Het belang van importen voor het MKB

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het belang van importen voor het MKB"

Transcriptie

1 Het belang van importen voor het MKB ir. C.C. van de Graaff drs. M.J. Overweel Zoetermeer, september 2002

2 ISBN: Bestelnummer: A Prijs: 25,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken. Voor alle informatie over MKB en Ondernemerschap: De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van EIM. EIM aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. The responsibility for the contents of this report lies with EIM. Quoting of numbers and/or text as an explanation or support in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of EIM. EIM does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections. 2

3 Inhoudsopgave Samenvatting 5 1 Inleiding 7 2 Omvang en herkomst van de importen Aantal importeurs in het Nederlandse MKB Belang van import Herkomst van de importen 15 3 Aard van de importen Aankoopdoel Type product Concurrerende importen Innovatieve producten 20 4 Achtergronden importgedrag De industrie De handel Financiële dienstverlening 26 3

4

5 Samenvatting Bijna een kwart van het Nederlandse MKB importeert. De belangrijkste sector op importgebied is de handelssector. Deze sector is namelijk goed voor de helft van het aantal importeurs. Een tweede belangrijke sector is de industrie. In het algemeen kan gesteld worden dat het al dan niet importeren door bedrijven, in welke sector dan ook, een verband vertoont met de bedrijfsomvang: hoe groter het bedrijf, hoe groter de kans dat het importeert. Het aantal bedrijven die deelnemen aan het importproces vertoont door de jaren heen een aanzienlijke dynamiek. De laatste jaren is vooral het aantal kleine importeurs toegenomen. Een groot deel van de import van goederen is bestemd voor verbruik in het productieproces van de producerende sectoren. Het gaat hierbij om de importen van grondstoffen en halffabrikaten. Daarnaast importeert de handel veel goederen die enerzijds in Nederland verkocht worden en anderzijds weer uitgevoerd worden. Er blijkt een relatie te bestaan tussen import en export. Bedrijven die importeren blijken relatief vaker ook te exporteren in vergelijking met bedrijven die niet importeren. De bestaande importeurs blijken ieder jaar meer te importeren dan het voorgaande jaar. Het grootste deel van de importen komt uit de buurlanden Duitsland en België/Luxemburg. Tussen de sectoren bestaan grote verschillen in aankoopdoel. Deze hangen uiteraard samen met verschillen in de productieprocessen. De voornaamste aankoopcategorie is grondstoffen voor industrie, bouw en logiesverstrekking. De kleinste aankoopcategorieen zijn consumptiegoederen food en diensten. Meer dan de helft van de importen betreft goederen en diensten die ook in Nederland worden aangeboden. We spreken dan van concurrerende importen. In de meeste gevallen worden deze goederen in het buitenland aangekocht omdat ze in Nederland te duur zijn. De niet-concurrerende voldoen aan een specifieke vraag en zijn lang niet altijd laagwaardig. 15% van de importen van het MKB wordt door de importeurs op een of andere wijze als innovatief beschouwd. Ook hier lijkt een grootteklasse-effect een rol te spelen. Naar verhouding importeren kleine bedrijven meer innovatieve producten dan grotere bedrijven. Binnen het onderzoek is speciaal aandacht geschonken aan drie sectoren, te weten de industrie, de handel en de financiële dienstverleners. Het blijkt dat geen van de bedrijven uit de drie sectoren knelpunten ontmoette die karakteristiek zijn voor het importproces. Importen zijn voor alle drie sectoren instrumenteel voor het productieproces. Sterker: in een aantal gevallen is importeren onvermijdelijk bij de stappen in het internationaliseringsproces. Een voorbeeld hiervan is outsourcing. In de handel zijn importen en exporten vaak aan elkaar verbonden. Een groot deel van onze exporten bestaat uit wederuitvoer. Dit heeft te maken met de ligging van Nederland, maar ook met de Nederlandse handelstraditie, zo wordt gesteld. Voor de financiële dienstverlening is import soms verplicht en onvermijdelijk. Voor de beleggers zijn importen vaak bittere noodzaak. Binnen de drie sectoren is men unaniem van mening dat importeren noodzakelijk is voor het welzijn van de nationale economie. 5

6

7 1 Inleiding Internationale handel is belangrijk voor de Nederlandse economie en zal de komende jaren verder in belang toenemen, met name ook voor het MKB. Naast export, maakt import deel uit van de internationale handel. Het ligt voor de hand dat een land als Nederland, met betrekkelijk weinig natuurlijke hulpbronnen, grondstoffen importeert. Naast grondstoffen importeert Nederland halffabrikaten en eindproducten. Er is een aantal verschillende redenen waarom halffabrikaten en eindproducten geïmporteerd kunnen worden, zoals bijvoorbeeld een gunstigere prijs-kwaliteitverhouding van buitenlandse producten ten opzichte van Nederlandse fabrikaten of het feit dat het betreffende product (nog) niet in Nederland geproduceerd wordt. In het laatste geval is mogelijk sprake van de import van innovatieve producten. Middels de Exportthermometer van EIM wordt al jaren gerapporteerd over de Nederlandse export van industriële producten in het algemeen en van de export door het MKB in het bijzonder. Tot voor kort was er nog geen onderzoek uitgevoerd naar de omvang, het belang en het doel van importen door/voor het industriële MKB. In 2000 is door EIM een haalbaarheidsstudie uitgevoerd naar de manier waarop het belang van importen voor het MKB in beeld gebracht kan worden 1. De enige informatie die er voor die tijd lag, is zwaar gedateerd 2. De resultaten van het haalbaarheidsonderzoek gaven aanleiding om een vervolgonderzoek te verrichten naar het belang van importen voor het Nederlandse MKB. Daarbij wordt gekeken naar omvang, herkomst en aard van de importen. Uit de haalbaarheidsstudie bleek dat vooral industriële en handelsondernemingen importeerden. Daarnaast bleek de zakelijke en financiële dienstverlening ook een belangrijke importsector te zijn. Om het belang van de importen voor het Nederlandse MKB te kwantificeren, is een zogenoemde importmodule in de derde peiling van het MKB-Beleidspanel 2001 van EIM opgenomen. Om de motivatie en het belang van de importen verder uit te diepen, is binnen voornoemde sectoren een aantal diepteinterviews onder eigenaren, directeurs en im- en exportmanagers gehouden. Leeswijzer De eerste hoofdstukken zijn kwantitatief van aard. Het laatste hoofdstuk is meer kwalitatief van aard. In het volgende hoofdstuk wordt eerst op de omvang en de herkomst van de import ingegaan. Waar mogelijk, wordt ingegaan op sectorspecifieke gegevens. Antwoord wordt gegeven op hoeveel en waarvandaan. In het daaropvolgende hoofdstuk wordt ingegaan op de aard van de producten. Daarbij wordt gekeken naar het type producten dat wordt geïmporteerd en de reden van import. Ook in dit hoofdstuk worden waar mogelijk of wenselijk sectorspecifieke gegevens gepresenteerd. Ten slotte wordt in het laatste hoofdstuk ingegaan op de bevindingen uit de interviews. Het geheel is verder voorzien van citaten uit de gesprekken die in het kader van het onderhavige onderzoek en de haalbaarheidsstudie uit 2000 zijn gehouden. 1 M.J. Overweel, Het belang van importen voor het Nederlandse MKB, Zoetermeer, december CBS 1992, Nationale Rekeningen, een input-outputtabel naar grootteklasse van de Nederlandse economie voor 1992: kleine, middelgrote en grote bedrijven. 7

8

9 2 Omvang en herkomst van de importen In dit hoofdstuk wordt allereerst ingegaan op het aantal importeurs. Daarbij wordt tevens gekeken naar de verdeling van de importeurs over de verschillende grootteklassen en sectoren. Dat gebeurt evenzo voor het belang van de importen en de herkomst van de importen. 2.1 Aantal importeurs in het Nederlandse MKB Bijna een kwart van het MKB importeert Uit het onderhavige onderzoek komt naar voren dat 23% van de midden- en kleinbedrijven in het Nederlandse particuliere bedrijfsleven in 2000 producten heeft geïmporteerd uit het buitenland. Het aantal importerende bedrijven in het MKB zou daarmee op bijna uitkomen (zie tabel 1). In de haalbaarheidsstudie die aan het onderzoek vooraf is gegaan was ook al een schatting gemaakt van het aantal importeurs. Hierbij was uitgegaan van een berekening van Marktselect 1. Volgens Marktselect zouden er circa anderhalf keer zo veel importeurs als exporteurs zijn in het Nederlandse bedrijfsleven. Wanneer we deze verhouding door zouden mogen trekken naar het MKB, is er een substantieel aantal importeurs binnen het MKB. Afgaande op de resultaten van een exportonderzoek van EIM waarin het aantal MKB-exporteurs in 1998 geschat is op circa , zouden er binnen het MKB dan zo n importeurs actief zijn. De handelssector heeft het hoogste aantal importerende bedrijven Aan de hand van de resultaten van het huidige onderzoek en de berekening uit de haalbaarheidsstudie kan dan ook met redelijke zekerheid worden gezegd dat het aantal importeurs in het MKB in de orde van grootte van zal liggen. Meer dan de helft van de importeurs bevindt zich in de handelssector. Ongeveer 25% komt voor rekening van de industrie, en de financiële dienstverlening en de overige dienstverlening zijn samen ook nog eens goed voor 20% van het totale aantal importeurs in het MKB. 1 Bron: Marktselect, DM-CD. 2 M.J. Overweel en Y.M. Prince, De export van het Nederlandse MKB, een vergelijking met Denemarken, EIM, Zoetermeer,

10 tabel 1 aantal importerende bedrijven, naar sector en grootteklasse in 2001 KB MB totaal MKB industrie bouw handel logies vervoer financiële dienstverlening overige diensten totaal Bron: EIM, Percentage importeurs per sector verschillend Net als exporterende bedrijven, zijn ook importerende bedrijven niet gelijkmatig over de sectoren verdeeld. Zo worden in de industrie, de handel en de financiële dienstverlening relatief meer importerende ondernemingen aangetroffen dan in de overige sectoren (zie tabel 1). In het midden- en kleinbedrijf in de industrie heeft in 2000 maar liefst 40% van de bedrijven geïmporteerd. De handelssectoren blijven qua importdeelnamepercentage hier nipt bij achter. Een positief verband tussen importeren en ondernemingsomvang In het algemeen gesproken neemt het percentage importeurs toe bij oplopende grootteklasse. Dit gegeven vertoont parallellen met bevindingen rond export en bedrijfsomvang. Volgens tal van rapportages over het exporterende MKB 1 is er een verband tussen al dan niet exporteren en bedrijfsomvang. In het kleinbedrijf (bedrijven met 1 t/m 10 werkzame personen) importeert 22% van de bedrijven van het particuliere bedrijfsleven. In het grootmiddenbedrijf (bedrijven met 75 tot 100 werkzame personen) bedraagt het aandeel van importerende bedrijven 34%. In de industrie lijkt het verband tussen ondernemingsgrootten en het al dan niet importeren sterker dan in de overige sectoren. In de industrie importeert namelijk 39% van de kleine bedrijven en 76% van de grote middenbedrijven. Een uitzondering op deze wetmatigheid vormt de financiële dienstverlening. Hier lijkt het verband tussen ondernemingsgrootte en het al dan niet importeren eerder negatief dan positief te zijn. 1 ABN-AMRO, Met Kracht naar het Buitenland, Exportmogelijkheden van het Nederlandse MKB, Amsterdam, 1991, en K. Bakker, R. Becht en M. Overweel, MKB-Exportthermometer van de Nederlandse Industrie, Zoetermeer, augustus

11 figuur 1 percentage importeurs in % 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% industrie bouw handel logies vervoer financiële instellingen KB MB overige diensten totaal Bron: EIM, Het deelnamepercentage vertoont een aanzienlijke dynamiek Bijna 15% van de importeurs uit het MKB doet dat pas een jaar of vier (zie tabel 2). De toename van het aantal importeurs lijkt geen trendmatige lijn te volgen. De laatste twee jaar zijn er minder nieuwe importeurs bijgekomen dan in de twee jaar daarvoor. Opvallend is de groei van het aantal importeurs onder de financiële dienstverleners in de periode geweest. De groei van het aantal importeurs in de handel is in de periode onder beschouwing gelijkmatig, en zeker vergeleken met de twee andere nader beschouwde sectoren tamelijk gering. De ogenschijnlijke vertraging in de groei van het aantal importeurs in de periode 2000 tot oktober , die vooral in de sectoren logiesverstrekking, vervoer en de financiële en overige dienstverlening en in mindere mate in de industrie zichtbaar is, is wellicht te wijten aan enerzijds de koersval van de euro ten opzichte van de dollar en later in de periode aan de (verwachte) recessie. De koersval van de euro heeft met name voor importen van buiten de eurozone als effect dat de inkoopprijzen toegenomen zijn. 1 De meting van het MKB-Bedrijfspanel waarin de importmodule was opgenomen, is in oktober 2001 gehouden. De periode loopt derhalve tot en met september

12 tabel 2 aanvangsjaar importen in procenten van het aantal importeurs 1997 of eerder industrie bouw handel logies vervoer financiële dienstverlening overige diensten totaal Bron: EIM, Inhaalslag kleine bedrijven De groei van het aantal importeurs is in het kleinbedrijf de laatste jaren hoger geweest dan in het middenbedrijf. Het lijkt erop dat er een inhaalslag plaatsvindt (zie figuur 2). In vrijwel alle sectoren doet dit fenomeen zich voor. Evenals bij het (vermoede) verband tussen grootteklasse en deelnamepercentage is de trend ook hierbij het duidelijkst in de industrie. In de industrie zijn namelijk relatief veel (30%) kleine bedrijven in de periode begonnen met importeren. Overigens is het aantal middenbedrijven in de handel dat is gaan importeren heel laag vergeleken met dat in de andere sectoren. figuur 2 aanvangsjaar importen, naar grootteklasse 100% 80% 60% 40% 20% 0% KB MB of eerder Bron: EIM, Belang van import Het belang van de import kan op diverse wijzen worden gemeten. In deze paragraaf wordt het belang van de import afgemeten aan het aandeel van de importen in het verbruik van grondstoffen en halffabrikaten, de relatie tussen import en export en aan de ontwikkeling van de waarde van de importen. 12

13 Het aandeel van importen in het verbruik van de importeurs in de industrie is aanzienlijk Deze maatstaf is vooral voor het producerende bedrijfsleven belangrijk. Voor de dienstverlening en de handel is deze maatstaf, gezien de aard van het productie proces aldaar, minder relevant. In die sectoren wordt voornamelijk geïmporteerd voor de doorverkoop. Het belang van de importen in het gebruik van het importerende MKB wordt dan ook vooral bepaald door de importen van grondstoffen en halffabrikaten van het industriële MKB en het MKB in de bouwnijverheid. Meer dan de helft van de industriële importeurs importeert meer dan 10% van het totale verbruik aan grondstoffen en halffabrikaten en 30% van de bedrijven importeert zelfs meer dan de helft van het verbruik (zie figuur 3). Vergeleken met dat van de industrie is het aandeel van geïmporteerde bouwmaterialen beperkt te noemen. figuur 3 aandeel importen in totale verbruik van grondstoffen en halffabrikaten in het importerende MKB in de industrie en de bouw 60% 50% percentage van bedrijven 40% 30% 20% 10% 0% 1 tot 10% 10 tot 25% 25 tot 50% 50 tot 75% 75 tot 100% percentage van verbruik industrie bouw Bron: EIM, Deze resultaten komen redelijk overeen met de schattingen voor de importen van het MKB die het CBS in 1997 heeft neergelegd in de publicatie van een input-outputtabel over 1992 naar grootteklasse 1. Hieruit kan namelijk worden afgeleid dat het aandeel van importen in het verbruik van het totale midden- en kleinbedrijf circa 25% bedraagt en in de industrie 39% (zie tabel 3). 1 M. Pommée en J.van Dalen, Een input-outputtabel naar grootteklasse van de Nederlandse economie voor 1992: kleine, middelgrote en grote bedrijven, CBS, Voorburg/Heerlen,

14 tabel 3 aandeel importen in het verbruik van de industrie en het totale bedrijfsleven naar grootteklasse 1992 (aandelen in procenten)* sector kleinbedrijf middenbedrijf grootbedrijf MKB totaal industrie totaal * MKB betreft het klein- plus het middenbedrijf. Bron: CBS, 1997 (schattingen); bewerkingen EIM. Importeurs exporteren vaker dan gemiddeld Aan de ondernemers in het MKB-Beleidspanel is ook de vraag voorgelegd of ze exporteren. Het bleek dat het percentage exporteurs in alle beschouwde sectoren significant hoger was onder importeurs dan onder niet-importeurs (zie tabel 4). Daarmee is er een significante correlatie tussen import en export. Wat opvalt is dat met name in sectoren die in het algemeen minder vaak exporteren de correlatie tussen import en export sterk is. Dit duidt op een soort van kruisbestuiving. Wellicht is de stap om ook te gaan exporteren dan wel importeren kleiner als een bedrijf al contacten heeft in het buitenland. Wat niet duidelijk wordt uit deze statistische oefening is, welke stap in het internationaliseringsproces het eerst gezet wordt. Overigens was in 2000 ook uit het haalbaarheidsonderzoek naar voren gekomen dat import en export binnen één bedrijf vaak hand in hand gaan. tabel 4 percentage exporteurs onder importeurs en het totale MKB in 2001 importeurs MKB totaal MKB in procenten industrie bouw 25 7 handel vervoer financiële dienstverlening overige diensten 50 9 totaal Bron: EIM, Waarde importen is toegenomen De importeurs zijn de afgelopen jaren in waarde gemeten steeds meer gaan importeren. Het percentage bedrijven die aangeven dat zij steeds meer zijn gaan importeren ligt het hoogst bij de financiële dienstverleners (zie tabel 5). Het laagste percentage bedrijven met groeiende importen bevindt zich in de bouwnijverheid, waar toch nog altijd 35% van de bedrijven aangeeft dat de importen zijn toegenomen. Slechts 7% van alle importeurs geeft aan dat de waarde van de importen is afgenomen. Ook hierbij is er een aanzienlijk verschil tussen de sectoren. Het zijn wederom de bouw en de financiële dienstverlening die de meest extreme ontwikkelingen vertonen. In de bouwnijverheid stelt 15% van de importeurs dat ze in waarde gemeten minder zijn gaan importeren en in de financiële dienstverlening heeft geen enkel bedrijf minder geïmporteerd. 14

15 tabel 5 ontwikkeling van de waarde van de importen in de laatste 3 jaar toegenomen ongeveer gelijk gebleven afgenomen percentage importeurs industrie bouw handel logies vervoer financiële dienstverlening overige diensten totaal Bron: EIM, Herkomst van de importen Het midden- en kleinbedrijf zoekt de importen vaak dicht bij huis Wanneer we kijken naar de herkomst van de importen, valt op dat het MKB de te importeren goederen in het algemeen dicht bij huis zoekt. Het grootste deel van de MKBbedrijven importeert vooral uit West-Europa (zie figuur 4). Het gehele MKB, maar vooral het kleinbedrijf, importeert bovendien vaak het meest uit onze directe buurlanden België, Luxemburg en Duitsland. Kleinbedrijf in de industrie importeert vooral uit België en Luxemburg In de industrie valt op dat de kleine bedrijven (0-9 werknemers) de importen niet alleen vaak bij de directe buurlanden halen, maar ook een voorkeur lijken te hebben voor België en Luxemburg boven Duitsland. Bij het middenbedrijf (10-99 werknemers) is Duitsland populairder. Wellicht zijn kleinere bedrijven in de industrie gevoeliger voor de taalbarrière dan grotere bedrijven. Ook hier zijn parallellen met eerder exportonderzoek zichtbaar. In de al eerder aangehaalde exportonderzoeken is naar voren gekomen dat er in het algemeen een positief verband is tussen omvang van het bedrijf en afstand waarover men exporteert. Importeren de bedrijven wellicht uit hetzelfde land als waar ze heen exporteren? De constatering dat kleine bedrijven eerder uit nabije landen importeren en grotere bedrijven het wel verderop zoeken en de constatering in exportstudies dat kleine bedrijven het op het gebied van export ook eerder dichtbij zoeken dan grote bedrijven, plus het gegeven dat export en import binnen één bedrijf vaak hand in hand gaan, leiden tot de volgende vraag: importeren de bedrijven wellicht uit hetzelfde land als waar ze heen exporteren? Binnen deze vraag kunnen importeren en exporteren uiteraard van plaats in de zin verwisseld worden, omdat immers ook niet onderzocht is welke richting het verband tussen import en export heeft. Met andere woorden: gaat een bedrijf pas exporteren nadat het geïmporteerd heeft of gaat een bedrijf pas importeren nadat het geëxporteerd heeft? 15

16 Financiële dienstverleners importeren vaker uit overige Europese landen Financiële dienstverleners zoeken de importen vaker dan gemiddeld verder van huis. Middelgrote bedrijven in de financiële sector importeren zelfs meer uit overige Europese landen dan uit de directe buurlanden. Waarschijnlijk hangt dit samen met het type producten of diensten dat men importeert. figuur 4 landen waaruit ondernemers in het MKB het meest importeren 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% België/Luxemburg Duitsland rest EG Azië Noord-Amerika overig KB MB Bron: EIM. 16

17 3 Aard van de importen In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de soorten goederen en diensten die geïmporteerd worden. Allereerst wordt ingegaan op het aankoopdoel. Daarna wordt een typologie van de importen gegeven. Vervolgens wordt ingegaan op concurrerende en nietconcurrerende importen en ten slotte op de mogelijke bijdrage van importen op het gebied van innovatie. 3.1 Aankoopdoel Grote verschillen tussen sectoren in aankoopdoel van importen Wanneer we kijken naar het totale MKB in het particuliere bedrijfsleven, blijkt dat de importen vrijwel even vaak bestemd zijn voor gebruik in het eigen productieproces als voor de verkoop (zie figuur 5). Er zijn hierbij geen significante verschillen tussen grootteklassen. Tussen de sectoren zijn er echter wel grote verschillen wat het aankoopdoel betreft. Deze verschillen zijn een logisch gevolg van de verschillen in de aard van de bedrijfsactiviteiten. Zo zijn de importen in de sector handel vrijwel geheel bestemd voor de verkoop en is een relatief groot deel van de importen van de industriële sector, de logiesverstrekkers, de bouwnijverheid en de overige diensten bestemd voor gebruik in het productieproces. Naast de handel verkoopt ook de financiëledienstensector de geimporteerde goederen en diensten voor een groot deel door. figuur 5 aankoopdoel van importen per sector 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% industrie bouw handel logies vervoer financiële instellingen overige diensten totaal voor gebruik in productieproces voor de verkoop voor beide Bron: EIM,

18 3.2 Type product De voornaamste importcategorie is grondstoffen Het voornaamste aankoopdoel is ook terug te zien in het type producten dat geïmporteerd wordt. De voornaamste aankoopcategorie is grondstoffen. Dit ligt voor de hand gezien het gebrek aan natuurlijke bronnen van grondstoffen (behoudens gas). De kleinste aankoopcategorieën zijn consumptiegoederen food en diensten. In de industrie staan, zoals in het voorgaande hoofdstuk al is gememoreerd, de importen vooral ten dienste van het ge- en verbruik in het productieproces. Voor het verbruik zijn dit de grondstoffen en halffabrikaten en voor het gebruik in het productieproces zijn dit de kapitaalgoederen, zoals machines. Consumptiegoederen hebben juist in de handel een groot aandeel in de importen, daarnaast vormen de importen van grondstoffen en halffabrikaten hier ook een belangrijke categorie. De financiële dienstverleners maken vergeleken met de twee andere nader beschouwde sectoren relatief meer gebruik van de diensten van buitenlandse bedrijven. figuur 6 type producten, naar sector 14% totaal 17% handel 4% 13% 19% 32% 19% 24% 6% 20% 13% 19% industrie 10% 5% financieel 16% 16% 26% 3% 19% 29% 18% 37% 0% 21% grondstoffen kapitaal-/investeringsgoederen consumptiegoederen non-food halffabrikaten consumptiegoederen food diensten Bron: EIM, Concurrerende importen Wanneer producten of diensten worden geïmporteerd die ook door Nederlandse bedrijven worden aangeboden, dan worden deze importen concurrerend genoemd. Tweederde van de importeurs geeft aan dat de goederen en diensten die zij importeren ook in Nederland worden aangeboden. Hoewel de verschillen niet spectaculair zijn, lijkt het middelgrote bedrijf vaker concurrerende goederen en diensten te importeren dan het 18

19 kleinbedrijf. Een vergelijking van de sectoren industrie, handel en financiële dienstverlening geeft aan dat de handel relatief minder concurrerende artikelen en diensten importeert dan de overige sectoren en dat de logiesverstrekkers het meest aan concurrerende goederen en diensten importeren. Ook hier zijn de verschillen niet spectaculair (zie tabel 6). tabel 6 percentage concurrerende importen percentage concurrerende importen industrie 67 bouw 72 handel 61 logies 74 vervoer 69 financiële dienstverlening 70 overige diensten 67 totaal 66 Bron: EIM, De prijs is vaak doorslaggevend bij concurrerende importen Er zijn verschillende redenen waarom bedrijven producten of diensten importeren, wanneer die ook door Nederlandse bedrijven worden aangeboden. De bedrijven die aangegeven hebben dat de goederen en diensten die zij importeren ook in Nederland te verkrijgen zijn, is gevraagd naar de motivatie om toch in het buitenland zaken te doen. Het meest geantwoorde argument is de lagere prijs van geïmporteerde goederen. Op de tweede plaats komen kwaliteitsverschillen. De vraag is daarbij echter altijd of er dan nog sprake is van concurrerende importen. Een eventuele kortere levertijd is slechts voor een beperkt aantal importeurs een belangrijke overweging. Tussen het kleinbedrijf en het middenbedrijf zijn op dit punt geen belangrijke verschillen op te merken. Tussen de sectoren zijn wel enkele verschillen te onderscheiden. In de industrie zijn vooral de prijs en de kwaliteit doorslaggevend. In de overige en de financiële dienstverlening is de prijs iets minder vaak de reden om te gaan importeren. In deze sectoren spelen relatief vaak andere redenen mee. Het gaat dan bijvoorbeeld om een gebrek aan capaciteit bij Nederlandse aanbieders. Daarnaast hebben nogal wat bedrijven banden met een buitenlands bedrijf waardoor ofwel bij het buitenlandse moeder- of dochterbedrijf wordt ingekocht of het Nederlandse bedrijf gebonden is aan centraal ingekochte goederen. Deze bedrijven vallen onder de categorie andere redenen. 19

20 tabel 7 argumenten voor de invoer van concurrerende goederen kwaliteit is beter levertijd is korter andere redenen goedkoper percentage importeurs industrie bouw handel logies vervoer financiële dienstverlening overige diensten totaal Bron: EIM, Niet-concurrerende importen voldoen aan specifieke vraag en zijn niet altijd laagwaardig Van niet-concurrerende invoer is dus sprake wanneer het te importeren product niet of nauwelijks in Nederland geproduceerd wordt. Het feit dat het niet in Nederland geproduceerd wordt kan met een aantal zaken te maken hebben. Voorbeelden daarvan zijn laagwaardige arbeidsintensieve producten die in Nederland niet (meer) tegen concurrerende prijzen gemaakt kunnen worden. Een andere reden voor de afwezigheid van Nederlandse productie kan zijn dat de markt zo klein of specifiek is dat er simpelweg niet op een economisch verantwoorde wijze geproduceerd kan worden. Een voorbeeld hiervan is de markt van offsetmachines. De markt voor deze machines is in Nederland relatief klein; ze worden hier niet geproduceerd. De markt wordt in dit geval bediend vanuit met name Duitsland en Japan. Een andere belangrijke reden voor de afwezigheid van productie-eenheden kan zijn dat het product zo nieuw is dat het (nog) niet in Nederland geproduceerd wordt of kan worden. Ook in dit geval kan niet van laagwaardige producten gesproken worden. 3.4 Innovatieve producten Zo n 13% van de producten en diensten die geïmporteerd worden door het MKB is volgens de respondenten op zijn minst nieuw voor Nederland (zie tabel 8). De industrie blijft op dit punt iets achter bij het gemiddelde; wellicht is dit te verklaren uit het feit dat een groot deel van de importen door industriële bedrijven uit grondstoffen bestaat. Opvallend is dat in de financiële sector en de overige dienstverlening de importen juist relatief vaak innovatief zijn. Wellicht hangt dit samen met het gegeven dat bijvoorbeeld in de financiële dienstverlening de importen van kapitaalgoederen vergeleken bij de andere sectoren een groter deel van het importpakket uitmaken. 20

21 tabel 8 innovativiteit van importen, naar sector nieuw voor nieuw voor nieuw voor nieuw voor de wereld Europa Nederland het bedrijf niet nieuw percentage bedrijven industrie bouw handel logies vervoer financiële dienstverlening overige diensten totaal Bron: EIM, Kleine bedrijven importeren meer innovatieve producten dan de rest van het MKB Kleine bedrijven importeren wel vaker innovatieve producten of diensten dan middelgrote bedrijven (zie figuur 7). Zo n 25% van de producten die door kleine bedrijven worden geïmporteerd is in zekere zin nieuw. In het middenbedrijf ligt dit percentage met 11% een stuk lager. In de industrie is dit verschil nog duidelijker. De importen van het middenbedrijf in de industrie zijn namelijk in slechts 5% van de gevallen innovatief te noemen. Wellicht zoeken kleinere bedrijven eerst in de buurt naar producten en pas als echt blijkt dat ze in Nederland niet leverbaar zijn, halen ze die producten uit het buitenland. In de handel en de financiële sector is er echter geen significant verschil tussen de grootteklassen. figuur 7 import van innovatieve producten en diensten, naar grootteklasse 9% 8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0% KB nieuw voor de wereld nieuw voor Europa nieuw voor Nederland nieuw voor het bedrijf MB Bron: EIM,

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

MKB in regionaal perspectief 2006

MKB in regionaal perspectief 2006 MKB in regionaal perspectief 2006 Zoetermeer, juli 2006 ISBN: 90-371-0971-3 Bestelnummer: A200606 Prijs: 25,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten Evaluatie campagne Doe meer met Afval mening betrokken gemeenten Zoetermeer, 10 maart 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Gevolgen voor de werkgeversbijdrage voor het MKB en het grootbedrijf M. Folkeringa P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, 30 december 2003 Bestelnummer: M200311

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M200901 Financieringsmonitor MKB Eerste resultaten, december 2008 dr. J. Meijaard drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, januari 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Onderchap,

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB Starters

Financieringsmonitor MKB Starters Financieringsmonitor MKB Starters Starters en gevestigd MKB vergeleken Pim van der Valk Lia Smit Zoetermeer, 19 januari 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische Zaken Programmaonderzoek

Nadere informatie

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Zoetermeer, 6 juni 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt drs. W.V.M. van Rijt-Veltman drs. J. Snoei Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201313 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Financiering bij familiebedrijven

Financiering bij familiebedrijven Financiering bij familiebedrijven Ro Braaksma Zoetermeer, 23 september 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door het Centrum van het Familiebedrijf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer M200704 Markt- en klantgerichtheid in het MKB drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, februari 2007 Markt- en klantgerichtheid in het MKB In de rapportage beschrijft EIM drie indicatoren om de klant- en marktgerichtheid

Nadere informatie

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven M200719 Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven drs. R.M. Braaksma dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Een 'directe buitenlandse

Nadere informatie

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers VBO Woonindex Vierde kwartaal 2008 drs. J.J.J. Donkers Zoetermeer, 7 januari 2009 In opdracht van VBO Makelaars. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten Tevredenheidsonderzoek 2014 SWA HR Diensten Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van SWA HR Diensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit Minirapportage drs. W.H.J Verhoeven dr. R.G.M. Kemp drs. H.H.M. Peeters Zoetermeer, 26 september 2002 Deze studie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Arbo Coaching B.V. Zoetermeer, maandag 20 juli 2015 In opdracht van Arbo Coaching B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Indirecte export van het MKB. en de rol van de groothandel. Een verkennend onderzoek. Ro Braaksma Nicolette Tiggeloove

Indirecte export van het MKB. en de rol van de groothandel. Een verkennend onderzoek. Ro Braaksma Nicolette Tiggeloove Indirecte export van het MKB en de rol van de groothandel Een verkennend onderzoek Ro Braaksma Nicolette Tiggeloove Zoetermeer, 20 november 2009 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Minirapportage biomaterialen

Minirapportage biomaterialen Minirapportage biomaterialen Arnoud Muizer Zoetermeer, juni 2013 ISBN-nummer : 978-90-371-1067-8 Rapportnummer : A201325 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten M200602 Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten Betere kwaliteiten en lagere prijzen in geliberaliseerde markten? drs. P.Th. van der Zeijden Zoetermeer, mei 2006 Inkoopgedrag van het MKB

Nadere informatie

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2013 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2013 ISBN : 978-90-371-1086-9 Rapportnummer : A201350 / C10193 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in 2015

Algemeen beeld van het MKB in 2015 Algemeen beeld van het MKB in 2015 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Drs. K.L. Bangma Drs. D. Snel Zoetermeer, 9 februari 2015 De

Nadere informatie

Second Opinion Achter de Lange Stallen

Second Opinion Achter de Lange Stallen Second Opinion Achter de Lange Stallen Henk J. Gianotten Capelle aan den IJssel, 5 februari 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Henk Gianotten. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013 Baanfit verzuim en re-integratie Zoetermeer, zaterdag 20 juli 2013 In opdracht van Baanfit verzuim en re-integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Internationale handel door het MKB. in het agrocluster. Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte. drs. P. Gibcus drs. W.H.J.

Internationale handel door het MKB. in het agrocluster. Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Internationale handel door het MKB in het agrocluster Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, juli 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door

Nadere informatie

Update Financieringsmonitor MKB September 2009

Update Financieringsmonitor MKB September 2009 Update Financieringsmonitor MKB September Lia Smit Joris Meijaard Johan Snoei Pim van der Valk Zoetermeer, 10 september Financieringssituatie MKB blijft zorgelijk De vierde meting van de MKB-Financieringsmonitor

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 19 mei 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

1.1 Inleiding 5 1.2 Octrooidata: een resultaatvorm van innovatie 5 1.3 Doel van het onderzoek 6 1.4 Werkwijze 6. 2 Octrooischets Noordwest-Holland 9

1.1 Inleiding 5 1.2 Octrooidata: een resultaatvorm van innovatie 5 1.3 Doel van het onderzoek 6 1.4 Werkwijze 6. 2 Octrooischets Noordwest-Holland 9 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, KvK Noordwest-Holland en tien andere regionale KvK's. Het onderzoek is uitgevoerd door EIM in samenwerking NL Octrooicentrum.

Nadere informatie

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Meer hoger opgeleiden in het MKB Het aandeel hoger opgeleiden in het MKB is de laatste jaren gestegen. Met name in de

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Uitkomsten knelpuntenstudie

Uitkomsten knelpuntenstudie Uitkomsten knelpuntenstudie Heleen Stigter Maureen Lankhuizen Zoetermeer, september 2003 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen

Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen SCALES-paper N200404 Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen drs. H.H.M. Peeters drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, maart 2004 The SCALES-paper series is an electronic working paper series

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven R200912 Inzicht in bedrijven die hun eerste werknemer aantrekken Creëren van een dataset Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven Zoetermeer, juli 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB Financieringsmonitor MKB Het financieringsklimaat van juli 2010. Resultaten van de halfjaarlijkse meting. Ro Braaksma Lia Smit Zoetermeer, 16 augustus 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 1 juni 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins M200705 Werkgelegenheid bij startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2007 2 Werkgelegenheid bij startende bedrijven Van startende bedrijven wordt verwacht dat zij bijdragen aan nieuwe werkgelegenheid.

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager M201120 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager drs. B van der Linden Zoetermeer, december 2011 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager Ondernemers zijn te verdelen in managers, marktzoekers,

Nadere informatie

Administratieve (over)last

Administratieve (over)last M200811 Administratieve (over)last Perceptie van MKB-ondernemers over verplichte administratieve handelingen J. Snoei Zoetermeer, november 2008 Administratieve lasten Het overgrote deel van de ondernemers

Nadere informatie

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 ISBN : 978-90-371-1133-0 Rapportnummer : A201427 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer M200612 Positieve exportontwikkeling zet door Exportthermometer 2006 drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, november 2006 Exportthermometer Het gaat goed met de Nederlandse export, zowel in het grootbedrijf als

Nadere informatie

De Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2000-2006. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven

De Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2000-2006. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven De Exportindex MKB Ontwikkelingen 2000-2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, juli 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken. De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland R. Hoevenagel Zoetermeer, december 2005 Tijdsbesteding ondernemend Nederland Ondernemers in Nederland maken lange werkweken. Uit onderzoek van EIM komt naar

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Hoofdrapport Samenstelling: Dr. L. Broersma & Drs D. Stelder, Sectie Ruimtelijke Economie, FEW, RuG Prof. Dr. J. van Dijk, Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen,

Nadere informatie

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc.

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc. M201219 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2012 A. Ruis MSc. Zoetermeer, november 2012 Toename innovativiteit in het MKB Na een scherpe daling van de innovativiteit in het MKB in 2011,

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Behoefte aan financiering in het MKB

Behoefte aan financiering in het MKB M200909 Behoefte aan financiering in het MKB Ontwikkelingen van december 2008 tot april 2009 Lia Smit Joris Meijaard Zoetermeer, 20 mei 2009 MKB iets minder pessimistisch over financiering Het algemene

Nadere informatie

Wat drijft MKB-ondernemers?

Wat drijft MKB-ondernemers? Wat drijft MKB-ondernemers? Ontwikkeling doelstellingen 2004-2013 ISBN : 978-90-371-1109-5 Rapportnummer : A201403 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren

Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren dr. Y.M. Prince Zoetermeer, februari 2014 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) ISBN 978-90-371-1112-5

Nadere informatie

MKB in regionaal perspectief

MKB in regionaal perspectief MKB in regionaal perspectief 2008 Zoetermeer, januari 2009 ISBN: 978-90-371-0991-7 Bestelnummer: A200901 Prijs: 35,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis M201115 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2011 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2011 Crisis drukt innovativiteit De economische crisis heeft zijn weerslag op de innovativiteit in het midden- en kleinbedrijf

Nadere informatie

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Growth Map Achtergrond De Kamer van Koophandel Amsterdam heeft zich tot doel gesteld bedrijven in de regio internationaal meer actief te krijgen om zo

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB Financieringsmonitor MKB Het financieringsklimaat van juli 2010. Resultaten van de kwartaalmeting. Ro Braaksma Lia Smit Zoetermeer, 16 augustus 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Loopbaankamer Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van Loopbaankamer De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk Tevredenheidsonderzoek 2014 Oog voor werk Zoetermeer, vrijdag 30 januari 2015 In opdracht van Oog voor werk De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie