Ethiek (ethos = gewoonte/zede) wil nadenken over en zich bezinnen op de levenshouding, het handelen en de gewoonte.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ethiek (ethos = gewoonte/zede) wil nadenken over en zich bezinnen op de levenshouding, het handelen en de gewoonte."

Transcriptie

1 Samenvatting door A woorden 29 juni ,4 2 keer beoordeeld Vak Anders H1 Ethiek (ethos = gewoonte/zede) wil nadenken over en zich bezinnen op de levenshouding, het handelen en de gewoonte. Moraal is het geheel van de traditionele en heersende zeden (soort gedragsregels). Waarden is dat wat je waardevol vindt, waaraan je waarde hecht. Normen zijn regels of voorschriften waarnaar een mens zich kan of moet richten Levensbeschouwing is een visie op wat belangrijk is in het leven. Descriptieve ethiek het onderzoekt en beschrijft zo neutraal en objectief de waarden en normen. (oordeelt zelf niet/neutraal) Normatieve ethiek maakt duidelijk welke waarden en normen je gebruikt en hoe je die toepast bij het beantwoorden van ethische vragen. (duidelijke mening) Meta-ethiek denkt op filosofische wijze na over de achtergronden van overtuigingen. Waarom belangstelling voor ethiek? Moderne mens wil mondig zijn: mensen accepteren tegenwoordig niet zomaar een verbod of oordeel van een ander. Vervreemding/individualisering: de invloed van de groep neemt af. Je bent niet meer zo gevoelig voor wat men er van vindt. Techniek en wetenschap: gaan snel vooruit dus er wordt voortdurend een oordeel gevraagd over nieuwe zaken. Media en wetenschap: je wordt geconfronteerd met zeken waar men vroeger niets van wist. Definitie van ethiek (J. Douma): Het gaat om bezinning. Nadenken over de moraal, over dingen die je doet of wilt doen. Je verzamelt kennis en argumenten, langzaam kom je tot een oordeel. Ethiek wil zich bezinnen op moreel handelen. Je gaat nadenken over een bepaalde wijze van handelen. Niet elke handeling is een morele handeling. Het gaat om menselijk handelen. Pagina 1 van 6

2 Het gaat om wat de mens, wel overwogen doet of nalaat. Normatief handelen. Maakt duidelijk dat je handelt naar bepaalde door jou gekozen- normen. Veronderstelt vrijheid om te kiezen. Normatief handelen onder het aspect van goed en kwaad. Gaat om een beoordeling gekoppeld aan een levensbeschouwing of geloof. Moreel handelen hangt samen met motivatie. Ethiek gaat niet alleen om wat je doet of laat, maar ook om de redenen waarom je iets wel of niet doet en over de gevolgen. Motivatie heeft betrekking op drie aspecten: Overwegingen vooraf: waarom doe je iets? Daad: wat doe je? Gevolgen: wat gebeurt daarna? Met emotie. Verantwoord handelen gaat niet alleen uit van verstandelijke overwegingen, maar kent ook persoonlijke emotionele betrokkenheid. Emoties beïnvloeden vaak een ethische stellingname. Emoties kunnen je blind maken voor verantwoord handelen. Met deugd als dispositie. Het gaat om dat wat iemand voortdurend doet en niet om wat hij één keer heeft gedaan. Het gaat om het menselijke karakter, om de hele mens. Gerichtheid op hoogste waarden. > levensbeschouwing. Levensbeschouwing heeft een ruimere betekenis dat godsdienst. Voor christenen is de hoogste waarde om God te dienen en eren. H2 Ethische stromingen: Hedonisme: iets is goed wanneer je begeerten en verlangens worden bevredigd. (hèdonè = plezier) Eudemonisme: geluk is goed en daar moet je naar streven. Ieder mens heeft recht op geluk. (eudaimonia = een goede geest/demon hebben) Utilisme: het nut staat centraal. Iets is goed als het nuttig is. Dit is individueel nut. Een utilist maakt zich niet druk om het welzijn van een ander. (utilis = nuttig) Pagina 2 van 6

3 Sociaal utilisme: iets wordt goed genoemd wanneer het voor anderen ook nuttig is. Situatie-ethiek: gaat niet uit van een vaste norm of gebod. De situatie maakt duidelijk wat hier goed is. Liefde staat centraal. Deugdethiek: de kwaliteiten van een persoon staan centraal. Het gaat er om wie je bent en hoe je dat geworden bent. Door de deugden aan te leren kan de mens goed ethische keuzes maken. Plichtethiek: categorische imperatief = een absoluut gebod waaraan iedereen zich moet houden wat het ook zou moeten kosten. Bijv. je moet altijd en onder alle omstandigheden de waarheid spreken ongeacht de gevolgen die eruit kunnen voortvloeien. (Immanuel Kant) Marxistische ethiek: Marx gaat uit van de praktijk van het individu. De ethiek dient het doel om de klasse in stand te houden. Een arbeider heeft een ethiek die bij hem past en een directeur ook. Alle middelen mogen worden ingezet om je doel te bereiken, zelfs liegen en bedriegen. Bezwaren tegen deze stromingen. De mens met zijn verlangens en begeerten is middelpunt en maatstaf. Is elke lust, die in ons hart leeft zuiver, goed, rein? De medemens wordt niet als schepsel van god erkend. Tegen situatie-ethiek: liefde is nooit eenzijdig, maar kijkt juist naar alle kanten. Tegen plichtethiek: de bron voor ethische normen van Kant is niet de Bijbel. Tegen marxistische ethiek: Marx visie is materialistisch en laat geen plaats voor God. De mens is hier geen schepsel van God, maar product van de materie. Ethische hoofdstromen: Deontologische ethiek: plicht- of beginsel ethiek. Beslissingen worde genomen op grond van een morele wet die zegt wat goed of kwaad is. (déon = plicht) Utilistische ethiek: het gaat om het nuttige effect van een handeling. Het doel van handelen staat centraal. Levensbeschouwelijke stromingen: Humanistische stroming: gaat uit van de goede mens en de betrouwbare rede (verstand). Rooms Katholieke stroming: stelt de kerk centraal en de onbedorven natuur. Modern theologische stroming: stelt dat de gelovigen samen bepalen wat goed en kwaad is. Bijbelgetrouwe stroming: erkent het gezag van de Bijbel en wil zich daardoor laten leiden. H3 Problemen van Bijbelgebruik in de ethiek: Iedereen legt de Bijbel anders uit: mensen met zelfs tegengestelde ethische opvattingen beroepen zich op dezelfde Bijbel. Is de Bijbel niet gedateerd? Veel actuele kwesties speelden nog niet in de tijd van de Bijbel. Is de Bijbel niet innerlijk tegenstrijdig? De Bijbel schijnt zelf ook van standpunt te veranderen. Valkuilen bij Bijbelgebruik in de ethiek: Pagina 3 van 6

4 Biblicisme: het gebruik van losse Bijbelteksten die uit hun verband worden gehaald. Motivisme: je laat je leiden door eigen opvattingen en zoekt daar Bijbelteksten bij. Gezagsondermijning: men ziet de Bijbel als een boek vol religieuze ervaringen, maar niet meer als het levende Woord van God. Hoe kun je de Bijbel wel in de ethiek gebruiken? Dr. K. Schilder: Vaste gronden: zaken uit de Bijbel die in alle tijden geldig zijn. Wisselende bedelingen: je moet goed kijken in welk tijdvak van de heilsgeschiedenis een Bijbelgedeelte staat. Veel dingen zijn vervuld en gelden niet meer. Actueel concrete bepaaldheid: je moet altijd de context in rekening brengen. Je moet vragen naar de bedoeling van de Bijbeltekst in de tijd dat het geschreven werd en in de tijd dat het gelezen wordt. Dhr. J. Douma: Gids: Bijbel vertelt ons concreet wat goed en kwaad is. (10 geboden/bergrede) Wachter: Bijbel waarschuwt ons tegen kwade ontwikkelingen. Richtingswijzer: Bijbel geeft aan in welke richting we ons moeten bewegen om het antwoord te vinden op de vraag wat goed of kwaad is. (nieuwe problemen zoals IVF/DNA onderzoek) Voorbeeld: Bijbel wijst op het voorbeeld dat anderen gegeven hebben. H1 Ethiek (ethos = gewoonte/zede) wil nadenken over en zich bezinnen op de levenshouding, het handelen en de gewoonte. Moraal is het geheel van de traditionele en heersende zeden (soort gedragsregels). Waarden is dat wat je waardevol vindt, waaraan je waarde hecht. Normen zijn regels of voorschriften waarnaar een mens zich kan of moet richten Levensbeschouwing is een visie op wat belangrijk is in het leven. Descriptieve ethiek het onderzoekt en beschrijft zo neutraal en objectief de waarden en normen. (oordeelt zelf niet/neutraal) Normatieve ethiek maakt duidelijk welke waarden en normen je gebruikt en hoe je die toepast bij het beantwoorden van ethische vragen. (duidelijke mening) Meta-ethiek denkt op filosofische wijze na over de achtergronden van overtuigingen. Waarom belangstelling voor ethiek? Moderne mens wil mondig zijn: mensen accepteren tegenwoordig niet zomaar een verbod of oordeel van een ander. Vervreemding/individualisering: de invloed van de groep neemt af. Je bent niet meer zo gevoelig voor wat men er van vindt. Techniek en wetenschap: gaan snel vooruit dus er wordt voortdurend een oordeel gevraagd over nieuwe zaken. Media en wetenschap: je wordt geconfronteerd met zeken waar men vroeger niets van wist. Definitie van ethiek (J. Douma): Het gaat om bezinning. Nadenken over de moraal, over dingen die je doet of wilt doen. Je verzamelt kennis en argumenten, langzaam kom je tot een oordeel. Ethiek wil zich bezinnen op moreel handelen. Je gaat nadenken over een bepaalde wijze van handelen. Niet elke handeling is een morele handeling. Het gaat om menselijk handelen. Het gaat om wat de mens, wel overwogen doet of nalaat. Normatief handelen. Maakt duidelijk dat je handelt naar bepaalde door jou gekozen- normen. Pagina 4 van 6

5 Veronderstelt vrijheid om te kiezen. Normatief handelen onder het aspect van goed en kwaad. Gaat om een beoordeling gekoppeld aan een levensbeschouwing of geloof. Moreel handelen hangt samen met motivatie. Ethiek gaat niet alleen om wat je doet of laat, maar ook om de redenen waarom je iets wel of niet doet en over de gevolgen. Motivatie heeft betrekking op drie aspecten: Overwegingen vooraf: waarom doe je iets? Daad: wat doe je? Gevolgen: wat gebeurt daarna? Met emotie. Verantwoord handelen gaat niet alleen uit van verstandelijke overwegingen, maar kent ook persoonlijke emotionele betrokkenheid. Emoties beïnvloeden vaak een ethische stellingname. Emoties kunnen je blind maken voor verantwoord handelen. Met deugd als dispositie. Het gaat om dat wat iemand voortdurend doet en niet om wat hij één keer heeft gedaan. Het gaat om het menselijke karakter, om de hele mens. Gerichtheid op hoogste waarden. > levensbeschouwing. Levensbeschouwing heeft een ruimere betekenis dat godsdienst. Voor christenen is de hoogste waarde om God te dienen en eren. H2 Ethische stromingen: Hedonisme: iets is goed wanneer je begeerten en verlangens worden bevredigd. (hèdonè = plezier) Eudemonisme: geluk is goed en daar moet je naar streven. Ieder mens heeft recht op geluk. (eudaimonia = een goede geest/demon hebben) Utilisme: het nut staat centraal. Iets is goed als het nuttig is. Dit is individueel nut. Een utilist maakt zich niet druk om het welzijn van een ander. (utilis = nuttig) Sociaal utilisme: iets wordt goed genoemd wanneer het voor anderen ook nuttig is. Situatie-ethiek: gaat niet uit van een vaste norm of gebod. De situatie maakt duidelijk wat hier goed is. Liefde staat centraal. Deugdethiek: de kwaliteiten van een persoon staan centraal. Het gaat er om wie je bent en hoe je dat geworden bent. Door de deugden aan te leren kan de mens goed ethische keuzes maken. Plichtethiek: categorische imperatief = een absoluut gebod waaraan iedereen zich moet houden wat het ook zou moeten kosten. Bijv. je moet altijd en onder alle omstandigheden de waarheid spreken ongeacht de gevolgen die eruit kunnen voortvloeien. (Immanuel Kant) Marxistische ethiek: Marx gaat uit van de praktijk van het individu. De ethiek dient het doel om de klasse in stand te houden. Een arbeider heeft een ethiek die bij hem past en een directeur ook. Alle middelen mogen worden ingezet om je doel te bereiken, zelfs liegen en bedriegen. Bezwaren tegen deze stromingen. De mens met zijn verlangens en begeerten is middelpunt en maatstaf. Is elke lust, die in ons hart leeft zuiver, goed, rein? De medemens wordt niet als schepsel van god erkend. Tegen situatie-ethiek: liefde is nooit eenzijdig, maar kijkt juist naar alle kanten. Tegen plichtethiek: de bron voor ethische normen van Kant is niet de Bijbel. Tegen marxistische ethiek: Marx visie is materialistisch en laat geen plaats voor God. De mens is hier geen schepsel van God, maar product van de materie. Ethische hoofdstromen: Deontologische ethiek: plicht- of beginsel ethiek. Beslissingen worde genomen op grond van een morele wet die zegt wat goed of kwaad is. (déon = plicht) Utilistische ethiek: het gaat om het nuttige effect van een handeling. Het doel van handelen staat centraal. Pagina 5 van 6

6 Levensbeschouwelijke stromingen: Humanistische stroming: gaat uit van de goede mens en de betrouwbare rede (verstand). Rooms Katholieke stroming: stelt de kerk centraal en de onbedorven natuur. Modern theologische stroming: stelt dat de gelovigen samen bepalen wat goed en kwaad is. Bijbelgetrouwe stroming: erkent het gezag van de Bijbel en wil zich daardoor laten leiden. H3 Problemen van Bijbelgebruik in de ethiek: Iedereen legt de Bijbel anders uit: mensen met zelfs tegengestelde ethische opvattingen beroepen zich op dezelfde Bijbel. Is de Bijbel niet gedateerd? Veel actuele kwesties speelden nog niet in de tijd van de Bijbel. Is de Bijbel niet innerlijk tegenstrijdig? De Bijbel schijnt zelf ook van standpunt te veranderen. Valkuilen bij Bijbelgebruik in de ethiek: Biblicisme: het gebruik van losse Bijbelteksten die uit hun verband worden gehaald. Motivisme: je laat je leiden door eigen opvattingen en zoekt daar Bijbelteksten bij. Gezagsondermijning: men ziet de Bijbel als een boek vol religieuze ervaringen, maar niet meer als het levende Woord van God. Hoe kun je de Bijbel wel in de ethiek gebruiken? Dr. K. Schilder: Vaste gronden: zaken uit de Bijbel die in alle tijden geldig zijn. Wisselende bedelingen: je moet goed kijken in welk tijdvak van de heilsgeschiedenis een Bijbelgedeelte staat. Veel dingen zijn vervuld en gelden niet meer. Actueel concrete bepaaldheid: je moet altijd de context in rekening brengen. Je moet vragen naar de bedoeling van de Bijbeltekst in de tijd dat het geschreven werd en in de tijd dat het gelezen wordt. Dhr. J. Douma: Gids: Bijbel vertelt ons concreet wat goed en kwaad is. (10 geboden/bergrede) Wachter: Bijbel waarschuwt ons tegen kwade ontwikkelingen. Richtingswijzer: Bijbel geeft aan in welke richting we ons moeten bewegen om het antwoord te vinden op de vraag wat goed of kwaad is. (nieuwe problemen zoals IVF/DNA onderzoek) Voorbeeld: Bijbel wijst op het voorbeeld dat anderen gegeven hebben. Pagina 6 van 6

Ethische optiek = hoe is de benadering dat mensen het uiteindelijk goede behoren te doen.

Ethische optiek = hoe is de benadering dat mensen het uiteindelijk goede behoren te doen. Samenvatting door A. 1576 woorden 4 december 2014 1,3 2 keer beoordeeld Vak Levensbeschouwing Paragraaf 2 De ethische optiek 1 inleiding Ethiek gaat over goed en kwaad in het menselijk handelen. Onderscheid

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen Hoofdstuk 3 Geloof, waarden, ervaringen Kennis en geloof Kennis is descriptief Heeft betrekking op feiten Is te rechtvaardigen Geloof is normatief Heeft betrekking op voorschriften Is subjectief Geldt

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

VWO 4 FILOSOFIE Wat is ethiek en het utilisme

VWO 4 FILOSOFIE Wat is ethiek en het utilisme VWO 4 FILOSOFIE Wat is ethiek en het utilisme Wat is ethiek? Ethiek legt het verschil uit tussen goed en fout Ook kijkt men in de ethiek naar hoe mensen besluiten nemen Ethiek is descriptief Het gaat over

Nadere informatie

Aristoteles: Oh ja? Maar ik heb ook wel eens gehoord van utilitarisme, wat is dat dan?

Aristoteles: Oh ja? Maar ik heb ook wel eens gehoord van utilitarisme, wat is dat dan? Praktische-opdracht door een scholier 2095 woorden 29 mei 2013 3,8 2 keer beoordeeld Vak Methode Filosofie Cogito Symposium Nienke Raaijmakers H4A Vrijdagmiddag vijf uur. Ik ben net thuis van school, en

Nadere informatie

Het Basisboek Filosofie H2 Goed en Kwaad / Ethiek / Moraalfilosofie

Het Basisboek Filosofie H2 Goed en Kwaad / Ethiek / Moraalfilosofie Samenvatting door een scholier 1830 woorden 6 juli 2011 6,9 4 keer beoordeeld Vak Filosofie Het Basisboek Filosofie H2 Goed en Kwaad / Ethiek / Moraalfilosofie Moraal = een kwestie van vooroordelen? of

Nadere informatie

Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles

Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles Wat vertelde Aristoteles lang geleden in Athene in zijn colleges aan het Lyceum over ethiek? Wat beschouwde hij als het doel van handelen? Wat verstond

Nadere informatie

Woordenlijst Het oog in de storm. Hoofdstuk 5. animal rationale >>Inleiding aretè Een Oudgrieks woord, dat o.a. >>deugd kan betekenen.

Woordenlijst Het oog in de storm. Hoofdstuk 5. animal rationale >>Inleiding aretè Een Oudgrieks woord, dat o.a. >>deugd kan betekenen. Woordenlijst Het oog in de storm Hoofdstuk 5 absolute vrijheid totale vrijheid waarin je door niets of niemand in je vrijheid belemmerd wordt. altruïsme een bepaalde >>ethische positie. Altruïsten stellen

Nadere informatie

keer beoordeeld 25 juni 2016

keer beoordeeld 25 juni 2016 0 Samenvatting door Sienna 1920 woorden keer beoordeeld 25 juni 2016 Vak Levensbeschouwing Hoofdstuk 1: Leren hoe te leven 1. Over Normaal gesproken Met de woorden normaal of abnormaal keuren we het gedrag

Nadere informatie

Ik geloof, geloof ik. Levensbeschouwelijk dossier Griftland college Bovenbouw. Mijn naam en klas:

Ik geloof, geloof ik. Levensbeschouwelijk dossier Griftland college Bovenbouw. Mijn naam en klas: Ik geloof, geloof ik Levensbeschouwelijk dossier Griftland college Bovenbouw Mijn naam en klas: Bezinningsmomenten In de godsdienstlessen stonden de afgelopen jaren verhalen centraal en de verschillende

Nadere informatie

6.1. Samenvatting door E woorden 2 april keer beoordeeld. Filosofie. Filosofie: Wijsgerige ethiek. Paragraaf 1: Het morele goede

6.1. Samenvatting door E woorden 2 april keer beoordeeld. Filosofie. Filosofie: Wijsgerige ethiek. Paragraaf 1: Het morele goede Samenvatting door E. 2749 woorden 2 april 2015 6.1 4 keer beoordeeld Vak Filosofie Filosofie: Wijsgerige ethiek Paragraaf 1: Het morele goede 1.1 Kwalitatief goed: cijfers, films, etc Moreel goed: daad

Nadere informatie

Het normatieve, het subjectieve en het objectieve.

Het normatieve, het subjectieve en het objectieve. Wat is een ethisch dilemma? Het normatieve, het subjectieve en het objectieve. Wat is een ethisch dilemma? Dilemma s s, issue s s en problemen. Casus. Di Drie bedreigingen bd i van het moreel bewustzijn.

Nadere informatie

Consequentialisme (Gevolgenethiek)

Consequentialisme (Gevolgenethiek) 22 oktober 2016 Ethiek Ethische theorieën Deontologie (Plichtethiek) Consequentialisme (Gevolgenethiek) Deugdethiek Casus bespreking Conclusies Filosofie van het juiste handelen. Systematische bezinning

Nadere informatie

Levensbeschouwing hoofdstuk 2.

Levensbeschouwing hoofdstuk 2. Levensbeschouwing hoofdstuk 2. Boek Menswaardigheid In deze module ging het om de vraag hoe je kunt bepalen waardoor/waarom bepaalde levenshoudingen niet deugen. We hebben ontdekt dat het begrip menswaardigheid

Nadere informatie

6.7. Boekverslag door Z woorden 23 juni keer beoordeeld. Filosofie Het oog in de storm. Filosofie, Hoofdstuk 5: Ethiek, Samenvatting.

6.7. Boekverslag door Z woorden 23 juni keer beoordeeld. Filosofie Het oog in de storm. Filosofie, Hoofdstuk 5: Ethiek, Samenvatting. Boekverslag door Z. 3224 woorden 23 juni 2013 6.7 55 keer beoordeeld Vak Methode Filosofie Het oog in de storm Filosofie, Hoofdstuk 5: Ethiek, Samenvatting. Moreel dilemma - Van een echt dilemma is sprake

Nadere informatie

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven:

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven: Pagina B 1 Samenvatting inleidende les ethiek 8/02/06 ETHIEK. Filosofie is denken, hard nadenken over vanalles en nog wat, en hoort eigenlijk bij ethiek. Ethiek zelf kan me ook een beetje vergelijken met

Nadere informatie

https://reports1.enalyzer.com/root/surveymanagement/getblob.aspx?blobid=31bfe83be43e4bf b98809f0f

https://reports1.enalyzer.com/root/surveymanagement/getblob.aspx?blobid=31bfe83be43e4bf b98809f0f In welke leeftijdscategorie valt u? Number / Percentage Jonger dan 25 jaar; 6% 66 Tussen de 25 en 34 jaar; 120 Tussen de 35 en 44 jaar; 13% 145 Tussen de 45 en 54 jaar; 205 Tussen de 55 en 64 jaar; 28%

Nadere informatie

Examenprograma filosofie havo/vwo

Examenprograma filosofie havo/vwo Examenprograma filosofie havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg Zorg om de zorg Menselijke maat in de gezondheidszorg Prof.dr. Chris Gastmans Prof.dr. Gerrit Glas Prof.dr. Annelies van Heijst Prof.dr. Eduard Kimman sj Dr. Carlo Leget Prof.dr. Ruud ter Meulen (red.)

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie vwo I

Eindexamen Filosofie vwo I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 Alledaagse deugden 1 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: verschil van de deugdethiek met andere ethische benaderingen: de deugdethiek richt zich op de persoon en

Nadere informatie

Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.09.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens

Nadere informatie

2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden

2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden 2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden Opmerking:dit procesdoel zal normaal gezien bij elke les terugkomen. Het belang ervan is dat leerlingen beseffen dat heel veel keuzes in het leven waardegeladen

Nadere informatie

Preek Marcus 7: 1 23 over de Wet

Preek Marcus 7: 1 23 over de Wet Lieve gemeente, Is de kerk vandaag de dag nog actueel? Gisteren hebben we de zomermarkt gehad en hebben we weer met een grote groep mensen een hele hoop werk gedaan voor onze kerk. Het was een dag waarop

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

Sprekende Spreuken. Levenslessen uit het boek Spreuken. Kris Tavernier. Het kennen van de Hoogheilige

Sprekende Spreuken. Levenslessen uit het boek Spreuken. Kris Tavernier. Het kennen van de Hoogheilige Kris Tavernier Sprekende Spreuken Levenslessen uit het boek Spreuken - Het boek Spreuken leert ons heel wat over het gedrag van gelovigen, en hoe dit kan zijn in allerlei omstandigheden van dit leven.

Nadere informatie

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief - Het christelijke belemmert de politiek niet, maar maakt haar juist mogelijk en waardevol - Pieter Jan Dijkman Vereniging voor Wijsbegeerte

Nadere informatie

GELOOF WAT IS HET EN HOE WERKT HET?!

GELOOF WAT IS HET EN HOE WERKT HET?! Themadag Zout en Licht Hilversum Maart 2017 GELOOF WAT IS HET EN HOE WERKT HET?! Doel van dit onderwerp: Leren wat geloof volgens de bijbel is; waarom geloof en werken (handelen) samengaan. Wat verkeerd

Nadere informatie

Dag van de integriteit

Dag van de integriteit Dag van de integriteit Ken jezelf! Van niets te veel De twee opschriften op de tempel bij het Orakel van Delphi (500 jr v. Chr), waar mensen heen gingen voor advies bij keuzes in hun leven. Lezing voor

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie vwo I

Eindexamen Filosofie vwo I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 De deugd en kledingvoorschriften 1 Een juist antwoord bevat de volgende elementen: Een antwoord op de vraag onder welke deugd de rechtvaardiging van de meisjes kan vallen volgens

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1

Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 Samenvatting door M. 1184 woorden 8 juni 2013 4 3 keer beoordeeld Vak Methode Maatschappijleer Delphi Hoofdstuk 1 De staat kan wetten maken, regels die voor alle

Nadere informatie

Maarten Luther 1483-1546

Maarten Luther 1483-1546 Maarten Luther 1483-1546 Eén van de belangrijkste ontdekkingen van Maarten Luther - (1483-1546) is het onderscheid tussen wet en evangelie. Voor Luther is de onderscheiding van wet en evangelie

Nadere informatie

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en 1 De Bijbel open 2013 5 (02-02) Vandaag bespreken we een vraag over de betekenis van de Wet die God aan Israel gaf voor de christelijke gemeente van het Nieuwe Testament en dus voor ons. Is het zo dat

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo I

Eindexamen filosofie vwo I Opgave 3 Ramadan in de post-seculiere samenleving 12 maximumscore 4 verlichtingsfundamentalisme: laïciteit: verbannen van religie uit openbaar onderwijs en politiek 1 verlichtingsvijandig multiculturalisme:

Nadere informatie

TRAINING POSITIEVER DENKEN, LEVEN, WERKEN

TRAINING POSITIEVER DENKEN, LEVEN, WERKEN TRAINING POSITIEVER DENKEN, LEVEN, WERKEN INHOUD De training is gebaseerd op 7 hoofdonderwerpen. De 7 sleutels tot positieve verandering: 1. Bevorder je positieve emoties 2. Denk positiever 3. Waardeer

Nadere informatie

Filosofie en actualiteit. Tweede bijeenkomst

Filosofie en actualiteit. Tweede bijeenkomst Filosofie en actualiteit Tweede bijeenkomst Journalistieke vragen Over wat voor soort gebeurtenis hebben we het? Wat is de oorzaak? Wat gebeurt er verder? Hoe moeten we deze gebeurtenis beoordelen? Filosofische

Nadere informatie

Preek 1 e Advent 2018 Maleachi

Preek 1 e Advent 2018 Maleachi Lieve gemeente, Onze ideeën over God zijn de laatste decennia aan het veranderen. Waar we vroeger nog absoluut geloofden in een God als een persoon, een persoon-achtig wezen, daar denken we tegenwoordig

Nadere informatie

FILOSOFIE TUSSEN DE PALMEN II EMMANUEL LEVINAS

FILOSOFIE TUSSEN DE PALMEN II EMMANUEL LEVINAS FILOSOFIE TUSSEN DE PALMEN II EMMANUEL LEVINAS onderwijs trainingen gesprekken EMMANUEL LEVINAS filosofische en maatschappelijk-historische context Emmanuel Levinas - leven - werk leren luisteren naar

Nadere informatie

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN Een leerling van Hazrat Inayat Khan (Een kopie van de uitgave van) The Sufi International Headquarters Publishing Society 1 Liefde ontwikkelt zich tot harmonie en uit harmonie

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 3 Vreemder dan alles wat vreemd is 12 maximumscore 3 de twee manieren waarop je vanuit zingevingsvragen religies kunt analyseren: als waarden en als ervaring 2 een uitleg van de analyse van religie

Nadere informatie

Ethiek en welzijn. Helicon Opleidingen MBO Nijmegen

Ethiek en welzijn. Helicon Opleidingen MBO Nijmegen Ethiek en welzijn Helicon Opleidingen MBO Nijmegen Jos Hendriks, docent dierenhouderij Prof.Dr. Hub Zwart, ethicus Radboud Universiteit Prof.Dr. Johan de Tavernier, ethicus K.U. Leuven Mens dier relatie

Nadere informatie

Eindexamen filosofie havo I

Eindexamen filosofie havo I Opgave 2 Amerika als utopisch ideaal 7 maximumscore 2 Deweys kritiek op de christelijke toekomstverwachting 1 Deweys kritiek op de toekomstverwachting van Karl Marx 1 Dewey gelooft niet in een christelijk

Nadere informatie

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest Basiscursus Christelijk geloof Module 1 Les 1: Les 2: Les 3: Les 4: Les 5: Les 6: Les 7: Les 8: God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus:

Nadere informatie

filosofie havo 2018-II

filosofie havo 2018-II Opgave 3 Verslavingen 17 maximumscore 1 Een goed antwoord bevat een uitleg dat het voorbeeld van de Anonieme Alcoholisten om het zelfbeeld te veranderen, past bij de interpretatietheorie: vaak herhalen

Nadere informatie

Een klein beginsel 40

Een klein beginsel 40 C3 1 Een klein beginsel 40 Bespreken Romeinen 7:7-19 Hoe is Paulus erachter gekomen dat begeerlijkheid zonde is? (vers 7) Welke werking heeft Gods wet in zijn leven gehad? (vers 8, 9) Waaruit bestaat de

Nadere informatie

Descartes schreef dat er geen ander land was "où l'on puisse jouir d'une liberté si entière" (waar men een zo volledige vrijheid kan genieten)

Descartes schreef dat er geen ander land was où l'on puisse jouir d'une liberté si entière (waar men een zo volledige vrijheid kan genieten) Verslag 25 mei 2018, Salon der Verdieping: Spinoza s politieke filosofie De bespreking van de politieke filosofie doe ik aan de hand van zijn belangrijkste politieke werk, te weten het Theologisch-politiek

Nadere informatie

Preek De vrouw die Jezus beslissing veranderde. Lieve gemeente,

Preek De vrouw die Jezus beslissing veranderde. Lieve gemeente, Lieve gemeente, We zien het niet vaak in de Bijbel, maar in het verhaal dat we vandaag gelezen hebben is Jezus toch ronduit bot te noemen en buitengewoon onvriendelijk op het onbeschofte af, tegen een

Nadere informatie

LEVINAS EN SPINOZA EEN (ONVERWACHTSE) ONTMOETING

LEVINAS EN SPINOZA EEN (ONVERWACHTSE) ONTMOETING LEVINAS EN SPINOZA EEN (ONVERWACHTSE) ONTMOETING Emmanuel Levinas Een kennismaking Bento de Spinoza Een geheugensteuntje Levinas en Spinoza Een ontmoeting Discussie EMMANUEL LEVINAS EMMANUEL LEVINAS LEVEN

Nadere informatie

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het Geloven Geloven is vertrouwen GGeloven is ten diepste je vertrouwen hechten aan iets of iemand, de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het geloven in God zegt de Bijbel: Het geloof is de vaste

Nadere informatie

Materie en geest. Grenzen aan het fysische wereldbeeld. Gerard Nienhuis. Universiteit Leiden. Workshop Conferentie SCF, 20 januari 2018

Materie en geest. Grenzen aan het fysische wereldbeeld. Gerard Nienhuis. Universiteit Leiden. Workshop Conferentie SCF, 20 januari 2018 Materie en geest Grenzen aan het fysische wereldbeeld Gerard Nienhuis Universiteit Leiden Workshop Conferentie SCF, 20 januari 2018 Natuurwetenschap: Natuurwetenschap is basis van wereldbeeld geworden.

Nadere informatie

LEERSTOFAFBAKENING Wat moet ik kennen en kunnen voor mijn examen?

LEERSTOFAFBAKENING Wat moet ik kennen en kunnen voor mijn examen? LEERSTOFAFBAKENING Wat moet ik kennen en kunnen voor mijn examen? Vak: Godsdienst Klas(sen): 6la en 6lb Leerkracht(en): Mevr. Vandamme Semester: 2 Leerstof notities, handboek, werkboek. De cursus, verbetersleutels

Nadere informatie

Huwelijk en samenwonen, echtscheiding en hertrouwen, gemengde relaties

Huwelijk en samenwonen, echtscheiding en hertrouwen, gemengde relaties Huwelijk en samenwonen, echtscheiding en hertrouwen, gemengde relaties Een beleidsplan van de kerkenraad van de Vrije Evangelische Gemeente te Oldebroek Inleiding Het huwelijk staat in onze tijd onder

Nadere informatie

WIJSGERIGE ETHIEK F R ANK R EB EL (R ED. ) ISVW UITGEVERS

WIJSGERIGE ETHIEK F R ANK R EB EL (R ED. ) ISVW UITGEVERS B A S I S B O E K WIJSGERIGE ETHIEK F R ANK R EB EL (R ED. ) ISVW UITGEVERS Inhoudsopgave Inleiding 6 1 Normatieve ethiek: Susan Wolf over de motivatie tot moreel handelen 10 2 Deugdethiek: het aristotelisme

Nadere informatie

Wetenschapsethiek. Prof. dr. Marcus Düwell Departement Wijsbegeerte/Ethiek Instituut Studium Generale-reeks: Weten en Geweten 7 februari 2007

Wetenschapsethiek. Prof. dr. Marcus Düwell Departement Wijsbegeerte/Ethiek Instituut Studium Generale-reeks: Weten en Geweten 7 februari 2007 Wetenschapsethiek Prof. dr. Marcus Düwell Departement Wijsbegeerte/Ethiek Instituut Studium Generale-reeks: Weten en Geweten 7 februari 2007 1 Overzicht 1. Enkele discussies in de 20 e eeuw 2. Wat is ethiek?

Nadere informatie

Liturgie zondag 23 september Tussen hemel en aarde.

Liturgie zondag 23 september Tussen hemel en aarde. Liturgie zondag 23 september Tussen hemel en aarde. Welkom en Inleiding Eeuwenlang was de zorg voor de ziel een aangelegenheid van theologen, een zaak van de kerk. Het was de kerk die bepaalde hoe de mens

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie.

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Via dit mailadres kunt u ook informatie aanvragen over de docentenhandleiding

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2006-I

Eindexamen filosofie vwo 2006-I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 Over levenskunst 1 Een juist antwoord bevat de volgende elementen: een uitleg over het belang van voorbeelden in morele vorming in deugdethische zin 1 een argumentatie over

Nadere informatie

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente Bijbelstudie 1 Korintiërs Diversiteit in de kerk is van alle tijden. En nu onze cultuur en de kerk minder goed op elkaar aansluiten dan wel eens gedacht, worden we vaker bepaald bij de verschillen tussen

Nadere informatie

Ethiek en de christelijke gemeente

Ethiek en de christelijke gemeente Ethiek en de christelijke gemeente Het moderamen van de synode van de Protestantse Kerk in Nederland heeft het iniatief genomen tot de publicatie van een serie handreikingen voor de ethische bezinning

Nadere informatie

VTOI De Dag van het Toezicht 17 april 2015

VTOI De Dag van het Toezicht 17 april 2015 BCG EBIs integriteit, waarden en normen versus toezicht VTOI De Dag van het Toezicht 17 april 2015 DRIE DIMENSIES VAN INTEGRITEIT Integriteit door het volgen van regels 3 Goed Moreel oordelen Argumenten

Nadere informatie

Deel I Ethische theorieën 25

Deel I Ethische theorieën 25 Woord vooraf 13 Introductie 17 Deel I Ethische theorieën 25 I DE TELEOLOGISCHE TRADITIE: ARISTOTELES 27 Paul van Tongeren Introductie 27 1 Historische en systematische situering 27 1.1 De polis in het

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

1 Doe je mee aan de vastentijd?

1 Doe je mee aan de vastentijd? Vastentijd Na carnaval breekt de vastentijd aan. De zes weken tussen Aswoensdag en Pasen staan in het katholieke geloof bekend als de vastentijd, een periode van vasten en bezinning. 10 9 8 7 6 5 1 Doe

Nadere informatie

THEMAONTMOETINGEN. Er zijn ontmoetingen rondom vier thema s: Waardevol opvoeden Zelfbewust zijn Investeren in je relatie Leven met verlies

THEMAONTMOETINGEN. Er zijn ontmoetingen rondom vier thema s: Waardevol opvoeden Zelfbewust zijn Investeren in je relatie Leven met verlies THEMAONTMOETINGEN Ieder mens heeft weleens vragen die hij niet zomaar kan beantwoorden. Bijvoorbeeld over wie je bent of wilt zijn, hoe je je relatie kunt versterken, hoe je omgaat met verlies of over

Nadere informatie

Adviesvoorde laatstedagenvan de christenheid

Adviesvoorde laatstedagenvan de christenheid Adviesvoorde laatstedagenvan de christenheid 2 Timotheüs 3:1-9 2 Tim achtergrond Paulus voorde 2 e keergevangen verwachtdoodsvonnis Paulus zal zelf niet meer de gemeenten bezoeken afscheidsbrief overdrachtsbrief

Nadere informatie

TIJDSCHRIFT "MET ZORG" Thema: Ethiek jaargang 5 nummer 1 maart 1999

TIJDSCHRIFT MET ZORG Thema: Ethiek jaargang 5 nummer 1 maart 1999 TIJDSCHRIFT "MET ZORG" Thema: Ethiek jaargang 5 nummer 1 maart 1999 INHOUDSTAFEL Editoriaal R. Stockman Ethiek van ver en van nabij J. Taels Zorg op maat van de deugd P. van Tongeren Ethiek en geloof P.

Nadere informatie

Eindexamen havo filosofie 2012 - I

Eindexamen havo filosofie 2012 - I Opgave 2 Emoties op de beursvloer 8 maximumscore 2 een weergave van het verband volgens Aristoteles tussen verdiensten, ambities en aanzien bij een fier mens: door hoge ambitie en hoge verdiensten verdient

Nadere informatie

GESPREKSVRAGEN. over christen-zijn en homoseksualiteit. Verscheurd.nl. Bij het boek Verscheurd van Justin Lee. Voor hetero s en homo s

GESPREKSVRAGEN. over christen-zijn en homoseksualiteit. Verscheurd.nl. Bij het boek Verscheurd van Justin Lee. Voor hetero s en homo s GESPREKSVRAGEN over christen-zijn en homoseksualiteit Bij het boek Verscheurd van Justin Lee Voor hetero s en homo s Verscheurd.nl Verscheurd.nl is het initiatief van een groepje mensen dat bijeenkwam

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

Feministische ethiek en voortplantingstechnieken (1989)

Feministische ethiek en voortplantingstechnieken (1989) Feministische ethiek en voortplantingstechnieken (1989) Sieth Delhaas Abdij Heeswijk-Dinther, 30 november 1989 Aantekeningen gebaseerd op de doctoraalscriptie van Dorry De Beijer, algemeen moraaltheologe

Nadere informatie

Inhoud. Wat blijft 11 Groet aan de lezer GOD - GROND, HOUVAST EN DOEL

Inhoud. Wat blijft 11 Groet aan de lezer GOD - GROND, HOUVAST EN DOEL Inhoud Wat blijft 11 Groet aan de lezer 17 1. GOD - GROND, HOUVAST EN DOEL God bestaat 21 Nee of ja tegen God onmogelijk 21 God - een zaak van vertrouwen 22 Het geloof in God als uiteindelijk gefundeerd

Nadere informatie

Wat Verlichtingsfilosofen over Geert Wilders zouden hebben gedacht

Wat Verlichtingsfilosofen over Geert Wilders zouden hebben gedacht 'Wat Verlichtingsfilosofen over Geert Wilders zouden hebben gedacht' - Mattijs Glas 1 Wat Verlichtingsfilosofen over Geert Wilders zouden hebben gedacht Volgens de invloedrijke Franse denker Michel Foucault

Nadere informatie

Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn

Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn Dr. Franck L.B. Meijboom Ethiek Instituut & Faculteit Diergeneeskunde Universiteit Utrecht Welzijn We zijn niet de eerste! Welzijn

Nadere informatie

WAT IS HET DOEL VAN MIJN LEVEN?

WAT IS HET DOEL VAN MIJN LEVEN? VIND HET LEVEN! WAT IS HET DOEL VAN MIJN LEVEN? WIE HERKENT DEZE VRAAG NIET? Als je op een kruispunt in je leven staat. Als je een keuze moet maken voor bijvoorbeeld studie of werk. Als het in het leven

Nadere informatie

Beste ouder(s)/ verzorger(s) van leerlingen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar,

Beste ouder(s)/ verzorger(s) van leerlingen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar, de kunst van het leren Nieuwveen, 19 maart 2015 Aan : Ouder(s)/verzorger(s) met kinderen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar Betreft : Informatie en aanmeldingsformulier, schooljaar 2015-2016;

Nadere informatie

Kennismakingsvragen:

Kennismakingsvragen: Kennismakingsvragen: 1. Als je op een onbewoond eiland belandde, welke 3 dingen zou je dan in ieder geval bij je willen hebben? 2. Wat is je vroegste jeugdherinnering? 3. Wat heeft je doen besluiten om

Nadere informatie

GODSDIENSTWETENSCHAPPEN

GODSDIENSTWETENSCHAPPEN GODSDIENSTWETENSCHAPPEN Het programma Godsdienstwetenschappen omvat drie onderdelen en is als volgt verdeeld over de jaren 1 en 2: Jaar1: - Nieuwe spiritualiteit grensverkeer tussen Oosterse en Westerse

Nadere informatie

Kringmateriaal VEZ januari en februari 2019

Kringmateriaal VEZ januari en februari 2019 Kringmateriaal VEZ januari en februari 2019 Thema: Het belang van vriendschappen, gezonde relaties Kringavond: 9 januari 2019 Inleiding In januari en februari staan wij stil bij het thema de Naakte Waarheid,

Nadere informatie

Deel 1. Godsbeeld. Mensbeeld

Deel 1. Godsbeeld. Mensbeeld Levensbeschouwelijk vocabularium (de groene tabel) Deel 1 Godsbeeld Een godsbeeld beschrijft het beeld of de opvatting die een mens heeft over de religieuze (of transcendente = overstijgende) dimensie

Nadere informatie

Trouwceremonie betekenisvol moment

Trouwceremonie betekenisvol moment Trouwceremonie betekenisvol moment Een feestelijk, betekenisvol moment op je trouwdag, bij een huwelijksjubileum, als je gaat samenwonen of op een ander belangrijk moment in je leven. Naast alle andere

Nadere informatie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Kariene Mittendorff, lectoraat Innovatief en Effectief Onderwijs Studieloopbaanbegeleiding Binnen scholen wordt op verschillende manieren gewerkt aan

Nadere informatie

Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft

Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft Kunt u mij een (voor u) belangrijk verhaal over Jezus vertellen? Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft Zijn twee belangrijkste geboden: Heb je God lief

Nadere informatie

PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID

PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID Bijzondere procesdoelen 2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden 2.2 Ontdekken van morele problemen 2.3 Ontwikkelen van

Nadere informatie

Aangenaam: Guido. Informatie over kennismaken met Guido. gelooft

Aangenaam: Guido. Informatie over kennismaken met Guido. gelooft Aangenaam: Guido Informatie over kennismaken met Guido gelooft Welkom op Guido Als u deze brochure leest dan heeft u uw zoon of dochter aangemeld voor GSG Guido. Guido is een school voor christenen in

Nadere informatie

Gods Woord 1. verwekt 2. ontvangen 3. doen 4. maakt vrij 5. en vruchtbaar. Votum en groet

Gods Woord 1. verwekt 2. ontvangen 3. doen 4. maakt vrij 5. en vruchtbaar. Votum en groet Votum en groet Zingen Ps 25: 2,6 Tien woorden Zingen Ps 86: 4,5 Lezen Matt 7: 12-27 Zingen Ps 1 Lezen Jakobus 1: 12-27 Zingen Ps 103: 5 Prediking Jakobus 1: 19-27 Zingen Opw 687 Heer wijs mij Collecte

Nadere informatie

20120826 Rom. 12:1-2 cultuur van leren - in de serie over cultuur :)

20120826 Rom. 12:1-2 cultuur van leren - in de serie over cultuur :) 20120826 Rom. 12:1-2 Rom. 12:1 Ik roep jullie er [daarom] toe op, broeders, door de ontfermingen van God, om jullie lichamen aan God te wijden als een levend offer, heilig en voor God welgevallig: dat

Nadere informatie

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer gelezen dan eigenlijk stond aangegeven. Die gaan over

Nadere informatie

Persoonlijkheid, geloof, kerk

Persoonlijkheid, geloof, kerk Persoonlijkheid, geloof, kerk Stellingen. Mee eens of oneens? Als iemand bewust tot geloof komt, wordt hij / zij door de Heilige Geest een ander mens. Als iemand bewust tot geloof komt, krijgt hij / zij

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22).

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). . De school uitgangspunten en visie 1.1. Naam en logo De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). Het betekent: de Heer heeft ons ruimte gemaakt. De Heer geeft ruimte om in vrede en liefde met

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

Geloven en redeneren. Samenvatting

Geloven en redeneren. Samenvatting Geloven en redeneren Samenvatting Historisch overzicht Pantheïsme en polytheïsme De spiltijd Het oosten Boeddhisme Confucianisme Taoïsme Het westen Jodendom, christendom, islam Filosofie Ontwikkelingen

Nadere informatie

VERTROUWELIJK RESULTATEN VIP-TEST_ LEIDINGGEVEN. Kandidaat: de heer Bart Datum praktijksimulatie: 09-05-2012 Adviseur: Dennis Luijks INLEIDING

VERTROUWELIJK RESULTATEN VIP-TEST_ LEIDINGGEVEN. Kandidaat: de heer Bart Datum praktijksimulatie: 09-05-2012 Adviseur: Dennis Luijks INLEIDING VERTROUWELIJK RESULTATEN VIP-TEST_ LEIDINGGEVEN Kandidaat: de heer Bart Datum praktijksimulatie: 09-05-2012 Adviseur: Dennis Luijks INLEIDING De bedoeling van de praktijksimulatie is om aandachtspunten

Nadere informatie

Lessenreeks Ethiek. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Lessenreeks Ethiek. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Heijt 18 March 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/42485 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Eindexamen filosofie havo 2007-I

Eindexamen filosofie havo 2007-I Opgave 2 Sociale utopieën tussen fantasie en werkelijkheid 8 maximumscore 3 het noemen en uitleggen van het principe van Bloch: hoop 1 een toepassing van het principe hoop op het ontstaan van utopische

Nadere informatie

FOR THE SOWER JES.55:10 FOR THE EATER korte Bijbelse boodschappen van. THE WORD OF TRUTH MINISTRY Otis Q. Sellers, Bijbelleraar

FOR THE SOWER JES.55:10 FOR THE EATER korte Bijbelse boodschappen van. THE WORD OF TRUTH MINISTRY Otis Q. Sellers, Bijbelleraar SEED & BREAD FOR THE SOWER JES.55:10 FOR THE EATER korte Bijbelse boodschappen van THE WORD OF TRUTH MINISTRY Otis Q. Sellers, Bijbelleraar Vertaling Stichting Lachai Roï, Lelystad, Nederland www.lachairoi.org

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 39364 13 juli 2017 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 5 juli 2017, nr. VO/1188661,

Nadere informatie

PROGRAMMA ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN

PROGRAMMA ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN PROGRAMMA ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN CURSUSLEIDING Arjo Klamer hoogleraar Economie van kunst en cultuur, Erasmus Universiteit Rotterdam Pieter Wijnsma zelfstandig adviseur en coach, voormalig directeur

Nadere informatie

PROGRAMMA ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN

PROGRAMMA ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN PROGRAMMA ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN CURSUSLEIDING Arjo Klamer hoogleraar Economie van kunst en cultuur, Erasmus Universiteit Rotterdam; wethouder Sociale Zaken, Hilversum Pieter Wijnsma zelfstandig adviseur

Nadere informatie