Hoe kunnen Open Educational Resources actief leren versterken? Inleiding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe kunnen Open Educational Resources actief leren versterken? Inleiding"

Transcriptie

1 Hoe kunnen Open Educational Resources actief leren versterken? Inleiding Leren is een activiteit die zich niet alleen binnen de schoolmuren afspeelt. Mensen leren altijd en overal. Het leren stopt dan ook niet bij het verlaten van de school. In deze kennismaatschappij waarin de veranderingen snel gaan en de opgedane kennis snel veroudert, is het noodzakelijk dat de student zijn leven lang blijft leren (Vermunt, 2000). Volgens de Onderwijsraad (2003) is levenslang leren niet 0

2 alleen gunstig voor de economie maar ook voor de culturele vooruitgang van de samenleving en daarnaast is het ook goed voor de persoonlijke ontwikkeling van de burgers zelf. Daarom is het belangrijk om tijdens de studie de vaardigheden te ontwikkelen die de student in staat stelt om zelfstandig zijn leerproces in handen te nemen (Simons, Van der Linden & Duffy, 2000). Hij zal de kennis, de houding en de vaardigheden moeten leren om later in zijn vakgebied de kennis op peil te houden (Vermunt, 2000). Het is daarom belangrijk dat de docent zijn manier van lesgeven gaat aanpassen aan deze nieuwe eisen, van docentgestuurd naar studentgecentreerd onderwijs. Het is niet meer voldoende dat de docent voor de klas staat en zijn kennis overbrengt. Hij zal meer een begeleider moeten worden. De docent coacht en begeleidt de leerlingen in het leerproces. Hij helpt de leerlingen om steeds meer zelfstandig en zelfsturend te leren (Simons et al., 2000; Pundak, Herscovitz & Shacham, 2010). De leerling zal in de klas actief moeten leren. Dit kan bereikt worden door de leerling de mogelijkheid te geven om beslissingen te nemen over zijn eigen leerproces. Daarnaast zal de leerling uitgedaagd moeten worden om zijn mentale vaardigheden te gebruiken tijdens de les (Van Hout- Wolters, Simons & Violet, 2000). Verder zou de student, eenmaal afgestudeerd, een creatieve en kritische houding moeten hebben. Dit is alleen te leren door zelf actief met leren bezig te zijn, te discussiëren en na te denken over de leerstof. Omdat het belangrijk is dat de student zelfstandig moet gaan leren, zal de docent zijn onderwijs activerend moeten maken. Actief leren kan op verschillende manieren gebeuren en in verschillende gradaties. De docent kan in het begin nog wat sturing geven en zelf voor het juiste onderwijsmateriaal zorgen of de docent kan bijna geen sturing geven en de student zelf voor zijn eigen onderwijsmateriaal laten zorgen (Vermunt 2000). Daartussen zit een heel scala van mogelijkheden. In alle gevallen lijkt Open Educational Resources een goede aanvulling op het huidig onderwijscurriculum. Sinds enige jaren is er veel hoogwaardig goed onderwijsmateriaal online te vinden. Dit onderwijs wordt Open Educational Resources (OER) genoemd en wordt gratis online gepubliceerd door onderwijsinstituten. Dit materiaal mag onder bepaalde voorwaarde vrij gebruikt worden door zowel studenten als docenten. Op dit moment wordt dit onderwijsmateriaal al gevonden en gebruikt door studenten en levenslang lerenden maar dit materiaal kan ook een goede bijdrage leveren aan het huidige onderwijs (Caudill, 2011). Doordat de docent gebruik maakt van OER in zijn curriculum houdt hij meer tijd over om zich samen met leerlingen te verdiepen in het onderwerp door vragen vanuit de leerlingen samen te behandelen. De leerlingen hebben de mogelijkheid om over hun leerproces te beslissen. Zij kijken zelfstandig naar weblectures of leren uit studiemateriaal die door een andere hogeschool of universiteit is aangeboden. Door zelfstandig het OER materiaal te bestuderen en vragen te genereren zijn zij actief met het leerproces bezig en zullen zij metacognitieve vaardigheden gebruiken. In dit artikel zal onderzocht worden hoe Open Educational Resources een bijdrage kunnen leveren aan actief leren. Eerst wordt er een definitie gegeven van wat er onder actief leren wordt verstaan en wordt er onderzocht hoe de docent zijn onderwijs kan inrichten om actief leren te bevorderen. Daarna wordt er uitgelegd wat OER is en verkend hoe OER hier een bijdrage aan actief leren zou kunnen leveren. Het artikel zal afgesloten worden met een conclusie en discussie. 1

3 Actief leren Actief leren komt voort uit de leertheorie sociaal constructivisme. De pioniers op dit gebied waren Vygotsky en Dewey (Anderson & Dron, 2011). Bij deze leertheorie gaat men ervan uit dat de mens zelf betekenis ontleent aan zijn omgeving en sociale processen spelen daarbij een grote rol. Er zijn verschillende leermethodes ontwikkeld die voortkomen uit het sociaal constructivisme en die leermethodes vallen onder de noemer actief leren. Zij verschillen van elkaar qua methode maar hebben min of meer dezelfde kenmerken, zoals: aandacht voor zelfregulatie en metacognitie, de leerling neemt zelf beslissingen over zijn eigen leerproces en leert zelf kennis te krijgen over zijn eigen cognitieve processen. Daarnaast is de leerling zelf verantwoordelijk voor zijn leren, de leerling construeert zelf zijn kennis en probeert zelf problemen op te lossen die hij tegenkomt. Het leren is een sociaal proces. Leren is een actieve bezigheid: actief leren is alleen mogelijk wanneer studenten hebben geleerd hoe dit te doen en hoe dit te reguleren. Het verwerven van kennis en vaardigheden is niet zozeer het gevolg van een directe overdracht van kennis door de docent, maar eerder het resultaat van (constructieve) denkactiviteiten van de student zelf: we leren door nieuwe informatie te verbinden aan wat we al weten (voorkennis). Door actief te leren, zal het geleerde beter gekoppeld worden aan bestaande kennis, en er zal een transfer plaatsvinden zodat de kennis later beter gereproduceerd kan worden (Simons et al., 2000). Het leren is actief omdat de student zelf betekenis geeft aan het leren. De kennis wordt zelf geconstrueerd. Actief leren betekent ook dat de leerling zelf actief naar informatie op zoek gaat, creatief nadenkt, kritisch leert denken, en handelend optreedt (Van Hout-Wolters, et al., 2000). Er is dus ruimte voor zelfverantwoordelijk leren. Zelfstandig leren zal voor de leerling interessanter worden want de leerling gaat zichzelf sturen en zal daardoor intrinsiek gemotiveerd worden (Ryan & Deci, 2000). De leerling zal uitgedaagd worden om zelf op zoek te gaan naar informatie om tot zijn leerdoelen te komen. Hij zal daardoor gemakkelijker zijn eigen interesses en motivatie volgen (De Jong, 2006). Van Hout-Wolters et al.(2000) noemen twee vormen van actief leren: zelfgestuurd en onafhankelijk leren. Bij zelfgestuurd leren ligt de controle over het leerproces bij de lerenden. Zij nemen beslissingen over het eigen leren. Bij onafhankelijk leren ligt de nadruk op het gebruik van eigen denkprocessen bij leeractiviteiten. Actief leren betekent dat de leerling zelf zijn leerproces kan sturen. De leerling zal uitgedaagd moeten worden om zijn mentale vaardigheden te gebruiken (Van Hout-Wolters et al., 2000). De leerling bouwt zo metacognitie op en de leerling zal hier gebruik van maken als hij zelf beslissingen kan nemen over zijn tijdsplanning en leerdoelen, en als hij zichzelf kan testen. Leren is een sociale activiteit: leren is een sociaal proces en samenwerken met andere leerlingen in kleine groepen bevordert de kennis. Waar samengewerkt wordt, zullen de leerlingen sociale vaardigheden kunnen leren (De Jong, 2006; Savery et al., 2001). Volgens Van Dam (2010) heeft de leercyclus een cognitief en een sociaal element. Het sociale element is zeker zo belangrijk en samen met cognitief element zorgt het voor een effectief leerproces. De leerling zal in een actieve leeromgeving vaardigheden leren zoals sociale vaardigheden, besluitvormingsvaardigheden en het 2

4 nemen van verantwoordelijkheid over zijn eigen leren (De Jong, 2006). Als de leerlingen zelf voor hun leerproces zorgen en veel vrijheid hebben om hun eigen leerdoelen te verwezenlijken dan is het wel belangrijk dat dit goed begeleid wordt in de vorm van scaffolding (Puntambekar & Kolodner, 1998). Scaffolds in de vorm van aanwijzingen in teksten om de leerling op weg te helpen, scaffolds in de vorm van de docent en in de vorm van medeleerlingen. Scaffolding is het proces waarbij de docent, medestudenten en aanvullende informatie in de teksten de leerling ondersteunt om succesvol problemen op te lossen die zonder hulp nog te moeilijk zouden zijn. Voor de docent betekent actief leren dat hij zijn onderwijs zal moeten aanpassen. De docent in het traditioneel onderwijs is goed in kennis overdragen en uitleg geven (Vermunt, 2006). Als hij de studenten actief wil laten leren, zal hij zijn lessen anders moeten gaan vormgeven. Dit betekent in de eerste plaats een cultuuromslag in de school als instituut. De docent moet de ruimte krijgen om binnen de onderwijsinstelling zelf met zijn onderwijs aan de slag te kunnen gaan. De huidige docent moet dus zijn eigen onderwijsconcept anders vormgeven. In plaats van voor de klas te staan en theorie uit leggen zal hij nu moeten zorgen dat de student zelf actief aan het werk gaat. Hij zal de groep moeten coachen, tijdens het uitvoeren van hun leertaak. Hij geeft feedback op het handelen van de leerlingen op een manier dat de leerling zelfstandig verder kan. Zorgt voor een goede organisatie in de klas en zorgt dat de student uitgedaagd wordt om zelf zijn kennis te genereren en indien nodig geeft de docent instructie (Simons et al., 2000; Van Hout-Wolters et al., 2000). Open Educational Resources (OER) Sinds enkele jaren is er veel gratis onderwijs op internet te vinden. Dit gratis onderwijsmateriaal dat beschikbaar wordt gesteld door onderwijsinstituten, wordt open leermiddelen of, in het Engels open educational resources (OER) genoemd. Een ander veelgebruikte term is OpenCourseWare. Dit wordt door het OpenCourseWare Consortium als volgt omschreven: An OpenCourseWare (OCW) is a free and open digital publication of high quality universitylevel educational materials. These materials are organized as courses, and often include planning materials and evaluation tools as well as thematic content. OpenCourseWare are free and openly licensed, accessible to anyone, anytime via the internet. Het OpenCourseWare Consortium is een wereldwijde community van honderden universiteiten en andere organisaties die OER bevorderen. OER is een vrij nieuw fenomeen en zijn open leermiddelen, die zich niet beperken tot dictaten en boeken. Zo kan iemand dus een volledige cursus online op afstand volgen. Massachusetts Institute of Technology (MIT) is in 2001 begonnen met het online publiceren van al het leermateriaal. Dit project heeft wereldwijd navolging gekregen (d Oliveira, Carson, James & Lazarus, 2010; Butcher, 2011). Het resultaat is dat er nu veel gratis onderwijsmateriaal online staat en voor iedereen beschikbaar is. Deze leermaterialen worden gepubliceerd onder de licentie van Creative Commons. Dankzij deze licentie is het voor een ieder toegestaan het materiaal te hergebruiken voor diverse doeleinden. Docenten kunnen dus gebruik maken van grote hoeveelheden onderwijsmateriaal. Dit 3

5 onderwijsmateriaal kan een hulp zijn bij het ontwikkelen van activerend onderwijs. Leerlingen kunnen hier ook zelfstandig naar leermiddelen zoeken die het eigen onderwijs verrijkt en verbreed. Dit materiaal is online te vinden bij universiteiten en hogescholen of verzameld in kennisbanken, onder andere op de website van het OpenCourseWare Consortium (http://www.ocwconsortium.org/) en bij OER Commons (http://oercommons.org). In Nederland kennen wij Wikiwijs (http://www.wikiwijs.nl/sector/), een platvorm waar docenten open digitale leermateriaal kunnen zoeken, maken, delen en bewerken. Hoe kan OER een bijdrage leveren aan actief leren? Aan de hand van de kernmerken van actief leren zoals gedefinieerd in dit onderzoek zal bekeken worden of OER een bijdrage zal leveren aan actief leren en wat dit kan betekenen voor de docenten. Actief leren betekent dat de leerlingen beslissingen nemen ten aanzien van het leerproces. Er zal ruimte zijn voor zelfverantwoordelijk leren waarbij leerlingen zich eigen leerdoelen stellen. Als de docent gebruik gaat maken van OER, zal hij de leerlingen hierin kunnen betrekken en zullen de leerlingen zelf actief informatie kunnen zoeken, waardoor ze actief met het leerproces bezig zijn. Zij zoeken zelf naar open beschikbaar lesmateriaal dat beter aansluit bij hun individuele behoeftes. Daardoor zullen de leerlingen meer gemotiveerd zijn omdat zij zo meer hun eigen interesses kunnen laten gelden (De Jong, 2006). De leerling leert zo ook kritisch na te denken. De leerling moet zelf beslissen of het gevonden lesmateriaal geschikt is voor zijn doel, of het niveau niet te hoog of te laag is. De docent heeft hier een coachende taak. Hij zal de leerling kunnen bijstaan door mee te kijken. Hij geeft advies maar laat de beslissing aan de leerling over. Door zelfstandig open leermiddelen te gebruiken zullen de leerlingen metacognitie opbouwen. Zij zullen het eigen leerproces moeten reguleren en bewaken. Zij nemen zelf beslissingen over hun tijdsplanning en leerdoelen, Binnen OER is voldoende materiaal aanwezig waar de leerlingen zelfstandig mee aan de slag kunnen. Er is ook de mogelijkheid om zelfstandig te testen. Een doelstelling van het gebruik van OER is dat leertrajecten mede door leerlingen worden bepaald en beheerd. Rondom het leerproces moeten er scaffolds worden aangebracht in de vorm van een goede handleiding en coaching door de docent of medeleerlingen. Docenten zouden de leerlingen moeten coachen in het produceren, delen en valideren van content die online wordt gevonden. Leren is een sociale activiteit en leren in groepen bevordert het leren (de Jong, 2006). Het is daarom belangrijk om leerlingen te laten samenwerken in kleine groepen. Leerlingen kunnen samenwerken door de bronnen die online gevonden worden te delen en te bediscussiëren. Zo zal er sociale interactie ontstaan en worden leerervaringen gedeeld waardoor leerlingen gemotiveerd worden en waardoor de kennis beter beklijft (Ehlers, 2011). De discussie zou eerst kunnen plaatsvinden binnen kleine groepjes zonder docent, daarna kunnen de uitkomsten klassikaal worden besproken. De docent zal merken dat de studenten van elkaar geleerd hebben. Een voorbeeld van actief onderwijs met weblectures is het onderwijs van Eric Mazur (http://mazur.harvard.edu). Hij laat zijn onderwijs steeds meer aansluiten bij de vragen die bij de studenten leven. Hij laat de studenten actiever leren door gebruik te maken van peer instruction. 4

6 Leerlingen bekijken online lesmateriaal, aansluitend maken zij een toets, vervolgens worden de leerlingen in groepjes ingedeeld afhankelijk van de uitkomsten van de toets. Leerlingen met verschillende uitkomsten vormen een groep. Zij gaan samen een discussie aan over de juiste antwoorden. De docent kan ook kiezen voor de toepassing van blended learning, waarbij een ideale mix van online onderwijs en contactonderwijs ontstaat. De leerlingen maken gebruik van digitaal lesmateriaal (OER) die zij zelfstandig bestuderen. Tijdens de contactmomenten met de docent kan er dieper op de stof worden ingegaan. Hierbij wordt er een beroep gedaan op de leerlingen zodat er een groepsdiscussie ontstaat, begeleid door de docent. Als de leerlingen zelf het digitaal lesmateriaal gezocht hebben, kan de meerwaarde daarvan zijn dat leerlingen naar verschillend onderwijsmateriaal hebben gekeken. De discussiegroepen zouden dan zo ingericht kunnen worden dat studenten van elkaar kunnen leren omdat ieder een andere onderwijscontent heeft bekeken. Daarnaast kan de student zich nog aanmelden op open forums op het internet die ontstaan zijn rondom OER. Open Study (http://openstudy.com) is een dergelijk forum, georganiseerd in studiegroepen. De student kan zich aanmelden voor een studiegroep en daar een vraag stellen over een probleem. Andere studenten helpen de student om het probleem op te lossen. Zelf kan de student ook weer actief worden op het forum om anderen te helpen. Zo kan hij als student online hulpvragen voordat hij naar school gaat. In een discussiegroep kan hij anderen daar weer bij helpen. Beide methodes kunnen actief leren bevorderen. Het gebruik van OER kan tijdbesparend werken want de docent hoeft de kennis niet zelf over te dragen. De docent kan tijd besteden aan het geven van meer activerend onderwijs zoals een groepsdiscussie of ad-hoc lezingen (Gurell, Kuo & Walker, 2010). Door OER in te zetten in het huidige onderwijs, en door de leerlingen zelf actief te laten zoeken naar OER, raken de leerlingen vertrouwd met dit studiemateriaal en zal dit een stimulans zijn om dit later weer op te pakken want de leerlingen van nu zullen in deze kennismaatschappij waarin kennis snel verouderd hun leven lang blijven leren (Vermunt, 2000). De leerlingen kunnen zelf op zoek gaan naar de beste docenten in de wereld om zo geïnspireerd te raken. Willen de docenten OER gebruiken om hun onderwijs activerend te maken dan betekent dat op institutioneel niveau dat de docenten de ruimte moeten krijgen om hun onderwijs aan te passen. Zij zouden rondom OER hun onderwijs kunnen vormen, waarbij een aantrekkelijk leerarrangement ontstaat die de leerling actief laat leren. Door de gebruikservaring te delen met collega s ontstaan er een community of practice van leden die samen deskundigheid opbouwen door problemen te adresseren en materialen te delen, aan te passen en gezamenlijk te ontwikkelen. Dit zou moeten worden ondersteund door thematische repositories (Geser, 2007; Schaffert & Geser, 2011). Voor docenten betekent dit dat zij het beschikbaar materiaal (OER) als uitgang nemen en daar omheen een cursus op maat kunnen samenstellen aansluitend bij de betreffende doelgroep. De docent is hier de instructeur die een cursus schrijft. Hij heeft het voordeel om zelf het beste materiaal te hergebruiken. De docent kent zijn leerlingen en kan zo een goede keus maken. Door het inkaderen van OER kan de docent zijn educatieve omgeving sterk verbeteren en actiever maken. Hij kan hier direct de leerlingen een actieve rol geven door samen op zoek te gaan naar beschikbaar materiaal. 5

7 Het materiaal moet de leerling aanspreken waardoor de leerling intrinsiek gemotiveerd zal raken. OER kan zo gebruikt worden om curriculum in school te innoveren en te versterken (Caudill, 2011). Conclusie en discussie Terugkomend op de vraag of OER een bijdrage kan leveren aan actief leren, kan gesteld worden dat OER zeker een bijdrage kan leveren aan actief leren. Doordat de docent zijn eigen nieuwe onderwijsconcept zal kunnen vormgeven, om zo beter actief leren te bevorderen, kan hulp van buitenaf door middel van OER welkom zijn. Als de docent daarbij de leerlingen betrekt om gezamenlijk onderwijsmateriaal binnen OER uit te gaan zoeken, de leerlingen zelf het materiaal laten bestuderen en daarna de stof in groepen te laten bediscussiëren bevordert de docent daarmee actief leren. Een kernmerk van actief leren is onderbelicht gebleven. Actief leren zou ook betekenen dat de leerlingen authentieke uitdagende opdrachten krijgen. Het onderwijsmateriaal online biedt op zichzelf geen authentieke leertaken. OER krijgt pas meerwaarde voor activerend onderwijs door het onderwijsmodel wat de docent om OER heen bouwt. Als de docent zijn onderwijsconcept niet aanpast en alleen OER aanbiedt zal dit niet tot actief leren leiden (Pundak, et al. 2010). Ehlers (2011) beschrijft de essentiële elementen om tot actief leren te komen met gebruik van OER. Deze elementen zijn samenwerkingsgericht, waarbij bronnen open worden gedeeld en een didactisch model wordt gehanteerd waarbij sprake is van sociale interactie, kenniscreatie, peer-learning en het delen van leerervaringen. In de literatuur over het gebruik van OER zijn er twee stromingen waar te nemen. Aan de ene kant wordt OER aanbevolen voor activerend onderwijs waar de studenten veel vrijheid hebben om hun eigen leerdoelen vorm te geven en aan de andere kant wordt juist geadviseerd om OER te gebruiken door docenten die zelf OER gaan zoeken en er voor zorgen dat dit ingekaderd wordt. Vermunt (2006) raadt aan om in de loop van de studie van de student, de student steeds meer vrijheid te geven om zijn eigen leerproces in handen te laten nemen. De twee vormen die geadviseerd worden zouden dan geschikt kunnen zijn. In de literatuur wordt ook geadviseerd om communities te vormen om samen het onderwijs te structureren met gebruik van OER, daarbij zou er gedacht kunnen worden aan een overkoepelende databank (Geser, 2007; Schaffert, et al. 2011). Er zouden tools ter beschikking moeten komen om de docenten te helpen om zijn activerend onderwijs te construeren met gebruik van OER. Wikiwijs zou daar in Nederland een rol in kunnen spelen. Wikiwijs is een plek waar docenten leermateriaal kunnen toevoegen, leermateriaal kan vinden, gebruiken en aanpassen. De docent kan het leermateriaal zelf ontwikkelen en delen met collega s. Dit is een prima basis om met een aantal collega s leermateriaal te ontwikkelen met gebruik van OER. Willen de docenten OER gaan gebruiken dan zal er nog wel veel veranderd moeten worden in 6

8 de school. Dit is een kleine cultuuromslag. Het management zal de leerkrachten de gelegenheid moeten geven om met hun eigen leermateriaal aan de slag te gaan. De leerkrachten zullen het normaal moeten vinden om andermans leermateriaal te gaan gebruiken. Zij moeten af van het not invented here -syndroom. Als je iets niet zelf hebt bedacht, dan zal het ook niet goed zijn (Van Dam, 2010). Het is aan te bevelen om verder onderzoek te doen op scholen in Nederland. In de eerste plaats kan er geïnventariseerd worden of er scholen zijn die gebruik maken van OER en wat hun ervaring is. In de tweede plaats moet er bekeken worden hoe dit fenomeen gestimuleerd kan worden binnen het onderwijs om zo het onderwijs te innoveren en meer actief te maken. Referenties Anderson, T. & Dron, J. (2011). Three generations of distance education pedagogy. International Review of Research in Open and Distance Learning, 12(3), Verkregen op 9 september, 2011, van Butcher, N. (2011). A basic guide to Open Educational Resources (OER). Vancouver: Commonwealth of Learning, Paris: UNESCO. Verkregen op 22 september, 2011, van Caudill, J.S. (2011). Using opencourseware to enhance on-campus educational programs. Proceedings of TCC Worldwide Online Conference, Emergency Technology: Making it Work Verkregen op 9 september, 2011, van Dam, R. van. (2010). Open leermiddelen brengen creativiteit terug in het onderwijs. In M. de Kort (red.), Open boek: over open educational resources in Nederland (p.69-72). Heerlen, Nederland: Open Universiteit. d Oliveira, C., Carson, S., James, K.. & Lazarus, J. (2010). MIT OpenCourseWare: Unlocking knowledge, empowering minds. Science 329 (5991), Verkregen op 9 september, 2011, van Ehlers, U-D. (2011). From open educational resources to open educational practices. elearning Papers, (23), 1-8. Verkregen op 9 september, 2011, van Geser, G. (2007). Open educational practices and resources: The OLCOS roadmap In: Open educational resources [on-line monograph]. Revista de Universidad y Sociedad del Conocimient, 4 (1), 1-8. Verkregen op 09 september, 2011, van Gurell, S., Kuo, Y.-C. & Walker, A. (2010). The pedagogical enhancement of open education: An examination of problem-based learning. International Review in Open and Distance Learning, 11(3), Verkregen op 09 september, 2011, van Hout Wolters, B. van, Simons, R.-J. & Volet, S. (2000). Active learning: self-directed learning and independent work. In R.-J. Simons, J. Van der Linden & T. Duffy (Eds.), New learning (pp. 21-7

9 26). Dordrecht, the Netherlands: Kluwer. Jong, T. de (2006). Nieuw leren en oude kennis: over bestaande evidentie voor de effectiviteit van nieuwe en gecombineerde vormen van leren. Pedagogische Studiën, 83, Onderwijsraad. (2003). Werk maken van een leven lang leren. Verkregen op 8 oktober, 2011, van Pundak, D., Herscovitz, O. & Shacham, M. (2010). Attitudes of face-to-face and e-learning instructors toward active learning. European Journal of Open, Distance and E-Learning 2, Verkregen op 2 december, 2011, van Puntambekar, S. & Kolodner, J.L. (1998). Distributed scaffolding: Helping students learn in a Learning by Design environment. Proceedings International Conference of the Learning Sciences '98, Ryan, R.M. & Deci, E.L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology 25, Savery, J.R. & Duffy, T.M. (2001). Problem based learning: An instructional model and its constructivist framework. CRLT Technical Report no , Indiana University. Verkregen op 22 augustus, 2011, van Schaffert, S. & Geser, G. (2008) Open educational resources and practices. Elearning Papers, (7), Verkregen op 9 september, 2011, van Simons, R.-J. (2006). Hoe je een karikatuur van het nieuwe leren om zeep helpt. Pedagogische Studiën, 83, Simons, R.J., Linden, J. van der & Duffy, T. (2000). New learning: Three ways to learn in a new balance. In R.-J. Simons, J. Van der Linden & T. Duffy (Eds.), New learning (pp. 1-20). Dordrecht, the Netherlands: Kluwer. Vermunt, J. (2000). Studeren voor Nieuw Geleerden: over de kwaliteit van het leren. Inaugurele rede, Universiteit Maastricht. Vermunt, J. (2006). Docent van deze tijd: leren en laten leren. Inaugurele rede, Universiteit van Utrecht. 8

Whitepaper Flipping the Classroom. Mei 2012. IT-Workz B.V. 1

Whitepaper Flipping the Classroom. Mei 2012. IT-Workz B.V. 1 Whitepaper Flipping the Classroom Mei 2012 IT-Workz B.V. 1 Voorwoord In het hedendaags onderwijs is men continu op zoek naar mogelijkheden het onderwijs te verrijken en studenten te motiveren tijdens het

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

De E-module Driehoek. Een nieuw model voor het maken van motiverende e-learning PRAXIS

De E-module Driehoek. Een nieuw model voor het maken van motiverende e-learning PRAXIS trends Tim Lansink Een nieuw model voor het maken van motiverende e-learning De E-module Driehoek De e-learning module is niet meer weg te denken uit het huidige aanbod van leeractiviteiten. Hoewel e-learning

Nadere informatie

Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback

Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback Samenvatting van het artikel van Henry L. Roediger III, Mary A. Pyc (2012), Inexpensive techniques to improve education: Applying cognitive pgychology

Nadere informatie

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen Mareen van Londen van de Beek Opleidingskundige & e-learningadviseur www.kies-advies.nl Welkom Mareen van Londen Opleidingskundige & (e)learning adviseur Blended learning design Interne adviseur Externe

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk)

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Christine Prast, onderwijskundige Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Vooraf Onderwijskundig kader waarbinnen herontwerp plaatsvond Uitgangspunt bij het hier

Nadere informatie

VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING

VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING 10 VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING En de inzet van technologie vanuit onderwijsgedreven innovatie op scholen in het VO en MBO 10 voordelen van blended learning Blended learning is hot in Nederland. Blended

Nadere informatie

MOOC S: TRENDS EN KANSEN VOOR HET HOGER ONDERWIJS

MOOC S: TRENDS EN KANSEN VOOR HET HOGER ONDERWIJS Trendrapport Open Educational Resources 2013 23 MOOC S: TRENDS EN KANSEN VOOR HET HOGER ONDERWIJS door, Ben Janssen en In dit artikel gaan we in op massive open online courses (MOOC s) en de kansen die

Nadere informatie

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Trainerscursus deel 1 Open Universiteit / CELSTEC 10-1-2013 1 1 Leermiddelen Taak van private sector of toch (deels) publiek? Wet gratis schoolboeken (scholen

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Marlies Baeten Centrum voor Professionele Opleiding en Ontwikkeling en Levenslang Leren

Marlies Baeten Centrum voor Professionele Opleiding en Ontwikkeling en Levenslang Leren STIMULEREN VAN LEREN IN STUDENTGERICHTE LEEROMGEVINGEN? Marlies Baeten Centrum voor Professionele Opleiding en Ontwikkeling en Levenslang Leren Probleemgestuurd leren Projectonderwijs Casusgebaseerd onderwijs

Nadere informatie

Een Les Omvormen naar de Onderwijsmethode Probleemgestuurd Onderwijs (PGO)

Een Les Omvormen naar de Onderwijsmethode Probleemgestuurd Onderwijs (PGO) Een Les Omvormen naar de Onderwijsmethode Probleemgestuurd Onderwijs (PGO) 1. De theorie in een notendop Probleemgestuurd Onderwijs (PGO) is gebaseerd op het Constructivisme (Loyens, Kirschner, & Paas,

Nadere informatie

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 1 / 14 Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2010 Kennisnet.nl Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2 / 14 Samenvatting Scenario s voor Leren op

Nadere informatie

STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS

STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS Netwerk SIG Open Education 9 oktober 2015 1 SPEERPUNTEN 1. Kleinschalige leergemeenschappen 2. Rijke leeromgeving 3. Kwalitatief goede en inspirerende

Nadere informatie

Special interest group Blended learning KICK-OFF BIJEENKOMST

Special interest group Blended learning KICK-OFF BIJEENKOMST Special interest group Blended learning KICK-OFF BIJEENKOMST 18 april 2016 Welkom en inleiding Wat is een SIG? Special interest groups (SIG's) van SURF zijn kennisgemeenschappen (communities) rondom specifieke

Nadere informatie

Open onderwijs in het Nederlandse hbo

Open onderwijs in het Nederlandse hbo Open onderwijs in het Nederlandse hbo Trends, kansen en vraagstukken Robert Schuwer Agenda Enkele begrippen Trends en kansen Onderzoek Wat nu? 2 1 Enkele begrippen CC-BY Hester Jelgerhuis 3 Wat is open?

Nadere informatie

Klik om de stijl te bewerken. Op zoek naar het meest fantastische leren voor iedereen, altijd en overal. De rol van volwassenenonderwijs

Klik om de stijl te bewerken. Op zoek naar het meest fantastische leren voor iedereen, altijd en overal. De rol van volwassenenonderwijs Klik Klik om om de de stijl stijl te te bewerken bewerken Klik om de stijl te bewerken Op zoek naar het meest fantastische leren voor iedereen, altijd en overal De rol van volwassenenonderwijs Research

Nadere informatie

Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving

Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving Kempelonderzoekscentrum Jeannette Geldens, lector Monique van der Heijden, promovenda-docentonderzoeker Herman L. Popeijus, erelector Doelen en

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

Valkuilen, middelen en begeleiding van docenten Klaas Bellinga

Valkuilen, middelen en begeleiding van docenten Klaas Bellinga Docent is keyin blended learning Valkuilen, middelen en begeleiding van docenten Klaas Bellinga Blended learning Blended learning omvat een mix van e-learning en andere vormen van onderwijs, Daarbij gaat

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Van Batenburg, E., & Schaik, M. (2013). Kennis op de werkvloer: wat helpt de docent en de

Van Batenburg, E., & Schaik, M. (2013). Kennis op de werkvloer: wat helpt de docent en de Van Batenburg, E., & Schaik, M. (2013). Kennis op de werkvloer: wat helpt de docent en de vmbo-leerling. In: J. K. Van der Waals & M. Van Schaik (Eds.), Het VMBO van dichtbij. Bewegen tussen theorie en

Nadere informatie

Effectieve maatregelen

Effectieve maatregelen Effectieve maatregelen In het taal- en rekenonderwijs Pieter Danes 27 maart 2012 Bijeenkomst Taal in mbo 01-11-2011 Presentatie toen: Van Anja Schaafsma (ROC Mondriaan) Over effectief onderwijs Presentatie

Nadere informatie

MOOC Blended learning ontwikkeling 07-11-2014. Aletheia Fluitsma (aletheia.fluitsma@gmail.com) Online Aardrijkskunde- / Geschiedenislessen VO

MOOC Blended learning ontwikkeling 07-11-2014. Aletheia Fluitsma (aletheia.fluitsma@gmail.com) Online Aardrijkskunde- / Geschiedenislessen VO Naam deelnemer: Naam: Aletheia Fluitsma (aletheia.fluitsma@gmail.com) Online Aardrijkskunde- / Geschiedenislessen VO Type en datum: Ontwerp 1.0. oktober 2014 Verklaring eigen werk: Hierbij verklaar ik

Nadere informatie

Goesting in Leren en Werken 22 april 2O15. Herman Van de Mosselaer, projectmanager onderwijsgerelateerd onderzoek

Goesting in Leren en Werken 22 april 2O15. Herman Van de Mosselaer, projectmanager onderwijsgerelateerd onderzoek Goesting in Leren en Werken 22 april 2O15 Herman Van de Mosselaer, projectmanager onderwijsgerelateerd onderzoek Artesis Plantijn Hogeschool 6 campussen, centrum Antwerpen VERSTERKEN INSTROOM Secundair

Nadere informatie

Leren Leren en ExcelLeren

Leren Leren en ExcelLeren Leren Leren en ExcelLeren www.mindsetlearnandgrow.nl Wat is MindSet? MindSet is een groep studenten die leerlingen leert effectief te leren. Wij helpen leerlingen betere schoolresultaten te behalen door

Nadere informatie

Lies Van Dobbenburgh ew.vandobbenburgh@avans.nl @liestweets. Claudia Wrede claudia.wrede@innofun.nl @CWrede. Modulecode: 13 februari 2014 2

Lies Van Dobbenburgh ew.vandobbenburgh@avans.nl @liestweets. Claudia Wrede claudia.wrede@innofun.nl @CWrede. Modulecode: 13 februari 2014 2 Lies Van Dobbenburgh ew.vandobbenburgh@avans.nl @liestweets Claudia Wrede claudia.wrede@innofun.nl @CWrede Modulecode: 13 februari 2014 2 Wendy Braat Wendy.braat@innofun.nll @wendyinnofun Marc Hoornick

Nadere informatie

Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal

Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal Heerlen, 4 oktober 2011, Hogeschool Zuyd, Heerlen Dr. Bert Hoogveld, Open Universiteit, CELSTEC Drs. Diny Ebrecht, Open Universitieit, CELSTEC. Visionen für

Nadere informatie

Systematisch Ontwerpen van Blended Learning

Systematisch Ontwerpen van Blended Learning Systematisch Ontwerpen van Blended Learning Jeroen J.G. van Merriënboer Lezing voor KU Leuven Kulak, 6 december 2012, Kortrijk Inhoud Waarom bestaat 4C/ID? 4C/ID en gebruik van ICT Hoe blended mag het

Nadere informatie

Overzicht curriculum VU

Overzicht curriculum VU Overzicht curriculum VU Opbouw van de opleiding Ter realisatie van de gedefinieerde eindkwalificaties biedt de VU een daarbij passend samenhangend onderwijsprogramma aan. Het onderwijsprogramma bestaat

Nadere informatie

Het I*Teach project. Innovative Teacher BG/05/B/P/PP-166 038. Nico van Diepen Universiteit Twente

Het I*Teach project. Innovative Teacher BG/05/B/P/PP-166 038. Nico van Diepen Universiteit Twente Het I*Teach project Innovative Teacher B Nico van Diepen Universiteit Twente Overzicht Het project De doelen De resultaten De plannen Het project Internationaal / EU Leonardo Partners - Sofia University

Nadere informatie

leren binnen het basisonderwijs Zelfverantwoordelijk Literatuurstudie uitgevoerd in het kader van de Master Leren en Innoveren, Interactum, Utrecht

leren binnen het basisonderwijs Zelfverantwoordelijk Literatuurstudie uitgevoerd in het kader van de Master Leren en Innoveren, Interactum, Utrecht Zelfverantwoordelijk leren binnen het basisonderwijs Literatuurstudie uitgevoerd in het kader van de Master Leren en Innoveren, Interactum, Utrecht Sanne Vleugel st nr. 100459 Anouk van Ginkel st nr. 100447

Nadere informatie

Training KED-Coach Basis

Training KED-Coach Basis Training KED-Coach Basis Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en ontwikkelen

Nadere informatie

Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding

Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding artikel Zone Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding Op de pabo van de Hogeschool van Amsterdam bestaat sinds 2009 de mogelijkheid voor studenten om een OGOspecialisatie te volgen. Het idee achter het

Nadere informatie

Voorbeeldmateriaal cursus O.23.4.1.1: Ontwerpen van onderwijs en opleidingen

Voorbeeldmateriaal cursus O.23.4.1.1: Ontwerpen van onderwijs en opleidingen Voorbeeldmateriaal cursus O.23.4.1.1: Ontwerpen van onderwijs en opleidingen Cursusintroductie Inhoud van de cursus In de cursus Ontwerpen van onderwijs en opleidingen, gaat u met behulp van het door van

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

ONDERZOEKSGERICHT LEREN

ONDERZOEKSGERICHT LEREN Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") ONDERZOEKSGERICHT LEREN Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese

Nadere informatie

Ontwikkelingsgericht onderwijs

Ontwikkelingsgericht onderwijs Ontwikkelingsgericht onderwijs Leren op de John F. Kennedyschool De basisschool van onze zoon, de John F. Kennedyschool te Zutphen, is dit schooljaar begonnen met een nieuwe manier van werken. Ze zijn

Nadere informatie

Projectdefinitie. Plan van aanpak

Projectdefinitie. Plan van aanpak Projectplan DOT2 Projectdefinitie ICT is niet meer weg te denken uit ons onderwijs (Hasselt, 2014). Als (toekomstige) leerkracht is het belangrijk dat je daar op inspeelt en kennis hebt van de laatste

Nadere informatie

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Bij het begeleiden van leeractiviteiten kun je twee aspecten aan het gedrag van leerkrachten onderscheiden, namelijk het pedagogisch handelen en het didactisch handelen.

Nadere informatie

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Blended Learning met Canvas De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Als opleider weet u als geen ander hoe belangrijk het is om kennis snel en succesvol over te dragen. Daarnaast wilt

Nadere informatie

Dia 2 Faculteit Psychologie en Pedagogische wetenschappen. Groepswerk. Dia 4 Faculteit Psychologie en Pedagogische wetenschappen. Dia 3.

Dia 2 Faculteit Psychologie en Pedagogische wetenschappen. Groepswerk. Dia 4 Faculteit Psychologie en Pedagogische wetenschappen. Dia 3. Het leerpad Minerva Elise studiedag e-leren Het leerpad in Minerva (Dokeos) Presentatie 14 september 2006 1. Voorgeschiedenis 2. Herontwerp van de cursus 3. Elektronische versie van cursus in leerpad 4.

Nadere informatie

Thema 1: Het leren (bevorderen) 19

Thema 1: Het leren (bevorderen) 19 I nhoud Voorwoord 5 Inleiding 15 Thema 1: Het leren (bevorderen) 19 1 Het leerproces van studenten 21 1.1 Waarom het leerproces van studenten? 21 1.2 Het leerproces volgens Biggs 22 1.3 Leeractiviteiten

Nadere informatie

EEN BEETJE NEUROWETENSCHAP. 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 1

EEN BEETJE NEUROWETENSCHAP. 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 1 EEN BEETJE NEUROWETENSCHAP 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 1 3 GEINTEGREERDE NETWERKEN Het affectieve netwerk Het herkenningsnetwerk Het strategisch netwerk 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 2 DE UDL-RICHTLIJNEN:

Nadere informatie

Natural Europe - Natuurlijk Europa

Natural Europe - Natuurlijk Europa Natural Europe - Natuurlijk Europa General Information Summary Natuurlijk Europa zet een aantal softwaretools in die het mogelijk maken voor leerkrachten om innovatieve online trajecten te ontwerpen via

Nadere informatie

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs Open & Online De (mogelijke) rollen van bibliotheken Onderwijs Enthousiasme om mee te werken aan het onderzoek De opkomst hier vandaag Vragen en nieuwsgierigheid Leidraad met vragen opgesteld Telefonische

Nadere informatie

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict ACADEMIE Professionalisering Leren en lesgeven Professionalisering Leren en lesgeven Leren en lesgeven met behulp van ict is in het onderwijs steeds belangrijker. Leraren moeten minimaal over dezelfde

Nadere informatie

Online begeleiden. Steven Verjans Centre for Learning Sciences and Technologies Open Universiteit Nederland. #SoEDL

Online begeleiden. Steven Verjans Centre for Learning Sciences and Technologies Open Universiteit Nederland. #SoEDL Online begeleiden Steven Verjans Centre for Learning Sciences and Technologies Open Universiteit Nederland #SoEDL Kleine anecdote Student bij Haagse Hogeschool Volgt keuzevak bij Sheffield Hallam Uni Groep

Nadere informatie

IK WIL DE MOGELIJKHEDEN VAN ONLINE ONDERWIJS VERKENNEN WAAR BEGIN IK?

IK WIL DE MOGELIJKHEDEN VAN ONLINE ONDERWIJS VERKENNEN WAAR BEGIN IK? IK WIL DE MOGELIJKHEDEN VAN ONLINE ONDERWIJS VERKENNEN WAAR BEGIN IK? Dit stappenplan neemt je mee langs vragen die relevant zijn als je online onderwijs wilt ontwikkelen: waarom wil je inzetten op online

Nadere informatie

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict ACADEMIE Professionalisering Leren en lesgeven met ict Professionalisering Leren en lesgeven met ict Leren en lesgeven met behulp van ict is in het onderwijs steeds belangrijker. Leraren moeten minimaal

Nadere informatie

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken.

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Specialisatie Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Faculteit der Sociale Wetenschappen Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Graad

Nadere informatie

E-learning. MOOCs. Een blended verhaal, de hype voorbij.

E-learning. MOOCs. Een blended verhaal, de hype voorbij. E-learning. MOOCs. Een blended verhaal, de hype voorbij. Cindy De Smet Onderzoeker en Lector @hogent PhD-student @ugent @drsmetty (Twitter) Alsook op Pure, Slideshare, Academia.edu, Google Scholar, ResearchGate,

Nadere informatie

Training Leeractiviteiten ontwikkelen Gevorderd

Training Leeractiviteiten ontwikkelen Gevorderd Training Leeractiviteiten ontwikkelen Gevorderd Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn

Nadere informatie

Blended learning effectiever met regelmatig online toetsen

Blended learning effectiever met regelmatig online toetsen 3 Blended learning effectiever met regelmatig online toetsen Ingrid Spanjers, Karen Könings, Jimmie Leppink & Jeroen van Merriënboer School of Health Professions Education, Universiteit Maastricht Blended

Nadere informatie

Vakdidactiek: inleiding

Vakdidactiek: inleiding Vakdidactiek: inleiding Els Tanghe 1 1. Inleiding Een specialist in de wiskunde is niet noodzakelijk een goede leraar wiskunde. Een briljant violist is niet noodzakelijk een goede muziekleraar. Een meester-bakker

Nadere informatie

elearning and Blended Learning Guus Wijngaards INHOLLAND Lector elearning

elearning and Blended Learning Guus Wijngaards INHOLLAND Lector elearning elearning and Blended Learning Guus Wijngaards INHOLLAND Lector elearning Lectoraat? Toegepast onderzoek (Praktijkgericht) Kennis delen met de buitenwereld Brugfunctie naar de maatschappij 2 Fusie 16 Schools

Nadere informatie

Activerende didactiek

Activerende didactiek Activerende didactiek De verantwoording voor de lessenserie De activerende didactiek zorgt ervoor dat leerlingen actiever en zelfstandiger bezig zijn met leren, het laat leerlingen effectiever leren. De

Nadere informatie

Klik om de stijl te bewerken. Welkom. Studeren met autisme

Klik om de stijl te bewerken. Welkom. Studeren met autisme Klik om de stijl te bewerken Welkom Studeren met autisme Wie Klik om zijn de stijl wij te bewerken Eline Thijssen Consultant handicap + studie Eline.thijssen@handicap-studie.nl 06-23580724 www.handicap-studie.nl

Nadere informatie

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom Natuurkunde en Flipping the Classroom De lespraktijk van een natuurwetenschappelijk vak zoals natuurkunde bestaat gewoonlijk uit klassikale instructie, practicum en het verwerken van opdrachten. In de

Nadere informatie

Green Shipping. Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren?

Green Shipping. Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren? Green Shipping Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren? & Welkom! Introductie De automobielsector als benchmark Tools, functionaliteiten en voordelen: Virtual Classroom Training - VCT Video-based

Nadere informatie

Open Educational Resources in Vlaanderen anno 2013 Resultaten van een bevraging in het Vlaamse hoger onderwijs

Open Educational Resources in Vlaanderen anno 2013 Resultaten van een bevraging in het Vlaamse hoger onderwijs Open Educational Resources in Vlaanderen anno 2013 Resultaten van een bevraging in het Vlaamse hoger onderwijs OOF 2011/01 Multicampus, blended learning en werktrajecten Open Educational Resources in het

Nadere informatie

Kwaliteit van leermateriaal

Kwaliteit van leermateriaal Kwaliteit van leermateriaal Hendrianne Wilkens & Arno Reints h.wilkens@clu.nl a.reints@clu.nl www.clu.nl Over het CLU Expertisecentrum Leermiddelenontwikkeling evalueren van leermiddelen maken van leermiddelen

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Blended Learning & Crossmedia Probleemomgeving De Faculteit Communicatie & Journalistiek (FCJ) van de Hogeschool Utrecht (HU) profileert zich als een instituut waar

Nadere informatie

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Fellow onderzoeker Adviseur en coördinator 2 Opzet onderzoekspresentatie 1.

Nadere informatie

Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com

Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com EMMA Pilots MOOCs Meerdere talen #EUMoocs Aggregator http://europeanmoocs.eu/

Nadere informatie

De meerwaarde van Open en Online Onderwijs voor hogescholen

De meerwaarde van Open en Online Onderwijs voor hogescholen De meerwaarde van Open en Online Onderwijs voor hogescholen Frans van Kalmthout Avans Hogeschool 11 maart 2014 Symposium O2E georganiseerd door SURF, OCW,VNSU en VH Inhoud van de presentatie 1 Gewenste

Nadere informatie

Training KED-Coach Gevorderd

Training KED-Coach Gevorderd Training KED-Coach Gevorderd Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en

Nadere informatie

De kracht van (formatieve) toetsing

De kracht van (formatieve) toetsing De kracht van (formatieve) toetsing RU-onderwijsdag 29 okt 2015 Marc Vorstenbosch Testing rules learning (1) In de experimentele groep werden steeds vragen gesteld Studenten antwoordden met clickers (shakespeak

Nadere informatie

Observationeel leren van videovoorbeelden

Observationeel leren van videovoorbeelden Observationeel leren van videovoorbeelden VINCENT HOOGERHEIDE, SOFIE M. M. LOYENS EN TAMARA VAN GOG Erasmus Universiteit Rotterdam Observationeel leren, dat wil zeggen, leren door te kijken naar het goede

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Kim Schildkamp Contact: k.schildkamp@utwente.nl Programma Formatief toetsen Voorwaarden voor formatief toetsen Voorbeelden van technieken

Nadere informatie

Training KED-Coach Basis

Training KED-Coach Basis Training KED-Coach Basis Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en ontwikkelen

Nadere informatie

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren Katrien Struyven Ervaringen Wie heeft pogingen ondernomen of reeds een artikel geschreven? Hoe heb je dit ervaren? Wie heeft er reeds deelgenomen

Nadere informatie

Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten

Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten Bij ons leer je de wereld kennen Leiden Leadership Programme Voor wie? In het Leiden Leadership Programme ontwikkel je als

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

Onlinelerenleren.nl. Leren studeren voor nu én later. E-training methodes voor groep 8 t/m examenjaar VO

Onlinelerenleren.nl. Leren studeren voor nu én later. E-training methodes voor groep 8 t/m examenjaar VO Onlinelerenleren.nl Leren studeren voor nu én later E-training methodes voor groep 8 t/m examenjaar VO De Maltha Groep, al meer dan 32 jaar een voorloper op het gebied van leerlingbegeleiding en onderwijsproducten.

Nadere informatie

Portfolio Innovation Manager & Reisleider in de Digitale Wereld. Copyright 2015 ITpreneurs. All rights reserved.

Portfolio Innovation Manager & Reisleider in de Digitale Wereld. Copyright 2015 ITpreneurs. All rights reserved. Portfolio Innovation Manager & Reisleider in de Digitale Wereld Usability in Courseware Development Ellen Schuurink Gastcollege Usability Engineering Agenda Leren en usability Usability van cursusmateriaal

Nadere informatie

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse Voortgezet Onderwijs Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse Www.daltondeventer.nl/nascholing Schoolontwikkeling op

Nadere informatie

Hierbij bied ik jullie het advies aan over de invulling van de cao-afspraak (zie bijlage).

Hierbij bied ik jullie het advies aan over de invulling van de cao-afspraak (zie bijlage). Drs. S.J. de Groot Muntstraat 5 3512 ET Utrecht inlichtingen Drs. S.J. de Groot telefoon 030-230 69 60 e-mail s.degroot@onderwijscooperatie.nl bijlage(n) 1 briefnummer projectcode datum 26.09.2015 Onderwerp

Nadere informatie

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Elektronische leeromgeving en didactiek Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Programma Wat is een ELO? Voorbeelden Didactiek en ELO Voorbeelden leeractiviteiten in een ELO Functionaliteiten

Nadere informatie

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS Rapportage voor Koning Willem I. College Opleiding Manager/ondernemer horeca van de Middelbare Horecaschool (MHS) HOGESCHOOL UTRECHT Wenja Heusdens, MSc

Nadere informatie

Better thinking Better learning Better knowledge. For IT education

Better thinking Better learning Better knowledge. For IT education Better thinking Better learning Better knowledge For IT education In het Nederlandse onderwijs is men bezorgd over het kennisniveau van studenten. Met de komst van competentiegericht onderwijs verwacht

Nadere informatie

Stilstaan bij leeractiviteiten in het projectonderwijs

Stilstaan bij leeractiviteiten in het projectonderwijs Olga Wortman Stilstaan bij leeractiviteiten in het projectonderwijs Voor Hbo-opleidingen die met hun onderwijs beogen het leren leren te bevorderen, kan projectonderwijs een geschikte werkvorm zijn. Vanuit

Nadere informatie

Catalogus Trainingen en Diensten KED-SENS

Catalogus Trainingen en Diensten KED-SENS Catalogus Trainingen en Diensten KED-SENS Nederland Introductie Elk mens is een uniek individu, met unieke ambities en unieke mogelijkheden. Elk mens leert en ontwikkelt zich op zijn eigen, unieke manier,

Nadere informatie

Serious gaming in het basisonderwijs Adviesnota

Serious gaming in het basisonderwijs Adviesnota 2012 Serious gaming in het basisonderwijs Adviesnota Carolien Popken SAB Schoolvereniging Aerdenhout- Bentveld 14-6-2012 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Onderzoek... 4 Voorwoord... 4 Antwoord op de deelvragen

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

LA KOL 12-13 Bijeenkomst 4

LA KOL 12-13 Bijeenkomst 4 LA KOL 12-13 Bijeenkomst 4 Terugblik bijeenkomst 3: 4: cognitieve ontwikkeling - ontwikkeling/leren/rijpen - geheugen - vormen van leren Opdrachten: - Deskundigen verdiepen - lezen H7 - Presentatie materialen

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

User Centered Design. Ontwerpbeslissingen

User Centered Design. Ontwerpbeslissingen User Centered Design Ontwerpbeslissingen Ontwerpbeslissingen: Wat wij willen doen voor jou is Met betrekking tot lessen voorbereiden: Overzichten, schema s en lesplannen moeten ook door leerlingen begrepen

Nadere informatie

Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren

Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren NWO Onderzoek van Hester de Boer, Anouk S. Donker-Bergstra, Danny D.N.M. Kostons (2012, GION) Samengevat door Irma van der Neut (IVA Onderwijs) Zelf gereguleerd

Nadere informatie

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3 N W Fase B O Z Entree Leerstijlen Versie 0.1: januari 20]3 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Indeling 4 Strategie 6 Leerstijl Ieder mens heeft zijn eigen leerstijl. Deze natuurlijke

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

TPACK-NL vragenlijst een toelichting

TPACK-NL vragenlijst een toelichting TPACK-NL vragenlijst een toelichting Petra Fisser & Joke Voogt Universiteit Twente Curriculumontwerp & Onderwijsinnovatie http://www.tpack.nl In dit document is de Nederlandse versie van de TPACK vragenlijst

Nadere informatie

Studievaardigheden van A tot Z

Studievaardigheden van A tot Z Geschreven door Patricia Hendrikx Studievaardigheden van A tot Z Actief leren Actief leren is het tegenovergestelde van passief leren. Bij actief leren doe je meer dan alleen de leerstof doorlezen. Je

Nadere informatie

Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar

Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar Online learning is the single biggest change in education since the printing press John Chubb and Terry Moe Inhoud Online leren Voordelen en aandachtspunten

Nadere informatie

Essay. Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Opleiding:

Essay. Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Opleiding: Essay Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Naam: Studentnummer: 0235938 Opleiding: CMD Docent: Rob van Willigen Modulecode: MEDM0201D Modulenaam: Is multimedia als leermiddel

Nadere informatie