SAF/HOVO cursus: Toekomst van de mensheid, de evolutie gaat door

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SAF/HOVO cursus: Toekomst van de mensheid, de evolutie gaat door"

Transcriptie

1 SAF/HOVO cursus: Toekomst van de mensheid, de evolutie gaat door Periode cursus, najaar 2011 (medio oktober -medio december) Cursusleiding: Prof. dr. D.K.F. Meijer, Prof. dr. A.A. Gramsbergen Toekomst van de Mensheid, de evolutie gaat door Bewustzijn in wording (2) Deze cursus is een vervolg op de HOVO cursus in 2010: Bewustzijn in wording en stelt de vraag hoe de mens en dus het menselijk bewustzijn zich in de komende eeuwen mogelijk zouden kunnen ontwikkelen Wie de afgelopen 50 jaar overziet, kan alleen maar vaststellen dat er sprake is van een exponentiële groei van technologie: wie had gerekend op de enorme toename van het snelverkeer, de impact van de computer en internet, het feit dat de mensheid het universum ging verkennen, de brede toepassing van de chemie in materialen en geneesmiddelen, de genetische revolutie en ook het sterk verbeterde inzicht in de microwereld van elementaire deeltjes Welke lange- termijn effecten hebben deze ontwikkelingen? Wat staat ons in de komende 200 jaar eigenlijk te wachten? Redelijk betrouwbare extrapolaties van deze ontwikkelingen lijken thans mogelijk. De klemmende vraag is: hebben we zelf nog wel grip op deze ontwikkelingen en hun lange termijn gevolgen en waar blijft hierbij, in de om zich heen grijpende cyberspace, de menselijke factor? Lopen we wat betreft de ethische aspecten van deze ontwikkelingen, niet voortdurend achter de feiten aan? Kunnen we de wereld, als ons gezamenlijk product, met een gerust hart aan onze kinderen en kleinkinderen nalaten? In de cursus komen ondermeer ook de volgende vragen aan de orde: is de toekomstige maatschappij alleen nog maak- en beheersbaar door de toevlucht te nemen tot een totale technologische controle naar het model van Orwells roman 1984 en zal een elite haar toevlucht nemen tot genetische verbetering en/of tot een combinatie van mens en machine in een nieuw tijdperk van cyborgs? En zullen we het kader kunnen scheppen om verantwoord te werken aan één van de dromen van de mensheid: verlenging van de levensduur, inclusief een grotere kwaliteit van leven? Hoe evolueert in dit verband het individueel c.q collectief menselijk bewustzijn en wie worden eigenlijk onze opvolgers in de biologische en culturele evolutie? Er zijn veel aanwijzingen dat de jachtigheid van onze westerse cultuur de behoefte aan bezinning en reflectie zal doen toenemen. Spirituele methoden en systemen, zoals meditatie, vroeger esoterisch, worden geleidelijk een mainstream-aangelegenheid. Deze cursus beoogt de te verwachten korte- en lange termijn ontwikkelingen te schetsen en zal ons met een spectrum van technologische en intellectuele uitdagingen confronteren. Programma

2 Inleiding van de cursus door Prof. Dick Meijer Wat is toekomst en is toekomst kenbaar? Prof. Hans Mooij: em.hoogleraar Filosofie: Titel Lezing: Tijd en Toekomst Dit college gaat over de begrippen tijd en toekomst in hun algemeenheid. Tijd bestaat als stroom en als dimensie. Bij de tijd als stroom horen heden, verleden en toekomst, bij de tijd als dimensie horen eerder en later en ook de tijdbepaling. Er zijn wel verbindingen tussen die twee, evenzo tussen een lineaire en een circulaire tijdsopvatting. Het bestaan van de toekomst lijkt minder zeker dan dat van het verleden, omdat de laatste onveranderbaar, de eerste beïnvloedbaar lijkt te zijn. Toch is, fysisch gesproken, reizen naar de toekomst gemakkelijker te realiseren dan reizen naar het verleden.in de ethiek zijn sommige systemen sterk op de toekomst gericht, bij andere weegt het verleden zwaar. Drs. Fred Luider, ex-docent Wis- en Natuurkunde: In hoeverre is de toekomst, bijvoorbeeld sociaal economisch, kenbaar? Toekomstvoorspellingen hebben een belast verleden, maar hebben ze zelf ook een toekomst? Kennis van de toekomst zien als panacee tegen gevoelens van onzekerheid, is van alle tijden en de begeerte naar de voorgespiegelde mogelijkheden of remedies bleken een bron van macht en rijkdom te zijn, inclusief vermengingen met persoonlijke en/of groepsbelangen. Thans construeren en toetsen beleidswetenschappers toekomstvisies van strikt van elkaar afgebakende beleidsterreinen en volgens heldere criteria. Het oogt neutraal en objectief: deze klinische blik van trendwatchers en denkkracht van futurologen. Toch blijft er iets knagen. Hoe betrouwbaar is dit alles? Welke en wiens belangen spelen hier mee? Een programma dat laveert tussen irrationele heilsverwachtingen en even irrationele apocalyptische visioenen, rekening houdend met de historiciteit van alle relevante begrippen en processen is hier dringend noodzakelijk. De evolutie van het Bewustzijn: van verleden naar toekomst Prof. Henk Kauffman, em. hoogleraar Medische Biochemie: Evolutie van het bewustzijn. Het ontstaan van het menselijke bewustzijn komt tijdens de evolutie tot stand door een toenemende complexiteit van de hersenen, een ontwikkeling die nodig was om de communicatie in grotere groepen/samenlevingen, mogelijk te maken. De evolutie van de hominiden leidde tot een grotere herseninhoud, waardoor communicatie middels taal en muzikale expressie mogelijk werden, en een culturele samenleving in hechte groepen deed ontstaan. Hierbij waren twee krachten van belang: een behoudende kracht die gericht is behoud van eigen vermogens en identiteitsbehoud (atomos), naast de expanderende, creatieve en vrijheidszoekende krachten noodzakelijk voor het aanpassingsvermogen aan de veranderende omstandigheden (het holon). De toekomst van het

3 menselijk bewustzijn en de mens als communicatief wezen zal besproken worden in relatie met de toenemende globalisering die een sterke toename van een empathisch bewustzijn noodzakelijk zal maken. Dr. Fred Keijzer, univ. hoofddocent Filosofie: Sciencefiction als filosofie van de toekomst Ondanks het feit dat de toekomst uiteindelijk onvoorspelbaar is, is het wel mogelijk om ideeën te ontwikkelen over de mogelijke richtingen waarin de geschiedenis zich zou kunnen bewegen. Sciencefiction, en dan vooral geschreven sciencefiction, vormt daarbij een rijke bron van scenario s die een breed scala aan mogelijke scenario s uitwerkt. Sciencefiction blijft vaak beperkt tot scenario s die vooral gericht zijn op zaken die wijzelf belangrijk vinden langer leven, het voortbestaan van onze cultuur, betere gezondheid, oorlog, naast andere verlangens en angsten. SF is dan eerder een spiegel die iets over onszelf zegt dan een instrument om toekomstige mogelijkheden te verkennen. Een manier om enigszins los te komen van die particuliere preoccupaties is door die rijkdom aan sciencefictionscenario s te plaatsen binnen een grootschalig lange termijn perspectief. Dit schept een kader om dit soort sciencefictionscenario s te ordenen en te gebruiken om enkele globale tendensen van onze toekomst te traceren. 3. Van ons Brein naar de Robot Prof. Albert Gramsbergen, em. hoogleraar Ontwikkelingsneurologie: De toekomst van de menselijke hersenen Mensachtigen werden 4 miljoen jaren geleden in staat rechtop te lopen. Later nam het hersenvolume toe, waardoor de taalontwikkeling mogelijk werd en visuele en cognitieve functies zich uitbreidden. De mens kon daardoor bouwen, communiceren, een maatschappij ontwikkelen en wetenschap bedrijven. Tijdens de ontwikkeling van het individu vinden er belangrijke epigenetische aanpassingen plaats. Van de overmaat aan cellen en verbindingen die aanvankelijk aangelegd wordt, blijven slechts die structuren over, die een rol spelen bij het functioneren. Door de evolutie en ontogenetische aanpassingen zullen die structuren die een rol spelen bij cognitieve processen zich verder ontwikkelen en de hersenstructuren, betrokken bij in onbruik geraakte functies (geheugenfuncties?) zullen hypotrofiëren. De mens is in staat tal van ziekten te bestrijden. Daardoor blijven levensbedreigende ziekten echter sluimerend aanwezig in het mensdom. Voor het voortbestaan van de soort zou het noodzakelijk kunnen zijn door ingrijpen in het genoom de eigen evolutie te sturen. Deze mogelijkheid heeft nog geen ethisch kader gekregen Spreker?: De robotmens en de toekomst van het evolutionair geheugen

4 A. I. Robot: helper of vervanger van de mens? Extrapolaties van de huidige ontwikkelingen geven indicaties voor drastische veranderingen in de evolutie van de mens. Wordt deze technologie onze ondergang of onze redding? De stroom van informatie die ons elke dag belaagt is overweldigend c.q alarmerend! We breiden onze externe hersenfuncties uit door het gebruik van TV, mobiel en computer. Onderdelen van ons lichaam blijken nu al vervangbaar door high-tech apparatuur: zijn we cyborgs (bio- in-silico mengvormen) in wording? Wordt de mens de eerste soort in de evolutie die haar eigen opvolgers in het leven roept? Sommige fysici projecteren dat onze mind children als geavanceerde machines zullen uitzwermen in het heelal, niet gebonden aan de beperkingen van het menselijk lichaam, om uiteindelijk alle informatie over het universum te verzamelen en de leiding in de evolutie te nemen. Natuurwetenschap en Psychologie in de toekomst Prof. Jan Engberts, Em. Hoogleraar Fysisch-Organische Chemie: De toekomst van de natuurwetenschappen in relatie tot het proces denken INCLUDEPICTURE "http://crosschrist.com/wp-content/uploads/2010/11/whitehead.jpg" \* MERGEFORMATINET Door de natuurwetenschappen zijn diepgaande inzichten verkregen in de structuur en het gedrag van materie: (1) in de microwereld (moleculen, atomen, elementaire deeltjes en de krachten tussen deze deeltjes), (2) in de macrowereld (kosmologie, het universum) en (3) in de complexe wereld (levensprocessen, evolutie, de hersenen). Er bestaat echter een diepgewortelde wens om met name de samenhang in de structuur van de kosmos en de werkelijkheid van ons dagelijks leven te leren kennen. Een mogelijk voorbeeld daarvan is de M-(supersnaar)theorie. Brian Greene stelde echter dat men het heelal niet alleen kan kennen door het oplossen van zijn fysische mysteries, maar ook door onszelf erin onder te dompelen. We hebben daarbij een wetenschappelijke metafysica nodig, die ook een beschrijving kan geven van onze subjectieve ervaringen als waarnemer van de natuur. De procesfilosofie van A. N. Whitehead ( ) beschrijft een dergelijk gedachtensysteem met creativitet als ultiem metafysisch principe. Prof. Pieter J. van Strien, em. hoogleraar Geschiedenis van de Psychologie: Een betere toekomst dankzij de psychologie? Ook aan de psychologie kan men een centrale betekenis toekennen in het realiseren van een groter menselijk geluk in de toekomst. Een dergelijke vernieuwing moet, volgens de psycholoog Heymans, komen van een onder de bevolking steeds verdere verbreiding van psychologisch inzicht in de omgang van mensen met anderen en met zichzelf. Ook Maslow propageerde een psychologisch gefundeerde vernieuwing dankzij een ruimere, persoonlijke ontwikkelingskansen biedende, samenlevingsvorm. Een heel andere benadering vanuit de psychologie vinden we bij B.F. Skinner. Bij hem wordt het geluk van de mensheid gerealiseerd met behulp van psychologische behavioral engineering. In zijn utopische roman Walden Two gebeurt dit op het niveau van een experimentele kolonie. In zijn boek Beyond freedom and dignity worden de achterliggende uitgangspunten verder principieel uiteengezet. Niet de eigen vrijheid en waardigheid zijn hier langer bepalend voor het menselijk welzijn, maar

5 goed gemeende, van bovenaf gehanteerde, principes. Alle drie visies zullen aan een kritische analyse worden onderworpen. 5. Beeldende kunst en literatuur in de toekomst Drs. Katalin Herzog. oud- docente Kunstgeschiedenis: De toekomst van de beeldende kunst Er rust een zware hypotheek op de toekomst van de kunst, sinds Hegel in de 19 de eeuw het einde van de kunst aankondigde. Sindsdien zijn vele eindes voorspeld, hoewel kunstenaars kunst bleven maken. Men zou zelfs kunnen beweren dat de beeldende kunst meer dan ooit in een bloeiperiode verkeert. Toch wordt er vanaf het einde van de 20 ste eeuw, met de komst van het postmodernisme veelvuldig over een crisis in de kunst gesproken. Over welke crisis gaat het hier? Zou de beeldende kunst de 21 ste eeuw inderdaad niet kunnen overleven en wat zijn de tekenen daarvoor? Zijn er eveneens tekenen voor een interessante voortzetting van de kunst en hoe zien die eruitzien? In deze bijdrage zal het probleem van het mogelijke einde van de kunst behandeld worden, en getoond worden welke zaken en gebeurtenissen, zowel binnen de kunst als in de maatschappij, op dit moment de kunst bedreigen. Vervolgens wordt de vraag behandeld of er nog een toekomst voor de beeldende kunst te verwachten valt en hoe die er dan uit zou kunnen zien. Remco Ekkers, Dichter: De toekomst van de literatuur Wat betekent de exponentiële ontwikkeling van de computertechnologie voor de literatuur? Bestaan er in 2030 nog wel boeken? Natuurlijk worden er in de toekomst nog verhalen verteld, maar gaat de lezer een grotere rol spelen, door de schrijver te sturen? Zullen er programma's komen die inspelen op de behoeften van de massa? Er zijn eenvoudig populaire regels op te stellen. Het kind van de toekomst zal anders denken. Het zal snel zijn weg vinden in steeds wisselende informatiebeelden, waarbij alles aaneengeschakeld is. Stemgestuurde computers zullen het intypen van tekst overbodig maken. Tekst zal niet meer worden gelezen, maar beluisterd. En waarom zou je boekenkasten aanschaffen als alle verhalen gemakkelijk op te roepen zijn via je scherm? Misschien zullen de studenten van 2020 sneller overweg kunnen met cognitieve processen, maar wellicht zijn ze minder goed in overpeinzingen en fantasie. Wie rusteloos moet reageren op alles wat nu wordt aangeboden, heeft minder aandacht voor bespiegelingen. 6. Spiritualiteit en toekomstvoorspellingen Prof. Walter Schönau, em.hoogleraar Duitse Letterkunde: De toekomst van religie en spiritualiteit

6 Nog maar kort geleden leek de religie, althans het Christelijk geloof, geen toekomst meer te hebben. Men dacht dat de wetenschap de godsdienst tot een bijgeloof zou maken. Deze verwachting is niet uitgekomen. De religie is, mede onder invloed van de komst van de Islam, teruggekeerd in het publieke debat en in de persoonlijke belevingswereld van talloze tijdgenoten. Zij heeft onmiskenbaar een toekomst. Religie blijkt een universeel antropologisch en dus transhistorisch verschijnsel te zijn. Hoewel de ontkerkelijking in het Westen voortschrijdt en zeker de Katholieke kerk een crisisperiode doormaakt, lijkt de secularisering tot staan gekomen. Religie gaat wel, althans in onze cultuur, geleidelijk aan een andere plaats innemen. Wat we zien is een ontwikkeling van een geïnstitutionaliseerd kerkelijk geloof naar een individuele geloofsbeleving zonder sterke behoefte aan groepsvorming. De spreker zal trachten in kort bestek te schetsen, hoe men in de toekomst over de 'kwestie God' (Armstrong) zal denken. Prof. Mary Kemperink, hoogleraar Ned. Letterkunde Een christelijke erfenis. Utopisme in de Nederlandse literatuur rond 1900 De overgang naar de twintigste eeuw betekende voor veel negentiende-eeuwse kunstenaars en intellectuelen een nieuw elan. De gloednieuwe eeuw beloofde een betere wereld. Dit utopistische vertrouwen vulde het gat dat voor velen met het verlaten van de christelijke geloofsovertuiging gevallen was. Een heel caleidoscopisch scala aan alternatieven dienden zich aan, van theosofie en neo-spinozisme tot christen-anarchisme en socialisme. Een groot deel van deze stromingen en bewegingen was utopistisch gekleurd. Centraal daarin stond het werken aan een nieuwe, betere wereld en het geloof dat de realisatie daarvan op termijn haalbaar was. In de literaire representaties van het utopisme is er echter meer aan de hand dan een louter leentjebuur spelen bij de christelijke traditie. In dit college zal de docente laten zien hoe in de literaire representatie van het utopisme veel van deze oude christelijke ingrediënten stuk voor stuk naar de eigen idealen toe werden vertaald en ook voor de vormgeving van die idealen werden ingezet. 7. Het toekomstig gevecht tegen ziekte en veroudering Prof. Dick Meijer, em. hoogleraar Farmacologie en Farmacotherapie: Onsterfelijkheid, mythe of wordende werkelijkheid? Onsterfelijkheid kan vanuit vele invalshoeken worden beschreven en de opvattingen erover representeren een breed spectrum van zeer uiteenlopende beelden. Zo onderscheidt men individuele overleving (van het Zelf) versus collectieve onsterfelijkheid (de mensheid), voortleven in de ander (genetisch/memetisch) of middels de door het individu voortgebrachte werken (bijvoorbeeld de digitale onsterfelijkheid). Daarnaast vigeren de hoop op onsterfelijkheid via technologische en biomedische levensverlenging en geloof in de overleving van de ziel in een hiernamaals en/of reïncarnatie. Anderen putten hoop uit een mogelijke terugkeer van het individueel bewustzijn naar een, transpersoonlijk, universeel bewustzijn. Sommige futuristen claimen zelfs een kosmologische hergeboorte als eindpunt van de evolutie van het universum. De mens is een symbool en metafoor scheppend wezen, die de wereld kent door zijn imaginair vermogen. Het menselijk verlangen om aan de onontkoombaarheid van de dood een plaats te geven heeft zo geleid tot vele krachtige onsterfelijkheidsymbolen, waarvan een aantal van de belangrijkste zal worden besproken. Uitleiding van de cursus door Dick Meijer, gevolgd door een Forumdiscussie van cursisten en sprekers. Afsluitende Grote borrel

HOVO-cursus 6 oktober- 24 november (exclusief 13 oktober) Toekomst van de Mensheid, de evolutie gaat door

HOVO-cursus 6 oktober- 24 november (exclusief 13 oktober) Toekomst van de Mensheid, de evolutie gaat door HOVO-cursus 6 oktober- 24 november (exclusief 13 oktober) Toekomst van de Mensheid, de evolutie gaat door Bewustzijn in wording (2) Plaats en tijd: de Heerenzaal in het het Heerenhuis, Spilsluizen 9 steeds

Nadere informatie

SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider?

SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider? SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider? LEVENDAAL 11, 6715 KJ EDE - TELEFOON 06 21 24 22 55 leidjew@xs4all.nl - www.leidjewitte.nl SPIRITUALITEIT De aangeboren menselijke behoefte

Nadere informatie

SAF/HOVO cursus : De toren van Babel - Taal, communicatie en cultuur

SAF/HOVO cursus : De toren van Babel - Taal, communicatie en cultuur SAF/HOVO cursus : De toren van Babel - Taal, communicatie en cultuur In deze cursus, voorbereid door dezelfde groep, die de cursussen Bewustzijn in wording (2010) en Toekomst van de mensheid (2011) samenstelde,

Nadere informatie

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl Utrecht, 16-6-2006 1. Is het waar, dat recente vondsten in de wetenschap Godsgeloof verzwakken?

Nadere informatie

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets 11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets Opdracht 1 Wat is de Sokratische methode? Opdracht 2 Waarom werd Sokrates gedwongen de gifbeker te drinken? Opdracht 3 Waarom zijn onze zintuigen

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen Hoofdstuk 3 Geloof, waarden, ervaringen Kennis en geloof Kennis is descriptief Heeft betrekking op feiten Is te rechtvaardigen Geloof is normatief Heeft betrekking op voorschriften Is subjectief Geldt

Nadere informatie

There are no translations available. Bibliotheektheater Rotterdam, 14 december 2001. (Afbeelding: 'Yesudian', Pia de Blok) De thematiek

There are no translations available. Bibliotheektheater Rotterdam, 14 december 2001. (Afbeelding: 'Yesudian', Pia de Blok) De thematiek There are no translations available. Bibliotheektheater Rotterdam, 14 december 2001 (Afbeelding: 'Yesudian', Pia de Blok) De thematiek Mede onder invloed van de ontkerkelijking die in onze maatschappij

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Dankwoord 11 Woord vooraf 13. Hoofdstuk 1 Artistieke creativiteit 19

Dankwoord 11 Woord vooraf 13. Hoofdstuk 1 Artistieke creativiteit 19 Dankwoord 11 Woord vooraf 13 Hoofdstuk 1 Artistieke creativiteit 19 Makers en doeners 21 De verschillen tussen wetenschap, vormgeving en kunst 22 Het scheppingsproces als eenheid 23 Materiële werkelijkheid

Nadere informatie

Cultuur in de Spiegel

Cultuur in de Spiegel Cultuur in de Spiegel Naar een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs Barend van Heusden Afdeling Kunsten, Cultuur en Media 14 september 2011 Aanleiding Vragen vanuit het werkveld over: Inhoud cultuureducatie

Nadere informatie

Dit proefschrift betoogt dat een veel ruimere blik nodig is op de historische ontwikkeling van de Verenigde Staten om te begrijpen waarom het testen

Dit proefschrift betoogt dat een veel ruimere blik nodig is op de historische ontwikkeling van de Verenigde Staten om te begrijpen waarom het testen Samenvatting In dit proefschrift staat de vraag centraal waarom de gestandaardiseerde intelligentiemeting in Amerika zo'n hoge vlucht heeft genomen en tot zulke felle debatten leidt. Over dit onderwerp

Nadere informatie

- Voorwoord - Science - Symbiose en synergie - Art - Is chemie de ziel der dingen - literatuurlijst

- Voorwoord - Science - Symbiose en synergie - Art - Is chemie de ziel der dingen - literatuurlijst Forms of GOD - Voorwoord - Science - Symbiose en synergie - Art - Is chemie de ziel der dingen - literatuurlijst Auteur: Anthony Litjes Voorwoord Waarom schrijf je iets op? Wat wil je met je schrijven

Nadere informatie

De diep verstandelijk gehandicapte medemens

De diep verstandelijk gehandicapte medemens De diep verstandelijk gehandicapte medemens Eerste druk, mei 2012 2012 Wilte van Houten isbn: 978-90-484-2352-1 nur: 895 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming

Nadere informatie

Weten het niet-weten

Weten het niet-weten Weten het niet-weten Over natuurwetenschap en levensbeschouwing Ger Vertogen DAMON Vertogen, Weten.indd 3 10-8-10 9:55 Inhoudsopgave Voorwoord 7 1. Inleiding 9 2. Aard van de natuurwetenschap 13 3. Klassieke

Nadere informatie

Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties!

Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties! Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties! Karel Poma Laat mij in de eerste plaats toe om u te danken voor uw aanwezigheid. Uw belangstelling voor de Verlichting bewijst dat deze visie op de maatschappij,

Nadere informatie

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid History Christiane Simone Stadie Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid Herinneringen van mijne academiereis in 1843 (Abraham Des Amorie van der Hoeven Jr.) Seminar paper Christiane

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Inleiding In de komende maanden willen we als kerkenraad een beleidsplan opstellen voor de komende vijf jaar. Iedereen die op dit moment op de één of andere manier

Nadere informatie

Correlatie: Kerndoelen W T - Curriculum Noord-Amerika - Mad Science Nederland. Amerikaans Curriculum. Wetenschappelijk onderzoek doen

Correlatie: Kerndoelen W T - Curriculum Noord-Amerika - Mad Science Nederland. Amerikaans Curriculum. Wetenschappelijk onderzoek doen GROEP 1 + 2 onderzoek is een set van samenhangende processen gebruikt om vragen te stellen over de natuurlijke wereld en het onderzoeken naar verschijnselen. alle lessen aan techniek werken Sommige zaken

Nadere informatie

ROMANTIEK. het tijdperk van de. De Verlichting ontspoord

ROMANTIEK. het tijdperk van de. De Verlichting ontspoord ROMANTIEK het tijdperk van de De Verlichting ontspoord Edmund Burke 1729-1797 De geschiedenis bestaat voor het grootste deel uit de ellende, over de wereld gebracht door trots, eerzucht, hebzucht, wraak,

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten

Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten Maureen Oliver Lezing gehouden tijdens het symposium van de Vereniging voor Transpersoonlijke Psychiatrie op 20

Nadere informatie

Naar een nieuwe spiritualiteit. Door drs. Frédéric Antonious

Naar een nieuwe spiritualiteit. Door drs. Frédéric Antonious Naar een nieuwe spiritualiteit Door drs. Frédéric Antonious Transcendentaal Humanisme is een antwoord op de wereldwijde vraag naar een nieuw soort spiritualiteit. De mensheid ervaart ernstige crises tegelijkertijd.

Nadere informatie

Zin van een monastieke roeping in de 21ste eeuw

Zin van een monastieke roeping in de 21ste eeuw Philippe Vanderheyden Abt van de abdij van Chevetogne Het godgewijde leven Zin van een monastieke roeping in de 21ste eeuw Paus Franciscus kondigde in 2014 een jaar aan van het godgewijde leven. Godgewijden

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Abstineren Morele overwegingen bij het staken van levensverlengend medisch handelen

Abstineren Morele overwegingen bij het staken van levensverlengend medisch handelen Abstineren Morele overwegingen bij het staken van levensverlengend medisch handelen Prudentiareeks Redactie Martien Pijnenburg Marius Nuy met bijdragen van Theo Beemer Bert Gordijn & Frank Kortmann Henk

Nadere informatie

Leren Filosoferen. Tweede avond

Leren Filosoferen. Tweede avond Leren Filosoferen Tweede avond Website Alle presentaties zijn te vinden op mijn website: www.wijsgeer.nl Daar vind je ook mededelingen over de cursussen. Hou het in de gaten! Vragen n.a.v. vorige keer

Nadere informatie

Humanisme en het Avondland

Humanisme en het Avondland bw Vanheste, humanisme hd 18-12-2007 13:53 Pagina 3 Humanisme en het Avondland De Europese humanistische traditie Jeroen Vanheste DAMON bw Vanheste, humanisme hd 18-12-2007 13:53 Pagina 5 Inhoud Woord

Nadere informatie

Bachelorproject (15 EC), BSK. Docent: MSc, Drs. C. Nagtegaal

Bachelorproject (15 EC), BSK. Docent: MSc, Drs. C. Nagtegaal Vakbeschrijvingen derde jaar EBM: In het derde jaar volg je enkele verdiepende vakken, schrijf je de bachelorscriptie en heb je een vrije keuzeruimte. Je kunt deze ruimte invullen met keuzevakken (o.a.

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 11. 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13. 2. Biologie en gedrag De hardware van het psychisch functioneren 51

Inhoud. Woord vooraf 11. 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13. 2. Biologie en gedrag De hardware van het psychisch functioneren 51 Inhoud Woord vooraf 11 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13 1.1 Een definitie van de psychologie 14 1.2 Wetenschappelijke psychologie en intuïtieve mensenkennis 16 1.2.1 Verschillen in het verzamelen

Nadere informatie

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Afgestudeerden van de opleiding hebben de onderstaande eindkwalificaties bereikt: I. Kennis Basiskennis en inzicht: 1. kennis van en inzicht in het

Nadere informatie

NLP kan op verschillende niveaus getraind of aangeleerd w orden.

NLP kan op verschillende niveaus getraind of aangeleerd w orden. Meerw aarde Arcturus NLP kan op verschillende niveaus getraind of aangeleerd w orden. Eerder dan alleen een communicatiesysteem of een geheel van communicatietechnieken en procedures, eerder dan het dieperliggend

Nadere informatie

Het laboratorium in je hoofd. Pim Lemmens

Het laboratorium in je hoofd. Pim Lemmens Het laboratorium in je hoofd Pim Lemmens Oefening 1 Stel, het is mogelijk om mensen vrijwel instantaan te beamen van de ene plaats naar de andere (vgl. Star Trek) We vormen samen een ministerraad die wetgeving

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Hebben en zijn

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Hebben en zijn Hebben en zijn Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Hebben en zijn Den Haag, 2016 Eerste druk, februari 2016 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright 2016 Eric

Nadere informatie

Godsdienst 4SE 401 Wegen van navolging (Christendom) S 3 4SE 50 min 5SE 501 Thema binnen de Islam P 3 P2 5SE 502 Wegen van Overgave (Islam) S 4 TW2 50 min 5SE 503 Over Normaal Gesproken (Ethiek) S 4 TW4

Nadere informatie

Inhoud. mindfulness. Opleidingen, cursussen, workshops

Inhoud. mindfulness. Opleidingen, cursussen, workshops Inhoud mindfulness Opleidingen, cursussen, workshops LES 1 WAT IS MINDFULNESS? Inleiding Uitleg bij de meegeleverde cd s Wat is mindfulness? Geschiedenis van mindfulness Segal, Williams en Teasdale Een

Nadere informatie

Afscheidstoespraak Koningin Beatrix

Afscheidstoespraak Koningin Beatrix Afscheidstoespraak Koningin Beatrix 1 2 3 4 5 Koningin Beatrix gebruikt hier een metafoor om te verwijzen naar haar voorgangers. Drieslag met verwijzing naar voorgangers van de Koningin. In de vorm van

Nadere informatie

ACADEMISCHE VRIJHEID NU

ACADEMISCHE VRIJHEID NU De Leidse Studenten Ekklesia en het Studium Generale Universiteit Leiden organiseren het symposium: ACADEMISCHE VRIJHEID NU Wat is academische vrijheid en waar en hoe wordt die gerealiseerd? Geen discussie

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

STARTEN MET BESPIEGELING- KUNSTEN IN SAMENHANG

STARTEN MET BESPIEGELING- KUNSTEN IN SAMENHANG STARTEN MET BESPIEGELING- KUNSTEN IN SAMENHANG Schooljaar 2016-2017 Starten met Bespiegeling- Kunsten in samenhang Deze informatie is bedoeld voor docenten die aankomend schooljaar gaan starten met de

Nadere informatie

Franciscaans Studiecentrum

Franciscaans Studiecentrum Minor Christelijke spiritualiteit Cursus Het goede leven. Franciscaanse spiritualiteit over duurzaamheid, zorg en leiderschap Minor Christelijke Spiritualiteit Het (FSC) doet wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Wees wijs met licht. Leo Cheizoo. We begrijpen waarom kinderen bang zijn voor het donker, maar waarom zijn mensen bang voor het Licht?

Wees wijs met licht. Leo Cheizoo. We begrijpen waarom kinderen bang zijn voor het donker, maar waarom zijn mensen bang voor het Licht? Wees wijs met licht Leo Cheizoo We begrijpen waarom kinderen bang zijn voor het donker, maar waarom zijn mensen bang voor het Licht? Plato ISBN: 90-76564-63-9 NUR-code: 720 NUR-omschrijving: Esoterie algemeen

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Christelijke spiritualiteit

Christelijke spiritualiteit Christelijke spiritualiteit Cursus Het goede leven. Minor Franciscaanse spiritualiteit over duurzaamheid, zorg en leiderschap Het (FSC) doet wetenschappelijk onderzoek naar de levensoriëntatie zoals die

Nadere informatie

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be 1 inspectie-begeleiding RK godsdienst basisonderwijs Tulpinstraat 75 3500 Kiewit-Hasselt 011 264408 godsdienstbao@dodhasselt.be Collegiale consultatie Godsdienst Lager onderwijs Rijkhoven Kleine Spouwen

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 9

Inhoud. Inleiding... 9 Inhoud Inleiding.............................................................. 9 Hoofdstuk 1: Mindfulness introduceren................................. 15 Mindfulness ontdekken.......................................15

Nadere informatie

Een spirituele kijk op psychotherapie

Een spirituele kijk op psychotherapie Een spirituele kijk op psychotherapie Als de westerse psychologie gediagnosticeerd moest worden, dan zou haar diagnose luiden: schizofreen met narcistische en autistische trekken. Net als een schizofreen,

Nadere informatie

Overzicht toetsdossiers

Overzicht toetsdossiers Examendossier Spaanse taal - HAVO 2013-2015 TT I Grammatica: hoofdstuk 1 tot en met 3 Cijfer1-10 Geen 0 20 TT II Grammatica: hoofdstuk 4 tot en met 6 Cijfer1-10 Geen 0 40 TT III Grammatica: hoofdstuk 7

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn Spiritualiteit? [Ralf Grossert] M1 Iets voor mensen die graag zweverig doen? Of moet je met je beide benen op de grond staan om spiritueel te kunnen zijn? En welke spiritualiteit past bij mij? Er is zoveel

Nadere informatie

Een Bekrachtigende Tijd van Ziele-Overgang voor Iedereen

Een Bekrachtigende Tijd van Ziele-Overgang voor Iedereen Een Bekrachtigende Tijd van Ziele-Overgang voor Iedereen Geschreven door auteur Geen Reacties Gepubliceerd: december 28th, 2013 Natalie Glasson Aartsengel Metatron, met Natalie Glasson Binnenin jouw wezen

Nadere informatie

GELOOF EN WETENSCHAP. Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief.

GELOOF EN WETENSCHAP. Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief. GELOOF EN WETENSCHAP Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief. 1. HET HARMONIEMODEL De leer van de twee boeken Het Ptolemaeïsche of Aristotelische wereldbeeld

Nadere informatie

Begrijp je dat? Je moet leren om niet nu gelijk alles te willen begrijpen, dit is een groeiproces waar je je aan over moet geven!

Begrijp je dat? Je moet leren om niet nu gelijk alles te willen begrijpen, dit is een groeiproces waar je je aan over moet geven! Persoonlijke energiehuishouding! De energie die je inademt moet je bewust op een hoger niveau handhaven. Je moet zorgen dat de energiestroom vollediger blijft binnenstromen. Dat moet gebeuren op een heel

Nadere informatie

Academie Psychosofia. Een onafhankelijke academie in oprichting, gericht op onderzoek van spirituele energieën.

Academie Psychosofia. Een onafhankelijke academie in oprichting, gericht op onderzoek van spirituele energieën. E E N N I E U W E O N A F H A N K E L I J K E G E E S T E L I J K E S T R O M I N G Academie Psychosofia Een onafhankelijke academie in oprichting, gericht op onderzoek van spirituele energieën. Onderzoek

Nadere informatie

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa Zeven hulpbronnen van vertrouwen Door: Carlos Estarippa Geïnspireerd door het boek van Bertie Hendriks Dagboek van de Ziel. De zeven levensfasen (Hendriks, 2013) wil ik in onderstaand artikel beschrijven

Nadere informatie

BURN-OUT, ZOEKEN NAAR ZIN EN TECHNOKAPITALISME

BURN-OUT, ZOEKEN NAAR ZIN EN TECHNOKAPITALISME BURN-OUT, ZOEKEN NAAR ZIN EN TECHNOKAPITALISME HR Public - 1 oktober Pascal Chabot GLOBAL BURN-OUT Er is iets gaande. Verwondering over de beschaving van de vrije tijd. Ligt de oorzaak bij het werk? De

Nadere informatie

Universiteit. Brochure. Opleidingsinstituut Dageraad

Universiteit. Brochure. Opleidingsinstituut Dageraad Brochure Opleidingsinstituut Dageraad Universiteit Informatie Je zult je wel afvragen wie zoiets bedenkt en wie zo iets op de kaart wil zetten. Ik kan daar kort en krachtig over zijn: kijk op www.ruudvanlent.nl

Nadere informatie

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN Een leerling van Hazrat Inayat Khan (Een kopie van de uitgave van) The Sufi International Headquarters Publishing Society 1 Liefde ontwikkelt zich tot harmonie en uit harmonie

Nadere informatie

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe + Big Ideas Great STEM Katrien Strubbe (Natuur)wetenschappen: doelen 2 Natuurwetenschappen geven leerlingen een fundamenteel en duurzaam inzicht in de structuren en processen die de mens, de natuur en

Nadere informatie

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers Onderzoeker Universiteit van Tilburg, Faculteit Sociale Wetenschappen Departement Personeelswetenschappen E-coaching belicht vanuit

Nadere informatie

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu LIFELONG INFORMATIE Wil je meer uit je werk- en privé-relaties halen? Wil je jezelf en anderen beter begrijpen en misverstanden voorkomen? Dan is het essentieel om je perspectief op de werkelijkheid te

Nadere informatie

Overzicht lezingen & workshops

Overzicht lezingen & workshops Overzicht lezingen & workshops Door Sander Videler Lezingen spiritualiteit ~ De ziel en het ego: Belle & het Beest ~ De ziel: Sneeuwwitje, Doornroosje, Belle & Assepoester tegelijk ~ Het pad van je hart

Nadere informatie

ALGEMENE NATUURWETENSCHAPPEN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

ALGEMENE NATUURWETENSCHAPPEN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 ALGEMENE NATUURWETENSCHAPPEN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Een voorlopige balans (Periode 1)

Een voorlopige balans (Periode 1) Een voorlopige balans (Periode 1) Omschrijving van deze periode We hebben tijdens dit schooljaar al heel wat gediscussieerd, besproken, nagedacht, Je hebt in deze gesprekken, maar ook in de logboekopdrachten

Nadere informatie

Ruimte Scheppen. Filosofie, Fontys en het hbo. Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke. Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie

Ruimte Scheppen. Filosofie, Fontys en het hbo. Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke. Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie Ruimte Scheppen Filosofie, Fontys en het hbo Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie bw ruimte scheppen 22-1-2010.indd 3 22-1-10 10:48 Inhoud Voorwoord

Nadere informatie

FILOSOFIE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

FILOSOFIE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 FILOSOFIE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 1. Inleiding en leeswijzer 2. Energie Psychologie 3. Gedachten jouw jouw 4. Verantwoordelijkheid

Inhoudsopgave Voorwoord 1. Inleiding en leeswijzer 2. Energie Psychologie 3. Gedachten jouw jouw 4. Verantwoordelijkheid Inhoudsopgave Voorwoord 2 1. Inleiding en leeswijzer 3 2. Energie Psychologie 7 3. Gedachten 10 Het zijn jouw gedachten die jouw wereld creëren 11 4. Verantwoordelijkheid 13 5. Persoonlijk Plan, jouw blauwdruk

Nadere informatie

Democratie als cultus

Democratie als cultus SUB Hamburg A/570762 Marin Terpstra Democratie als cultus Over politiek en religie BOOM AMSTERDAM IN HOUD Voorwoord 9 Hoofdstuk 1 De democratie en het probleem van de theolo^ia politikê. Varro, Augustinus,

Nadere informatie

Levenskunst. Oosters denken

Levenskunst. Oosters denken 1 Oosters denken Misverstand op de vensterbank opende een recent artikel in NRC Handelsblad. De Boeddha maakt al jaren een opmars in Nederlandse huiskamers en voortuinen, maar veel mensen weten niet precies

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Opgave 1 Intussen in de wereld van de robots

Vraag Antwoord Scores. Opgave 1 Intussen in de wereld van de robots Opgave 1 Intussen in de wereld van de robots 1 maximumscore 3 een uitleg van de identiteitstheorie: gedachten en ervaringen zijn identiek aan hersentoestanden 1 twee andere redenen waarom de identiteitstheorie

Nadere informatie

Oefening baart morele ontwikkeling. Jan den Boer. Filosofisch café Hoogeveen, 250314.

Oefening baart morele ontwikkeling. Jan den Boer. Filosofisch café Hoogeveen, 250314. Oefening baart morele ontwikkeling. Jan den Boer. Filosofisch café Hoogeveen, 250314. Mijn zoektocht: Pirsig, filosofie, boeddhisme, management, bewustzijnswetenschap, Lamme. Robert Pirsig: Zen en de kunst

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Wonderen, Werk & Geld

Wonderen, Werk & Geld Wonderen, Werk & Geld Marianne WilliaMson UitGeverij de Zaak oorspronkelijke titel: the law of divine Compensation, On Work, Money and Miracles Copyright 2012 Marianne Williamson Published by arrangement

Nadere informatie

Nederlandse. literatuurvan de. 20 ste en 21 ste eeuw deel 1

Nederlandse. literatuurvan de. 20 ste en 21 ste eeuw deel 1 Nederlandse literatuurvan de 20 ste en 21 ste eeuw deel 1 0. Dit college Doel & inhoud Volgende week Literatuurgeschiedenissen De rol van literatuur 1. Doel & inhoud Doel & inhoud Collegemateriaal Literatuur

Nadere informatie

Stipendium. Anne Vaandrager

Stipendium. Anne Vaandrager Stipendium Anne Vaandrager Introductie Afwijken van de norm Tegenwoordig kunnen we door middel van technologie radicaal ingrijpen op het ontwerp van ons lichaam. De centrale positie van de mens als maatstaaf

Nadere informatie

1. Ouder en beter Inleiding

1. Ouder en beter Inleiding 1. Ouder en beter Inleiding Wat kan er fascinerender zijn dan ons brein? Het produceert de meest fantastische gedachten. Alles wat we weten over werelden zo ver weg als andere zonnestelsels of zo klein

Nadere informatie

STOF TOT NADENKEN De Wet van Aantrekking

STOF TOT NADENKEN De Wet van Aantrekking STOF TOT NADENKEN De Wet van Aantrekking The Secret Nieuwe Psychologie 2007 Verantwoording Artikelen, die Stof tot Nadenken kunnen geven, zijn gemaakt naar aanleiding van onderwerpen die in de maatschappij

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Academiejaar 2008-2009 Programmagids Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Filosofie - ethiek - recht 7.0 2 (OA) Filosofie 2.0 2 1282008 2 6 Opleidingsonderdeel

Nadere informatie

George Möller 29 september 2015

George Möller 29 september 2015 George Möller 29 september 2015 Waar komt moraliteit vandaan Wat is ethiek GEDRAG EN ETHIEK OGENSCHIJNLIJK NIET LOGISCH GEDRAG Wat heeft een Afrikaanse witkapbijeneter te maken met ethiek en de rol van

Nadere informatie

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296 E-LEARNING Beroepsoriëntatie / HEARTHAPPINESS Eva Hendrix s896 Voorwoord De zoektocht naar geluk is zo oud als de mensheid zelf en heeft in de loop van de geschiedenis verschillende vormen aangenomen.

Nadere informatie

2012-2016. Beleidsplan Beraadgroep Samenlevingsvragen 2012-2016. Hettie Pott-Buter Trinus Hoekstra Greetje Witte-Rang

2012-2016. Beleidsplan Beraadgroep Samenlevingsvragen 2012-2016. Hettie Pott-Buter Trinus Hoekstra Greetje Witte-Rang 2012-2016 Hettie Pott-Buter Trinus Hoekstra Greetje Witte-Rang Beleidsplan Beraadgroep Samenlevingsvragen 2012-2016 Augustus 2012 0 Inhoud Inleiding... 1 Geschiedenis van de Beraadgroep Samenlevingsvragen...

Nadere informatie

Het begrip natuur in techniek, filosofie en religie. Deel I: Van voormodern naar modern denken

Het begrip natuur in techniek, filosofie en religie. Deel I: Van voormodern naar modern denken Het begrip natuur in techniek, filosofie en religie Deel I: Van voormodern naar modern denken 1. Inleiding 2. Franciscus 3. Descartes 4. Pascal 5. Conclusies Inleiding Lynn White in Science (1967): Christendom

Nadere informatie

BELEIDSPLAN. Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Flevoland

BELEIDSPLAN. Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Flevoland INSPIREREND ANTWOORDEN SAAMHORIGHEID EIGENWAARDE GROEI BELEIDSPLAN Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Flevoland April 2014 inclusief suggesties uit verslag kaderdag juni 2013 Algemeen Bestuur VGF 1 1. Religie

Nadere informatie

Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen

Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen Een denkoefening Prof. Dr. Jan Masschelein Historische uitvindingen: De school De Academie van Plato De middeleeuwse universiteit

Nadere informatie

De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk

De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk Nel van den Haak Filosofisch Café Zwolle 19 januari 2015 Aandachtspunten: Wat zijn metaforen? De machinemens in de historische

Nadere informatie

DE UNIVERSELE LOPER Het slimste stappenplan om rijk, succesvol en gezond te zijn. Charles F. Haanel

DE UNIVERSELE LOPER Het slimste stappenplan om rijk, succesvol en gezond te zijn. Charles F. Haanel DE UNIVERSELE LOPER Het slimste stappenplan om rijk, succesvol en gezond te zijn. Charles F. Haanel Bewerking en vertaling door Marcel Bongers Advies Bij dit boek is ook een werkboek geschreven waarmij

Nadere informatie

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK INHOUDSTAFEL INLEIDING Een integraal en solidair humanisme a) Bij het aanbreken van het derde millennium 1 b) De betekenis van dit document 3 c) Ten dienste van

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Logica van het gevoel Waar komt ons gevoel vandaan en wat is de verhouding tot de homeostase.

Logica van het gevoel Waar komt ons gevoel vandaan en wat is de verhouding tot de homeostase. Logica van het gevoel Waar komt ons gevoel vandaan en wat is de verhouding tot de homeostase. De naam "Logica van het gevoel" is behalve de titel van een boek [1], ook de naam die in dit boek wordt gegeven

Nadere informatie

Mijn land van veel en vol

Mijn land van veel en vol opm mijn land van veel en vol 26-02-2003 16:12 Pagina 3 Mijn land van veel en vol méér mens met minder mensen Struisvogelpolitiek Overbevolking Multicultuur Vergrijzing Immigratie Ecologie Paul Gerbrands

Nadere informatie