Jg. 48 / Nr. 2 / 2015 Vastgoedbeleid Enschede als voorbeeld? Jan Veuger. Wilminktheater & Muziekcentrum Enschede (fotograaf: Wilminktheater Enschede)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jg. 48 / Nr. 2 / 2015 Vastgoedbeleid Enschede als voorbeeld? Jan Veuger. Wilminktheater & Muziekcentrum Enschede (fotograaf: Wilminktheater Enschede)"

Transcriptie

1 Jg. 48 / Nr. 2 / 2015 Vastgoedbeleid Enschede als voorbeeld? P. 132 Jan Veuger Vastgoedbeleid Enschede als voorbeeld? Wilminktheater & Muziekcentrum Enschede (fotograaf: Wilminktheater Enschede)

2 Jg. 48 / Nr. 2 / 2015 Jan Veuger P. 133 De totale waarde van het maatschappelijk vastgoed in Nederland overschrijdt de grens van 150 miljard euro. Een aanzienlijk deel van dit vastgoed wordt beheerd door gemeenten. Het vastgoedbeleid van de gemeente Enschede wordt door andere gemeenten als voorbeeld gezien vanwege de wijze van organiseren en het kennisniveau. Wat kunnen andere gemeenten leren van Enschede? In dit artikel wordt het maatschappelijk vastgoedbeleid van de gemeente Enschede en het Vastgoedbedrijf Enschede onder de loep genomen. Gemeenten hebben verschillende maatschappelijke taken. Die variëren van onderwijshuisvesting en zorg, tot het faciliteren van initiatieven van bewoners en sociaal maatschappelijke instellingen. Vanuit een efficiënte en effectieve inzet van vastgoed worden ontwikkelingen gestimuleerd, middelen vrijgespeeld en wordt voorzien in huisvestingsbehoeften. Eigendom van vastgoed is daarmee één van de sturingsinstrumenten die ingezet worden om maatschappelijke doelen te bereiken. Vastgoedbeleid waarin visie, strategie, structuur en informatiesystemen zijn vastgelegd is noodzakelijk om succesvol te kunnen opereren. Maatschappelijk vastgoed vervult een belangrijke rol bij de realisatie, stedelijke ontwikkeling en de gemeentelijke bedrijfsvoering om maatschappelijke doelstellingen te verwezenlijken. In Enschede vervult het Vastgoedbedrijf Enschede (VBE) de eigenaarsrol van het (maatschappelijk) gemeentelijk vastgoed. Het VBE regelt het vastgoedbeheer en waakt over de kwaliteit van de gebouwen met als doel daarmee maatschappelijk rendement te behalen. Kenniscentrum NoorderRuimte heeft in opdracht van de Rekenkamer van de gemeente Enschede het vastgoedbeleid van de gemeente Enschede en het VBE over de periode onderzocht (Veuger e.a., 2013). De vraag was in hoeverre de doelstellingen en de missie van het VBE zijn waargemaakt, waarbij het behalen van de maatschappelijke doelstellingen door het strategisch inzetten van het maatschappelijk vastgoed centraal stond. Gezien de positie van Enschede als best practice is een onderzoek of het VBE haar doelstellingen waarmaakt van toegevoegde waarde voor andere gemeenten en zijn er belangrijke lessen te leren. Vragen over efficiëntie en effectiviteit van het maatschappelijk vastgoedbeleid spelen niet alleen in Enschede. De totale voorraad van vastgoed met een maatschappelijk functie in Nederland vertegenwoordigt een waarde van 157 miljard euro op basis van de transactieprijs per vierkante meter van niet-woningen per wijk (Van Marwijk & Pellenbarg, 2012). Jaarlijks gaat circa 14 miljard euro aan huisvestingslasten om in het onderwijs, kinderopvang, cultuur, sport, zorg, welzijn en overig maatschappelijk vastgoed (Bouwstenen voor Sociaal, 2011). Het Kadaster gaf in 2012 aan dat in Nederland circa 100 miljoen vierkante meter maatschappelijk vastgoed is. De voorraad van maatschappelijk vastgoed is goed te vergelijken met de kantorenvoorraad en de vastgoedvoorraad van de detailhandel, samen circa 81 miljoen vierkante meter groot. Dat laat zien hoe omvangrijk het vastgoed is en bevestigt het belang van goed beleid en uitvoering.

3 Jg. 48 / Nr. 2 / 2015 Vastgoedbeleid Enschede als voorbeeld? P. 134 Utrecht Oss Haarlem Meppel Breda Moerdijk Rotterdam Endschede Nijmegen Noord-oost Groningen Amstelveen Figuur 1 Barometer Maatschappelijk vastgoed 2012 (bron: Veuger, 2012, p.22) Tevens laat het ook zien hoeveel kansen er liggen voor gemeenten om hun maatschappelijke doelen te behalen. Succesbepalende factoren Om een antwoord te kunnen geven op de vraag of de doelstellingen en de missie van het VBE en de gemeente Enschede zijn waargemaakt, is in het onderzoek ingegaan op drie succes-bepalende factoren: maatschappelijke effectiviteit, risico s en exploitatie. Daarbij was nog van extra belang dat de Rekenkamer inzicht wilde verkrijgen in de geldstromen om het zogenaamde rondpompen van middelen binnen de gemeente in kaart te brengen. Daartoe is ook gekeken welk deel van het vastgoed wordt gehuurd door instellingen die een gemeentelijke subsidie ontvangen of op een andere wijze financieel afhankelijk zijn van de gemeente. In het geval dat de instellingen met gemeentelijke subsidie gemeentelijk vastgoed huren, is onderzocht welk deel van de bewuste subsidie dan wordt besteed aan de huur van het betreffende vastgoed. Na inzicht te hebben verkregen in de totale omvang van het gemeentelijk vastgoed en de huurders en gebruikers is het risicomanagement in kaart gebracht. De analyse van de data is aangevuld met gesprekken met relevante verantwoordelijken binnen de gemeente Enschede en vertegenwoordigers van de fracties binnen de gemeenteraad met de portefeuille vastgoed. Maatschappelijke effectiviteit De vastgoedportefeuille van de gemeente Enschede (figuur 2) is verdeeld in verschillende deelportefeuilles. In totaal omvat de vastgoedportefeuille 422 panden met een totale Waardering Onroerende Zaak (WOZ) van circa 520 miljoen euro. De grootste waarde zit in de panden in beheer bij het vastgoedbedrijf en onderwijspanden. Een deel betreft strategische grondposities die de gemeente heeft ingenomen. Ook aan sportaccommodaties heeft de gemeente veel in bezit. Het VBE heeft van de gemeentelijke portefeuille 225 panden met een gezamenlijke waarde van circa 230 miljoen euro in beheer. Het deel van het vastgoed dat in Enschede eigendom is van het VBE vervult een belangrijke rol bij de realisatie van maatschappelijke doelstellingen. In 2005 heeft de gemeenteraad een vastgoednota aangenomen, waarin werkwijze en toekomstperspectief van het VBE zijn weergegeven. Daarin lag de nadruk op het faciliteren en ondersteunen van het vastgoedbeheer, terwijl er steeds meer ontwikkelvragen aan de orde kwamen. Reden om met een nieuwe vastgoednota te komen, waarin 'het bereiken van maatschappelijk rendement door middel van vastgoed' als

4 Jg. 48 / Nr. 2 / 2015 Jan Veuger P % 15% 48% 31% 4% 1% Beleidsmatig Eigen gebruik Faciliteiten (parkeren) Productie & kantoor (DCW) Onderwijs Planeconomie en subsidies als input en maatschappelijk effect als resultaat, zegt nog niets over de effectiviteit daarvan. Figuur 2 Verdeling aantal objecten per vastgoedcategorie (bron: VBE, 2013) nieuwe missie voor het VBE is vastgesteld. Dit kan bijvoorbeeld door het inzetten van leegstaande panden om ondernemers tijdelijk te steunen met het opstarten van een bedrijf om werkgelegenheid te creëren. Dit met een duidelijke focus vooraf en het meetbaar maken van maatschappelijk rendement en waardestijging of daling van investering over een bepaalde periode. De vraag of iets maatschappelijk renderend is, of zou moeten zijn, ligt in de visie van het VBE bij de beleidsafdelingen. Naast de vier strategische doelen die het VBE nastreeft (strategischer, duurzamer, innovatiever en efficiënter) wordt de effectiviteit van de inzet van maatschappelijk vastgoed juist niet gemeten door het VBE. In het onderzoek (Veuger e.a., 2013) is het maatschappelijk rendement gedefinieerd als de mate waarin de gemeentelijke en/of politieke doelstellingen worden behaald door vastgoed als bedrijfsmiddel in te zetten. Maar een balans tussen financieel en maatschappelijk rendement, met investeringen Risico s Om inzicht te krijgen in de huidige risico s van het VBE is gekeken naar de informatieverstrekking over de risico s van VBE. Daarnaast is nagegaan welke invloed de huidige vastgoed- en bouwcrisis heeft op het te voeren vastgoedbeleid en de waarderingsgrondslag van het bezit. In de vergelijkingen van het grond- en vastgoedbedrijf van de gemeente Enschede vallen de groeiende boekwaarde en de onzekerheid over de baten en lasten van het grondbedrijf op. De daling van de boekwaarde door afschrijvingen en vooral de onzekerheid omtrent de baten is onderbelicht binnen het VBE. De vastgoedmarktontwikkelingen in Enschede zijn niet als positief te beschouwen. Daarbij komt nog dat de gemeente van plan is veel van het vastgoed aan de markt aan te bieden. Dat kan ertoe leiden dat de boekwaarde aanzienlijk boven de marktwaarde kan komen te liggen. Een legitiem uitgangspunt voor een rendabele exploitatie leek een dertig jaar kostprijsdekkende huur. Alleen de werkelijkheid is beduidend anders en het uitgangspunt is niet realistisch. Lees verder op pagina 146

5 Jg. 48 / Nr. 2 / 2015 Vastgoedbeleid Enschede als voorbeeld? P. 146 Vervolg van pagina 135 Het is maar de vraag of een huurovereenkomst voor dertig jaar overeengekomen kan worden zonder de invloed van buitenaf door de (vastgoed)markt, politiek en de organisatie zelf. Het VBE geeft aan dat het huidige economische klimaat een nadere beschouwing van de meerjarenexploitatie vraagt in de omgang met reserves, afschrijving, upgrading en onderhoudsvoorzieningen. Het model Verloop reserve vastgoed Enschede (figuur 3) wordt gebruikt om consequenties van deze nieuwe situatie te begrijpen. De kostprijsdekkende huursystematiek in het model is zo opgezet dat de huurinkomsten alle kosten dekken in een periode van dertig jaar waarmee de aanvangshuur zo laag mogelijk wordt gehouden. In de eerste vijftien jaar van de exploitatieperiode wordt een aanloopverlies gemaakt en vanaf jaar zestien worden deze weer ingelopen. De schommelingen in de exploitatie worden opgevangen via de Reserve Vastgoed van de gemeente. Bij dit model zijn twee kanttekeningen te plaatsen. In de eerste plaats wordt in het model uitgegaan van eenmalige financiële (des)investeringen om de aanvangshuur te verlagen. Dit is niet realistisch omdat Bedragen x euro reserve vastgoed reserve wettelijke en duurzame investeringen egalisatiereserve vastgoed reserve kostprijsdekkende huur Figuur 3 Ontwikkeling reserve vastgoed totale portefeuille (bron: VBE, 2013)

6 Jg. 48 / Nr. 2 / 2015 Jan Veuger P. 147 de politieke- en economische invloeden in deze veronderstelling niet zijn meegenomen, terwijl die in de komende dertig jaar aanwezig zullen zijn. Een voorbeeld daarvan is een (politiek) vastgestelde huur die geen relatie heeft met de huurmarkt. Blijft die huur gehandhaafd gedurende dertig jaar? In de tweede plaats is door het nemen van onrendabele toppen bij voorbaat een bepaald (maatschappelijk of financieel) rendement gegarandeerd. Het nemen van een onrendabele top heeft geen invloed op het model, maar wel op de gehele financiële huishouding van de gemeente Enschede. Hiermee is het bij voorbaat nemen van verlies verplaatst van het VBE naar de algemene middelen van de gemeente Enschede. Geconcludeerd kan worden dat het grootste risico is dat politieke en economische beslissingen en invloeden niet zijn meegenomen in het exploitatiemodel van het VBE, wat leidt tot onzekerheid in baten en lasten en een groeiende boekwaarde. Daarnaast is het van belang te concluderen dat de exploitatie hierdoor geen op zichzelf staand construct is, waardoor het rondpompen van gelden binnen de gemeente onderdeel is van het systeem. De exploitatie De grootste gebruikers uit de portefeuille van het VBE zijn naast het gemeentelijke apparaat (WOZ van ruim 50 miljoen euro) instanties die geld krijgen uit het programma Opgroeien & Ontwikkelen (ook ruim 50 miljoen euro), het programma Economie en Werk (13 miljoen euro) en het programma Stedelijke Ontwikkeling (8 miljoen euro). Wordt daarbij ook de Twentse Schouwburg (55 miljoen euro) en de Villa van Heek (1 miljoen euro) gerekend, dan wordt voor 187 miljoen euro aan WOZ door het VBE gemanaged. Tachtig procent van de portefeuille van het VBE wordt direct of indirect via de verschillende programma s door de gemeente gehuurd tegen tarieven per vierkante meter die boven de huidige gangbare marktprijs liggen. Dit zou aangemerkt kunnen worden als indirecte subsidies; niet direct zichtbare financiële middelen verkregen via vastgoed. Echter liggen de huren die de afdeling Planeconomie van de gemeente in rekening brengt ver onder de gangbare markthuren. Ook bij de huren van gemeentelijke onderwijsgebouwen zijn zeer grote verschillen in huurprijzen te vinden. Het VBE heeft geen directe huurrelatie met de daadwerkelijke eindgebruiker, waardoor het VBE niet verantwoordelijk is voor de eindgebruiker, terwijl deze wel van grote invloed kan zijn op de exploitatie en het management van dat vastgoed. Ook zijn er grote huurverschillen te constateren, waarbij het opvalt dat voor panden die door de gemeente zelf worden gebruikt een veel hogere huur wordt betaald dan feitelijk momenteel op de vrije markt het geval is. De gemeentelijke portefeuille is in de gemeten periode stabiel gebleven, terwijl de exploitatiekosten fors zijn toegenomen en aanmerkelijk hoger liggen dan het gemiddelde in de IPD Benchmark Gemeentelijk Vastgoed. Kijkend naar de waardeontwikkelingen in de vorm van boek- en marktwaarde blijkt dat beide gedaald zijn, maar relatief fors hoger liggen dan de benchmark. Voor de WOZ is dit positief, voor de boekwaarde negatief. Met andere woorden: door een veel hogere boekwaarde ten opzichte van de benchmark kan het verschil in opbrengst tussen boekwaarde en de daadwerkelijk te realiseren marktwaarde van grote invloed

7 Jg. 48 / Nr. 2 / 2015 Vastgoedbeleid Enschede als voorbeeld? P. 148 zijn op de te verwachten investeringsruimte. En dus is te concluderen dat er bij verkoop van objecten een fors verlies door de gemeenten genomen moet worden. Bij een gelijkblijvende omvang van de portefeuille zijn de inkomsten per vierkante meter gestegen, de exploitatielasten toegenomen en de kapitaalslasten hoog. De boekwaarden en WOZ zijn echter niet wezenlijk veranderd, maar liggen beiden wel fors hoger dan de benchmark. Dit duidt erop dat er een boekwaardeproblematiek kan ontstaan bij mutaties die maar gedeeltelijk goed gemaakt kunnen worden door een hogere WOZ ten opzichte van de landelijke benchmark. De financierbaarheid van de objecten is daardoor zeer beperkt of zelfs nihil. Bij vergelijking van het grond- en vastgoedbedrijf van de gemeente Enschede vallen de groeiende boekwaarde en de onzekerheid omtrent de baten en lasten van vooral het grondbedrijf op. De daling van de boekwaarde door afschrijvingen en vooral de onzekerheid omtrent de baten in het vastgoedbedrijf worden onderbelicht in het VBE en haar verantwoording over haar portefeuille. Door bruto-waarderen is de reserve van vastgoed met 24 miljoen euro gestegen en daarmee verdubbeld ten opzichte van het voorgaande begrotingsjaar. In de begroting (Gemeente Enschede, 2013a, p. 171) wordt gesteld: Bruto waarderen is in feite verschuiven van geld, er is dus niet meer geld. Dit wordt nog opmerkelijker doordat ook wordt gesteld dat door boekwinsten op nog te verkopen vastgoed de reserve in de komende jaren verder wordt aangevuld. Hier is sprake van een cosmetische boekhouding, omdat er per saldo niet meer geld wordt gegenereerd door winst uit verkoop ten opzichte van de boekhouding. De ongunstige vastgoedmarktsituatie in Enschede kan concreet betekenen dat de op papier nog aanwezige boekwaarde veel hoger ligt dan de op dat moment geldende marktwaarde. Het lijkt erop dat het allemaal begrotingstechnisch op orde is, maar in de begroting zitten veronderstellingen die niet realistisch zijn. Door winstaannames, doorgeschoven posten van kosten en opbrengsten in de begrotingen en herwaarderingen die alleen het verschuiven van middelen bewerkstelligen, wordt een wensbeeld in plaats van een feitelijk (markt) beeld gecreëerd. Best practice? In zekere zin kan de gemeente Enschede als best practice gezien worden, omdat de gemeente in elk geval haar best doet om goed te sturen op haar vastgoedportefeuille. De bedrijfsvoering van het VBE stond op zich niet ter discussie en alle informatie en sturingsinstrumenten voor de uitvoering van het managen van vastgoed waren aanwezig en zijn goed ingezet. Je kunt de dingen wel goed doen, maar doe je de goede dingen? Ten eerste onderzoekt het VBE wel verschillende meetinstrumenten voor het meten van maatschappelijk rendement, maar past deze niet toe. Ten tweede bestaan er grote verschillen in huur welke niet te relateren zijn aan de boekwaarde of WOZ. Het soms financieren van huur uit gemeentelijke programma s, zorgt voor het rondpompen van geld. Ten derde is gebleken dat met een gelijk gebleven portefeuille, exploitatiekosten fors zijn toegenomen en aanmerkelijk boven de IPD-benchmark uitkomen. Gezien de

8 Jg. 48 / Nr. 2 / 2015 Jan Veuger P. 149 huidige vastgoedmarkt kan een wensbeeld ontstaan. Voor de gemeente Enschede geldt dat de bedrijfsvoering goed op orde is, maar daarmee is het maatschappelijk rendement nog niet geborgd. Lessen te leren Het vastgoedbeleid van de gemeente Enschede heeft vooral gefunctioneerd in een veronderstelde werkelijkheid. Het beleid was niet gebouwd op een gerealiseerde werkelijkheid met als basis maatschappelijk en financieel rendement. De gemeenteraad heeft de conclusies van het rekenkamerrapport overgenomen en het college van B&W opgedragen te komen met voorstellen om uitvoering te geven aan de aanbevelingen. Kortom, van Enschede leren we een hoop. Er zijn zes lessen te onderscheiden (Veuger e.a., 2013). Allereerst, werk effectiever door vooraf de mate te bepalen waarin gemeentelijke en/ of politieke doelstellingen worden behaald door vastgoed als bedrijfsmiddel in te zetten. Ten tweede, hanteer een beleidskader voor maatschappelijk rendement. Ten derde, werk aan een breder bereik van vastgoed-economische kennis. Ten vierde, maak een realistische risico-inventarisatie van de vastgoedportefeuille en stop met cosmetisch boekhouden. Ten vijfde, onderhoud een directe huurrelatie met de eindgebruikers. En als laatste, hanteer een realistische huurprijs voor de eigen organisatie en subsidierelaties en een kostprijsdekkende huur van vijftien jaar. In Enschede is de motie Expliciet oordeel accountant vastgoedbeleid aangenomen waarin wordt uitgesproken dat de accountant, bij de controle van de jaarrekening 2013, expliciet zijn oordeel moet worden gevraagd over de door de rekenkamer geconstateerde risico s van het vastgoedbedrijf, de huidige rekensystematiek en het hanteren van een kostprijsdekkende huur van dertig versus vijftien jaar (Gemeente Enschede, 2013b, p. 3). Dit gaat gedeeltelijk een bijdrage leveren aan de discussie over het inzetten van vastgoed om maatschappelijk rendement te behalen. Uiteindelijk gaat het erom of de kosten transparant zijn van vastgoed als onderdeel van het maatschappelijk doel dat men als gemeente wil behalen. Jan Veuger is eigenaar van Corporate Real Estate Management en lector Maatschappelijk Vastgoed aan de Hanzehogeschool Groningen. Literatuur Bouwstenen voor sociaal (2011) Cijfers maatschappelijk vastgoed 2011, Bouwstenen voor sociaal, Enschede Gemeente Enschede (2013a) Gemeenterekening 2012: Jaarverslag & Jaarrekening, Gemeente Enschede, Enschede Gemeente Enschede (2013b) Concept-besluitenlijst vergadering van de Raad op 16 december 2013, Gemeente Enschede, Enschede Marwijk, R. van & M. Pellenbarg (2012) Kadaster onderzoek, Kadaster, Zwolle VBE (2013) Vastgoedinformatie, Vastgoedbedrijf Enschede Veuger, J., M. Stijnenbosch & A. Tjeerdsma (2013) Veronderstelde werkelijkheid, Rapport Onderzoek vastgoedbeleid gemeente Enschede , Kenniscentrum NoorderRuimte in opdracht van de Rekenkamercommissie gemeente Enschede, Groningen Veuger, J. (red.) (2012) Barometer maatschappelijk vastgoed: onderzoeken en visie, Kenniscentrum NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen, Groningen

Vijf conclusies over idealen

Vijf conclusies over idealen Vijf conclusies over idealen Vastgoedbeleid gemeente Enschede 2001-2013 Martin Stijnenbosch, Annette Tjeerdsma en Jan Veuger De Rekenkamer van de gemeente Enschede heeft het lectoraat Maatschappelijk Vastgoed

Nadere informatie

VERONDERSTELDE WERKELIJKHEID. Conclusies en aanbevelingen betreffende het vastgoedbeleid van de gemeente Enschede

VERONDERSTELDE WERKELIJKHEID. Conclusies en aanbevelingen betreffende het vastgoedbeleid van de gemeente Enschede VERONDERSTELDE WERKELIJKHEID Conclusies en aanbevelingen betreffende het vastgoedbeleid van de gemeente Enschede Rekenkamercommissie gemeente Enschede 19 november 2013 Aanleiding Onderzoek naar vastgoedbeleid

Nadere informatie

Voorstel Gemeenteraad VII- A

Voorstel Gemeenteraad VII- A Voorstel Gemeenteraad VII- A Onderwerp Portefeuillehouder Raadsvoorstel strategie op vastgoed en financiële gevolgen concentratie vastgoed Agendaletter E Programma BMO Aangeboden aan Raad 18 december 2014

Nadere informatie

Bijlage 1: Reactie op rapport Veronderstelde werkelijkheid, Conclusies en aanbevelingen betreffende het vastgoedbeleid van de gemeente Enschede.

Bijlage 1: Reactie op rapport Veronderstelde werkelijkheid, Conclusies en aanbevelingen betreffende het vastgoedbeleid van de gemeente Enschede. Bijlage 1: Reactie op rapport Veronderstelde werkelijkheid, Conclusies en aanbevelingen betreffende het vastgoedbeleid van de gemeente Enschede. Reikwijdte onderzoek In haar onderzoek heeft de Rekenkamer

Nadere informatie

Doorwerking aanbevelingen rekenkameronderzoek vastgoedbeleid

Doorwerking aanbevelingen rekenkameronderzoek vastgoedbeleid Doorwerking aanbevelingen rekenkameronderzoek vastgoedbeleid Mei 2016 1 Aanleiding In deze notitie doet de rekenkamer verslag van de doorwerking van de aanbevelingen van het rekenkameronderzoek naar vastgoedbeleid

Nadere informatie

Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014

Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014 ALLE GEMEENTEN RESPONS I GEMEENTEN Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014 Gemeenten in beweging Annette Tjeerdsma en Jan Veuger 1 Dit artikel bevat de resultaten van het onderzoek Barometer

Nadere informatie

Vastgoeddata woningcorporaties beperkt

Vastgoeddata woningcorporaties beperkt IV WONINGCORPORATIES Vastgoeddata woningcorporaties beperkt Geen inzicht in effectiviteit maatschappelijke doelen Jan Veuger Minister Blok van Wonen heeft de woningcorporaties gevraagd met een plan van

Nadere informatie

ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed

ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed Door de centralisering van het gemeentelijk vastgoed neemt de behoefte aan transparantie en professionalisering sterk toe. Een van de concrete initiatieven om de transparantie

Nadere informatie

Registratienummer: ID Behorende bij: - raadsvoorstel RVO d.d. 29 maart raadsbesluit nr. RB d.d.

Registratienummer: ID Behorende bij: - raadsvoorstel RVO d.d. 29 maart raadsbesluit nr. RB d.d. N A - Registratienummer: ID 11.01795 Behorende bij: - raadsvoorstel RVO 11.0107 d.d. 29 maart 2011 - raadsbesluit nr. RB 11.0088 d.d. 16 N A 011- Inhoud I. Inleiding... 3 II. Huidige portefeuille... 5

Nadere informatie

Vastgoedbedrijf Enschede

Vastgoedbedrijf Enschede Vastgoedbedrijf Enschede een praktijkcase Spreker Jan Kappers Datum 10-2-2012 Plaats Culemborg Facts & organisatie Aanleiding Werkwijze Ontwikkelingen Toekomst Enschede? > Grootste stad in provincie Overijssel

Nadere informatie

Huurwaardebepaling gemeente Tilburg. 9 april 2015 Marion Bakker

Huurwaardebepaling gemeente Tilburg. 9 april 2015 Marion Bakker Huurwaardebepaling gemeente Tilburg 9 april 2015 Marion Bakker Portefeuille team Gebouwen Ca. 186 permanente gebouwen Ca. 400.000 m² bruto vloeroppervlak Ca. 30 miljoen huurinkomsten per jaar Ca. 437 miljoen

Nadere informatie

BBV en Vastgoedmanagement. Bijeenkomst Vastgoedprofessionals te s-hertogenbosch, 14 oktober 2011 H. Philippens

BBV en Vastgoedmanagement. Bijeenkomst Vastgoedprofessionals te s-hertogenbosch, 14 oktober 2011 H. Philippens BBV en Vastgoedmanagement Bijeenkomst Vastgoedprofessionals te s-hertogenbosch, 14 oktober 2011 H. Philippens Besluit Begroting en Verantwoording Gemeentewet (art 186) bepaalt dat begroting, meerjarenraming

Nadere informatie

Visie op Vastgoed Gemeente Gorinchem

Visie op Vastgoed Gemeente Gorinchem Visie op Vastgoed Gemeente Gorinchem 2013-2018 Versie 11 september 2013 Afdeling Financiën Team Vastgoed en Belastingen Behandeld door college: 27 augustus 2013 Beleidskaders vastgesteld door raad: PM

Nadere informatie

Sturen op het gebruik van

Sturen op het gebruik van Sturen op het gebruik van maatschappelijk vastgoed Seminar Maatschappelijk Vastgoed ir. Wicher F. Schönau MMC Twynstra Gudde Krijtmolen d'admiraal, Amsterdam 24 juni 2014 Toekomst of verleden? Library

Nadere informatie

TSCHAPPELIJK V T A A T VERANTW IN GEMEENTELIJK AST OORD GOED

TSCHAPPELIJK V T A A T VERANTW IN GEMEENTELIJK AST OORD GOED ARTIKEL OPTIMAAL VERANTWOORD RESULTAAT IN GEMEENTELIJK MAATSCHAPPELIJK VASTGOED F.P.H. (Frank) Aalbers MSc ing. J. (Jan) Veuger MRE FRICS AANLEIDING De aandacht voor maatschappelijk vastgoed is in de afgelopen

Nadere informatie

Financiële sturing. Bijeenkomst vastgoedprofessionals 's-hertogenbosch. Amersfoort 14 oktober 2011 Sidney Mac Gillavry

Financiële sturing. Bijeenkomst vastgoedprofessionals 's-hertogenbosch. Amersfoort 14 oktober 2011 Sidney Mac Gillavry Bijeenkomst vastgoedprofessionals 's-hertogenbosch Amersfoort 14 oktober 2011 Sidney Mac Gillavry Financiële sturing Inleidende vraag: Wat is beter om te hanteren: KPDH of markthuur? De vraag anders gesteld:

Nadere informatie

Vastgoed op afstand. Datum: 11 maart 2016

Vastgoed op afstand. Datum: 11 maart 2016 Vastgoed op afstand Datum: 11 maart 2016 Waarom dit onderzoek? Het vertrekpunt Wat komt er uit? Treasury aspecten Vragen en discussie Vastgoedbedrijf Enschede Waarom dit onderzoek? 3 Waarom dit onderzoek?

Nadere informatie

Gemeentelijk eigendom

Gemeentelijk eigendom Gemeentelijk eigendom Startnotitie 'Aandacht voor verborgen subsidies, strategisch vastgoed en bezit vanuit een taak' Uitgangspunt startnotitie Binnen de gemeente Tiel is er tot op heden geen vastgesteld

Nadere informatie

Strategie op vastgoed

Strategie op vastgoed Strategie op vastgoed Door Erwin van Proosdij enschede.nl Op 3 februari 2014 heeft de Raad twee besluiten genomen: 1. Aanbevelingen Rekenkameronderzoek Vastgoedbeleid: veronderstelde werkelijkheid ; 2.

Nadere informatie

1 Strategie op vastgoed

1 Strategie op vastgoed 1 Strategie op vastgoed Inleiding Op 3 februari 2014 heeft de Raad twee besluiten genomen: 1) Aanbevelingen Rekenkameronderzoek Vastgoedbeleid: "veronderstelde werkelijkheid"; 2) Aanpassen regie op vastgoed.

Nadere informatie

Ruimte voor privaat initiatief vereist een level playing field Bezuinigen vraagt om transparante huurprijssystematiek

Ruimte voor privaat initiatief vereist een level playing field Bezuinigen vraagt om transparante huurprijssystematiek Onderstaand artikel is gepubliceerd in de Barometer Maatschappelijk Vastgoed (J. Veuger, 2013), pagina 149 ISBN 978-90-819774-2-5 Ruimte voor privaat initiatief vereist een level playing field Bezuinigen

Nadere informatie

Presentatie voor de gemeenteraad van Haarlem. Jaarverslag en jaarrekening 2013

Presentatie voor de gemeenteraad van Haarlem. Jaarverslag en jaarrekening 2013 Presentatie voor de gemeenteraad van Haarlem Jaarverslag en jaarrekening 2013 Algemeen: P&C cyclus Algemeen: verantwoording Terugkijken Wat hebben we bereikt? Wat hebben we gedaan? Wat heeft het gekost?

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Maart 214 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.A. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Menukaart kostprijsdekkende huur 3 december 2015

Menukaart kostprijsdekkende huur 3 december 2015 Menukaart kostprijsdekkende huur 3 december 2015 Henk Philippens (Almere) Harmen Meerbeek (Bergen op Zoom) Arthur van Loon (Utrecht) Wouter van den Wildenberg en Erik Vlaming (Fakton) Inhoud Het netwerk

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01585 Dossiernummer 12.38.651 18 september 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen: domein 'flexibiliteit'. Inleiding Op 28 augustus is in

Nadere informatie

Mogelijke onderwerpen voor het netwerk Vastgoedeconomen, fiscalisten en planeconomen

Mogelijke onderwerpen voor het netwerk Vastgoedeconomen, fiscalisten en planeconomen Mogelijke onderwerpen voor het netwerk Vastgoedeconomen, fiscalisten en planeconomen BBV en afschrijvingen Het BBV kent verschillende onderwerpen. Eén van de onderwerpen heeft betrekking op de waardering

Nadere informatie

Gemeente Emmen 17 oktober 2013

Gemeente Emmen 17 oktober 2013 MEMO PRESENTATIE AANPASSEN 1.Voeg hiernaast de titel en ondertitel van de presentatie in 2.Pas de voettekst aan naar de titel van de presentatie via Beeld > Koptekst en voettekst 3.Verwijder deze memo

Nadere informatie

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC Inleiding Om een solide financiële basis onder het Multifunctioneel Centrum (hierna: MFC) te realiseren is gezocht naar aanvullende partners. Inmiddels zijn de deelnemende

Nadere informatie

Inzicht Meeting Overheid Maatschappelijk vastgoed & integraal accomodatiebeleid. November 2011, ing. Jan Veuger MRE FRICS

Inzicht Meeting Overheid Maatschappelijk vastgoed & integraal accomodatiebeleid. November 2011, ing. Jan Veuger MRE FRICS Inzicht Meeting Overheid Maatschappelijk vastgoed & integraal accomodatiebeleid November 2011, ing. Jan Veuger MRE FRICS Programma in drie delen: 1. De context en huidige ontwikkelingen 2. De inhoud en

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

Persbericht. Netto omzet van EUR 545 miljoen en nettoresultaat van EUR 69,2 miljoen. Business area Aviation lijdt een operationeel verlies o o

Persbericht. Netto omzet van EUR 545 miljoen en nettoresultaat van EUR 69,2 miljoen. Business area Aviation lijdt een operationeel verlies o o Halfjaarresultaten 2010 Schiphol, 30 augustus 2010 Persbericht Hoofdpunten Netto omzet van EUR 545 miljoen en nettoresultaat van EUR 69,2 miljoen. Business area Aviation lijdt een operationeel verlies

Nadere informatie

EXPLOITATIEBEGROTING DE BLINKERD 2.0

EXPLOITATIEBEGROTING DE BLINKERD 2.0 Concept Door Pirovano Planeconomie en Grondbeleid In opdracht van de Gemeente Bergen 12 januari 2013 Hoofdstuk: Doel en uitgangspunten INHOUD 1 Doel en uitgangspunten... 3 1.1 Doel van dit rapport... 3

Nadere informatie

ER Capital Vastgoedfonds BV Halfjaarverslag 2011 juli 2011

ER Capital Vastgoedfonds BV Halfjaarverslag 2011 juli 2011 ER Capital Vastgoedfonds BV Halfjaarverslag 2011 juli 2011 Profiel & strategie ER Capital Vastgoedfonds BV investeert in kleinschalig commercieel vastgoed, voornamelijk in kantooren bedrijfspanden. Het

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

ER Capital Vastgoedfonds III BV

ER Capital Vastgoedfonds III BV ER Capital Vastgoedfonds III BV Halfjaarverslag 2010 September 2010 Profiel & strategie ER Capital Vastgoedfonds III BV heeft een pand met drie huurders te Veenendaal in haar bezit. Alle drie de huurders

Nadere informatie

Financiële rapportage 2012

Financiële rapportage 2012 Financiële rapportage 212 Stichting De Brug Datum: 4-12-213 Valutaeenheid: EUR Inhoudsopgave Pag. Voorblad Stichting en samenstelling bestuur Balans Winst- en verliesrekening Toelichting op de balans Ondertekening

Nadere informatie

Vastgoedmanagement in Nederland. 11 mei 2017

Vastgoedmanagement in Nederland. 11 mei 2017 Vastgoedmanagement in Nederland 11 mei 2017 Erwin van Proosdij MRE Hoofd Vastgoedbedrijf Enschede Ruim 25 jaar ervaring in vastgoed en facilitymanagement in gezondheidszorg, onderwijs en gemeente In deze

Nadere informatie

Waardering van gemeentelijk Vastgoed

Waardering van gemeentelijk Vastgoed Waardering van gemeentelijk Vastgoed Dordrecht, 5 juni 2015 Sake van den Berg MSc MRICS RTsv RMT (RICS Registered Valuer) Wouter van den Wildenberg MSc 1 Inhoud Impressie voor gemeentelijk vastgoed actuele

Nadere informatie

Voortgang Taskforce & Vastgoedbeheer. 10 november 2015

Voortgang Taskforce & Vastgoedbeheer. 10 november 2015 Voortgang Taskforce & Vastgoedbeheer 10 november 2015 Agenda Toelichting Taskforce door Paulien Pistor Toelichting Vastgoedbeheer door Arie Heesterbeek Toelichting praktijkvoorbeeld door Michiel Oomen

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

c. De gemeente voert een efficiënt beheer van gebouwen. Hierbij wordt gezocht naar optimalisaties en wordt verkoop versus huur afgewogen.

c. De gemeente voert een efficiënt beheer van gebouwen. Hierbij wordt gezocht naar optimalisaties en wordt verkoop versus huur afgewogen. Raadsvoorstel: Nummer: 2013-1047 Onderwerp: Visie op Vastgoed gemeente Gorinchem 2013-2018 Datum: 24 juli 2013 Portefeuillehouder: M. Doodkorte Raadsbijeenkomst: 10 september 2013 Raadsvergadering: 26

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Burgemeester en wethouders

Burgemeester en wethouders Burgemeester en wethouders Raadsvoorstel voor behandeling in oordeelvormende/besluitvormende vergadering Datum vergadering : in te vullen door griffie Zaaknummer: Onderwerp : Vastgoednota 2017 Agendapunt

Nadere informatie

Voorstel Gemeenteraad VII- A

Voorstel Gemeenteraad VII- A Voorstel Gemeenteraad VII- A Onderwerp Portefeuillehouder Update - motie Cultureel Vastgoed en Vervreemding vastgoed Algemeen agendaletter C Programma BMO Aangeboden aan Raad 3 februari 2014 Stuknummer

Nadere informatie

Leegstand, herbestemming en verzorgingshuizen: een verkenning door de oogharen heen

Leegstand, herbestemming en verzorgingshuizen: een verkenning door de oogharen heen Auteur: Lars Brugman 1 Datum: 2 februari 2015 Deze publicatie in samenwerking met Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg opgesteld en gebaseerd op een eerdere publicatie van het Kadaster in de Barometer

Nadere informatie

Presentatie. CORPORATE Real Estate Management Barometer 2008 en 2009 Onderzoek gemeenten Noord Nederland. Resultaten onderzoek

Presentatie. CORPORATE Real Estate Management Barometer 2008 en 2009 Onderzoek gemeenten Noord Nederland. Resultaten onderzoek Presentatie CORPORATE Real Estate Management Barometer 2008 en 2009 Onderzoek gemeenten Noord Nederland (Gordon Vos Hanzehogeschool Groningen) Resultaten onderzoek Vastgoedkolom Corporate Real Estate Management

Nadere informatie

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V.

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. VERONDERSTELLINGEN Vraagprijs 2.500.000 (pand en inventaris). Inkomsten: In totaal 40 kamers; Bezetting kamers: T1 45%, T2 52%, T3 63%, vanaf T4 en verder 68%;

Nadere informatie

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 18 januari 25 Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Raadsstuk. Onderwerp: Verhuur en exploitatie multifunctionele sporthal Duinwijck BBV nummer: 2013/520442

Raadsstuk. Onderwerp: Verhuur en exploitatie multifunctionele sporthal Duinwijck BBV nummer: 2013/520442 Raadsstuk Onderwerp: Verhuur en exploitatie multifunctionele sporthal Duinwijck BBV nummer: 2013/520442 1. Inleiding De gemeenteraad heeft middelen gereserveerd voor de bouw van een multifunctionele badmintonhal

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 2015

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 2015 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van 3. Prijzen van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Klaartje Asselbergs Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein

Nadere informatie

Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed?

Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed? Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed? 1. Context In het Coalitieakkoord Utrecht maken we samen hecht de gemeente Utrecht veel waarde

Nadere informatie

Rotterdams Vastgoedfonds I CV. Halfjaarcijfers 2011

Rotterdams Vastgoedfonds I CV. Halfjaarcijfers 2011 Halfjaarcijfers 2011 INHOUD Blad Balans per 30 juni 2011 3 Winst- en verliesrekening over de periode 1 januari 2011 t/m 30 juni 2011 4 Kasstroomoverzicht over de periode 1 januari 2011 t/m 30 juni 2011

Nadere informatie

Symposium VOGON. Effecten van financiering op kwaliteit. Donderdag 6 juli 2006

Symposium VOGON. Effecten van financiering op kwaliteit. Donderdag 6 juli 2006 Symposium VOGON Effecten van financiering op kwaliteit Donderdag 6 juli 2006 Rechtbank Haarlem en Rekenkamer Den Haag 2 Inleiding 1. Onderscheid Real Estate en Corporate Real Estate 2. Doelstellingen CRE

Nadere informatie

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam Woningmarktrapport 3e kwartaal 215 Gemeente Rotterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 9 Aantal verkocht 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e kwartaal

Nadere informatie

Raadsvoorstel 15 december 2011 AB11.01086 RV2011-122

Raadsvoorstel 15 december 2011 AB11.01086 RV2011-122 Raadsvergadering d.d. Casenummer Raadsvoorstelnummer Raadsvoorstel 15 december 2011 AB11.01086 RV2011-122 Gemeente Bussum Vaststellen tarieven onroerende-zaakbelastingen 2012 Brinklaan 35 Postbus 6000

Nadere informatie

Gemeente Doetinchem t.a.v. het College van B&W en de gemeenteraad van Doetinchem. Geacht College, geachte raadsleden,

Gemeente Doetinchem t.a.v. het College van B&W en de gemeenteraad van Doetinchem. Geacht College, geachte raadsleden, Gemeente Doetinchem t.a.v. het College van B&W en de gemeenteraad van Doetinchem Geacht College, geachte raadsleden, Ons is ter beschikking gesteld de brief d.d. 21 april 2011 van de Stichting Waarborgfond

Nadere informatie

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad 2 e tussentijdse rapportage 2012 Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad 1 Inhoudsopgave 1. Aanbieding... 3 2. Inleiding... 3 2.1. Doelstelling Willemsoord... 3 2.2. Toelichting in algemene zin op

Nadere informatie

P E R S B E R I C H T

P E R S B E R I C H T Rotterdam, 13 februari 2004 P E R S B E R I C H T DIM VASTGOED: OVER BOEKJAAR 2003 TOTAALRENDEMENT 13,7% DIM Vastgoed NV heeft in 2003 een totaalresultaat behaald van USD 11.697.000, overeenkomend met

Nadere informatie

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012 Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton 22 maart 2012 Inhoud Inleiding Ipse de Bruggen en Fakton De noodzaak van professioneel assetmanagement

Nadere informatie

JAARREKENINGEN 2012 VAN INSTELLINGEN VOOR FUNDEREND ONDERWIJS. FINANCIEEL BEELD PER SECTOR Versie 1.0 definitief

JAARREKENINGEN 2012 VAN INSTELLINGEN VOOR FUNDEREND ONDERWIJS. FINANCIEEL BEELD PER SECTOR Versie 1.0 definitief JAARREKENINGEN 2012 VAN INSTELLINGEN VOOR FUNDEREND ONDERWIJS FINANCIEEL BEELD PER SECTOR Versie 1.0 definitief Utrecht, december 2013 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Basisonderwijs en speciaal basisonderwijs...

Nadere informatie

Zaaknummer : : Raadsadviesgroep Kopie aan : Collegeadviesgroep Behandeld door : R. van Belzen Datum: : 5 juli 2016 Openbaar

Zaaknummer : : Raadsadviesgroep Kopie aan : Collegeadviesgroep Behandeld door : R. van Belzen Datum: : 5 juli 2016 Openbaar Memo Onderzoeksvragen verkenningsstudie per fractie Zaaknummer : Aan : Raadsadviesgroep Kopie aan : Collegeadviesgroep Behandeld door : R. van Belzen Datum: : 5 juli 2016 Openbaar PvdA-GL: - Wat zijn op

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link)

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link) CONCENTRATIE VAN MAATSCHAPPELIJKE DIENSTEN IN GEMEENTELIJK VASTGOED NAAR AANLEIDING VAN DEMOGRAFISCHE TRANSITIE Een casestudie in landelijke gemeenten in Noord-Brabant, Nederland Afstudeeronderzoek van

Nadere informatie

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten Algemene doelstelling Accommodatiebeleid Maatschappelijk Vastgoed In stand houden en ontwikkelen van maatschappelijk vastgoed die de sociale infrastructuur versterkt, gekoppeld aan een optimale spreiding

Nadere informatie

Centraal Bestuur. Een beter beeld. Toelichting bij de jaarrekening 2008. Datum: oktober 09 Versie: 2

Centraal Bestuur. Een beter beeld. Toelichting bij de jaarrekening 2008. Datum: oktober 09 Versie: 2 Centraal Bestuur Een beter beeld Toelichting bij de jaarrekening 2008 Datum: oktober 09 Versie: 2 1 . Een beter beeld Toelichting bij de jaarrekening 2008 In 2007 werd duidelijk dat het slecht ging met

Nadere informatie

Balans in doelmatig en doeltreffend vastgoedmanagement

Balans in doelmatig en doeltreffend vastgoedmanagement Balans in doelmatig en doeltreffend vastgoedmanagement Gemeenteraad betrekken bij besluiten over maatschappelijk vastgoed Wicher Schönau en Guido Wierink De werkelijke staat van het vastgoedmanagement

Nadere informatie

indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling Verslaggeving WTZi

indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling Verslaggeving WTZi Audit Alert 25 Verklaringen bij jaarrekeningen van AWBZ- en GGZ-instellingen indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling

Nadere informatie

De Drieslag, een streep er door. en verder gaan

De Drieslag, een streep er door. en verder gaan 2012 De Drieslag, een streep er door. en verder gaan College van B&W Gemeente Ommen 14-3-2012 Inhoud Leeswijzer...2 Hoofdstuk 1 Wat was het doel...2 Hoofdstuk 2 Wat is er bereikt...2 Hoofdstuk 3 Wat is

Nadere informatie

Gemeentelijk vastgoed

Gemeentelijk vastgoed Gemeentelijk vastgoed VvG najaarscongres, 13 november 2013 ir. Marten Middendorp MRE managing partner Maatschappelijk vastgoed bij gemeenten van oudsher aanzienlijke portefeuille zeer divers monofunctioneel

Nadere informatie

*A * Memo. onderwerp Impliciete subsidies grond en vastgoed. kenmerk A datum 12/08/

*A * Memo. onderwerp Impliciete subsidies grond en vastgoed. kenmerk A datum 12/08/ Memo ** onderwerp afzender M. Langerak datum 12/08/2015 afdeling Ruimte kenmerk e-mail m.langerak@zuidplas.nl 1. Inleiding Impliciete of verkapte subsidieverlening komt onder meer tot stand als de gemeente

Nadere informatie

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed.

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed. Vastgoed Plan van Aanpak Plan van aanpak: Vastgoed Bestuurlijk L. van Rekom opdrachtgever L. Mourik opdrachtgever Naam projectleider L. van Hassel Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-

Nadere informatie

Financiële rapportage 2014

Financiële rapportage 2014 Financiële rapportage 214 Stichting De Brug Datum: 14-4-215 Valutaeenheid: EUR Inhoudsopgave Pag. Voorblad Stichting en samenstelling bestuur Balans Winst- en verliesrekening Toelichting op de balans Ondertekening

Nadere informatie

2.1 De vastgoedportefeuille van VBE bevat al het gemeentelijk vastgoed met uitzondering van:

2.1 De vastgoedportefeuille van VBE bevat al het gemeentelijk vastgoed met uitzondering van: 2 Spelregels voor uitvoering vastgoedbeleid Artikel 1 Kerntaak en doelstelling 1.1 De kerntaak van het Vastgoed Bedrijf Enschede (VBE) is: "Het duurzaam afstoten, verhuren, in stand houden, realiseren

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Maart 215 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.A. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden. Datum: mei 2013 (concept)

Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden. Datum: mei 2013 (concept) Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden Datum: mei 2013 (concept) 1. Vraagstelling: Door de commissie Ruimte is gevraagd een exitstrategie De Meerlanden uit te werken d.w.z. 1. verkoop aandelen De Meerlanden

Nadere informatie

De toekomstige organisatie van Stichting Wijksport

De toekomstige organisatie van Stichting Wijksport Stichting 01 okt 2015 De toekomstige organisatie van Stichting Hierna volgt een puntsgewijze weergave van een nieuwe organisatiestructuur ( governance ) van stichting. Het voorstel is opgesteld door een

Nadere informatie

De waarde van marktwaarde

De waarde van marktwaarde De waarde van marktwaarde Een nieuwe uitdaging voor de (meeste) corporaties 27 mei 2015 Maria Molenaar Voorzitter RvB Woonstad Rotterdam Bestuurslid Aedes Inhoud Aanleiding: de nieuwe woningwet De corporatiesector

Nadere informatie

Grip op de zaak Huurprijsherziening bij winkelvastgoed

Grip op de zaak Huurprijsherziening bij winkelvastgoed Grip op de zaak Huurprijsherziening bij winkelvastgoed Huurprijsherziening bij winkelvastgoed De huurwetgeving voor detailhandelsbedrijfsruimte biedt een hoge mate van huurdersbescherming. Deze huurdersbescherming

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 4e kwartaal Gemeente s-hertogenbosch

Woningmarktrapport - 4e kwartaal Gemeente s-hertogenbosch Woningmarktrapport - 4e kwartaal 214 Gemeente s-hertogenbosch Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 2 Aantal verkocht 18 16 14 12 1 8 6 4 2 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement

Nadere informatie

De balans van Nederland.

De balans van Nederland. De balans van Nederland. Roger Dassen Amsterdam, 26 november 2008 Het gaat goed met Nederland! Gaat het wel goed met Nederland? De balans van Nederland Doel onderzoek: inzicht in mate waarin Staatsbalans

Nadere informatie

Burgemeester en Wethouders

Burgemeester en Wethouders Burgemeester en Wethouders de raad der gemeente EDE Behandelend ambtenaar W. de Bruin Tel.nr. (0318) 68 02 77 Verzameling Raadsstukken registratienummer sector datum: 2013/32 749226 GZ 1 mei 2013 Cie.

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2010 40% minder opname kantoorruimte De negatieve economische ontwikkelingen in Nederland in 2009 hebben bijgedragen aan een terugval in de opname van kantoorruimte

Nadere informatie

- Rente effecten 11.355 16.300 16.400 16.400 - Rente ASN rekeningen 850 400 731 1.000 - Overige baten 0 0 0 500. Totaal 12.205 16.700 17.131 17.

- Rente effecten 11.355 16.300 16.400 16.400 - Rente ASN rekeningen 850 400 731 1.000 - Overige baten 0 0 0 500. Totaal 12.205 16.700 17.131 17. Winst en Verliesrekening 2013 in vergelijking met de rekening 2012 en de begroting 2013. Tevens wordt de begroting voor het jaar 2014 gegeven. Alle bedragen in Euro s. Baten Rekening Begroting Rekening

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG Opgesteld door: G.Z-H In opdracht van: Recreatieschap Voorne-Putten-Rozenburg Postbus 341 3100 AH Schiedam Tel.: 010-2981010 Fax: 010-2981020

Nadere informatie

Vastgoedmanagement. Stand van zaken bij gemeenten. Onderzoeksresultaten 2013

Vastgoedmanagement. Stand van zaken bij gemeenten. Onderzoeksresultaten 2013 Vastgoedmanagement Stand van zaken bij gemeenten Onderzoeksresultaten 2013 Een jaarlijks onderzoek naar de wijze waarop gemeenten invulling geven aan het management van hun vastgoedportefeuille Datum:

Nadere informatie

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Algemene Rekenkamer.., BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 3424344 070 3424130 voorlichting@rekenkamer.nl

Nadere informatie

Paragraaf vastgoed Inleiding 2013: eerste jaar CVDH Omvang van de portefeuille

Paragraaf vastgoed Inleiding 2013: eerste jaar CVDH Omvang van de portefeuille Paragraaf vastgoed Inleiding De gemeente bezit veel en divers vastgoed. Onze vastgoedportefeuille varieert van welzijnsaccommodaties, sportfaciliteiten, kantoorgebouwen, schoolgebouwen, theaters, parkeergarages,

Nadere informatie

onderzoeksopzet maatschappelijk vastgoed

onderzoeksopzet maatschappelijk vastgoed onderzoeksopzet maatschappelijk vastgoed december 2015 1 inleiding aanleiding De gemeente Rotterdam is eigenaar van circa 2.959 vastgoedobjecten met een totale waarde van circa 1,3 miljard. 1 De gemeentelijke

Nadere informatie

De financiële legpuzzel bij herbestemmen. Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl

De financiële legpuzzel bij herbestemmen. Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl De financiële legpuzzel bij herbestemmen Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl Inhoud Het probleem: leegstand in cijfers Herbestemmen Keuzes huidige eigenaar Keuzes initiatiefnemer Keuzes gemeente

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

downloadbaar document, behorende bij bijlage I

downloadbaar document, behorende bij bijlage I Monitor Uitvoeringsstrategie Plabeka Voortgangsrapportage 2009-2010 downloadbaar document, behorende bij bijlage I Definities monitor B.V. en verschillen met andere bronnen Om een foute interpretatie van

Nadere informatie

Met deze sportieve succes namen ook de verwachtingen bij de achterban toe. Het bovengenoemde traject was intensief en het spanningsveld tussen

Met deze sportieve succes namen ook de verwachtingen bij de achterban toe. Het bovengenoemde traject was intensief en het spanningsveld tussen Financiële positie FC Twente heeft in de periode 2007 t/m 2013 op alle functionele gebieden een sterke groei doorgemaakt. De ambitie om de stap te maken van middenmoter naar top 5 club is, door te investeren

Nadere informatie

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Kantorenmarkt uit balans De situatie op de Nederlandse kantorenmarkt is zeer ongunstig. Het aanbod van kantoorruimte ligt structureel op een zeer hoog niveau

Nadere informatie

Modulehandleiding IMOVGM60M4: Overheid en Vastgoed

Modulehandleiding IMOVGM60M4: Overheid en Vastgoed Modulehandleiding IMOVGM60M4: Overheid en Vastgoed Opleiding: Vastgoed en Makelaardij Cluster : IMO Studiejaar: 4 Periode: jaar 4, kwartaal 2 EC s: 2 Auteur: M. R. de Voogd Datum: november 2011 Inhoudsopgave

Nadere informatie

WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017

WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017 WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017 Risico s voor borgstelsel nemen toe Corporaties nemen maatregelen om de financiële conti - nuïteit te waarborgen. Dit is het gevolg van de overheidsmaatregelen

Nadere informatie

Te huur kantoorruimte te De Meern Rijnzathe 7

Te huur kantoorruimte te De Meern Rijnzathe 7 Te huur kantoorruimte te De Meern Rijnzathe 7 Locatie Dit eigentijdse kantoorgebouw met een herkenbare en zeer representatieve uitstraling biedt de mogelijkheid om kantoorruimte op maat te huren tegen

Nadere informatie

Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting

Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting Den Haag 28 juni 2012 Inleiding Dit document bevat jaarcijfers van Avalex over het boekjaar 2011. Het bevat een balans

Nadere informatie

JAARREKENING 2014 STICHTING PLUSPUNT WELZIJN te ZANDVOORT

JAARREKENING 2014 STICHTING PLUSPUNT WELZIJN te ZANDVOORT JAARREKENING 2014 STICHTING PLUSPUNT WELZIJN te ZANDVOORT INSTELLINGSGEGEVENS Naam instelling : Stichting Pluspunt Zandvoort Welzijn Adres : Flemingstraat 55 Postcode / Woonplaats : 2041 VW Zandvoort Telefoon

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 1e kwartaal Gemeente Beverwijk

Woningmarktrapport - 1e kwartaal Gemeente Beverwijk Woningmarktrapport - 1e kwartaal 215 Gemeente Beverwijk Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 45 Aantal verkocht 4 35 3 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement

Nadere informatie