mannen van wie het laatste sekscontact een losse partner betrof. Dit waren er in totaal 868. De helft daarvan had geen anale seks, en 31 procent had anale seks met condoom. 19 procent gaf aan (ook) anale seks zonder condoom te hebben gehad. In Schorer Monitor ging dit om 21 procent. Mannen die aangaven onbeschermde anale seks te hebben gehad, deden dit vaker bij een herhaald sekscontact, als zij zelf hiv-positief waren, als ze de serostatus van de partner dachten te kennen en onder mannen met meer dan twee partners in de laatste zes maanden. Afwijzing en discriminatie Bouko Bakker licht toe wat er uit de survey blijkt over hiv-positieve mannen. Zo zijn zij seksueel actief, hebben vaak een positieve seksbeleving en vaak onbeschermde seks. 91% gebruikt hivmedicatie, bij 89% van hen is de viral load ondetecteerbaar. Driekwart van de ondervraagde hivpositieve MSM past een risicoreductie strategie toe. De condoommoeheid is groot, aldus meerdere aanwezigen, en daarom nemen MSM andere maatregelen om zichzelf te beschermen tegen hiv- en soa-overdracht. Maatregelen zijn bijvoorbeeld alleen onbeschermde seks met andere hiv-positieven, of alleen met hiv-negatieven wanneer hun eigen viral load niet aantoonbaar is. Ook kiezen sommige mannen voor strategisch positioneren; bijvoorbeeld alleen onbeschermde, receptieve anale seks hebben met sekspartners die hiv-negatief zijn. Wat daarnaast blijkt is dat hiv-positieve MSM vaker last hebben van seksuele problemen zoals erectiestoornissen, en ook veel te maken hebben met afwijzing en discriminatie. Met name discriminatie op basis van je hiv-status is ernstig, zo menen de aanwezigen. Afwijzing komt ook veelvuldig voor. Hier lijken hiv-positieve MSM in het algemeen, zo wordt opgemerkt, beter mee om te kunnen gaan. 2 HIV-studies RIVM Schattingen Eline Op de Coul van het RIVM presenteerde daarna twee hiv-studies die het RIVM samen met Stichting Hiv Monitoring heeft uitgevoerd. De eerste betreft een schatting van het aantal hivpositieven in Nederland op basis van prevalentiecijfers en populatie-omvang. De tweede studie ging over late presentation: het (te) laat in zorg komen met een (eerder ongediagnosticeerde) hivinfectie In totaal schatten de onderzoekers het aantal hiv-positieven in Nederland op zo n 25 duizend mensen. Ten opzichte van 2007 is dat een stijging van drieduizend mensen. Van dat geheel vormen MSM de grootste groep. Die schatting is inclusief de mensen die het zelf niet weten. De geschatte hiv-prevalentie onder MSM is 8 procent, terwijl dat onder migranten uit Sub-Sahara Afrika 3 procent is en 0,8 procent onder alle mensen uit het Caribisch gebied. Langer doorlopen Mensen met een ongediagnosticeerde hiv-infectie zijn verhoudingsgewijze minder te vinden onder MSM dan onder de andere risicogroepen. Onder de totale bevolking weet zo n 34 procent van de hivpositieven het niet. Dat is wel een daling ten opzichte van 2007, toen dat zo n 40 procent was. De daling geldt vooral voor MSM, hoewel die groep met 31 procent ongediagnosticeerde hiv-infecties nog steeds hoog scoort. Van late presentations spreekt men wanneer mensen zich melden met een viral load van minder dan 350 CD4-cellen. MSM komen sneller in zorg dan in Onder heteroseksuele groepen en migranten is er wat dat betreft geen daling sinds Een risicofactor voor late presentation is 2

3 Verslag Expertmeeting over HIV en SOA bij LHBT en MSM Rutgers WPF, 2015 leeftijd: 50-plussers komen later onder behandeling, en ook heteromannen lopen langer door met een ongediagnosticeerde hiv-infectie. In vergelijking met 34% late diagnoses bij Nederlandse MSM liggen de percentages hoger bij niet-nederlandse MSM. Aziatische MSM springen er uit met circa 54% late diagnoses; Sub-Sahara Afrika en Caribische MSM doen het ook minder goed met circa 39% late diagnoses. Daarbij geldt dat de locatie van de diagnose ertoe doet; mensen die in het ziekenhuis gediagnosticeerd worden, zijn er erger aan toe, dan mensen die zich melden voor een test bij hun huisarts of soa-poli. Vergelijkbaarheid onderzoek Chantal den Daas van het RIVM vergeleek drie verschillende onderzoeken onder MSM, allemaal uitgevoerd in Zo vergeleek ze de European MSM Internet Survey (EMIS), met N = 3787, Schorer Monitor, waarbij N = 3602 en de soa-consultdata uit Uit deze laatste dataset nam ze een selectie van de eerste 3800 mannen. Ze keek daarbij naar drie uitkomsten, namelijk: het hebben van soa, het hebben van hiv en nooit getest zijn op hiv. Determinanten daarbij waren leeftijd, woonplaats en etniciteit, het aantal sekspartners en condoomgebruik. Het hebben van hiv is geassocieerd met hogere leeftijden en wonen in Amsterdam. Ook bleek, hoe meer sekspartners iemand heeft, hoe groter de kans op hiv is; dit bleek alleen uit data van de soa-poli, niet uit de internet surveys. Het hebben van hiv is geassocieerd met het hebben van soa in de internet surveys. Bovendien geldt dat hoe meer partners iemand heeft, hoe groter de kans is dat hij zich ooit heeft laten testen op hiv. Voor de woonplaats geldt dat er meer mannen buiten Amsterdam nog nooit getest zijn op hiv. De beide internet surveys bleken vergelijkbare resultaten op te leveren, maar te verschillen met de data van de soa-consulten. 3 Onderzoek HVN: Positief geluid Positief geluid Reina Foppen van de Hiv Vereniging Nederland (HVN) presenteerde vervolgens haar peer-to-peer onderzoek Positief geluid over leven met hiv. Het onderzoek bestond niet uit een internetvragenlijst, maar juist een persoonlijk peer-to-peer gesprek, omdat het uitdrukkelijk de bedoeling was om ook mensen te bereiken die geen deel uitmaken van de bestaande achterban van de HVN. Seksuele gezondheid was niet het belangrijkste onderwerp, maar het kwam wel ter sprake. Voor de gesprekken werden veertig hiv-positieve interviewers geselecteerd uit heel Nederland, met een verschillende culturele achtergrond, leeftijd en/of seksuele voorkeur. Zij hebben o.a. binnen hun netwerken respondenten geworven en via deze respondenten is opnieuw geworven. Zo is de onderzoeksgroep een goede afspiegeling van de Nederlandse populatie van mensen met hiv geworden, overeenkomend met de gegevens van de Stichting HIV Monitoring (SHM). Uiteindelijk zijn 272 MSM gesproken, veel van hen noemen zich homoseksueel. Het ging om 468 mensen totaal. Zij werden gevraagd naar hun identiteit, dus hoe zij zichzelf noemden en konden meerdere opties aangeven. Alle mannen die hetero hebben aangevinkt, vallen in de groep heteromannen, ook al hebben ze wel eens seks met mannen. Ze rekent biseksuele mannen, homomannen en zelfbenoemde MSM er wel onder, voor zover deze niet ook hetero hebben aangevinkt. Zo zijn er 59 heteromannen geïdentificeerd. Door de werving via-via zijn er ook mensen geïnterviewd die anders voor de HVN buiten beeld blijven, bijvoorbeeld mannen met een migratie-achtergrond. Zij rapporteren meer over stigma en zelfstigma. Tegelijkertijd komen MSM er sterker uit dan heteromannen. MSM zijn seksueel actief en goed geïnformeerd. Ze hebben een goed zelfbeeld en veel zelfwaardering. Vertrouwen in huisarts Wat wel speelt, is afwijzing en discriminatie vanwege hiv, zowel op seksueel gebied als in de gezondheidszorg. MSM krijgen vaker met afwijzing door een potentiële (seks-)partner te maken als ze vertellen dat ze hiv hebben, maar ze vertonen daardoor geen ander gedrag. Voor heteromannen is dat anders. Zij durven vaak niet langer seksueel actief te zijn na de hiv-diagnose. In veel gevallen zijn de symptomen van de hiv-infectie door hen en hun huisarts niet herkend, waardoor ze er dus ook lichamelijk slechter aan toe zijn op het moment dat ze erachter komen dat ze hiv hebben. Zelfstigma is sterker onder heteromannen dan onder MSM. 3

4 Rutgers WPF, 2015 Verslag Expertmeeting over HIV en SOA bij LHBT en MSM Van de MSM rapporteert de helft recreatief drugsgebruik. Op het platteland lijkt het vertrouwen in de huisarts kleiner als het gaat over kennis over hiv, en heteromannen hebben meer last van stemmingsstoornissen dan MSM. Reina Foppen merkt wel op dat het om kwalitatief onderzoek gaat dat nog meer analyse behoeft, en dat wat nu opgemerkt is voorlopige uitkomsten van het kwantitatieve gedeelte van het onderzoek zijn. 4 Hiv en soa onder LB-vrouwen en transgenders Hiv en soa bij LB-vrouwen en transgenders Tot slot stond Bouko Bakker nog kort stil bij wat we weten uit de LHBT-survey en de registraties van de soa-centra wat betreft hiv en soa onder LB-vrouwen en transgenders. Lesbische vrouwen lopen weinig risico op hiv en soa. Dat is anders voor biseksuele vrouwen, hoewel de cijfers niet veel verschillen van die onder heterovrouwen, zeker als je chlamydia meerekent. Het aantal consulten van transgenders bij de soa-contra ligt in de periode gemiddeld rond de 50. Het aandeel van transgender sekswerkers in deze consulten varieert over de jaren, en fluctueert rond de 50%. De vindpercentages soa variëren in de genoemde perioden van 15 tot 22% bij sekswerkers, en van 5 tot 18% bij niet-sekswerkers. Jaarlijks wordt een enkele hiv-infectie geconstateerd. 5 Toekomstig onderzoek naar seksuele gezondheid, hiv en soa Aansluiten bij gezondheidsmonitor Na een korte pauze vertelde Hanneke de Graaf hoe het verder gaat met onderzoek naar seksuele gezondheid, hiv en soa. Alle onderwerpen op het gebied van leefstijl en gezondheid die voorheen apart werden getoetst, zoals roken, voeding en seksuele gezondheid, gaan deel uitmaken van de leefstijlmonitoring. In de Gezondheidsmonitor van het CBS is dan ruimte voor enkele kernvragen over seksuele oriëntatie, seksuele gezondheid en gedrag. Daarnaast wordt een verdiepende module naar seksuele gezondheid uitgevoerd onder een grote aselect geworven steekproef. Dit onderzoek vindt een keer in de vier jaar plaats. Binnen deze steekproef zijn de resultaten voor LHB s goed te vergelijken met heteroseksuelen, hoewel de vraagstelling wellicht minder specifiek zal zijn. De groep moet echter wel groot genoeg zijn om voldoende subgroepen te representeren, dus ook lesbische vrouwen. Voor transgenders blijft aanvullend onderzoek waarschijnlijk noodzakelijk. Ook voor MSM wil Rutgers WPF, samen met andere partijen, onderzoek doen onder een gericht geworven groep. Hiervoor zoekt Rutgers WPF aansluiting bij de pogingen om EMIS 2016, een Europees onderzoek onder MSM, te herhalen. Bij EMIS is het wel de vraag hoe ze werven; als dat zoals eerder via Gay Romeo gebeurt, dan is dat weinig representatief voor de Nederlandse MSM, meent Udi Davidovich. Maar mocht EMIS 2016 niet doorgaan, dan kiezen we voor een eigen survey onder MSM, op voorwaarde dat hiervoor wel de financiële middelen aanwezig zijn, verzekert De Graaf. Suggesties Zijn er nog suggesties voor onderzoek vanuit de praktijk? Ja zeker. Maaike van Veen van de GGD Amsterdam geeft aan behoefte te hebben aan regionale analyses, zoals Schorer Monitor voorheen verstrekte. Kunnen de resultaten van de CBS-monitor ook regionaal uitgesplitst worden? Ook suggereert iemand dat het belangrijk is om gegevens te verzamelen over migranten. Bij het verschijnen van Schorer Monitor werd steeds geconcludeerd dat er een te kleine groep migranten meedeed, maar daar werd vervolgens niets aan gedaan. Zou er voor deze groepen ook niet op een andere manier geworven moeten worden? Het onderzoek van de Hiv Vereniging kan daar misschien als voorbeeld voor dienen. Mondelinge ondervraging is een goed idee voor mensen die de taal niet goed beheersen, aldus Reina Foppen. Haar ervaring is dat dit vaak mensen zijn die veel problemen ervaren, ook in de zorg bijvoorbeeld. Een andere suggestie is om seksuele gezondheid breed op te vatten. Het gaat niet alleen over soa, hiv en seksueel gedrag, maar ook over beleving. Bovendien moet er aandacht zijn voor hepatitis C, dat als soa vooral voor komt bij hiv-positieve homo- en biseksuele mannen. Ook moet het infomateriaal toegespitst zijn op specifieke subdoelgroepen. Zo voelen biseksuele mannen zich veelal niet aangesproken door infomateriaal dat specifiek op homomannen is gericht. En het is belangrijk om de samenhang met drugsgebruik, en het soort drugsgebruik beter uit te vragen, meent Leon Knoops van Mainline. Welke combinaties drugs gebruiken mensen en wat zijn 4

5 Verslag Expertmeeting over HIV en SOA bij LHBT en MSM Rutgers WPF, 2015 daarvan de effecten op hun seksuele gedrag? Wat zijn de onderliggende beweegredenen dat mannen onder invloed seksen? In hoeverre spelen sociaal psychische factoren hierbij een rol? 6 Thema s voor preventie van hiv en soa Regelmatig testen Al met al blijkt dat een grote groep MSM niet getest is, terwijl het gedrag van deze mannen daar wel aanleiding toe geeft. Ze doen dat bijvoorbeeld omdat ze denken geen enkel risico te hebben gelopen, of geen klachten te hebben, zo beschrijft Rutgers WPF in Een wereld van verschil (p. 130). Eline Op de Coul van het RIVM stelt voor om meer voorlichting te geven over hiv-indicatorziekten en mensen die zich met deze symptomen in een ziekenhuis of bij de huisarts melden en tot een risicogroep behoren (b.v. MSM, afkomstig uit aids endemisch gebied), standaard een hivtest aan te bieden. Een manier om de kennis over deze symptomen te vergroten is, om er vragen over te stellen in de survey. Daar zou je de symptomen van een acute infectie kunnen beschrijven. Een belangrijk aandachtspunt is dat mensen kunnen denken dat als ze dat niet hebben, ze dan ook geen hiv hebben opgelopen, aldus Paul Zantkuijl van Soa Aids Nederland. Zo n 40 a 90 procent van de hiv-geïnfecteerden heeft griepachtige verschijnselen tijdens een primaire infectie. GGD Amsterdam bereidt een campagne voor over primaire infecties, en gaan per januari een gevoeligere test inzetten. Hiermee kan binnen anderhalve week na infectie hiv aangetoond worden, aldus Udi Davidovich. Deze campagne is specifiek gericht op mannen die een hoog risico lopen, dus onbeschermde anale seks hebben met een losse partner. Daarnaast blijft regelmatig testen een belangrijkste boodschap, aldus de aanwezigen. Daarbij lijkt er onderscheid tussen de grote steden en de rest van het land. Mogelijk is een GGD met soa-poli niet voor iedereen even dichtbij, en is de gang naar de huisarts voor testen niet vanzelfsprekend. Testen bij de huisarts kan toegankelijker gemaakt worden en ook meer onder de aandacht van de doelgroep worden gebracht. En zit er toekomst in thuistesten? Er komt inderdaad een zelftest, maar de meningen verschillen of dat wenselijk is. Een thuistest kent geen nazorg, terwijl de linkage to care bij een positieve test essentieel is, zodat mensen snel een behandeling kunnen starten. Bij de GGD krijg je er een gesprek bij, en dat geldt niet als je thuis test. Strategieën en vooronderstellingen Naast condooms beschermen MSM zich op andere manieren tegen hiv en soa, maar die strategieën zijn niet altijd valide, bijvoorbeeld door impliciete vooronderstellingen over de status van de ander. Zo is serosorteren onder hiv-negatieven een groot risico. Op mantotman.nl wordt dat dan ook afgeraden. Misschien is het goed om daar een campagne aan te wijden, aldus Paul Zantkuijl. Ook vindt hij het opvallend dat mannen in vaste relaties weinig afspraken met elkaar maken over seks met anderen. Goede afspraken, en je daaraan houden, kunnen infecties voorkomen. Een andere opvallende uitkomst van het onderzoek is dat slechts de helft van de ondervraagden bekend is met PEP. Iedereen die een groot risico op hiv heeft gelopen kan zich voor deze kuur melden om zo de kans op een infectie te verkleinen. Gerrit Jan Wielinga van COC Nederland vraagt zich dan ook af hoe goed PEP beschikbaar is. Je moet ervoor naar een hiv-behandelcentrum en de spoedeisende hulp van een ziekenhuis moet het verstrekken, maar hoe zit het in regioziekenhuizen? Waarschijnlijk is het buiten de randstad alleen tijdens kantooruren verkrijgbaar terwijl je het binnen 72 uur na infectie moet innemen. Het zou goed zijn om een belronde te maken, om te informeren hoe PEP verstrekt wordt op verschillende plaatsen in Nederland. Mantotman.nl biedt alle informatie over PEP, maar de site komt vooralsnog niet bovenaan als PEP en hiv in google wordt ingevoerd. Hier wordt hard aan gewerkt. Voor PrEP lijkt een redelijk draagvlak te bestaan in Nederland. In de VS wordt het al gebruikt en studies geven aan dat het effectief is; bij juist gebruik verkleint het de kans op een hiv-infectie met 92 procent. De GGD Amsterdam start een demonstratietrial met PrEP, om het gebruik in de praktijk te onderzoeken onder 250 deelnemers. Daarbij maken ze onderscheid tussen consistent-prep en intermittant-prep. Bij de eerste slikt iemand het gedurende langere tijd, bij de laatste slikt iemand slechts drie dagen PrEP: een dag voordat hij risico loopt, en twee dagen daarna. Die optie lijkt ook te werken tegen infectie. Voordeel is dat intermittant een stuk goedkoper is. Het kan echter alleen 5

6 Rutgers WPF, 2015 Verslag Expertmeeting over HIV en SOA bij LHBT en MSM bij mensen die van tevoren weten wanneer ze risico gaan lopen en onbeschermde anale seks zullen hebben. Bijzinnen Uit de Rutgers-survey blijkt dat het hiv-stigma groot is. Wat kunnen we daaraan doen? Udi Davidovich ziet de oplossing in het breder bekend maken van de boodschap dat er met een onmeetbare viral load nauwelijks overdracht plaats kan vinden. Met medicatie kan het virus onderdrukt worden. Dat is een eenvoudige boodschap die onder MSM en ook onder een breed publiek stigma kan tegengaan. Ook kan informatie over het kunnen bereiken van een ondetecteerbare viral load bij tijdige behandeling, de angst om te testen verkleinen. Het feit dat je hiv-positief kunt zijn maar het virus nauwelijks kunt overdragen als je behandeld wordt, is nu nog geen gemeengoed. Voorlichtingsorganisatie dragen die boodschap ook niet unaniem uit, maar houden slagen om de arm. Hiv-consulenten zelf zullen niet snel zeggen: Je mag het zonder doen. Juist omdat er ook voorwaarden zijn verbonden, zoals, geen soa hebben en therapietrouw zijn. Reina Foppen: Maar misschien moeten we al die bijzinnen weglaten. Bij de Hiv Vereniging ziet zij dat het helpt om mensen de juiste informatie te geven, terwijl hivconsulenten alleen evidence based willen werken. Zij zullen zo n advies dus alleen geven als het wetenschappelijk bewezen is. Haken en ogen zijn er natuurlijk wel. Communicatie met sekspartners over hiv is belangrijk. Hierbij geldt wel dat mannen hun contacten op hun woord moet geloven, bijvoorbeeld wanneer die zeggen dat hun viral load onaantoonbaar is of dat zij hiv-negatief zijn. Bij hiv-positieven die minder therapietrouw zijn, gaat het goede nieuws echter niet op. Bovendien kan het stigma zich gaan richten op de mensen die geen behandeling (willen) ondergaan. Laatste opmerkingen en sleutelwoorden Ook voor therapietrouw is druggebruik een belangrijke factor. Leon Knoops pleit nogmaals voor meer onderzoek. Hij weet bijvoorbeeld dat crystal meth maar al te vaak ervoor zorgt dat mensen hun medicatie niet nemen. Bovendien hebben sommige drugs effect op de werking van hivmedicatie. Sommige middelen versterken en andere verzwakken het effect van de medicatie. De relatie tussen drugs en seksueel risicogedrag moet beter onderzocht worden, aldus Knoops. We onderschatten het effect van drugs op seksuele keuzes. Goede voornemens t.a.v. bescherming worden onder invloed van middelen vaak vertroebeld. Ook kan de kennis over drugs beter, bijvoorbeeld onder soa-verpleegkundigen en hiv-consulenten. Hij verbaast zich over professionals die soms te weinig basiskennis van de verschillende middelen in huis hebben en bijvoorbeeld het verschil tussen XTC en ketamine niet kennen. Pieter Brokx van Hiv Vereniging Nederland voegt tot slot nog twee sleutelwoorden toe, namelijk leeftijd en gemeenschap. Uit de meeste onderzoeken blijkt dat jongeren onder de 25 jaar weinig condooms gebruiken uit onwetendheid, en ouderen boven de 45 jaar condoommoe zijn. Tegelijkertijd is er weinig gemeenschapsgevoel: mensen praten niet met elkaar en er lopen scheidslijnen tussen verschillende groepen. Brokx pleit daarom voor bespreekbaarheid van het gevoel van community, eventueel op een studiedag. Ook Maaike van Veen van de GGD Amsterdam vindt jongeren een belangrijke doelgroep. Hoe kunnen we jonge MSM bereiken? En hoe identificeren zij zichzelf? Juist onder jongeren is er geen community-gevoel, is haar indruk. Zij noemen zich niet homo of bi en identificeren zich niet met een beweging. Daarom is het belangrijk om uit te zoeken hoe deze groep goed te bereiken is met voorlichtingsboodschappen. Rutgers WPF neemt alle aandachtspunten en suggesties tijdens deze expertmeeting mee in het toekomstig onderzoek, en zal het veld hierbij blijven betrekken. Ook kunnen op verzoek data ter beschikking worden gesteld of aanvullende analyses worden gedaan. De uitvoering van hiv/soa preventieprogramma s ligt vooral bij andere organisaties, zoals GGD en en Soa Aids Nederland. 6

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN APRIL 213 INHOUD Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 212 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de soa-centra, aangiftecijfers,

Nadere informatie

HOOFDSTUK 7 TESTEN OP HIV EN SOA BIJ MSM

HOOFDSTUK 7 TESTEN OP HIV EN SOA BIJ MSM 7.1 Inleiding HOOFDSTUK 7 TESTEN OP HIV EN SOA BIJ MSM Maaike Goenee, Charles Picavet en Bouko Bakker Het beleid ten aanzien van het testen op hiv is het afgelopen decennium sterk veranderd. Eind jaren

Nadere informatie

HOOFDSTUK 5 BESCHERMINGSGEDRAG VAN MANNEN DIE SEKS HEBBEN MET MANNEN

HOOFDSTUK 5 BESCHERMINGSGEDRAG VAN MANNEN DIE SEKS HEBBEN MET MANNEN HOOFDSTUK 5 BESCHERMINGSGEDRAG VAN MANNEN DIE SEKS HEBBEN MET MANNEN 5.1 Inleiding Maaike Goenee en Charles Picavet Mannen die seks hebben met mannen (MSM) vormen in Nederland de grootste risicogroep voor

Nadere informatie

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 2 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Figuur 1 Aantal deelnemers naar geslacht en leeftijd 75 t/m 85 jaar 1 Over welke cijfers hebben

Nadere informatie

MAINLINE en P&G292 * NATIONAAL CONGRES SOA-HIV-SEKS * AMSTERDAM * 1 DECEMBER 2014

MAINLINE en P&G292 * NATIONAAL CONGRES SOA-HIV-SEKS * AMSTERDAM * 1 DECEMBER 2014 MAINLINE en P&G292 * NATIONAAL CONGRES SOA-HIV-SEKS * AMSTERDAM * 1 DECEMBER 2014 Druggebruik MSM en sekswerkers (Leon) Mannelijke en transgender sekswerkers Amsterdam (Sjaak) Interview ervaringsdeskundige

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Juni 2013 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid

Nadere informatie

: Onno de Zwart, Rik van Lunsen, Bart Rijnders, Ton Coenen, Peter Leusink, Ina van Beek,

: Onno de Zwart, Rik van Lunsen, Bart Rijnders, Ton Coenen, Peter Leusink, Ina van Beek, 20121340/CB/VER Verslag van de vergadering van Platform soa en seksuele gezondheid Datum : 15 november 2012 Aanwezig Afwezig : Martin van Oostrom (vz), Paulien van Haastrecht, Ciel Wijsen, Bouko Bakker,

Nadere informatie

APRIL 2014. Pagina 1 van 9

APRIL 2014. Pagina 1 van 9 APRIL 214 Inhoud Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 213 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de centra seksuele

Nadere informatie

Regionaal soa-centrum Den Haag

Regionaal soa-centrum Den Haag Regionaal soa-centrum Den Haag Epidemiologisch jaarverslag 212 D. Spitaels, arts infectieziektebestrijding GGD Den Haag J.M. Brand, soa-arts GGD Den Haag M. Keetman, epidemiologisch onderzoeker GGD Den

Nadere informatie

HET PARTNER-ONDERZOEK

HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag

Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag epidemiologisch bulletin, 9, jaargang, nummer 1 Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag A.P. van Leeuwen, M.P.H. Berns Eind is het Regionaal soa-centrum Den Haag 1 geopend op het terrein van het Medisch

Nadere informatie

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ April 2014 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013 Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2013 Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ 1 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid,

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

factsheet seksuele gezondheid van MSM (uitgave 2009)

factsheet seksuele gezondheid van MSM (uitgave 2009) Sarphatistraat 35 postbus 15830 1001 NH Amsterdam t 020 573 94 44 f 020 664 60 69 info@schorer.nl www.schorer.nl factsheet seksuele gezondheid van MSM (uitgave 2009) Verantwoording Schorer wil de seksuele

Nadere informatie

Leon Knoops, Ingrid Bakker, Renate van Bodegom, Paul Zantkuijl

Leon Knoops, Ingrid Bakker, Renate van Bodegom, Paul Zantkuijl TINA EN SLAMMEN MSM, CRYSTAL METH-GEBRUIK EN HET INJECTEREN VAN DRUGS IN EEN SEKSUELE SETTING Leon Knoops, Ingrid Bakker, Renate van Bodegom, Paul Zantkuijl November 2015 MSM die crystal meth gebruiken

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN Pagina van 6 AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot 6 maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Strategie voor de aanpak van soa s en hiv onder MSM in Nederland

Strategie voor de aanpak van soa s en hiv onder MSM in Nederland Soa Aids Nederland Soa Aids Nederland Onder Controle Strategie voor de aanpak van soa s en hiv onder MSM in Nederland 2013 2018 Inhoud Woord van dank 4 Samenvatting 5 1. Introductie 11 1.1 Aanleiding 11

Nadere informatie

SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL

SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL Een onderzoek naar serodiscordante stellen om het risico van overdracht van HIV in te schatten en factoren met betrekking tot condoomgebruik te bestuderen. Partners van mensen

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6 DE SEKSUELE GEZONDHEID VAN HOMO- EN BISEKSUELE MANNEN MET HIV

HOOFDSTUK 6 DE SEKSUELE GEZONDHEID VAN HOMO- EN BISEKSUELE MANNEN MET HIV HOOFDSTUK 6 DE SEKSUELE GEZONDHEID VAN HOMO- EN BISEKSUELE MANNEN MET HIV 6.1 Inleiding Maaike Goenee en Charles Picavet Hiv is sinds de introductie van combinatietherapieën in 1996 een chronische ziekte

Nadere informatie

Strategie voor de aanpak van soa s en hiv onder MSM in Nederland

Strategie voor de aanpak van soa s en hiv onder MSM in Nederland Soa Aids Nederland Soa Aids Nederland Onder Controle Strategie voor de aanpak van soa s en hiv onder MSM in Nederland 2013 2018 Inhoud Woord van dank 4 Samenvatting 5 1. Introductie 11 1.1 Aanleiding 11

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Seksualiteit Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 In de gezondheidsenquête is een aantal vragen opgenomen over seksuele gezondheid 1. Friezen van 19 tot en met

Nadere informatie

Jaarcijfers 2014. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2014. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ April 2015 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en

Nadere informatie

SoaSense. Thermometer 2010 GGD en Oost-Nederland

SoaSense. Thermometer 2010 GGD en Oost-Nederland SoaSense Thermometer 1 GGD en Oost-Nederland Risicogroepen steeds beter bereikt Met genoegen bieden wij u de tweede SoaSense Thermometer van Oost- Nederland (Gelderland en Overijssel) aan. Dit jaar met

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Testen op soa: hoe, wat, waar?

Testen op soa: hoe, wat, waar? Testen op soa: hoe, wat, waar? Tom Platteau Seksuoloog ITG/Helpcenter tplatteau@itg.be Overzicht van de presentatie Soa en hiv in België Preventie en plaats van testen Uitdagingen voor soa-bestrijding

Nadere informatie

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project.

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. U kunt deze informatie ook vinden op de website van de soa poli van de GGD Amsterdam. Wat is het AMPrEP project? AMPrEP

Nadere informatie

Prioriteiten. Vernieuwingsprojecten 2011-2012. Aids Fonds Keizersgracht 390 1016 GB Amsterdam

Prioriteiten. Vernieuwingsprojecten 2011-2012. Aids Fonds Keizersgracht 390 1016 GB Amsterdam Prioriteiten Vernieuwingsprojecten 2011-2012 Page 1 van 27 Documentnummer 20110337/RBE/RAP Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Hiv in Nederland 2. Analyse thema s vernieuwingsprojecten 2011-2012 Conclusies 3.

Nadere informatie

Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief; (ii)

Nadere informatie

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel 6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) zijn infectieziekten die door intiem seksueel contact kunnen worden overgedragen. Omdat iemand een SOA kan hebben, zonder

Nadere informatie

Monitoringrapport 2012

Monitoringrapport 2012 Monitoringrapport 2012 Humaan 12 immuundeficiëntievirus 217 (HIV) infectie in 6Nederland Nederlandse samenvatting Monitoring van HIV in Nederland Elk jaar rond 1 december, Wereld AIDS dag, publiceert de

Nadere informatie

Alles over hepatitis C. Voor homomannen met hiv

Alles over hepatitis C. Voor homomannen met hiv Alles over hepatitis C Voor homomannen met hiv Inhoud 04 Samenvatting 06 Verschil A, B en C 07 Hep C-infectie 10 Sociale gevolgen 11 Overdracht 14 Testen 16 Behandeling 19 Voorkomen van overdracht 21 Desinfectie

Nadere informatie

Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013

Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013 Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013 1. Inleiding De aanvullende seksualiteitshulpverlening (ASH) is laagdrempelige zorg waar jongeren tot 25 jaar gratis en indien gewenst anoniem

Nadere informatie

Vertel mij je verhaal, dan zal ik je stem zijn samenvattting POSITIEF GELUID. Onderzoek naar kwaliteit van leven

Vertel mij je verhaal, dan zal ik je stem zijn samenvattting POSITIEF GELUID. Onderzoek naar kwaliteit van leven Vertel mij je verhaal, dan zal ik je stem zijn samenvattting POSITIEF GELUID Onderzoek naar kwaliteit van leven JAAR HIV VERENIGING NEDERLAND SAMENVATTING Vertel mij je verhaal, dan zal ik je stem zijn

Nadere informatie

Hoe krijg je hepatitis B?

Hoe krijg je hepatitis B? Hepatitis B Hepatitis B is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis B-virus. In Nederland wordt dit virus vooral overgedragen door seksueel contact. Het dringt via de slijmvliezen van

Nadere informatie

: Rik van Lunsen, Bart Rijnders, Wim Zuilhof, Petra van Leeuwen, Jan van Bergen, Robert Witlox, Ina van Beek, Silke David

: Rik van Lunsen, Bart Rijnders, Wim Zuilhof, Petra van Leeuwen, Jan van Bergen, Robert Witlox, Ina van Beek, Silke David 20121212/CB/VER Verslag van de vergadering van Platform soa en seksuele gezondheid Datum : 19 september 2012 Aanwezig Afwezig : Onno de Zwart (vz), Ciel Wijsen, Liesbeth Vasen, Hugo van Aalderen, Martin

Nadere informatie

Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief; (ii)

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Hiv en stigmatisering in Nederland

Hiv en stigmatisering in Nederland Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv en stigmatisering in Nederland

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie Testen op HIV in de zwangerschap Obstetrie Inhoudsopgave Inleiding 5 Wat is HIV, wat is AIDS? 5 Is een HIV-infectie te behandelen? 6 De HIV-test 6 Een HIV-test tijdens de zwangerschap 7 Een HIV-test ook

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

Controlling the HIV epidemic in the Netherlands. Ard van Sighem Stichting HIV Monitoring WEON, Nijmegen, 11 juni 2010

Controlling the HIV epidemic in the Netherlands. Ard van Sighem Stichting HIV Monitoring WEON, Nijmegen, 11 juni 2010 Controlling the HIV epidemic in the Netherlands Ard van Sighem Stichting HIV Monitoring WEON, Nijmegen, 11 juni 21 Inleiding Verschillende Westerse landen hebben te maken met een stijging in risicovol

Nadere informatie

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r k s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e a g b a r e O v e r d r a a g b a r e O v n i n g e n A a n d o e n i n g e n A a n s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e l g b a r e O v e r d r a a g b a r

Nadere informatie

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2014 Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2014 Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland 1 Seksuele Gezondheid Thermometer Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland 2 Nog volop werk aan de winkel! Dit is alweer de zesde Thermometer Seksuele Gezondheid voor Oost-Nederland

Nadere informatie

Naar een meer doelmatig soa-testbeleid

Naar een meer doelmatig soa-testbeleid Naar een meer doelmatig soa-testbeleid Subtitle Inhoud 1. GGD soa-poliklinieken 2. Stijging uitgaven soa-testen 3. Effect nieuwe maatregel 4. Bevorderen doelmatigheid 5. Tot slot 3 Soa-zorg in Nederland

Nadere informatie

Soa in Noord-Holland Noord. Risicogroepen en trends 2003-2009

Soa in Noord-Holland Noord. Risicogroepen en trends 2003-2009 Soa in Noord-Holland Noord Risicogroepen en trends 2003-2009 Colofon Auteur: Anne Dekker Begeleiding: Bettina de Leeuw den Bouter (epidemioloog GGD) Sector GBO Ingrid Steenhuis (Vrije Universiteit Amsterdam)

Nadere informatie

nr. 126 van JORIS POSCHET datum: 17 november 2014 aan JO VANDEURZEN Preventiebeleid hiv en soa s - Stand van zaken

nr. 126 van JORIS POSCHET datum: 17 november 2014 aan JO VANDEURZEN Preventiebeleid hiv en soa s - Stand van zaken SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 126 van JORIS POSCHET datum: 17 november 2014 aan JO VANDEURZEN VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Preventiebeleid hiv en soa s - Stand van zaken Het Wetenschappelijk

Nadere informatie

Afstemming monitoractiviteiten. Carolien van den Brink

Afstemming monitoractiviteiten. Carolien van den Brink Afstemming monitoractiviteiten Carolien van den Brink 1 Gezondheidsmonitor 2012 Afstemming van monitoractiviteiten GGD en Wettelijke taak (Wet publieke gezondheid) van gemeenten om 1 keer in de 4 jaar

Nadere informatie

23-4-2012. Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid. Opzet: Seksuele gezondheid in Ned. Seksuele gezondheid. Schuivende paradigma's

23-4-2012. Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid. Opzet: Seksuele gezondheid in Ned. Seksuele gezondheid. Schuivende paradigma's Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid Schuivende paradigma's NHG VOORJAARSCONGRES 19 APRIL 211 Jan van Bergen, huisarts Hoogleraar soa hiv in de 1 e lijn AMC Soa Aids Nederland De huisarts speelt een

Nadere informatie

Resultaten van de EMIS enquête 2010 Gegevens voor België

Resultaten van de EMIS enquête 2010 Gegevens voor België Resultaten van de EMIS enquête 2010 Gegevens voor Europese online bevraging over de seksualiteit van mannen die seks hebben met mannen (EMIS) Prins Leopold Instituut voor Tropische Geneeskunde (Antwerpen)

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop da tu de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

Opsporing verzocht! Actief testbeleid op hiv en andere soa

Opsporing verzocht! Actief testbeleid op hiv en andere soa Opsporing verzocht! Actief testbeleid op hiv en andere soa Woord vooraf In 2002 hebben Schorer, Soa Aids Nederland, Hiv Vereniging Nederland, de GGD van Amsterdam en de WVAC zich verenigd in de stuurgroep

Nadere informatie

Swingen: Een alternatieve kijk op seks en relaties. Tom Platteau Lieselot Ooms

Swingen: Een alternatieve kijk op seks en relaties. Tom Platteau Lieselot Ooms Swingen: Een alternatieve kijk op seks en relaties Tom Platteau Lieselot Ooms Duopresentatie Introductie, aanleiding en projectbeschrijving (Tom) 15 maanden SWING: een chronologisch verloop (Lieselot)

Nadere informatie

Hiv-surveys bij prostituees en bij migrantengroepen in Den Haag

Hiv-surveys bij prostituees en bij migrantengroepen in Den Haag 2 epidemiologisch bulletin, 2007, jaargang 42, nummer 3 Hiv-surveys bij prostituees en bij migrantengroepen in Den Haag M.G. van Veen, A.P. van Leeuwen Om in Nederland de mensen in kaart te brengen die

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

1. Doelen en aanpak van een Amsterdams actieplan voor optimale hepatitis B en C preventie en zorg

1. Doelen en aanpak van een Amsterdams actieplan voor optimale hepatitis B en C preventie en zorg Amsterdams hepatitis B en C actieplan 22 april 2016 Inhoudsopgave 1 Doelen en aanpak van een Amsterdams actieplan voor optimale hepatitis B en C 1 preventie en zorg 2 Planning bijeenkomsten en lijst van

Nadere informatie

MSM in Paramaribo. Een onderzoek naar karakteristieken van mannen die seks hebben met mannen

MSM in Paramaribo. Een onderzoek naar karakteristieken van mannen die seks hebben met mannen Instituut voor Maatschappij Wetenschappelijk Onderzoek (IMWO) Anton de Kom Universiteit van Suriname MSM in Paramaribo Een onderzoek naar karakteristieken van mannen die seks hebben met mannen Een onderzoek

Nadere informatie

479a. Hiv, de behandeling en relevante informatie

479a. Hiv, de behandeling en relevante informatie Hiv, de behandeling en relevante informatie Wat is hiv? Hiv is een infectieziekte (hiv is de afkorting voor human immunodeficiency virus). Hiv is een virus dat het immuunsysteem (het afweersysteem tegen

Nadere informatie

Juni 2015 SAMENVATTING SCREENINGSSCHEMA UIT LEIDRAAD VOOR MEDISCHE CONSULTATIES BIJ SEKSWERKERS. Pasop vzw

Juni 2015 SAMENVATTING SCREENINGSSCHEMA UIT LEIDRAAD VOOR MEDISCHE CONSULTATIES BIJ SEKSWERKERS. Pasop vzw SAMENVATTING SCREENINGSSCHEMA UIT LEIDRAAD VOOR MEDISCHE CONSULTATIES BIJ SEKSWERKERS Pasop vzw 1 KERNBOODSCHAP Sekswerkers: zeer gevarieerde groep qua leeftijd, nationaliteit, werksector, taal, sociale

Nadere informatie

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen Dr. Hanneke de Graaf Seks onder je 25e 2005 2012 Methode Werving via scholen en gemeenten; 3926 meisjes en 3915 jongens; 12-25 jaar (gemiddeld 18,4); Representatief

Nadere informatie

Onderzoek Wereldproblemen en Seks

Onderzoek Wereldproblemen en Seks Onderzoek Wereldproblemen en Seks 1V Jongerenpanel 24 oktober 2014 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek in samenwerking met dance4life, gehouden van 15 tot en met 23 oktober 2014, deden 1641 jongeren

Nadere informatie

Wat is hiv en wat is aids?

Wat is hiv en wat is aids? Hiv en aids Wat is hiv en wat is aids? Hiv is het virus dat aids veroorzaakt. Het kan het lichaam op verschillende manieren binnendringen. Eenmaal in het lichaam begint het virus het afweersysteem af te

Nadere informatie

Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel?

Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel? Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel? Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Kernpunten 1. Minder lichamelijke problemen bij homomannen De gezondheidsverschillen

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Samenvatting (Dutch summary) Deze studie onderzocht seksueel risicogedrag van homoseksuele mannen in vaste relaties, voornamelijk onder mannen die deelnemen aan de Amsterdamse Cohort Studies onder Homoseksuele

Nadere informatie

Oproep tot het indienen van voorstellen

Oproep tot het indienen van voorstellen Oproep tot het indienen van voorstellen Subsidieronde vernieuwingsprojecten in Nederland 2015 Contactpersoon Ronald Berends Pagina 1 van 9 Documentnummer 20140907/RBE/RAP Inhoudsopgave 1. INLEIDING 3 2.

Nadere informatie

HBV-vaccinatieprogramma voor risicogroepen

HBV-vaccinatieprogramma voor risicogroepen HBV-vaccinatieprogramma voor risicogroepen Hans van den Kerkhof Paul van Beek Anouk Urbanus Landelijke Coördinatie Infectieziekte (LCI) Centrum Infectieziektebestrijding RIVM 1 Disclosure belangen Hans

Nadere informatie

Soa en hiv in België Is het actueel?

Soa en hiv in België Is het actueel? Soa en hiv in België Is het actueel? Sandra.vandeneynde@sensoa.be Let s talk about hiv & soa 9 mei 2014 - Thomas More Mechelen Presentatie in vogelvlucht + Hiv en soa: waarover hebben we het? + Epidemiologie

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

Hiv- en soa-adviezen voor Mannen die Seks hebben met Mannen (MSM)

Hiv- en soa-adviezen voor Mannen die Seks hebben met Mannen (MSM) Man tot Man 1, november 2015 Hiv- en soa-adviezen voor Mannen die Seks hebben met Mannen (MSM) 1 Man tot Man is een landelijk project dat aangestuurd wordt door Soa Aids Nederland, GGD Amsterdam en GGD

Nadere informatie

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid PRODUCTENGIDS Seksuele gezondheid SEKSUELE GEZONDHEID BELANGRIJK? JAZEKER! Een aantal feiten* op een rij: Seksueel actieve jongeren communiceren onvoldoende over gebruik van condooms. Een kleine groep

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Hiv behandelcentrum

Veelgestelde vragen Hiv behandelcentrum - Waar kan ik me laten testen op een seksueel overdraagbare aandoening (soa)? U kunt zich via uw eigen huisarts laten onderzoeken op soa. Ook kunt u contact opnemen met de soapoli van de GGD. http://www.ggdbzo.nl/informatie/seksualiteit/paginas/soa

Nadere informatie

Wakker worden! Aandacht nodig voor toename HIV in Den Haag

Wakker worden! Aandacht nodig voor toename HIV in Den Haag 2 epidemiologisch bulletin, 4, jaargang 39, nummer 1 Wakker worden! Aandacht nodig voor toename HIV in Den Haag A.P. van Leeuwen Medio 3 verschenen in de landelijke pers berichten over de explosieve toename

Nadere informatie

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen FACTSHEET Thema: Veiligheid, Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen Publicatiedatum: oktober 2010 Bron: Bureau O+S Toelichting Ingevoegd rapport geeft goed weer hoe Amsterdammers

Nadere informatie

Hiv en aids De hiv- test De medische controle De behandeling

Hiv en aids De hiv- test De medische controle De behandeling Factsheet hiv in Nederland februari 2015 Deze factsheet is bedoeld voor journalisten. Informatie over hoe men risico s bij seksueel contact kan beperken en over het testen op hiv en andere soa s staat

Nadere informatie

jij Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit

jij Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit Wat vind jij daar van? nou Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit De Rutgers Nisso Groep ontwikkelt in opdracht van ZonMw een website voor en met jongeren met een Turkse, Marokkaanse

Nadere informatie

Onderzoek Veilig of niet?

Onderzoek Veilig of niet? Onderzoek Veilig of niet? 06 februari 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 24 januari tot 04 februari 2013, deden 2.261 jongeren mee. Het onderzoek is gehouden in samenwerking

Nadere informatie

SOA-spreekuur. in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen. Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent

SOA-spreekuur. in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen. Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent SOA-spreekuur in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent TRIAGE Verzoek Soa test/vraag SOA Klachten Geen Klachten Huisarts Soa spreekuur assistente Het SOA-consult

Nadere informatie

Werkblad beschrijving interventie. MAN tot MAN

Werkblad beschrijving interventie. MAN tot MAN Werkblad beschrijving interventie MAN tot MAN Gebruik de handleiding bij dit werkblad www.nji.nl/jeugdinterventies of www.loketgezondleven.nl/kwaliteit-van-interventies/beoordeling (vanaf 1 juni 2009 beschikbaar)

Nadere informatie

HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV. Instituut voor Tropische Geneeskunde

HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV. Instituut voor Tropische Geneeskunde HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV Instituut voor Tropische Geneeskunde Introductie Deze brochure geeft je informatie over HIVtesten (het Human Immunodeficiency Virus dat AIDS of Acquired ImmunoDeficiency Syndrome

Nadere informatie

Homoseksueel ouder worden Charles Picavet

Homoseksueel ouder worden Charles Picavet Homoseksueel ouder worden Charles Picavet Homoseksualiteit is in de Nederlandse samenleving steeds minder een probleem. Sinds de jaren 70 is er veel gewonnen op het terrein van gelijkberechtiging. Veel

Nadere informatie

Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie

Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie C.J. Leemrijse M.Bongers M. Nielen W. Devillé ISBN 978-90-6905-995-2 http://www.nivel.nl nivel@nivel.nl Telefoon 030 2 729 700 Fax

Nadere informatie

Angst voor HIV/AIDS Hulpvragen bij de huisarts in de periode van 1988 tot en met 2009

Angst voor HIV/AIDS Hulpvragen bij de huisarts in de periode van 1988 tot en met 2009 Angst voor HIV/AIDS Hulpvragen bij de huisarts in de periode van 1988 tot en met 2009 Sara Dorsman, MSc, junior onderzoeker NIVEL, Utrecht Gé Donker, huisarts-epidemioloog, projectleider CMR peilstations

Nadere informatie

MSM (mannen die seks hebben met mannen) & HIV infectie Debat

MSM (mannen die seks hebben met mannen) & HIV infectie Debat MSM (mannen die seks hebben met mannen) & HIV infectie Debat Organisatie Instituut voor Tropische Geneeskunde, ITG MSM (mannen die seks hebben met mannen) & hiv-infectie Moderatie Filip Moerman, infectioloog,

Nadere informatie

Hiv en stigmatisering in Nederland

Hiv en stigmatisering in Nederland Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv en stigmatisering in Nederland

Nadere informatie

Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen

Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen 30 epidemiologisch bulletin, 2008, jaargang 43, nummer 2/3 Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen P.J.M. Uitewaal Uit een landelijk onderzoek naar de seksuele gezondheid onder

Nadere informatie

Allereerst wil ik graag de organisatoren bedanken voor de gelegenheid om wederom in vogelvlucht een globaal overzicht met u te kunnen delen van

Allereerst wil ik graag de organisatoren bedanken voor de gelegenheid om wederom in vogelvlucht een globaal overzicht met u te kunnen delen van 1 2 Allereerst wil ik graag de organisatoren bedanken voor de gelegenheid om wederom in vogelvlucht een globaal overzicht met u te kunnen delen van onderzoek zoals dit tijdens het recente NCHIV congres

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3 SEKSUEEL GEDRAG, SEKSUELE BELEVING EN SEKSUELE PROBLEMEN VAN HOMO- EN BISEKSUELE MANNEN EN LESBISCHE EN BISEKSUELE VROUWEN

HOOFDSTUK 3 SEKSUEEL GEDRAG, SEKSUELE BELEVING EN SEKSUELE PROBLEMEN VAN HOMO- EN BISEKSUELE MANNEN EN LESBISCHE EN BISEKSUELE VROUWEN HOOFDSTUK 3 SEKSUEEL GEDRAG, SEKSUELE BELEVING EN SEKSUELE PROBLEMEN VAN HOMO- EN BISEKSUELE MANNEN EN LESBISCHE EN BISEKSUELE VROUWEN 3.1 Inleiding Hanneke de Graaf en Charles Picavet Seksueel gedrag

Nadere informatie

Vastgesteld door de stuurgroep (voorloper bestuur) d.d. 24 april 2015

Vastgesteld door de stuurgroep (voorloper bestuur) d.d. 24 april 2015 BELEIDSPLAN 2015 2016 STICHTING UNTENU Nood- & Studiefonds voor LHBT s met hiv in Cambodja Vastgesteld door de stuurgroep (voorloper bestuur) d.d. 24 april 2015 Situatieschets arme hiv-positieve LHBT's

Nadere informatie

Seksuele en reproductieve gezondheid van mensen met hiv en het opsporen van hiv-infecties. Beleidsnota

Seksuele en reproductieve gezondheid van mensen met hiv en het opsporen van hiv-infecties. Beleidsnota Seksuele en reproductieve gezondheid van mensen met hiv en het opsporen van hiv-infecties Beleidsnota November 2007 Hiv Vereniging Nederland Eerste Helmersstraat 17 1054 CX Amsterdam Postbus 15847 1001

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Aantallen. Acceptatie. Samenvatting van onderzoeken naar LHBT-emancipatie. Genderambivalentie

Feiten en cijfers. Aantallen. Acceptatie. Samenvatting van onderzoeken naar LHBT-emancipatie. Genderambivalentie Feiten en cijfers Samenvatting van onderzoeken naar LHBT-emancipatie Aantallen Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat 6% van de Nederlandse bevolking homoseksueel, lesbisch of

Nadere informatie

S i g n a l e r i n g s r a p p o r t. M I D D E L E N G E B R U I K MANNELIJKE en TRANSGENDER SEKSWERKERS. M a i n l i n e e n P & G, m e i 2 0 1 4

S i g n a l e r i n g s r a p p o r t. M I D D E L E N G E B R U I K MANNELIJKE en TRANSGENDER SEKSWERKERS. M a i n l i n e e n P & G, m e i 2 0 1 4 S i g n a l e r i n g s r a p p o r t M I D D E L E N G E B R U I K MANNELIJKE en TRANSGENDER SEKSWERKERS M a i n l i n e e n P & G, m e i 2 0 1 4 1.1 INLEIDING In november 2013 startte Mainline in samenwerking

Nadere informatie