Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Exportprestaties van het industriële MKB in 2003"

Transcriptie

1 M Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004

2 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export van het industriële MKB voor het eerst sinds 1996 een daling zien. De daling doet zich vooral voor in de elektrotechnische industrie en de transportmiddelenindustrie. Deze daling is met name te wijten aan de afname van exporten in het kleinbedrijf (2-9 werkzame personen) en het grootmiddenbedrijf (50-99 werkzame personen). Het middenbedrijf (10-49 werkzame personen) heeft wel een lichte groei in exporten gerealiseerd. De export naar de EU-15 landen is in 2003 enigszins gedaald. Dit komt met name doordat de uitvoer naar het Verenigd Koninkrijk sterk is afgenomen. De export naar de belangrijkste handelspartners (Duitsland, België en Luxemburg) liet in 2003 een lichte stijging zien. Er is nog een aanzienlijk theoretisch exportpotentieel bij het industriële MKB. Het gaat om ruim 7 miljard euro in Het onbenutte exportpotentieel bevindt zich voor het grootste deel in de voedings- en genotmiddelenindustrie. Daarnaast is het onbenutte potentieel vooral groot in de bedrijfstakken waarin het MKB sterk vertegenwoordigd is, zoals de hout- en bouwmaterialenindustrie, de grafische sector en de meubel- en overige industrie. Leeswijzer De voorliggende publicatie gaat nader in op de exportprestaties van het midden- en kleinbedrijf in de industrie in Achtereenvolgens zal ingegaan worden op de volgende onderwerpen: Exportontwikkeling van het industriële MKB Bestemming van de export Exportpotentieel Exportontwikkeling van het industriële MKB Export industriële MKB voor het eerst gedaald in 2003 Sinds 1996 volgt EIM de exportontwikkeling van het industriële MKB in Nederland (zie tabel 1). In 2003 is de export van het industriële MKB voor het eerst gedaald. In 2002 was er nog sprake van een groei van de industriële export van het MKB, terwijl de export van het industriële grootbedrijf wel afnam. In 2003 daalde echter de industriële export van zowel MKB als grootbedrijf. De ontwikkelingscijfers van de export zijn voor het MKB het slechtst in vergelijking met de ontwikkelingen over de afgelopen jaren. Oorzaken van de achterblijvende exportgroei zijn vooral te vinden in de algehele economische malaise in Mogelijk spelen ook de toenemende internationale concurrentie en uitbesteding of verplaatsing van activiteiten naar lagelonenlanden een rol. 2

3 Tabel 1 Exportontwikkeling ten opzichte van het voorgaande jaar, in procenten jaar MKB (2-99 w.p.) grootbedrijf (100 en meer w.p.) totaal Bron: BLISS ExportThermometer, De export daalt behalve bij het middenbedrijf De directe export van de Nederlandse industrie bedroeg in miljard euro (zie tabel 2). Hiervan is 76% afkomstig uit het grootbedrijf. De export van de totale industrie is in 2003 gedaald met 1,2%. Nadere analyse maakt duidelijk dat het middenbedrijf (10-49 werkzame personen) in het MKB het goed heeft gedaan en nog wel een kleine groei in de export wist te realiseren. De grootste daling in exporten deed zich voor in het kleinbedrijf (2-9 werkzame personen). Maar ook bedrijven in de categorie werkzame personen hadden te maken met een daling in de exporten. Tabel 2 Export totale industrie naar grootteklasse, 2003 bedrijfsgrootte (w.p.) exportvolume x 1 mln. exportquote % exportontwikkeling % t.o.v , , , ,9 MKB (2-99) ,2 GB (>99) ,3 totaal ,2 De figuren 1 en 2 visualiseren enkele gegevens uit tabel 2. Figuur 1 laat zien dat er een duidelijke relatie bestaat tussen export en bedrijfsgrootte: hoe groter het aantal werkzame personen, hoe meer er geëxporteerd wordt. De exportquote - het aandeel export in de omzet - varieert van 13% bij het kleinbedrijf tot 57% bij het grootbedrijf. 3

4 Figuur 1 Exportquote per grootteklasse, 2003 kleinbedrijf 2-9 w.p. 13% middenbedrijf w.p. 19% middenbedrijf w.p. 25% middenbedrijf w.p. 41% grootbedrijf 100 en meer w.p. 57% Figuur 2 toont voor 2003 een relatief gunstige ontwikkeling van de buitenlandse afzet voor het middenbedrijf (10-49 werkzame personen), en een krimp van de export voor met name het kleinbedrijf maar ook voor het grotere middenbedrijf en het grootbedrijf. Ondanks de enigszins gunstige exportontwikkeling bij het middenbedrijf met werkzame personen daalt in 2003 de export van het MKB als geheel met 1,2%, tegen de in figuur 2 weergegeven krimp bij het grootbedrijf van 1,3%. Figuur 2 Exportontwikkeling per grootteklasse ten opzichte van het voorgaande jaar, in procenten, 2003 kleinbedrijf 2-9 w.p. -3,2 middenbedrijf w.p. middenbedrijf w.p. 0,2 0,4 middenbedrijf w.p. grootbedrijf 100 en meer w.p. -1,9-1, Export MKB daalt met name in elektrotechnische producten en transportmiddelenindustrie De exportontwikkeling van de totale industrie in 2003 kan slecht genoemd worden. Tabel 3 laat zien dat de export in vrijwel alle industriële bedrijfstakken daalde ten opzichte van De grootste daling deed zich voor in de textielindustrie, de grafische industrie en de meubel- en overige industrie. Het MKB presteerde vooral slecht in de elektrotechnische producten- en de transportmiddelenindustrie. Het betreft bedrijfstakken die het het moeilijkst hebben ten tijde van laagconjunctuur. Mogelijk heeft de daling van de export in deze bedrijfstakken ook te maken met het feit dat grotere bedrij- 4

5 ven in toenemende mate activiteiten naar verder gelegen landen verplaatsen. Aangezien het MKB vaak toeleverancier is, heeft dit de nodige consequenties voor hen. Tabel 3 Export totale industrie naar industriële bedrijfstak, 2003 export- export- export- ontwikkeling ontwikkeling ontwikkeling export- MKB grootbedrijf totaal volume exportquote % % % bedrijfstak industrie x 1 mln. % t.o.v t.o.v t.o.v voedings- en genotmiddelen ,5-2,3-2,3 textiel, kleding en leder(waren) ,1-4,7-5,5 hout- en bouwmaterialen ,8-4,6-2,2 papier- en karton(waren) ,5-1,0-0,5 uitgeverijen, drukkerijen ,3-7,4-5,1 chemie en aardolie ,6-1,4-1,4 rubber- en kunststof ,3 2,3 2,7 basismetaal ,8-0,4 0,0 metaalproducten ,9-0,6 0,5 machines ,3 0,6 0,2 elektrotechnische producten ,0 0,6-0,1 transportmiddelen ,6-0,1-0,9 meubels en overige ,9-6,8-5,2 totaal industrie ,2-1,3-1,2 MKB en grootbedrijf realiseren beiden groei export in rubber- en kunststofindustrie Zoals te zien is in tabel 3 wist het MKB in 2003 in zes sectoren een groei in export te realiseren, namelijk in de basismetaalindustrie, de papierindustrie, de rubber- en kunststofindustrie, de grafische industrie, de hout- en bouwmaterialenindustrie en de metaalproductenindustrie. Voor het grootbedrijf was dit aantal nog lager. Het grootbedrijf realiseerde slechts groei in drie sectoren, te weten de rubber- en kunststofindustrie, de machine-industrie en de elektrotechnische industrie. Er was maar één industriële sector waarin zowel MKB als grootbedrijf een groei in export wisten te realiseren in Dit betreft de rubber- en kunststofindustrie. De grootste groei in export in deze sector werd gerealiseerd door het MKB. Exportprestaties MKB vooral in kleinschalige sectoren In bedrijfstakken met relatief veel kleinschalige bedrijvigheid zoals de grafische sector, de metaalproductenindustrie en de productie van hout- en bouwmaterialen presteert het MKB in 2003 over het algemeen beter dan het grootbedrijf (zie tabel 3). Andersom geldt dat het MKB in 2003 juist slechter presteert dan het grootbedrijf in sectoren waarin grote bedrijven een dominante positie innemen, zoals in de chemische, de voedingsen genotmiddelen- en de elektrotechnische industrie. Een uitzondering vormen de basismetaalindustrie en de papierindustrie. In deze sectoren presteerde het MKB wel beter op het gebied van export dan het grootbedrijf in Ook zijn er een aantal kleinscha- 5

6 lige sectoren waarin juist het grootbedrijf ten opzichte van het MKB beter (of minder slecht) presteerde, te weten de transportmiddelenindustrie en de machine-industrie. De bedrijven in de grootteklasse werkzame personen (de enige grootteklasse die in 2003 een lichte groei in exporten wist te realiseren) hebben vooral goed gepresteerd op het gebied van export in de hout- en bouwmaterialenindustrie, de chemie, de rubber- en kunststofindustrie en machines. In al deze sectoren liet de exportontwikkeling van het kleinbedrijf een daling zien. Hetzelfde geldt voor het grootmiddenbedrijf, met uitzondering van de rubber- en kunststofindustrie, waar de export voor deze groep juist een sterke groei liet zien. De grootste daling in exporten deed zich in het kleinbedrijf voor in de textielindustrie. Het grootmiddenbedrijf presteerde vooral slecht in de transportmiddelenindustrie en in de machine-industrie. Bestemming van de export Export naar EU-15 licht gedaald Voor het MKB zijn de buurlanden van oudsher de favoriete bestemming van de buitenlandse afzet. Tabel 4 geeft een overzicht van het aandeel en de ontwikkeling in 2003 van de totale industriële export naar een aantal bestemmingen. Wat opvalt is dat het aandeel van de export binnen de EU-15 licht is gedaald. De export naar het Verenigd Koninkrijk is met name sterk afgenomen. De export naar het Verenigd Koninkrijk daalde in de meeste industriële bedrijfstakken, maar de daling was vooral sterk in de metaalproductenindustrie, de grafische industrie, de chemie en de papierindustrie. Ook de export naar Italië kent in 2003 een teruggang. Dalingen van de export naar dit land deden zich onder meer voor in de voedings- en genotmiddelenindustrie, de grafische industrie en de meubel- en overige industrie. Tabel 4 Bestemmingen van de Nederlandse industriële export: aandeel en ontwikkeling in 2003 ten opzichte van 2002 bestemming aandeel 2003 in % ontwikkeling 2003 t.o.v in % Europa 84 0,2 EU ,4 Frankrijk 10-0,5 België en Luxemburg 12 0,6 Duitsland 24 0,2 Italië 6-2,0 Verenigd Koninkrijk 10-6,4 Amerika 7-1,5 Azië 7-3,0 Rest van de wereld 1 9,7 Bron: EIM 2004, op basis van CBS Stijging van export naar Duitsland en rest van Europa In 2003 laat de export naar de belangrijkste handelspartner, Duitsland, een lichte groei zien. De groei in export van textiel en meubels lijken vooral verantwoordelijk voor deze stijging. In 2002 was er nog sprake van een sterke daling van de industriële exporten naar Duitsland. De export naar de rest van Europa is licht gestegen. Dit hangt waarschijnlijk samen met de (toen nog toekomstige) uitbreiding van de Europese Unie. In 6

7 2003 stegen de exporten van het Nederlandse bedrijfsleven naar de meeste nieuwe EUlanden met meer dan 10%. 1 Exporten naar Amerika en Azië laten een daling zien De export naar landen buiten Europa heeft zich in 2003 niet voorspoedig ontwikkeld. De exporten naar Amerika en Azië laten een daling zien. Met name de exporten van basismetaal, machines en transportmiddelen naar Amerika zijn gedaald. De afname van de export naar Azië wordt vooral veroorzaakt door een daling van exporten in de elektrotechnische industrie, de transportmiddelenindustrie en de chemie. Exportpotentieel Het begrip exportpotentieel In 1991 heeft EIM een methode ontwikkeld om het theoretische exportpotentieel van het MKB te berekenen 2. Het theoretisch exportpotentieel is in deze benadering de export die gehaald zou worden indien niet-exporteurs hetzelfde percentage van de omzet zouden exporteren als hun exporterende collega s, binnen dezelfde branche en dezelfde grootteklasse. Het gaat hierbij om de directe export van de industrie: de buitenlandse handel die de industriële ondernemingen zelf in het buitenland factureren, en dus niet de export via handelshuizen en dergelijke. Nog aanzienlijk theoretisch exportpotentieel industriële MKB Voor het industriële MKB is een theoretisch aanwezig, maar vooralsnog onbenut exportpotentieel berekend (zie tabel 1). Het blijkt in 2003 te gaan om ruim 7 miljard euro. Gezien de omvang van de daadwerkelijke export van het MKB in de industrie, kan dit potentieel als aanzienlijk gekenschetst worden. In theorie kan immers nog 39% meer geëxporteerd worden dan nu het geval is. Dit bedrag aan extra export kan natuurlijk niet zomaar gerealiseerd worden. De exporterende collega s bewijzen echter dat in principe een gunstige combinatie van markt, product, bedrijfsomvang, kwaliteit van het personeel en management export mogelijk maakt. 3 1 Zie exportstatistieken CBS over EIM, Met Kracht naar het Buitenland, Exportmogelijkheden van het Nederlandse MKB, ABN-AMRO, Amsterdam, In de genoemde publicatie van EIM uit 1991 Met Kracht naar het Buitenland is een benadering gegeven van de manier waarop en de mate waarin het theoretische exportpotentieel in additionele export omgezet kan worden. In een meer recente studie van EIM, Op zoek naar potentiële exporteurs, Ministerie van Economische Zaken, 1998, wordt hier nader invulling aan gegeven. Daarin wordt het praktisch aanwendbare exportpotentieel bepaald. 7

8 Tabel 5 Exportpotentieel totale industrie naar grootteklasse, 2003 exportvolume x 1 mln. exportpotentieel x 1 mln. exportpotentieel als % van feitelijke export bedrijfsgrootte (w.p.) MKB (2-99) GB (>99) totaal Voor het grootbedrijf wordt een theoretisch exportpotentieel berekend dat gelijk is aan slechts 8% van de daadwerkelijke export. Aangenomen kan worden dat grote industriële bedrijven die niet exporteren dit bewust niet doen of hun export uit handen hebben gegeven aan intermediairs, zoals handelshuizen. Naarmate de bedrijven gemiddeld kleiner zijn, neemt het exportpotentieel als percentage van de feitelijke export toe. Bij de kleinste bedrijven is het potentieel zelfs groter dan de feitelijke export (146%). De vraag is in hoeverre dit potentieel in de praktijk benut kan worden. Figuur 3 laat zien dat er met name bij kleinere bedrijven nog een groot onbenut exportpotentieel aanwezig is. De mate waarin het totaal in theorie aanwezige potentieel wordt benut varieert van 41% in het kleinbedrijf tot 93% in het grootbedrijf 1. Zoals gezegd bedraagt het totale onbenutte exportpotentieel voor het totale MKB in de Nederlandse industrie een bedrag van ruim 7 miljard euro. Van het theoretisch exportpotentieel in het MKB werd in % benut. 1 Het percentage betreft de gerealiseerde export in 2003, gedeeld door de optelling van die export en het berekende potentieel. 8

9 Figuur 3 Theoretisch exportpotentieel totale industrie naar grootteklasse, 2003 bedrijfsgrootte gerealiseerd exportpotentieel naar bedrijfsgrootte, 2003 kleinbedrijf 2-9 w.p. 41% middenbedrijf w.p. 61% middenbedrijf w.p. 69% middenbedrijf w.p. 86% MKB 2-99 w.p. 72% grootbedrijf 100 en meer w.p. 93% Fors exportpotentieel in de voedings- en genotmiddelenindustrie Het theoretische exportpotentieel verschilt per industriële sector. Dit onbenutte exportpotentieel is naar verhouding het grootst in de overwegend kleinschalige bedrijfstakken. Figuur 3 geeft een beeld van het exportpotentieel per sector in de Nederlandse industrie. Voor het MKB geldt dat het grootste potentieel zich bevindt in de voedings- en genotmiddelenindustrie. 1 Meer dan een kwart van de theoretisch mogelijke extra export komt voor rekening van deze tak van industrie. Deze sector is nu ook al verantwoordelijk voor een groot deel van de MKB-export (20%). Verder blijkt voor het MKB dat de machine-industrie, de metaalproductenindustrie en de elektrotechnische industrie (kortweg de metalektro-industrie) tezamen goed zijn voor bijna een derde van het exportpotentieel in het industriële MKB. Andere sectoren met een aanzienlijk potentieel zijn de grafische industrie en de chemische industrie. Momenteel levert de grafische industrie slechts een bescheiden bijdrage aan de MKB-export. De chemie levert van de industriële sectoren juist de grootste bijdrage aan de totale MKB-export (ruim een vijfde). Voor een aantal bedrijfstakken geldt dat ze een bescheiden bijdrage leveren aan de totale MKB-export en dat ook het exportpotentieel van deze takken van de industrie slechts een minimale bijdrage levert aan het exportpotentieel. Het gaat bijvoorbeeld om bedrijven in de basismetaal- en de papierindustrie, waarin overigens wel relatief weinig MKB-bedrijven actief zijn. Dit betekent dat vrijwel alle bedrijven in de basismetaal en de papierindustrie daadwerkelijk exporteren. 1 In de EIM-studie Op zoek naar potentiële exporteurs, gepubliceerd in 1998, bleek dat het praktische exportpotentieel toentertijd ook het grootst was in de voedings- en genotmiddelenindustrie. Het lijkt erop dat hiervan nog niet veel benut is. 9

10 Tabel 6 Exportvolume, aandeel in totale MKB-export en exportpotentieel totale industrie naar sector, 2003 exportvolume aandeel in aandeel in MKB totale MKB- MKB-export- MKB-export- bedrijfstak industrie x 1 mln. export potentieel potentieel voedings- en genotmiddelen % % textiel, kleding en leder(waren) 919 5% 202 3% hout- en bouwmaterialen 432 2% 532 7% papier- en karton(waren) 339 2% 60 1% uitgeverijen, drukkerijen 470 3% 675 9% chemie en aardolie % 553 8% rubber en kunststof % 314 4% basismetaal 462 2% 68 1% metaalproducten % % machines % 694 9% elektrotechnische producten % 648 9% transportmiddelen % 253 3% meubels en overige 577 3% 433 6% totaal MKB % % Bron: ERBO, bewerking EIM, Kleinschalige bedrijfstakken hebben het grootste onbenutte potentieel Figuur 4 geeft per bedrijfstak de mate weer waarin het MKB daar het aanwezige exportpotentieel benut. De laagste score is er voor drie overwegend kleinschalige bedrijfstakken, namelijk de hout- en bouwmaterialenindustrie, de grafische sector en de meubel- en overige industrie (onder meer sieraden, speelgoed, en sportartikelen). De hoogste scores, en dus het naar verhouding geringste onbenutte exportpotentieel, zijn er in de chemische industrie, de basismetaal (waar weinig MKB aanwezig is) en de papier- en karton(verwerkende) industrie. 10

11 Figuur 4 Mate van benutting theoretisch exportpotentieel per sector in de Nederlandse industrie, in procenten, 2003 bedrijfstak industrie voedings- en genotmiddelen 65 textiel, kleding en leder(waren) 82 hout- en bouwmaterialen 45 papier- en karton(waren) 85 uitgeverijen, drukkerijen 41 chemie en aardolie 88 rubber en kunststof 78 basismetaal metaalproducten machines elektrotechnische producten transportmiddelen meubels en overige totaal industrie 72 11

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Nederlandse exportgroei houdt aan

Nederlandse exportgroei houdt aan M200712 Nederlandse exportgroei houdt aan Exportthermometer 2007 drs. B.H.G. Jansen Zoetermeer, oktober 2007 Nederlandse exportgroei houdt aan Net als in de voorgaande jaren realiseert het Nederlandse

Nadere informatie

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer M200612 Positieve exportontwikkeling zet door Exportthermometer 2006 drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, november 2006 Exportthermometer Het gaat goed met de Nederlandse export, zowel in het grootbedrijf als

Nadere informatie

Prijsafname zorgt opnieuw voor omzetdaling industrie

Prijsafname zorgt opnieuw voor omzetdaling industrie Eerste kwartaal 216 Prijsafname zorgt opnieuw voor omzetdaling industrie Industrie Voedings- en genotmiddelenindustrie Aardolie-, chemische, rubber- en kunststofproductenindustrie Basismetaal- en metaalproductenindustrie

Nadere informatie

Lagere afzetprijzen drukken nog steeds omzet

Lagere afzetprijzen drukken nog steeds omzet Tweede kwartaal 216 Lagere afzetprijzen drukken nog steeds omzet Industrie Voedings- en genotmiddelenindustrie Aardolie-, chemische, rubber- en kunststofproductenindustrie Basismetaal- en metaalproductenindustrie

Nadere informatie

Omzet industrie daalt opnieuw

Omzet industrie daalt opnieuw Vierde kwartaal 21 industrie daalt opnieuw Industrie Voedings- en genotmiddelenindustrie Aardolie-, chemische, rubber- en kunststofproductenindustrie Basismetaal- en metaalproductenindustrie Elektrotechnische

Nadere informatie

E-commerce in de industrie 1

E-commerce in de industrie 1 E-commerce in de industrie 1 Vincent Fructuoso van der Veen en Kees van den Berg 2 Het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) door industriële bedrijven ligt in vergelijking met andere

Nadere informatie

Industriële omzet veert op

Industriële omzet veert op Vierde kwartaal 21 Industriële omzet veert op Industrie Voedings- en genotmiddelenindustrie Aardolie-, chemische, farmaceutische, rubber- en kunststofproductenindustrie Basismetaal- en metaalproductenindustrie

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

De Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2000-2006. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven

De Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2000-2006. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven De Exportindex MKB Ontwikkelingen 2000-2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, juli 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken. De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

Export: Ruimte voor het MKB

Export: Ruimte voor het MKB Export: Ruimte voor het MKB ABN AMRO 10.7604.543 2003/12 Het begint met ambitie ABN AMRO Colofon Deze studie is uitgevoerd in opdracht van de afdeling Segment Zakelijke Relaties van ABN AMRO en MKB Nederland.

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage Deze bijlage bevat enkele tabellen met aanvullend cijfermateriaal behorend bij de publicatie ICT, kennis en economie 2012. De tabellen zijn per hoofdstuk

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

M MKB heeft internationale handelsgeest

M MKB heeft internationale handelsgeest M201019 MKB heeft internationale handelsgeest Arjan Ruis Petra Gibcus Zoetermeer, november 2010 MKB heeft internationale handelsgeest Ruim één op de drie MKB-bedrijven is op enige wijze actief op de internationale

Nadere informatie

Bedrijfsopleidingen in de industrie 1

Bedrijfsopleidingen in de industrie 1 Bedrijfsopleidingen in de 1 M.J. Roessingh 2 Het aantal bedrijfsopleidingen dat een werknemer in de in 1999 volgde, is sterk gestegen ten opzichte van 1993. Ook zijn er meer opleidingen gaan volgen. Wel

Nadere informatie

Statistiek Bloembollen

Statistiek Bloembollen Statistiek Bloembollen Van Ed Slagboom Afdeling Statistiek Telefoonnummer 079-3470652 Pt-nummer Uw emailadres Zoetermeer d.d. 03 augustus 2009 Hierbij bieden wij u aan de exportstatistiek over de bloembollen

Nadere informatie

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc.

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc. M201219 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2012 A. Ruis MSc. Zoetermeer, november 2012 Toename innovativiteit in het MKB Na een scherpe daling van de innovativiteit in het MKB in 2011,

Nadere informatie

Industriële innovatie, deel I: Ontwikkelingen tot en met

Industriële innovatie, deel I: Ontwikkelingen tot en met Industriële innovatie, deel I: Ontwikkelingen tot en met 1999 1 Gerhard Meinen 2 Hoeveel geld geven bedrijven in de industrie uit aan onderzoek en ontwikkeling? Hoe verhoudt dit bedrag zich tot dat van

Nadere informatie

De innovativiteit van de Nederlandse industrie

De innovativiteit van de Nederlandse industrie De innovativiteit van de Nederlandse industrie Editie 2003 ir. C.C. van de Graaff drs. M. Lankhuizen drs. P. Gibcus drs. M.J. Overweel Zoetermeer, oktober 2003 ISBN: 90-371-0903-9 Bestelnummer: A200305

Nadere informatie

miljoen gewerkte mensuren Verzuim ongevallen per

miljoen gewerkte mensuren Verzuim ongevallen per Veiligheid en milieu De chemische industrie stelt zichzelf hoge milieu- en veiligheidseisen. De belangrijkste gegevens voor veiligheid en milieu zijn afkomstig uit. Een veilige werkomgeving, binnen en

Nadere informatie

SIC Industriemonitor. najaar 2003. Natasja Brouwer Michiel de Nooij Marc Pomp

SIC Industriemonitor. najaar 2003. Natasja Brouwer Michiel de Nooij Marc Pomp SIC Industriemonitor najaar 2003 Natasja Brouwer Michiel de Nooij Marc Pomp Onderzoek in opdracht van de Stichting voor Industriebeleid & Communicatie Amsterdam, november 2003 Stichting voor Economisch

Nadere informatie

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis M201115 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2011 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2011 Crisis drukt innovativiteit De economische crisis heeft zijn weerslag op de innovativiteit in het midden- en kleinbedrijf

Nadere informatie

Leasingmarkt in Nederland Marktcijfers 2014

Leasingmarkt in Nederland Marktcijfers 2014 Leasingmarkt in Nederland Marktcijfers 2014 Nederlandse Vereniging van Leasemaatschappijen NVL Samengesteld door: Peter-Jan Bentein, Secretaris 31 maart 2015 Versie 1.0 (Leden) Productievolume Productievolume

Nadere informatie

ANALYSE HIS-BESTANDEN NOA-GEBIED. In opdracht van de SER Noord-Nederland. 2 april P. Boomsma Kamer van Koophandel

ANALYSE HIS-BESTANDEN NOA-GEBIED. In opdracht van de SER Noord-Nederland. 2 april P. Boomsma Kamer van Koophandel In opdracht van de SER Noord-Nederland 2 april 2009 P. Boomsma Kamer van Koophandel 1 1. INLEIDING Noord-Nederland heeft besloten de blik de komende jaren in het bijzonder te richten op Noordoost Europa.

Nadere informatie

Internationale handel in goederen van Nederland 2012

Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Webartikel 2013 Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Wiel Packbier 11-11-2013 gepubliceerd op cbs.nl Samenvatting De internationale handel in goederen is in 2012 wederom minder hard gegroeid.

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE ITALIË

LANDEN ANALYSE ITALIË LANDEN ANALYSE ITALIË Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

Persbericht. Prijzen industrie hoger door dure aardolie. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Prijzen industrie hoger door dure aardolie. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-148 30 juni 2000 9.30 uur Prijzen industrie hoger door dure aardolie Het prijsniveau van Nederlandse industriële producten ligt in mei van dit jaar 2,2%

Nadere informatie

De innovativiteit van de Nederlandse industrie en dienstensector 2002

De innovativiteit van de Nederlandse industrie en dienstensector 2002 De innovativiteit van de Nederlandse industrie en dienstensector 2002 ir. C.C. van de Graaff drs. R.M. Braaksma drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2002 ISBN: 90-371-0871-7 Bestelnummer: A200206 Prijs:

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persconferentie De Nederlandse economie vierde kwartaal 2009

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persconferentie De Nederlandse economie vierde kwartaal 2009 Persconferentie De Nederlandse economie vierde kwartaal 2009 Sheet 1: Opening Goedemorgen dames en heren. Welkom op het Centraal Bureau voor de Statistiek bij de presentatie van de cijfers over het vierde

Nadere informatie

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer M200704 Markt- en klantgerichtheid in het MKB drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, februari 2007 Markt- en klantgerichtheid in het MKB In de rapportage beschrijft EIM drie indicatoren om de klant- en marktgerichtheid

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2010

De agrarische handel van Nederland in 2010 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Wereldhandel in agrarische producten daalde in met ruim 10%, maar vertoont in weer herstel Nederlandse agrarische export groeit in naar

Nadere informatie

Overheid en economie

Overheid en economie Overheid en economie Overheid en economie Het aandeel van de overheid in de economie, de overheid als actor en de overheid op regionaal niveau, een verkenning Inleiding Het begrip economische groei komt

Nadere informatie

HRM-beleid in het Nederlandse MKB

HRM-beleid in het Nederlandse MKB M200708 HRM-beleid in het Nederlandse MKB 58 sectoren van het bedrijfsleven vergeleken drs. R.M. Braaksma Zoetermeer, augustus 2007 HRM-beleid in het Nederlandse MKB EIM heeft bijna 2.500 ondernemers

Nadere informatie

9 juni Statistisch Bulletin. no. Jaargang. Centraal Bureau voor de Statistiek

9 juni Statistisch Bulletin. no. Jaargang. Centraal Bureau voor de Statistiek 9 juni 2011 Statistisch Bulletin 11 23 no. Jaargang 67 Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x = geheim = nihil 2010 2011 = 2010 tot en met

Nadere informatie

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Meer hoger opgeleiden in het MKB Het aandeel hoger opgeleiden in het MKB is de laatste jaren gestegen. Met name in de

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Rapport Nederland en internationale waardeketens

Rapport Nederland en internationale waardeketens Rapport Nederland en internationale waardeketens Oscar Lemmers Linda Rozendaal Fintan Van Berkel Roger Voncken Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren

Nadere informatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14 Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in opnieuw

Nadere informatie

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015 HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête voorjaar 2015 Samenvatting Uit de FME Conjunctuurenquête voorjaar 2015 wordt duidelijk dat veel bedrijven een gezonde uitgangspositie hebben om de uitdagingen

Nadere informatie

De sector met de meeste concurrentiedruk van Nederland

De sector met de meeste concurrentiedruk van Nederland M2005 De sector met de meeste concurrentiedruk van Nederland Ranglijst van 58 sectoren dr. R.G.M. Kemp drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, december 2005 De sector met de meeste concurrentiedruk van Nederland

Nadere informatie

Verwevenheid eid industrie en diensten: Inkoop van diensten door de industrie

Verwevenheid eid industrie en diensten: Inkoop van diensten door de industrie 7 Verwevenheid eid industrie en diensten: Inkoop van diensten door de industrie Noortje Urlings Publicatiedatum CBS-website: 13 oktober 28 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken *

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Trends in de internationale orientatie van het Nederlandse bedrijfsleven en de Nederlandse economie voorlopige data.

Trends in de internationale orientatie van het Nederlandse bedrijfsleven en de Nederlandse economie voorlopige data. Trends in de internationale orientatie van het Nederlandse bedrijfsleven en de Nederlandse economie voorlopige data CBS 9 mei 2007 Contactpersonen: Fabienne Fortanier (FFOR@cbs.nl) Martin Luppes (MLPS@cbs.nl)

Nadere informatie

Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010

Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010 Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010 1. Inleiding Globalisering is een onderwerp dat regelmatig in het maatschappelijke debat opduikt. Het gaat dan om de gevolgen van de internationale economische

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Centraal Bureau voor de Statistiek. Inhoud

Statistisch Bulletin. Centraal Bureau voor de Statistiek. Inhoud Centraal Bureau voor de Statistiek Statistisch Bulletin 60e jaargang no. 3 / 22 januari 2004 Inhoud Delfstoffenwinning en industrie Hoeveelheidsindexcijfers van de productie in de nijverheid, november

Nadere informatie

Internationalisering nu en in de toekomst

Internationalisering nu en in de toekomst M00404 Internationalisering nu en in de toekomst Jolanda Hessels Heleen Stigter Zoetermeer, 8 maart 004 Internationalisering nu en in de toekomst De afgelopen jaren is er sprake geweest van toegenomen

Nadere informatie

Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei

Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei Persbericht PB14-050 14 augustus 2014 09.30 uur Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei - Economie groeit volgens de flashraming met 0,5 procent ten opzichte van eerste kwartaal 2014 - Volgens

Nadere informatie

Industrie in beweging

Industrie in beweging Industrie in beweging Amsterdam, februari 2007 In opdracht van SIC Industrie in beweging M.L. Biermans J. Poort De wetenschap dat het goed is SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk toegepast onderzoek

Nadere informatie

Economie groeit met 0,7 procent

Economie groeit met 0,7 procent Persbericht PB14 010 14 februari 08.30 uur Economie groeit met 0,7 procent Economie groeit in vierde kwartaal met 0,7 procent ten opzichte van het derde kwartaal 8 duizend banen minder dan in het derde

Nadere informatie

Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming

Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 13 september 2007 Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming Vormingsinspanningen van Belgische ondernemingen in 2005 62,5%

Nadere informatie

61e Ondernemerspanel. MKB-Nederland TNS NIPO

61e Ondernemerspanel. MKB-Nederland TNS NIPO 61e Ondernemerspanel MKB-Nederland TNS NIPO 61e Ondernemerspanel MKB-Nederland TNS NIPO Samenvatting van de resultaten van het 61 e panelonderzoek onder ondernemers in het midden- en kleinbedrijf door

Nadere informatie

Persconferentie: De Nederlandse economie derde kwartaal 2009.

Persconferentie: De Nederlandse economie derde kwartaal 2009. Persconferentie: De Nederlandse economie derde kwartaal 2009. Sheet 1: Opening Dames en heren goedemorgen. Welkom op het Centraal Bureau voor de Statistiek bij de presentatie van de cijfers over het derde

Nadere informatie

Metaal- en foodindustrie naar 2020

Metaal- en foodindustrie naar 2020 Metaal- en foodindustrie naar 2020 Lunch & learn, 24 september 2014 Rabobank LVC en Maasduinen Henri Cocu, Sectormanager Industrie Hans van Haaren Sectormanager Food Sectormanagement als inspiratie Hans

Nadere informatie

CBS: economie krimpt door lager gasverbruik

CBS: economie krimpt door lager gasverbruik Persbericht PB14-032 15 mei 2014 9.30 uur CBS: economie krimpt door lager gasverbruik - Sterke afname binnenlands verbruik en export van aardgas door milde winter - Mede hierdoor economische krimp van

Nadere informatie

Facts & Figures 2012»

Facts & Figures 2012» Facts & Figures 2012» Feiten en cijfers over de chemische industrie in Nederland - 2012 Nederland heeft een gunstig vestigingsklimaat voor de chemische industrie, omdat hiervoor de juiste randvoorwaarden

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. Mei Centraal Bureau voor de Statistiek

Conjunctuurbericht. Mei Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Conjunctuurbericht PB00-120 25 mei 2000 10.30 uur Mei 2000 Algemeen: overwegend positief nieuws De indicatoren voor de ontwikkeling van de Nederlandse conjunctuur blijven

Nadere informatie

SIC Industriemonitor. najaar 2001. Ernest Berkhout Inge Groot Jules Theeuwes

SIC Industriemonitor. najaar 2001. Ernest Berkhout Inge Groot Jules Theeuwes SIC Industriemonitor najaar 2001 Ernest Berkhout Inge Groot Jules Theeuwes Onderzoek in opdracht van de Stichting voor Industriebeleid & Communicatie Amsterdam, oktober 2001 "Het doel der Stichting is

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 42

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 42 Statistisch Bulletin Jaargang 70 2014 42 16 oktober 2014 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Werkloosheid daalt verder in september 3 6 2. Industrie en energie 7 3. Prijzen 9 Meer recente gegevens

Nadere informatie

FME Postbus AD Zoetermeer T E I HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête voorjaar 2016

FME Postbus AD Zoetermeer T E I  HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête voorjaar 2016 FME Postbus 190 2700 AD Zoetermeer T 079 353 11 00 E info@fme.nl I www.fme.nl HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête 2016 Algemeen Ondernemers in de technologische industrie hebben in 2015 een omzetgroei

Nadere informatie

Internationale handel door het MKB. in het agrocluster. Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte. drs. P. Gibcus drs. W.H.J.

Internationale handel door het MKB. in het agrocluster. Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Internationale handel door het MKB in het agrocluster Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, juli 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door

Nadere informatie

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête najaar 2015

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête najaar 2015 HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête najaar 2015 Algemeen Ondernemers in de technologische industrie verwachten in 2015 een gemiddelde omzetgroei van 2½%. Dit is lager dan in het voorjaar, toen

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang

Statistisch Bulletin. Jaargang Statistisch Bulletin Jaargang 72 2016 37 15 september 2016 Inhoud 1. Industrie en energie 3 Hoeveelheidsindexcijfers van de productie in de nijverheid (2010=100), maandgegevens (32) 3 Productie in de nijverheid

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. Februari 2001: De Conjunctuur in Centraal Bureau voor de Statistiek

Conjunctuurbericht. Februari 2001: De Conjunctuur in Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Conjunctuurbericht PB01-041 22 februari 2001 10.30 uur Februari 2001: De Conjunctuur in 2000 Economische groei in 2000: 3,9% Ook in 2000 heeft de Nederlandse economie

Nadere informatie

Kansen in de nieuwe EU-lidstaten

Kansen in de nieuwe EU-lidstaten M200402 Kansen in de nieuwe EU-lidstaten De betekenis van de uitbreiding van de Europese Unie voor het Nederlandse MKB Guido Brummelkamp Jolanda Hessels Zoetermeer, 29 april 2004 Kansen in de nieuwe EU-lidstaten

Nadere informatie

Concurrentiepositie Nederlandse Maakindustrie

Concurrentiepositie Nederlandse Maakindustrie Concurrentiepositie Nederlandse Maakindustrie Amsterdam, mei 2008 In opdracht van Stichting voor Industriebeleid en Communicatie Concurrentiepositie Nederlandse Maakindustrie Ruud Dorenbos Omer Sheikh

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009.

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Sheet 1: Opening Het CBS publiceert vandaag het eerste cijfer van de economische groei over het vierde kwartaal en de voorlopige

Nadere informatie

AFSTANDEN IN METERS. SBI-CODE Omschrijving CATEGORIE GROOTSTE AFSTAND GEVAAR GELUID GEUR STOF

AFSTANDEN IN METERS. SBI-CODE Omschrijving CATEGORIE GROOTSTE AFSTAND GEVAAR GELUID GEUR STOF GEUR STOF GELUID GEVAAR GROOTSTE AFSTAND CATEGORIE SBI-CODE Omschrijving AFSTANDEN IN METERS 17 VERVAARDIGING VAN TEXTIEL 171 Bewerken en spinnen van textielvezels 10 50 100 30 100 3.2 172 Weven van textiel:

Nadere informatie

MKB in grote steden: aanhaken bij het landelijke beeld

MKB in grote steden: aanhaken bij het landelijke beeld M200903 MKB in grote steden: aanhaken bij het landelijke beeld drs. M. van Leeuwen Zoetermeer, februari 2009 Grootstedelijk MKB Uit eerder onderzoek van EIM 1 blijkt dat het vertrouwen van het MKB in de

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) Prognose 2005 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2006 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN

2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN Integrale versie 2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN In vergelijking met de vorig jaar gepubliceerde reeksen 2 over de kapitaalgoederenvoorraad (KGV) en de afschrijvingen zijn er drie methodologische aanpassingen

Nadere informatie

IMPACTANALYSE RUSLAND

IMPACTANALYSE RUSLAND Studiedienst Stafmedewerkers Diestsevest 40 3000 Leuven T (016) 28 64 11 F (016) 28 64 09 PERSNOTA Datum 31 juli 2015 Betreft: IMPACTANALYSE RUSLAND 1 ALGEMENE CONTEXT De EU-28 exporteerde in 2013 voor

Nadere informatie

Grafimedia. in cijfers

Grafimedia. in cijfers Grafimedia in cijfers 2015 Inhoud Branche in cijfers 5 Ontwikkeling bedrijven 6 Soorten bedrijven 7 Mutaties in bedrijven 8 Faillissementen 9 Poducentenprijsindex (PPI) grafimediabranche 10 Omzetontwikkeling

Nadere informatie

Conjunctuurbericht OKTOBER 1999

Conjunctuurbericht OKTOBER 1999 Conjunctuurbericht PB99-276 28 oktober 1999 10.30 uur OKTOBER 1999 Algemeen: arbeidsmarkt ontwikkelt zich gunstig Het volume van het bruto binnenlands product (BBP) in het tweede kwartaal van dit jaar

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Jaarverslag 2014 Niet-preferentiële certificaten van oorsprong afgeleverd door de Belgische kamers van koophandel Jaarverslag 2014 De opdracht van de FOD

Nadere informatie

Rapport. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen. Jeanet Exel, Oscar Lemmers, Jeroen Ouwehand

Rapport. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen. Jeanet Exel, Oscar Lemmers, Jeroen Ouwehand Rapport Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen Jeanet Exel, Oscar Lemmers, Jeroen Ouwehand Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken Dr. G.G.A. Biessen Directeur Industrie en Diensten Postbus EC Den Haag. Geachte heer Biessen,

Ministerie van Economische Zaken Dr. G.G.A. Biessen Directeur Industrie en Diensten Postbus EC Den Haag. Geachte heer Biessen, Ministerie van Economische Zaken Dr. G.G.A. Biessen Directeur Industrie en Diensten Postbus 20101 2500 EC Den Haag KENMERK RPB200800017-3.55 DATUM 17 januari 2008 ONDERWERP Ruimtelijk-economische dimensie

Nadere informatie

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Analyse voor: Ministerie van Economische Zaken 24 augustus 2015 Dun & Bradstreet Inhoud Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen

Nadere informatie

Industrie in beweging

Industrie in beweging Amsterdam, februari 2007 In opdracht van SIC Industrie in beweging M.L. Biermans J. Poort De wetenschap dat het goed is SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk toegepast onderzoek in opdracht van overheid

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Absoluut Relatief = in verhouding = procentueel; procentuele verandering procentpunt; perunage, promille; juist afronden groei over groei

Absoluut Relatief = in verhouding = procentueel; procentuele verandering procentpunt; perunage, promille; juist afronden groei over groei Absoluut Relatief = in verhouding = procentueel; procentuele verandering procentpunt; perunage, promille; juist afronden groei over groei (groeifactoren) terugrekenen in de tijd (met groeifactoren) nominaal,

Nadere informatie

De handel tussen België en de Verenigde Staten: enkele cijfers. http://economie.fgov.be

De handel tussen België en de Verenigde Staten: enkele cijfers. http://economie.fgov.be De handel tussen België en de Verenigde Staten: enkele cijfers De goederenuitvoer naar de VS in 2014 De Belgische goederenuitvoer naar de VS bedroeg 19,18 miljard euro, een toename in lopende prijzen met

Nadere informatie

Economie. De conjunctuur

Economie. De conjunctuur Economie De conjunctuur De Algemene Directie Statistiek en Economische Informatie biedt onpartijdige statistische informatie. De informatie wordt conform de wet verspreid, meer bepaald voor wat betreft

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2013 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2013 ISBN : 978-90-371-1086-9 Rapportnummer : A201350 / C10193 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie