Dankwoord 11 Woord vooraf 13. Hoofdstuk 1 Artistieke creativiteit 19

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dankwoord 11 Woord vooraf 13. Hoofdstuk 1 Artistieke creativiteit 19"

Transcriptie

1 Dankwoord 11 Woord vooraf 13 Hoofdstuk 1 Artistieke creativiteit 19 Makers en doeners 21 De verschillen tussen wetenschap, vormgeving en kunst 22 Het scheppingsproces als eenheid 23 Materiële werkelijkheid 26 De vonk van het enthousiasme 27 Excursie 1 Het nieuwe 29 Het vertrouwde 30 Karakterisering van vernieuwers 31 Het verschil tussen maken en scheppen 34 Levende en dode beweging 36 De westerse werkelijkheidsbenadering 40 Het gevoel als driftmatige behoefte 42 Geldingsdrang 43 De vrije wil 43 Onze vrije wil een illusie? 46 Samenvatting 47 Hoofdstuk 2 In de kelder van de Denkfabriek 49 Organische abstractie ofwel biologische creativiteit 50 Excursie 2 De cel 52 Celbouw 53 Organische abstractie 56 De vierde dimensie: plasticiteit als tijdruimtevorm 58 Hersenfuncties 59 Excursie 3 De evolutie van het bewustzijn 62 Tegenstelling lichaam en geest 63 De terminologie van het geestelijke 65 Ziel en geest 67 Het onbewuste; het lichaam en zijn zelfrepresentatie via de homeostase 68 De Denkfabriek. Kelder van het on(der)bewuste 70 Onbewuste sturing 72 Homeostase 73 Samenvatting 75 Hoofdstuk 3 Het geheugen als fundament van het bewustzijn op de eerste etage van de Denkfabriek 77 Nabootsing 80

2 Menselijke creativiteit als bewustzijnseigenschap 81 Zintuigen en rijkdom van de waarneming en het zelfgevoel 82 Cognitieve fabricage van de zintuiglijke waarneming 84 Het zelfgevoel 85 Levende herinnering 87 Excursie 4 Tijd en ruimte als de structuur van onze waarneming 89 Vormen van tijdsgevoel 90 Hoe voelen we tijdruimte? 91 Geschiedenis 93 Toekomstdenken 94 De tijdruimte van de evolutie 95 De verbindende en delende kracht van de spelende verbeelding op de tweede etage 97 Verbeelding: vrijheid of bedreiging 99 Culturele betekenis van verbeeldingskracht 99 De metafoor van de Denkfabriek 101 De relatie tussen verbeeldingskracht en smaak 101 Smaak en beroep 103 Excursie 5 Smaak als seksuele keuze 105 De selectieve cyclus als evolutionaire versneller 105 Luxe en gebrek 106 Partnerkeuze door het mannetje 107 Het aangename leidt tot het gevoel voor schoonheid en goedheid 108 Eigenbelang en de gemeenschap 109 Bewustzijn als zelfversterkende benadrukking 111 Het onvoorspelbare als variant op het voorspelbare 112 Inlevingsvermogen als stimulans voor de verbeelding 114 De sociale status van kunst en vormgeving 115 Het verstand op de derde etage van de Denkfabriek 116 Categorieën van Aristoteles 118 Taal en intellect 120 Notatie 121 Het kennisgevoel en het zelfgevoel 122 De concluderende rede op de vierde etage 123 Reflectie en creativiteit 125 Het ontwikkelen van een visie als een open proces 126 Visie als ideologie 127 Rede en wil 129 Creatieve processen als emotionele spanningsboog 130 De Denkfabriek als geïntegreerd geheel 131 Samenvatting 132 Hoofdstuk 4 Denken en maken 135 Verwantschap tussen vormgeving en kunst 136 Excursie 6 Beschouwende manieren van denken 140

3 Het levensbeschouwelijke 141 Kunst en wijsbegeerte 142 Kunst en religie 144 Vormgever en bestaan 146 Aanschouwelijke vergelijking tussen het functionele en het conceptuele ontwerp 149 Vormgeving en abstractie 150 Vormgeving, zelfverandering en leefomgeving 152 Samenvatting 153 Hoofdstuk 5 De materiële wereld buiten ons bewustzijn 157 Excursie 7 Het ontstaan van onze aarde 159 Onze planeet 160 Het concept tijd/ruimte 163 Ruimtemeten 164 Tijd 165 De evolutie van onze technieken en materialen 166 Excursie 8 Evolutie 170 Evolutie als een procesformule van Variatie, Selectie en Reproductie 171 Variatie 171 Selectie 173 Reproductie 174 Het DNA 176 Materiaalbewerking 178 Van manueel naar mechanisch naar industrieel 179 Samenvatting 181 Hoofdstuk 6 De mens en zijn wereld: cultuurdialectiek 183 Dialectische denkbeweging 185 Geobjectiveerde cultuurdialectiek 186 Evolutionaire dialectiek 190 Samenhang en continuïteit door traditie en nabootsing 192 De ontwikkeling van onze communicatievormen 195 Taaltekens maken 196 Het teken en zijn betekenis 197 Taal als coderingsmedium 199 Selectie van informatie 200 Excursie 9 Het eigen en het andere 202 Imitatie en opname van het andere 203 Industriële revoluties 204 Een nieuwe fase 205 De mens als netwerk 207 Zelfversterking van systemen 209

4 Fysieke immuniteit 210 Mentale immuniteit 211 Sociale immuniteit 212 Excursie 10 Voorspelbaarheid en toeval 214 Industrieel en ambachtelijk 215 Vervagend besef van herkomst 216 Waarde van het ambacht in onze tijd 217 Samenvatting 221 Hoofdstuk 7 Puurheid en diversiteit: twee esthetische kwaliteiten 223 Het normale en het ideaal 223 Het zuivere als illusie 225 Het individuele bijzondere ding 226 Kwaliteit als volheid 227 De diagonale praktijk 227 Het cultusobject: hoe het ding ons helpt bij het denken 230 Hoe de spullen die we bezitten ons helpen te denken 232 Excursie 11 Sturing van het denken 233 Wereldbetrokkenheid 234 Verhulling van het zelf 235 Het informatiebegrip 238 Taal als formule 238 Energiesystemen 240 Context en milieu 242 Samenvatting 244 Hoofdstuk 8 Theorie en praktijk van het artistieke creatieve leerproces 247 De theorie van het artistieke scheppen 248 De praktijk als leerproces 249 Functie van het spel 250 Verschillende vormen van individuele creativiteit 251 Hoe kun je individuele creativiteit stimuleren? 255 Hoe stimuleer je creatieve processen in groepen? 256 Bestaat er een kloof tussen theorie en praktijk? 257 Reflectie als contextdenken 262 Excursie 12 De vakopleiding Productvormgeving van Artez te Arnhem 266 Filosofie als theorievak 268 De noodzaak van timing: reflectie in het vierde jaar 270 Vakgroepavonden 274 Recente ontwikkelingen: integratie en specialisatie 276 Esthetisering van ons wereldbeeld 277 Recente ontwikkelingen in de ontwerppraktijk 279 Samenvatting 282

5 Nawoord 285 Trefwoordenlijst 289 Literatuurlijst 293

Dwarse verbanden: natuur en techniek, wereldoriëntatie, cultuuronderwijs, enz

Dwarse verbanden: natuur en techniek, wereldoriëntatie, cultuuronderwijs, enz Datum 15-04-2015 Dwarse verbanden: natuur en techniek, wereldoriëntatie, cultuuronderwijs, enz Barend van Heusden Marnix Academie Utrecht, 18 maart 2016 Datum 15-04-2015 2 Inleiding Een heel bekende tegenstelling:

Nadere informatie

PTA ckv Havo, Belgisch Park, cohort

PTA ckv Havo, Belgisch Park, cohort Het eindexamen ckv bestaat uit een schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domeinen ckv Domein A: Verkennen Domein B: Verbreden Domein C: Verdiepen Domein D: Verbinden Domein

Nadere informatie

Cultuureducatie, W&T en wereldoriëntatie

Cultuureducatie, W&T en wereldoriëntatie Cultuureducatie, W&T en wereldoriëntatie Barend van Heusden SLO-Conferentie Wetenschap en technologie bij de zaakvakken Utrecht, 16 april 2015 2 Inleiding Wat hebben wetenschap, techniek en wereldoriëntatie

Nadere informatie

Immanuel Kant Kritiek van de zuivere rede 53

Immanuel Kant Kritiek van de zuivere rede 53 Ten geleide Kant en de grenzen van de rede 15 Geraadpleegde literatuur 39 Verantwoording bij de vertaling 41 Immanuel Kant aan Marcus Herz (21 februari 1772) Het 'geboorteuur' van de Kritiek van de zuivere

Nadere informatie

De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk

De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk Nel van den Haak Filosofisch Café Zwolle 19 januari 2015 Aandachtspunten: Wat zijn metaforen? De machinemens in de historische

Nadere informatie

Geluk & wijsheid. Zevende avond

Geluk & wijsheid. Zevende avond Geluk & wijsheid Zevende avond Schoonheid Wat heet mooi? Het belang van het overbodige De postmoderne waarheid De filosoof en de waarheid Goochelen Wat heet mooi? Kun je precies beschrijven wat je raakt?

Nadere informatie

Kunst en cultuur voor kinderen? Reflecties vanuit de ontwikkelings- en de onderwijspsychologie. Paul van Geert Universiteit Groningen

Kunst en cultuur voor kinderen? Reflecties vanuit de ontwikkelings- en de onderwijspsychologie. Paul van Geert Universiteit Groningen Kunst en cultuur voor kinderen? Reflecties vanuit de ontwikkelings- en de onderwijspsychologie Paul van Geert Universiteit Groningen 1 Wat is cultuur en kunst?.. Vanuit het perspectief van ontwikkeling

Nadere informatie

PTA ckv VWO, Belgisch Park, cohort

PTA ckv VWO, Belgisch Park, cohort Domeinen CKV Het eindexamen ckv bestaat uit een schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A: Verkennen Domein B: Verbreden Domein C: Verdiepen Domein D: Verbinden Domein

Nadere informatie

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo), Biologische eenheid

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo), Biologische eenheid Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo), Biologische eenheid Voor meer informatie zie: Kerndoelen onderbouw Vakportaal Mens & maatschappij Vakportaal Natuur & techniek kerndoelen primair onderwijs kerndoelen

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 11. 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13. 2. Biologie en gedrag De hardware van het psychisch functioneren 51

Inhoud. Woord vooraf 11. 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13. 2. Biologie en gedrag De hardware van het psychisch functioneren 51 Inhoud Woord vooraf 11 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13 1.1 Een definitie van de psychologie 14 1.2 Wetenschappelijke psychologie en intuïtieve mensenkennis 16 1.2.1 Verschillen in het verzamelen

Nadere informatie

Erfgoedonderwijs als cultuuronderwijs. Barend van Heusden Afdeling Kunsten, Cultuur en Media

Erfgoedonderwijs als cultuuronderwijs. Barend van Heusden Afdeling Kunsten, Cultuur en Media Erfgoedonderwijs als cultuuronderwijs Barend van Heusden Afdeling Kunsten, Cultuur en Media 12/14/2012 2 Vragen... Hoe verhoudt erfgoed- zich tot cultuureducatie? Wat zijn kenmerkende eigenschappen van

Nadere informatie

filosofie vwo 2016-II

filosofie vwo 2016-II Opgave 2 Theoriegeladenheid van de waarneming 5 maximumscore 3 Een goed antwoord bevat een uitleg met de afbeelding van het eend-konijn van: Kuhns Aristoteles-ervaring: plotselinge perspectiefverandering

Nadere informatie

Immanuel Kant Kritiek van het oordeelsvermogen

Immanuel Kant Kritiek van het oordeelsvermogen Ten geleide Kants derde Kritiek: hoe kan de vrijheid worden verwerkelijkt? 15 Geraadpleegde literatuur 46 Verantwoording bij de vertaling 49 Immanuel Kant aan Johann Friedrich Reichardt 51 Immanuel Kant

Nadere informatie

CKV EEN KWALITEITSIMPULS

CKV EEN KWALITEITSIMPULS CKV EEN KWALITEITSIMPULS M.T.A. van de Kamp MA, MSc ILO-UvA/ Expertisecentrum Kunsttheorie VOORGESCHIEDENIS Zowel de Raad voor Cultuur als de Verkenningscommissie Kunstvakken, hebben benadrukt dat het

Nadere informatie

Met beide benen op de grond

Met beide benen op de grond Met beide benen op de grond God ontdekken in je levensverhaal 4 FEBRUARI 2015 Spiritualiteit Alle mensen ervaren eindigheid. De wereld en het leven zijn begrensd. Allen kennen het verlangen naar onbegrensdheid.

Nadere informatie

Examenprogramma biologie havo

Examenprogramma biologie havo Bijlage 3 Examenprogramma biologie havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

Cultuur in de Spiegel Naar een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs. Regioconferenties Maart 2012

Cultuur in de Spiegel Naar een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs. Regioconferenties Maart 2012 Cultuur in de Spiegel Naar een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs Regioconferenties Maart 2012 Inhoud Aanleiding tot dit onderzoek De inhoud: wat is cultuur? Wat betekent dit voor cultuuronderwijs?

Nadere informatie

Examenprogramma biologie vwo

Examenprogramma biologie vwo Bijlage 4 Examenprogramma biologie vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

Teamtrainingen & ouderavond

Teamtrainingen & ouderavond Teamtrainingen & ouderavond Een teamtraining is een bijeenkomst van 1,5 tot 2 uur voor een heel schoolteam. Op actieve en enthousiasmerende wijze verdiep je je samen in een onderwerp. Er zijn verschillende

Nadere informatie

Logica van het gevoel Waar komt ons gevoel vandaan en wat is de verhouding tot de homeostase.

Logica van het gevoel Waar komt ons gevoel vandaan en wat is de verhouding tot de homeostase. Logica van het gevoel Waar komt ons gevoel vandaan en wat is de verhouding tot de homeostase. De naam "Logica van het gevoel" is behalve de titel van een boek [1], ook de naam die in dit boek wordt gegeven

Nadere informatie

Examenprogramma CKV havo en vwo. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

Examenprogramma CKV havo en vwo. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Examenprogramma CKV havo en vwo nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Examenprogramma CKV havo en vwo Concept 17 juni 2014 Examenprogramma CKV havo en vwo Concept Versie 17 juni 2014 Het eindexamen

Nadere informatie

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo)

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo) Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo) Voor meer informatie zie: Kerndoelen onderbouw Vakportaal Mens & maatschappij Vakportaal Natuur & techniek kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo

Nadere informatie

DENKBEER, DE MENSELIJKE NATUUR, 2015 KRITIEK VAN DE ZUIVERE REDE KANT

DENKBEER, DE MENSELIJKE NATUUR, 2015 KRITIEK VAN DE ZUIVERE REDE KANT DENKBEER, DE MENSELIJKE NATUUR, 2015 KRITIEK VAN DE ZUIVERE REDE KANT TRANSCENDENTALE COGNITIEVE PSYCHOLOGIE Input - Via de zintuigen - Indruk van tafel De apperceptie Het zelfbewustzijn, het ik denk De

Nadere informatie

Matrix levensbeschouwing OBS De Schakel

Matrix levensbeschouwing OBS De Schakel Matrix levensbeschouwing OBS De Schakel 2016-2017 1x per week 45 minuten Voorafgaand samen voorbereiden dinsdagmiddag Schoolweek datum Groep 1 t/m 4 Groep 5 t/m 8 Augustus 1 22/08 Kanjer 1 Kanjer 1 2 29/08

Nadere informatie

Er is geen grotere rijkdom dan wijsheid, geen grotere armoede dan onwetendheid [..]

Er is geen grotere rijkdom dan wijsheid, geen grotere armoede dan onwetendheid [..] Er is geen grotere rijkdom dan wijsheid, geen grotere armoede dan onwetendheid [..] ~Ali ibn Abi-Talib 2015 Paul L. Jansen Paul Jansen, PhD, MBA Cognitive Scientist Specialist in de relatie tussen Cognitie

Nadere informatie

RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN

RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN Wim Weymans RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN Filosofische perspectieven Recht en samenleving anders bekeken Filosofische perspectieven Wim Weymans Acco Leuven / Den Haag Verantwoording 13 Inleiding 17

Nadere informatie

Je culturele vermogens, hoe werk je eraan?

Je culturele vermogens, hoe werk je eraan? Je culturele vermogens, hoe werk je eraan? kunst & maatschappij context biedt (bronnen voor) context aan legt verbanden culturele instelling of externe vakdocent leerkracht of docent tussen leerstof analyseren

Nadere informatie

Wat is de mens? - Context. De opkomst van de filosofische antropologie

Wat is de mens? - Context. De opkomst van de filosofische antropologie De menselijke natuur, week 9 De opkomst van de filosofische antropologie Overzicht van reeds behandelde mensbeelden en de mechanistische visie uit de late 19e eeuw Wat is de mens? - Context Plato / Descartes

Nadere informatie

Voorwoord 1 3. Inleiding 1 5 Inhoud van het boek 20

Voorwoord 1 3. Inleiding 1 5 Inhoud van het boek 20 Inhoud Voorwoord 1 3 Inleiding 1 5 Inhoud van het boek 20 deel i achtergronden 23 1 Beeldende therapie 2 5 1.1 Definiëring van het begrip beeldende therapie 2 5 1.2 Geschiedenis van het beroep in Nederland

Nadere informatie

SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider?

SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider? SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider? LEVENDAAL 11, 6715 KJ EDE - TELEFOON 06 21 24 22 55 leidjew@xs4all.nl - www.leidjewitte.nl SPIRITUALITEIT De aangeboren menselijke behoefte

Nadere informatie

Integrale lichaamsmassage

Integrale lichaamsmassage Integrale lichaamsmassage Eindtermen theorie: - De therapeut heeft kennis van anatomie/fysiologie en pathologie m.b.t. Integrale lichaamsmassage; - De therapeut is zich ervan bewust dat een massage behandeling

Nadere informatie

Kunstfilosofisch Kwartet

Kunstfilosofisch Kwartet Kunstfilosofisch Kwartet dr. Rob van Gerwen Departement Wijsbegeerte Universiteit Utrecht Chassé Breda, februari-maart 2016 Inhoudsopgave Website http://www.phil.uu.nl/~rob/ 1 Vooraf 1 2 Muzikale expressiviteit

Nadere informatie

6. Religie in de voorziening. a. Bezinnen en bidden. 1. Bidden en bezinnen met mensen met een mentale handicap

6. Religie in de voorziening. a. Bezinnen en bidden. 1. Bidden en bezinnen met mensen met een mentale handicap 6. Religie in de voorziening 1 1. Bidden en bezinnen met mensen met een mentale handicap 2. Vieren aangepast aan de geloofsgroeifasen 3. Enkele praktische voorbeelden 4. Een volledige viering 1. Bidden

Nadere informatie

Cultuur in de Spiegel

Cultuur in de Spiegel Cultuur in de Spiegel Naar een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs Barend van Heusden Afdeling Kunsten, Cultuur en Media 14 september 2011 Aanleiding Vragen vanuit het werkveld over: Inhoud cultuureducatie

Nadere informatie

Nog een voorafje. en je woorden inslikken? Dat wil ik je laten ontdekken in dit werkschrift.

Nog een voorafje. en je woorden inslikken? Dat wil ik je laten ontdekken in dit werkschrift. Voorwoord Ik zou graag Marshall B. Rosenberg bedanken voor de spectaculaire manier waarop hij vele levens heeft veranderd, mooier heeft gemaakt en zelfs heeft gered dankzij het proces en de filosofie van

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT UNIEK? WAAROM De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool in Nederland een grote mate van

Nadere informatie

Differentieer in elke les

Differentieer in elke les Differentieer in elke les Welkom Training: Differentieer in elke les Ortho Consult Mijn naam is Jac. Giesen Speelveld rol in proces meerwaarde leerling beloning motivatie C.A.R. wat? wanneer? schoolorganisatie

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAAROM DE VRIJESCHOOL De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool

Nadere informatie

BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN

BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN Verschillen in herinnering hoe het impliciete geheugen ons heden kan beïnvloeden zonder besef dat iets uit het verleden komt Impliciet geheugen: De herinnering waardoor

Nadere informatie

Categorie: Kunst, wetenschap en techniek. Categorie: Kunst Intercultureel.

Categorie: Kunst, wetenschap en techniek. Categorie: Kunst Intercultureel. Er zijn overeenkomsten tussen de wereldtentoonstellingen van de 19 e eeuw en het world wide web van de 20 e eeuw. Wat maakt dat het positivisme in de loop van de 19 e eeuw steeds meer wordt gezien als

Nadere informatie

Van tast tot hapsis; een kritische beschouwing. Wim Laumans

Van tast tot hapsis; een kritische beschouwing. Wim Laumans Van tast tot hapsis; een kritische beschouwing. Wim Laumans Door de omschrijvingen van het begrip hapsis uit diverse publicaties)* over een periode van meer dan 40 jaar te vergelijken wil ik de ontwikkeling

Nadere informatie

MIRARI Van kritiek naar dialoog.

MIRARI Van kritiek naar dialoog. MIRARI Van kritiek naar dialoog. Door Tomas Serrien Verwondering is het begin van alle wijsheid. (Aristoteles) Mirari - 1 HET WAT en HET WAAROM: Het grondidee van Mirari. Het is tijd voor een filosofisch

Nadere informatie

Ondernemen volgens je kernwaarden en overtuigingen

Ondernemen volgens je kernwaarden en overtuigingen 1 Ondernemen volgens je kernwaarden en overtuigingen TEL +31157851592 EMAIL: INFO@POWER-EVENTS.EU WEBSITE: WWW.POWER-EVENTS.EU 2 De kracht van jouw Kernwaarden en Overtuigingen Waar komen waarden vandaan?

Nadere informatie

Het leven leren. De theorie en visie achter het levo lesmateriaal

Het leven leren. De theorie en visie achter het levo lesmateriaal Het leven leren De theorie en visie achter het levo lesmateriaal Waar gaat kaderdocument Het leven leren (2003) over? De levensbeschouwelijke ontwikkeling èn beroepsethische vorming van onderwijsdeelnemers

Nadere informatie

Van klacht naar kracht, een nieuwe kijk op hooggevoeligheid. Lusanne Hogeweg

Van klacht naar kracht, een nieuwe kijk op hooggevoeligheid. Lusanne Hogeweg Van klacht naar kracht, een nieuwe kijk op hooggevoeligheid Lusanne Hogeweg Hooggevoeligheid wordt vaak beschouwd als een lastige karaktertrek. Ten onrechte, meent Lusanne Hogeweg. Haar boodschap aan alle

Nadere informatie

Caycediaanse Sofrologie Informatieve lezing

Caycediaanse Sofrologie Informatieve lezing Caycediaanse Sofrologie Informatieve lezing Sofrologie, ontstaan in 1960 Dr. Alfonso Caycedo Psychiater, grondlegger van de Sofrologie SOS evenwicht PHREN bewustzijn LOGOS studie Geschiedenis van de Sofrologie

Nadere informatie

Woordenlijst Het oog in de storm. Hoofdstuk 4. aisthèsis Oudgrieks voor zintuiglijke gewaarwording. Van dit woord zijn o.a.

Woordenlijst Het oog in de storm. Hoofdstuk 4. aisthèsis Oudgrieks voor zintuiglijke gewaarwording. Van dit woord zijn o.a. Woordenlijst Het oog in de storm Hoofdstuk 4 aisthèsis Oudgrieks voor zintuiglijke gewaarwording. Van dit woord zijn o.a. de woorden esthetica en esthetisch afgeleid. amusementskunst kunst die is gericht

Nadere informatie

KOL bijeenkomst 3 12-13

KOL bijeenkomst 3 12-13 KOL bijeenkomst 3 12-13 Terugblik: H1:demotoets uitwisselen Bijeenkomst 2 leerstijlen (slb) Wat heb je afgelopen stagedagen gezien/gedaan dat te maken heeft met leren? Aanvullen spin leren: Mijn leren

Nadere informatie

Beleidsplan stichting Wortel van Leven (verder genoemd WVL)

Beleidsplan stichting Wortel van Leven (verder genoemd WVL) Beleidsplan stichting Wortel van Leven (verder genoemd WVL) Kern en uitgangspunten van WVL Statutaire doelstellingen: WVL heeft tot doelstelling; a. De Participatie en sociale cohesie van bewoners uit

Nadere informatie

Onthullingen van Kennis

Onthullingen van Kennis Onthullingen van Kennis Caleidoscoop van Kennis Facetten verschuiven door tijd Vorm en structuur doemen op Gestalte gegeven door Kennis Patronen behouden het ritme De potentie van het punt Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Inhoud: Wat is trauma Cultuur aspecten Psychologische Fysieke aspecten Geestelijke aspecten Grenzen aangeven

Inhoud: Wat is trauma Cultuur aspecten Psychologische Fysieke aspecten Geestelijke aspecten Grenzen aangeven Inhoud: Wat is trauma Cultuur aspecten Psychologische Fysieke aspecten Geestelijke aspecten Grenzen aangeven Wat is een trauma? Trauma kan cultuurafhankelijk zijn Cultuur bepaalt reactie Cultuur aspecten:

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

INTERNATIONALE ACADEMIE VAN ERVARINGSONDERWIJS No. 142204-LLP-1-2008-1-LT-GRUNDTVIG-GMP

INTERNATIONALE ACADEMIE VAN ERVARINGSONDERWIJS No. 142204-LLP-1-2008-1-LT-GRUNDTVIG-GMP INTERNATIONALE ACADEMIE VAN ERVARINGSONDERWIJS No. 142204-LLP-1-2008-1-LT-GRUNDTVIG-GMP Dit project is gefinancierd met steun van de Europese Commissie. Dit pamflet weerspiegelt slechts de mening van de

Nadere informatie

Differentieer in elke les. Omgaan met verschillen in Human Dynamics

Differentieer in elke les. Omgaan met verschillen in Human Dynamics Differentieer in elke les Omgaan met verschillen in Human Dynamics Omgaan met verschillen https://www.youtube.com/watch?v=qp PYdMs97eE skoda reclame https://www.youtube.com/watch?v=v3iprbrgsjm Card trick

Nadere informatie

Examenprograma filosofie havo/vwo

Examenprograma filosofie havo/vwo Examenprograma filosofie havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

FILOSOFIE TUSSEN DE PALMEN II EMMANUEL LEVINAS

FILOSOFIE TUSSEN DE PALMEN II EMMANUEL LEVINAS FILOSOFIE TUSSEN DE PALMEN II EMMANUEL LEVINAS onderwijs trainingen gesprekken EMMANUEL LEVINAS filosofische en maatschappelijk-historische context Emmanuel Levinas - leven - werk leren luisteren naar

Nadere informatie

WERKBOEK. Hooggevoeligheid & Mindfulness

WERKBOEK. Hooggevoeligheid & Mindfulness WERKBOEK Hooggevoeligheid & Mindfulness Andere boeken van Carolina Bont: Een nieuwe werkelijkheid Hoogsensitiviteit als kracht Versterk je uitstraling Ga voor meer informatie over Carolina Bont en haar

Nadere informatie

JALOEZIE. Wat is de diepere oorzaak van jaloezie of afgunst?

JALOEZIE. Wat is de diepere oorzaak van jaloezie of afgunst? JALOEZIE Wat is de diepere oorzaak van jaloezie of afgunst? WHO IS TO BLAME? Naar jaloezie en afgunst, maatschappelijk gezien als een negatieve eigenschap, is al veel onderzoek gedaan. Hoe kijkt de esoterie

Nadere informatie

We zien soms alleen de toenemende complexiteit en niet de kansen op een vereenvoudigende verbinding die hiermee ook ontstaan.

We zien soms alleen de toenemende complexiteit en niet de kansen op een vereenvoudigende verbinding die hiermee ook ontstaan. Woord vooraf Dit boek gaat over creativiteit. Het creatieve proces fascineert mij niet alleen als kunstenaar maar ook als docent. De boeken die over dit thema zijn geschreven gaan naar mijn mening te weinig

Nadere informatie

Persoon en lichaam in het recht

Persoon en lichaam in het recht VRIJE UNIVERSITEIT Persoon en lichaam in het recht Menselijkc waardigheid en zelfbeschikking in het tijdperk van de medische biotechnologie ACADEMISCH PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad Doctor aan

Nadere informatie

Differentieer in elke les

Differentieer in elke les Differentieer in elke les Welkom Training: Differentieer in elke les Ortho Consult Mijn naam is Jac. Giesen Differentiëren met didactische werkvormen Tempo Differentiatie vanaf de basis Niveau Voorkennis

Nadere informatie

Zelfkennis als fundament voor loopbaanontwikkeling Bouwen op een onbetrouwbare

Zelfkennis als fundament voor loopbaanontwikkeling Bouwen op een onbetrouwbare Zelfkennis als fundament voor loopbaanontwikkeling Bouwen op een onbetrouwbare ondergrond Symposium t.g.v. afscheid Rupert Spijkerman 16 februari 2006 Tom Luken Bouwstenen 1. Probleem: mensen kennen zichzelf

Nadere informatie

de Cirkel plattegrond van het leven

de Cirkel plattegrond van het leven 1 de Cirkel plattegrond van het leven De Cirkel is een universeel energetisch model dat is opgebouwd als een analoge klok. Elk van de twaalf posities vertegenwoordigt een karakter en heeft een positieve

Nadere informatie

Familie-opstellingen Professional

Familie-opstellingen Professional Familie-opstellingen Professional Verdiepingsopleiding Familieopstellingen Drie modulen van drie dagen Door Guni Baxa Nederlands In all things there is the potential of love And maybe it is our life s

Nadere informatie

Symposium strafrecht. Vervolg van een grondslagendebat. onder redactie van. G.C.G.J. van Roermund M.S. Groenhuijsen W.J. Witteveen

Symposium strafrecht. Vervolg van een grondslagendebat. onder redactie van. G.C.G.J. van Roermund M.S. Groenhuijsen W.J. Witteveen Symposium strafrecht Vervolg van een grondslagendebat onder redactie van G.C.G.J. van Roermund M.S. Groenhuijsen W.J. Witteveen Gouda Quint bv (S. Gouda Quint - D. Brouwer en Zoon) Arnhem 1993 Inhoud I.

Nadere informatie

Het ontstaan van Breathfulness

Het ontstaan van Breathfulness Het ontstaan van Breathfulness Het is een intensieve reis om deze nieuwe weg in te slaan, alles mag er zijn om de weg van Breathfulness te realiseren: een weg naar een verruimd leven. Een weg om de harmonie

Nadere informatie

Waardensystemen van Graves

Waardensystemen van Graves Waardensystemen van Graves Afgebeeld op de lemniscaat van de Stichting Dialoog A beige - N Pijn, fysieke stimuli Bronnen voor vervulling primaire levensbehoeften Individueel Reageren Leven Fysiologisch

Nadere informatie

Eindexamen filosofie havo I

Eindexamen filosofie havo I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 The Matrix 1 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: een uitleg waarom Morpheus opvatting tot het materialisme gerekend kan worden 1 het verband tussen materialisme

Nadere informatie

Over mijn werk WAT IS SCHEPPINGSKRACHT?

Over mijn werk WAT IS SCHEPPINGSKRACHT? Over mijn werk WAT IS SCHEPPINGSKRACHT? Ben ik nu kunstenaar? Ik zou momenteel, ja, durven zeggen omdat ik op dit moment gebruik maak van mijn scheppend vermogen. Ik ben ervan overtuigd dat ieder van ons

Nadere informatie

Mens en machine. Gert-Jan Lokhorst

Mens en machine. Gert-Jan Lokhorst 1 Mens en machine Gert-Jan Lokhorst Centrum voor de Filosofie van de Informatie- en Communicatie Technologie, Faculteit der Wijsbegeerte, Erasmus Universiteit Rotterdam. 25 sept. 2002 2 Vraagstelling Is

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk

De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk Nel van den Haak Filosofisch Café Hoogeveen 28 oktober 2014 Aandachtspunten: Wat zijn metaforen? De machinemens in de historische

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Kan men ook psychisch ziek worden in andere culturen?

Kan men ook psychisch ziek worden in andere culturen? Kan men ook psychisch ziek worden in andere culturen? Inhoud Probleemstelling Cultuur een eng of een ruim begrip? (Psychisch) ziek zijn. Culturele invloeden op psychisch ziek zijn. Invloeden op het verpleegkundig

Nadere informatie

een korte introductie

een korte introductie een korte introductie Uitgeverij Bontekoe Zijpendaalseweg 91 6814 CG Arnhem 026 751 8901 info@uitgeverijbontekoe.nl Uitgebreide informatie vindt u op: www.uitgeverijbontekoe.nl Interveniërende methodiek

Nadere informatie

Inclusie: Een nieuw en hoopgevend pad

Inclusie: Een nieuw en hoopgevend pad Inclusie: Een nieuw en hoopgevend pad Darcy Elks 4/3/2006 1 Introductie Overzicht Huidige situatie betreft inclusie voor mensen die buitengesloten worden Hoe ziet inclusie eruit en waarom is het belangrijk

Nadere informatie

Erfgoedonderwijs. 1. Wat is erfgoed? 2. Waarom erfgoedonderwijs? 3. Erfgoedonderwijs en 21e eeuws leren. 4. Erfgoed in de klas voorbeelden

Erfgoedonderwijs. 1. Wat is erfgoed? 2. Waarom erfgoedonderwijs? 3. Erfgoedonderwijs en 21e eeuws leren. 4. Erfgoed in de klas voorbeelden Erfgoedonderwijs 1. Wat is erfgoed? 2. Waarom erfgoedonderwijs? 3. Erfgoedonderwijs en 21e eeuws leren 4. Erfgoed in de klas voorbeelden ERFGOED DOEN! Wat is erfgoed? Wat is erfgoed? Definitie Materiële

Nadere informatie

Tekenen in de Tweede fase

Tekenen in de Tweede fase Tekenen in de Tweede fase Wat kun je verwachten? Wat kun je verwachten? Lessen per week: Havo 4 / 5 2 uur praktijk en 1 uur theorie (KG/KB) Vwo 4 2 uur (de verdeling praktijk / theorie wisselt door het

Nadere informatie

Opening Hogeschooljaar

Opening Hogeschooljaar Onderstaande tekst is ter gelegenheid van de opening van het hogeschooljaar 2016-2017 uitgesproken door prof. dr. Halleh Ghorashi, hoogleraar Diversiteit en Integratie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Nadere informatie

Energetisch Gezond Zijn 90 De Pijnappelklier 95 Het Harapunt 104 The Living Light Breath 109 Hoe Het Werkt 114

Energetisch Gezond Zijn 90 De Pijnappelklier 95 Het Harapunt 104 The Living Light Breath 109 Hoe Het Werkt 114 Inhoud Introductie 7 Waarom Ben Ik Hier Op Aarde? 9 Onderbewuste Patronen 15 Het Collectieve Bewustzijn Transformeren 18 Persoonlijke Kracht 20 Keuzes 24 Liefde en Licht Sturen 27 Energetische Lussen 32

Nadere informatie

Zelftest leerstijlen van Kolb

Zelftest leerstijlen van Kolb pag.: 1 van 5 Zelftest leerstijlen van Kolb Met deze test kunt u uw eigen leerstijlprofiel in beeld brengen, en uw voorkeursleerstijl bepalen. Werkwijze Hieronder ziet u negen horizontale rijen van elk

Nadere informatie

QUINTA ESSENTIA. 3-daagse workshop. rond persoonlijke vervulling, gezondheid en geluk

QUINTA ESSENTIA. 3-daagse workshop. rond persoonlijke vervulling, gezondheid en geluk QUINTA ESSENTIA 3-daagse workshop rond persoonlijke vervulling, gezondheid en geluk DE KERN VAN DE ZAAK Alleen geluk en welzijn zijn echt. Al het andere verbleekt. De ware juwelen van vervulling, geluk

Nadere informatie

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering Leiding geven aan verandering Mijn moeder is 85 en rijdt nog auto. Afgelopen jaar kwam ze enkele keren om assistentie vragen, omdat haar auto in het verkeer wat krassen en deuken had opgelopen. Ik besefte

Nadere informatie

een poort in de tijd

een poort in de tijd Caroline Cory 2012 een poort in de tijd Het Goddelijk Plan onthuld Uitgeverij Akasha Inhoud Voorwoord 7 Deel I: Inleiding 1 Het onvermijdelijke goddelijke ingrijpen 15 2 Grondbeginselen van de schepping

Nadere informatie

DE MELKFABRIEK ONZE MISSIE IN 10 PRINCIPES

DE MELKFABRIEK ONZE MISSIE IN 10 PRINCIPES DE MELKFABRIEK ONZE MISSIE IN 10 PRINCIPES Arnhem heeft een krachtig en duurzaam imago; een groene stad met een sterk ontwikkeld creatief en cultureel klimaat. Met de Melkfabriek voegen wij een uitgesproken

Nadere informatie

DE MEMORABELE RICHTER

DE MEMORABELE RICHTER DE MEMORABELE RICHTER Het Werk van de Richter met het oog op overleving tijdens ons leven op Aarde. bij onze dood. bij ons ontwaken op de Woningwereld. Driebergen (NL) - 21 augustus 2012 Urantia - Lezing

Nadere informatie

De leerlingen leggen hun ervaringen vast in een portfolio.

De leerlingen leggen hun ervaringen vast in een portfolio. Het leergebied Arts in de bovenbouw staat voor: Leerlingen ontwikkelen kennis en vaardigheden om de wereld van kunst en cultuur te verkennen, begrijpen en zelf een bijdrage te leveren. Creativiteit is

Nadere informatie

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl Utrecht, 16-6-2006 1. Is het waar, dat recente vondsten in de wetenschap Godsgeloof verzwakken?

Nadere informatie

De opbouw van het examenprogramma vwo

De opbouw van het examenprogramma vwo De opbouw van het examenprogramma vwo Het examenprogramma is als volgt opgebouwd. Het bestaat uit een vaardighedendeel en een inhoudelijk deel concepten en contexten. Dit ziet er als volgt uit: A. Vaardigheden

Nadere informatie

kernbegrippen Petersen Gerrit Fronik Peter van Hasselt Freek Velthausz Hubert Winters

kernbegrippen Petersen Gerrit Fronik Peter van Hasselt Freek Velthausz Hubert Winters opleidersdagen donderdag 6 maart 2008 kernbegrippen Petersen Gerrit Fronik Peter van Hasselt Freek Velthausz Hubert Winters Inleidende opmerkingen Wat is opvoeding? -Pedagogische filosofie Hoe voltrekt

Nadere informatie

Een levensbeschouwelijke visie op ecologie

Een levensbeschouwelijke visie op ecologie Een levensbeschouwelijke visie op ecologie Hans Alma Universiteit voor Humanistiek Renske van Lierop Universiteit voor Humanistiek 14 april 2016 Moreel Leiderschap 1 Centrale vraag Gaan ecologie en levensbeschouwing

Nadere informatie

Dit boek als pedagogisch hulpmiddel

Dit boek als pedagogisch hulpmiddel Dit boek als pedagogisch hulpmiddel Door PLATON Inleiding De afgelopen jaren neemt de belangstelling rondom het concept van verhalen vertellen voortdurend toe. Het verhaal als kunst en techniek en als

Nadere informatie

Examenprogramma kunst (algemeen) havo/vwo

Examenprogramma kunst (algemeen) havo/vwo Examenprogramma kunst (algemeen) havo/vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Invalshoeken

Nadere informatie

Ter inleiding (tot een inleiding)

Ter inleiding (tot een inleiding) Inhoud Voorwoord 3 Aanvullende lectuur 4 Ter inleiding (tot een inleiding) 1. Wijsbegeerte, haar begin(sel) en doelstelling 5 2. Waarom filosofie altijd een inleiding blijft 7 3. Waarom een historische

Nadere informatie

Wat is kunst? Kunst en kunstfilosofie. Alexander Gottlieb Baumgarten. Helpt dat? Wat is schoonheid? 1/3/11. de perfectie van zintuiglijke kennis?

Wat is kunst? Kunst en kunstfilosofie. Alexander Gottlieb Baumgarten. Helpt dat? Wat is schoonheid? 1/3/11. de perfectie van zintuiglijke kennis? Kunst en kunstfilosofie Wat is kunst? n Abt van Batteux: 1746. Les Beaux-arts réduits à un même principe. Paris: Durand. Dr. Rob van Gerwen Subfac. Wijsbegeerte Universiteit Utrecht http://www.phil.uu.nl/~rob

Nadere informatie

Kunst en in cultuur door Barend van Heusden (gepubliceerd in Kunstgebouw Magazine #2 / november 2011)

Kunst en in cultuur door Barend van Heusden (gepubliceerd in Kunstgebouw Magazine #2 / november 2011) Kunst en in cultuur door Barend van Heusden (gepubliceerd in Kunstgebouw Magazine #2 / november 2011) In zijn cultuurbeleid schrijft staatssecretaris Halbe Zijlstra dat hij een stevig fundament voor cultuureducatie

Nadere informatie

GELOOF EN WETENSCHAP. Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief.

GELOOF EN WETENSCHAP. Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief. GELOOF EN WETENSCHAP Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief. 1. HET HARMONIEMODEL De leer van de twee boeken Het Ptolemaeïsche of Aristotelische wereldbeeld

Nadere informatie

DE PROFESSIONALITEIT VAN MAATSCHAPPELIJK WERK

DE PROFESSIONALITEIT VAN MAATSCHAPPELIJK WERK DE PROFESSIONALITEIT VAN MAATSCHAPPELIJK WERK Over de morele identiteit van het beroep en het belang van morele oordeelsvorming Jaarcongres NVMW (10-11-2011) Ed de Jonge INTRODUCTIE: thematiek en spreker

Nadere informatie

Levenskunst. Oosters denken

Levenskunst. Oosters denken 1 Oosters denken Misverstand op de vensterbank opende een recent artikel in NRC Handelsblad. De Boeddha maakt al jaren een opmars in Nederlandse huiskamers en voortuinen, maar veel mensen weten niet precies

Nadere informatie