Oplossingsvrij specificeren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Oplossingsvrij specificeren"

Transcriptie

1 Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen. Functionele eisen in zogenaamde functionele specificaties, bij geïntegreerde contracten zijn bedoeld om de opdrachtnemer meer ruimte te geven voor het uitwerken van de bouwvraag. Toch kan een Vraagspecificatie binnen geïntegreerde contractvormen verder uitgewerkt zijn dan alleen op het functionele niveau. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de prestatiecontracten. De methodiek van oplossingsvrij specificeren gaat er van uit dat een specificatie op ieder niveau voldoende oplossingsruimte moet bieden voor de discipline die er in de volgende ontwikkelingsstap mee aan de gang moet. Alleen op die manier is een optimalisatie in het planontwikkelingsproces te bereiken. Trefwoorden Specificeren, Systems engineering, raakvlakken, eisen, functies, faalkansen, aspecten, Vraagspecificatie, systeemdecompositie, objecten, verificatie 1

2 1. Begrip Oplossingsvrij specificeren is het stellen van eisen aan mogelijke oplossingen zonder een invulling te geven aan de oplossing. Door het volgen van een iteratief proces wordt de oplossing gaandeweg steeds gedetailleerder. Specificeren is dus een voortdurend proces. Het is een onderdeel van het ontwerpproces dat loopt van ruw idee tot een volledig uitgewerkte oplossing. In het proces van specificeren gaat het telkens om het voldoen aan functies (wat moet het onderdeel doen?) en onder welke voorwaarden (waaraan moet het onderdeel voldoen?). Zo heeft het CROW-platform Specificeren (samengesteld uit vertegenwoordigers van: RWS, ProRail, DLG, DHV, BAM, Gemeentewerken Rotterdam, VBW-asfalt, Bouwend Nederland) in publicatie 211 "Van functie tot bouwstof: Leidraad Specificeren het begrip (functioneel) specificeren beschreven. In deze publicatie is het denkraam vastgelegd om te komen tot specificaties waarin het resultaat van een bouwproject gedefinieerd is op een hoger niveau dan het tot nu toe gangbare niveau van de technische specificaties (bestek). Het Platform wijde in de beschrijving nog verder uit over het specificatieproces: De functies van de infrastructuur als geheel vormen de basis voor het specificatieproces. Hierna volgen de functies van steeds kleiner wordende (onder)delen. Tijdens elke fase van het ontwerpproces moet worden nagegaan en vastgelegd waarom bepaalde eigenschappen van een constructie gewenst zijn en welke eisen aan die eigenschappen worden gesteld. Omdat er relevante stappen worden onderscheiden (vastleggen functies, vastleggen objecten e.d.) en genomen ontwerpbeslissingen worden vastgelegd, is een goede specificatie een uitstekend communicatiemiddel tussen verschillende ontwerpdisciplines. Deze kunnen binnen dezelfde organisatie werkzaam zijn, maar ook in (afdelingen van) verschillende organisaties. 2. Specificatiedilemma: juiste specificatieniveau Een veel voorkomend probleem bij opstellen van een bij het verdere ontwerpproces bruikbare specificatie, is de afweging tussen de mate van detail en de gewenste concreetheid van de specificatie. Het dilemma is het vinden van het juiste specificatieniveau: hoe kan een volledige en schetsmatige beschrijving gecombineerd worden met duidelijkheid en nauwkeurigheid? Als dat niet lukt, blijft de specificatie in vaagheid steken. Terwijl duidelijkheid vaak wordt verward met gedetailleerdheid. Gedetailleerde specificaties kosten veel capaciteit en doorlooptijd. Met vage beschrijvingen krijg je vage afbakeningen. Vage afbakeningen leiden tot vage randvoorwaarden voor het bouwproject. Op basis van deze randvoorwaarden wordt de afbakening van een oplossing verder ingevuld, waardoor er een grote kans is op doublures en hiaten. Het blijkt in de praktijk maar een kleine stap te zijn van een abstracte specificatie naar een vage specificatie. Een mogelijke oorzaak van dit soort specificaties is de vrees fouten te maken of onvolledig te zijn. Een zeer gedetailleerde specificatie is natuurlijk ook niet de bedoeling. Een te gedetailleerde beschrijving dreigt alleen al door de omvang te verzanden. Dit noemen we overspecificatie. Hiermee bedoelen we dat in een specificatie meer uitspraken worden gedaan over de 2

3 toekomstige situatie dan nodig en gewenst is. Overspecificatie ontstaat meestal doordat de gehanteerde methode en de bijbehorende technieken je keuzes laten maken, die je op dat moment eigenlijk nog niet kunt maken. In het Handboek Oplossingsvrij Specificeren, dat wordt uitgegeven door CROW, is daarom gezocht naar methodieken die je helpen bij een globale doch precieze beschrijving. Zo scherp mogelijke en expliciete formuleringen nodigen je uit tot het ontdekken van omissies en onjuistheden. Deze informatie heb je nodig om tot een bruikbare specificatie te komen. Je stemt de diepgang vooral af op de volgende ontwerpstap waarvoor de specificatie wordt gebruikt. Het specificatieniveau hoeft dan ook niet voor alle specificaties op elk niveau gelijk te zijn. Naast het inzicht dat een specificatie biedt in het vereiste bouwwerk, heb je behoefte aan overzicht. In het handboek is aangeven hoe je tegelijkertijd in beide behoeften kunt voorzien. In de volgende paragrafen wordt het proces van oplossingsvrij specificeren kort beschreven. 3. Systeem denken: Systems Engineering We kiezen voor een insteek waarbij een bouwwerk dat ontwikkeld moet worden beschouwd wordt als een systeem. Dit is gebaseerd op de systeembenadering. We definiëren een systeem als: een verzameling objecten - subsystemen, componenten en elementen - die als onderling samenhangend worden beschouwd. Een bouwwerk zelf maakt overigens ook weer deel uit van een systeem, haar omgeving. Als we een bouwwerk als een systeem beschrijven, dan geven we aan: - uit welke objecten het bouwwerk zelf bestaat; - welke samenhang bestaat tussen die objecten; - welke objecten in de omgeving van het bouwwerk voorkomen; - welke samenhang vanuit het bouwwerk met die objecten bestaat; - welke functies de objecten moeten vervullen. Een specificatie is een beschrijving van de functies en eisen waaraan het bouwwerk moet voldoen. Hierin wordt de samenhang tussen (onder)delen van het bouwwerk zelf, maar ook tussen het bouwwerk en haar omgeving meegenomen. Voor het ontwikkelen van specificaties wordt gebruik gemaakt van Systems Engineering (SE). Met SE worden systemen ontwikkeld en beschreven op een systematische werkwijze (zie figuur). Door de systematische manier van werken in SE zorg je ervoor dat beslissingen om te komen tot een ontwerp van een bouwwerk expliciet worden vastgelegd in een specificatie. 3

4 Hiermee wordt gelijk de basis gelegd voor oplossingsvrij specificeren. Dit laatste betekent dat je een vraag zodanig specificeert, dat je hierbij zo min mogelijk de oplossingen beperkt (maximaal oplossingsvrij). Je geeft de kaders bij de ontwerpvraag, waarbinnen de volgende ontwerpende discipline (verkeerskundige, constructeur, etc.) oplossingen kan bedenken. In concreto: niet meer eisen formuleren dan strikt noodzakelijk is voor de volgende ontwerpfase. Nog niet noodzakelijke eisen beperken onnodig de vrijheid van de ontwerper. 4. Methodiek oplossingsvrij specificeren Met de methodiek van oplossingsvrij specificeren stellen we steeds eerst de specificatie op waaraan de uit te werken oplossing in de volgende ontwerpslag moet gaan voldoen. Uit iedere ontwerpoplossing ontstaan weer nieuwe eisen, afgeleid uit eerder geformuleerde eisen. Hierdoor wordt de specificatie steeds gedetailleerder. Dit proces heet decomponeren. We decomponeren het totale systeem naar steeds gedetailleerdere oplossingen, de objecten. De objecten worden in een hiërarchische structuur geplaatst, de objectenboom. Elke decompositie heeft een eigen abstractieniveau. Om de samenhang tussen oplossingen en eisen, maar ook tussen de verschillende niveaus onderling, te waarborgen wordt het ontwerp en de specificaties op verschillende momenten in het proces getoetst. Het projectteam toont per fase aan dat met het ontwerp is voldaan aan de eisen in de specificaties. Omdat eisen op één laag eenzelfde specificatieniveau hebben, en daardoor onderling vergelijkbaar zijn, kunnen de eisen getoetst worden op consistentie, compatibiliteit en compleetheid. Bij het ontwikkelen van een bouwwerk worden drie aspecten van elkaar gescheiden: functies, eisen en objecten. Om tot een juiste specificatie te komen worden in de methodiek voor oplossingsvrij specificeren op een gestructureerde en expliciete wijze de volgende stappen genomen: 4

5 - Structureren van eisen - Decomponeren objecten; - Analyse van raakvlakken; - Analyse van functies; - Analyse van aspecten; - Analyse op faalkansen van het bouwwerk. - Toetsing door verificatie. 5

6 5. Vervolg Omdat met het CROW-handboek Oplossingsvrij Specifceren een stap wordt gezet die moet leiden tot uniforme specificaties in de GWW, wil CROW graag ervaringen, zienswijzen, opmerkingen en voorbeelden bij het hanteren van het handboek verzamelen. Aan de hand van deze opmerkingen kan, vanuit de gemeenschappelijke kennis uit het Handboek, het in daarin beschreven proces verder verbeterd en ontwikkeld worden. Hiermee kan CROW een volgende stap kan zetten in de richting van een gemeenschappelijk en breed gedragen GWWspecificatiemethodiek. Gezien de gelijktijdigheid van de kennisontwikkeling en kennistoepassing op het gebied van oplossingsvrij specificeren wil CROW beide zoveel mogelijk parallel laten verlopen. Zo komt ontwikkelde kennis snel en breed beschikbaar om op basis daarvan kennis verder te ontwikkelen. Om dit te faciliteren zal CROW een zogenaamd sharepoint op internet inrichten. Het sharepoint kan helpen bij het oplossen van problemen bij het opstellen van specificaties en het ontwikkelen van vakmatige expertise. Het geeft invulling aan: - het ontwikkelen en uitwisselen van nieuwe kennisproducten zoals: best practices, lessons learned, voorbeelden, modellen, concepten, tools, methoden en technieken die hun weg naar de praktijk moeten vinden. - leren van elkaar en als groep door onderlinge kruisbestuiving van ervaring en expertise van de individuele deelnemers. - experimenteren in of aan de hand van bestaande (praktijk)projecten. CROW kan ondersteuning bieden bij het uitvoeren van innoverende experimenten. Deze experimenten kunnen onderdeel vormen van lopende beleidstrajecten. De digitale werkomgeving kan worden gebruikt als voorbereiding van bijeenkomsten, als bibliotheek, voor archief/versiebeheer en als discussieruimte. Afhankelijk van de activiteiten op het sharepoint en de daar bediscussieerde onderwerpen zal ook met regelmaat door CROW bijeenkomsten worden georganiseerd om onderwerpen en thema s te bespreken. Het sharepoint zal in de zeer nabije toekomst via de CROW-website te benaderen zijn. 6

Proces van samenwerking SYSTEMS ENGINEERING

Proces van samenwerking SYSTEMS ENGINEERING Proces van samenwerking SYSTEMS ENGINEERING Samenvatting SE vooral: Bij geïntegreerde contracten; Bij meer complexe projecten (?) Project uniek; oplossing ligt niet voor de hand (?) Nieuwe innovatieve

Nadere informatie

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE EEN ONDERZOEK NAAR DE IMPLEMENTATIE VAN BEST VALUE BINNEN EEN SYSTEMS ENGINEERING OMGEVING STEPHANIE SAMSON BEST VALUE KENNIS SESSIE WESTRAVEN 17 JUNI 09.00 12.00

Nadere informatie

COINS Praktijkproject. René Dorleijn & Gertjan van Manen. 23 januari 2008

COINS Praktijkproject. René Dorleijn & Gertjan van Manen. 23 januari 2008 Randstadspoor - Halte Lunetten COINS Praktijkproject René Dorleijn & Gertjan van Manen 23 januari 2008 Agenda 1. Introductie 2. Doelstelling praktijkproject 3. Voorbereiding met Ontwikkelteam 4. Voorbereiding

Nadere informatie

Platform Voegovergangen en Opleggingen. Themabijeenkomst 1, 10 november Meerkeuze Matrix, Voegovergangen en het contract

Platform Voegovergangen en Opleggingen. Themabijeenkomst 1, 10 november Meerkeuze Matrix, Voegovergangen en het contract Platform Voegovergangen en Opleggingen Themabijeenkomst 1, 10 november 2010 Meerkeuze Matrix, Voegovergangen en het contract Bijeenkomst Deze eerste themabijeenkomst van het PVO stond in het teken van

Nadere informatie

Vooruitkijken en expliciet samenwerken

Vooruitkijken en expliciet samenwerken Systems Engineering en VISI Vooruitkijken en expliciet samenwerken Arjan Visser, CROW Programma Wat is SE? Wat is VISI, nee dat weet u al, toch? Wat is de samenhang? Waar hangt het samen? Een voorbeeld

Nadere informatie

Functioneel specificeren: de weg naar economisch meest haalbare oplossing. H.L. ter Huerne en K.Th. Veenvliet

Functioneel specificeren: de weg naar economisch meest haalbare oplossing. H.L. ter Huerne en K.Th. Veenvliet Functioneel specificeren: de weg naar economisch meest haalbare oplossing. H.L. ter Huerne en K.Th. Veenvliet 1 INDELING PRESENTATIE KLASSIEKE WERKWIJZE; ONTWIKKELINGEN; SYSTEMS ENGINEERING; VALUE MANAGEMENT;

Nadere informatie

Systems Engineering in de gww-sector

Systems Engineering in de gww-sector Systems Engineering in de gww-sector Ron Beem Rijkswaterstaat NEVI-PIANOo Juni 2013 Bouwen aan één taal Resultaat voorop (RWS) 16 projecten spoedaanpak uniformer naar de markt door kwaliteitsborging aanbestedingsdossiers

Nadere informatie

notitie Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P

notitie Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P notitie Van project onderwerp opgemaakt door Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen status datum opmaak 20-7-2012 bijlagen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P

Nadere informatie

Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw

Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw 2/7 Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw Inhoud Algemeen 1 INLEIDING 1.1 Projectomschrijving 1.2 Organisatie 1.3 Scope van het werk 1.4 Randvoorwaarden 1.5 Budget 1.6 Opzet van de Vraagspecificatie

Nadere informatie

Aanpak Value Management binnen ProRail. Nap Dace Seminar Succes van Value Management in Nederland?! Soest, 30 november 2006

Aanpak Value Management binnen ProRail. Nap Dace Seminar Succes van Value Management in Nederland?! Soest, 30 november 2006 Aanpak Value Management binnen ProRail Nap Dace Seminar Succes van Value Management in Nederland?! Soest, 30 november 2006 Inhoud presentatie Overview ProRail Ontwikkelingen VE binnen ProRail Selectie

Nadere informatie

Systems Engineering en Value Engineering introductie en functie in ontwerpprocessen

Systems Engineering en Value Engineering introductie en functie in ontwerpprocessen Systems Engineering en Value Engineering introductie en functie in ontwerpprocessen Karel Veenvliet en Leo van Geffen Universiteit Twente en Ontwerp- en Adviesburo Intueri Seminar VM, NAP DACE, Soest,

Nadere informatie

Historie veranderende markt. vanuit de klant door Martijn Vos vanuit de opdrachtnemer door Willem Mak

Historie veranderende markt. vanuit de klant door Martijn Vos vanuit de opdrachtnemer door Willem Mak Historie veranderende markt vanuit de klant door Martijn Vos vanuit de opdrachtnemer door Willem Mak 1. Vroeger Rijke geschiedenis aanbesteden van (openbare) werken In 1815 eerste Nederlandse aanbestedingsregels:

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

Informatievoorziening met BIM de basis voor assetmanagement

Informatievoorziening met BIM de basis voor assetmanagement Informatievoorziening met BIM de basis voor assetmanagement GeoBuzz BIM Programma - 24 november 2015 Niels Reyngoud Provincie Gelderland 1 Assetmanagement Assetmanagement Pijlers (1/2) Assetmanagement

Nadere informatie

Meer duurzaamheid in de GWW: Laat je inspireren en leer van elkaar!

Meer duurzaamheid in de GWW: Laat je inspireren en leer van elkaar! Meer duurzaamheid in de GWW: Laat je inspireren en leer van elkaar! Lie Chahboun 14 april 2015 Programmabureau Duurzaam GWW RVO.nl Wie heeft (nog) Duurzaam Inkopen beleid? Wie koopt 100% duurzaam in? Wie

Nadere informatie

Vier aandachtspunten bij het specificeren van digitaal geregelde voedingen

Vier aandachtspunten bij het specificeren van digitaal geregelde voedingen Vier aandachtspunten bij het specificeren van digitaal geregelde voedingen De industrie staat soms nog wat afwachtend tegenover digitaal geregelde voedingen omdat engineers, anders dan bij de traditionele

Nadere informatie

GEBIEDS(INFORMATIE)MODELLEN IN RELATIE TOT SYSTEMS ENGINEERING (SE) EN ASSET MANAGEMENT (AM) Hein Corstens

GEBIEDS(INFORMATIE)MODELLEN IN RELATIE TOT SYSTEMS ENGINEERING (SE) EN ASSET MANAGEMENT (AM) Hein Corstens 3D Doorbraak 14 juni 2016 GEBIEDS(INFORMATIE)MODELLEN IN RELATIE TOT SYSTEMS ENGINEERING (SE) EN ASSET MANAGEMENT (AM) Hein Corstens 1. BIM, Systems Engineering, Asset Management, Gebieds(Informatie)model

Nadere informatie

EEN SUCCESVOL BOUWPROCES VRAAGT EEN SPECIFIEKE AANPAK

EEN SUCCESVOL BOUWPROCES VRAAGT EEN SPECIFIEKE AANPAK 01 ONTWERPPROCES EEN SUCCESVOL BOUWPROCES VRAAGT EEN SPECIFIEKE AANPAK Een succesvol bouwproces, van beleidsvisie tot realisatie en dus tot beleving, vraagt een specifieke aanpak. Er bestaat dan ook geen

Nadere informatie

CDF Concurrent Design at Feadship

CDF Concurrent Design at Feadship CDF Concurrent Design at Feadship Inhoud Wat is Concurrent Design? Waarom doen we het? De rol van ESA-ESTEC De Elementen: Het proces en de systematische benadering Multidisciplinair team Geïntegreerd model

Nadere informatie

Duurzaam inkopen, gewoon doen!

Duurzaam inkopen, gewoon doen! Duurzaam inkopen, gewoon doen! Duurzaam Inkopen, 27 januari 2010 ir. Mark Hoogbergen Adviseur Agenda 1 Introductie 4 Criteria 2 Waarom 5 Aan de slag 3 Doelstelling > Menu extra s Agentschap NL Als het

Nadere informatie

Innovatief opdrachtgeverschap

Innovatief opdrachtgeverschap Innovatief opdrachtgeverschap CBZ Bouwdag Verpleging en Verzorging Bussum, 6 maart 2008 Inhoud TNO en innovatief opdrachtgeverschap Waarom geïntegreerd contract? Wat kunnen we leren uit andere sectoren?

Nadere informatie

Kostenbesparing door Systems Engineering bij project Sluiskiltunnel

Kostenbesparing door Systems Engineering bij project Sluiskiltunnel Kostenbesparing door Systems Engineering bij project Sluiskiltunnel Lessons learned Leo van Ruijven, Manager Techniek Ontwikkeling, Croon Tolplein Westerscheldetunnel Sluiskilbrug en sluiskiltunnel 2 Agenda:

Nadere informatie

SPC360: specificeren, programmeren en contracteren. SPC360 en AT Osborne 2016 Q1

SPC360: specificeren, programmeren en contracteren. SPC360 en AT Osborne 2016 Q1 SPC360: specificeren, programmeren en contracteren Andere contractvormen In de utiliteitsbouw worden steeds vaker andere contractvormen toegepast. Het zijn tools die hun oorsprong vinden in de wereld van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1987-1988 Rijksbegroting voor het jaar 1988 20 200 Hoofdstuk X Ministerie van Defensie Nr. 34 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Welkom! Christiane Buschman (IND) Cornelie Kagenaar (IND) Rosalie van Oostrom (Juris) Tim Klein Robbenhaar (Juris)

Welkom! Christiane Buschman (IND) Cornelie Kagenaar (IND) Rosalie van Oostrom (Juris) Tim Klein Robbenhaar (Juris) Welkom! Christiane Buschman (IND) Cornelie Kagenaar (IND) Rosalie van Oostrom (Juris) Tim Klein Robbenhaar (Juris) Agenda Voorbereiding Doelstellingen Wat doet Juridische Analyse en Begrippen (JA&B) De

Nadere informatie

Vraagspecificatie Eisen Beschrijving van het Werk

Vraagspecificatie Eisen Beschrijving van het Werk Vraagspecificatie Eisen Beschrijving van het Werk [Zaakomschrijving] Zaaknummer: [ZAAKID] Datum: [Versiedatum] Disclaimer Hoewel het streven van Rijkswaterstaat is om zoveel mogelijk de modellen te volgen,

Nadere informatie

ALFAmail Productdag. 23 september 2014. Progress with our knowledge make your company excel

ALFAmail Productdag. 23 september 2014. Progress with our knowledge make your company excel ALFAmail Productdag 23 september 2014 Even voorstellen.. Merel de Jong Marketing & Communicatie E-mail: m.de.jong@infostrait.nl Opleiding: HAN Arnhem, Marketing & Communicatie Werkervaring: 2013-heden

Nadere informatie

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Evo Evolutionary Project Management Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. EVO... 4 3. FASERING...

Nadere informatie

SE-wijzer, een praktische uitwerking van Systems Engineering voor bouwopgaven

SE-wijzer, een praktische uitwerking van Systems Engineering voor bouwopgaven SE-wijzer, een praktische uitwerking van Systems Engineering voor bouwopgaven ir. K.E. (Kasper) van Esch, ing. H.B. (Hans) van Ooijen BAM Infraconsult 1. Inleiding Systems Engineering (SE) begint in de

Nadere informatie

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Royal HaskoningDHV biedt u met Virtual Design & Construction (VDC) een unieke methode om integraal

Nadere informatie

Voegovergangen in contracten RWS

Voegovergangen in contracten RWS Voegovergangen in contracten RWS System Engineering in relatie tot RTD1007-2 Platform voegovergangen en opleggingen Frank van Beek Sr adviseur/specialist GPO Inhoud 1. Samenwerken en contractvormen 2.

Nadere informatie

Het Digitale Huis. Samenwerkende software voor de bouw

Het Digitale Huis. Samenwerkende software voor de bouw Het Digitale Huis Samenwerkende software voor de bouw Het Digitale Huis is het eerste en grootste BIM-software project in Nederland. Uniforme Bouwdeelbibliotheek Het is bovendien het enige project dat

Nadere informatie

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst Voorstellen Anton Slockers Directeur Admea / Smits van Burgst Admea is onderdeel van de Smits van Burgst

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

STAPPENPLAN: ONTWIKKELEN VAN VRAAGGERICHTE MODULAIRE ZORG EN DIENSTVERLENING

STAPPENPLAN: ONTWIKKELEN VAN VRAAGGERICHTE MODULAIRE ZORG EN DIENSTVERLENING STAPPENPLAN: ONTWIKKELEN VAN VRAAGGERICHTE MODULAIRE ZORG EN DIENSTVERLENING Inhoudsopgave Inleiding Stap 1: Identificeren van doelgroepen en hun behoeften Stap 2: Samenstellen multidisciplinaire projectgroep

Nadere informatie

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016 Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur Alexander Hoos 09 mei 2016 Even voorstellen Alexander Hoos Informatiemanager Technisch dienstverlener Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken:

Nadere informatie

Concurrent Engineering als strategie voor het ontwerpen van bouwwerken

Concurrent Engineering als strategie voor het ontwerpen van bouwwerken Concurrent Engineering als strategie voor het ontwerpen van bouwwerken Presentatie P5 Ewold Jonker Lab Design & Construction Management 1 Concurrent Engineering Geïntegreerd en gelijktijdig Ontwerpen van

Nadere informatie

Handreiking D&C Contracten. 26 September 2005

Handreiking D&C Contracten. 26 September 2005 Handreiking D&C Contracten 26 September 2005 Ministerie van Verkeer en Waterstaat Rijkswaterstaat BIBLIOTHEEK RIJKSWATERSTAAT UTRECHT NR Z4Z).5...qo& RWS bibliotheek locatie Utrecht Postbus 20.000 3502

Nadere informatie

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel Ontwikkelaar ICT Doel Ontwikkelen en ontwerpen van ICT-producten, binnen overeen te komen dan wel in een projectplan vastgelegde afspraken ten aanzien van tijd, budget en kwaliteit, opdat overeenkomstig

Nadere informatie

CROW StandaardSystematiek Kostenramingen GWW-Objectenbibliotheek

CROW StandaardSystematiek Kostenramingen GWW-Objectenbibliotheek CROW StandaardSystematiek Kostenramingen GWW-Objectenbibliotheek Paul Jansen Bernard Witteveen DACE Symposium 29 november 2007 Ruimte voor een of meer logo s van andere organisaties Mijn Agenda Even kennis

Nadere informatie

Leren over: - BIM - SE - GIS - COINS

Leren over: - BIM - SE - GIS - COINS Leren over: - BIM - SE - GIS - COINS Inleiding Wouter Notenbomer Projectmanager, SBRCURnet MBO Bouwkunde HBO Bouwkunde TU Delft Architecture TU Delft Building Technology 2011 Vera Yanovshtchinsky architecten

Nadere informatie

INFRASUCCES. LCC Tender. Het bureau voor het duurzame aanbestedingen in de bouw

INFRASUCCES. LCC Tender. Het bureau voor het duurzame aanbestedingen in de bouw INFRASUCCES LCC Tender Het bureau voor het duurzame aanbestedingen in de bouw Inhoud Duurzaam aanbesteden EMVI Rekenmodellen ikalm LCC Tender Innovatieve contracten Duurzaam aanbesteden Doel van de aanbesteding

Nadere informatie

BIM-Lab Virtueel bouwen en de toepassing van standaards. Module 3 Functionele specificatie en Ruimtelijke vormgeving

BIM-Lab Virtueel bouwen en de toepassing van standaards. Module 3 Functionele specificatie en Ruimtelijke vormgeving BIM-Lab Virtueel bouwen en de toepassing van standaards Module 3 Functionele specificatie en Ruimtelijke vormgeving BIM-Lab Georganiseerd door projectgroep COINS i.s.m. BIR Vijf samenhangende onderwijsmodulen

Nadere informatie

Implementatie Landelijke Standaard Tunnels

Implementatie Landelijke Standaard Tunnels Implementatie Landelijke Standaard Tunnels Bezien vanuit de aannemer Gert Jan Braas Vialis 4 september 2012 1 Agenda 1. Historie en doel project 2. Nieuwe Scope 3. Ambitie 4. Procesgang VTTI 5. Kwaliteitsborging

Nadere informatie

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag!

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Johan van Dalen, ProRail, Cindy de Groot, Provincie Zuid-Holland Esther Veendendaal, RVO 5 juni 2014 Ontstaan van Duurzaam GWW Het begon met Duurzaam Inkopen Nu verder

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

Risicomanagement en. Utrecht, 22 april 2009 Movares, Utrecht 22 april 2009

Risicomanagement en. Utrecht, 22 april 2009 Movares, Utrecht 22 april 2009 Projectbeheersing door Risicomanagement en Systems Engineering Utrecht, 22 april 2009 1 Hoofdsponsors Sponsors IPMA-NL Jaarsponsors 2 Projectbeheersing door Risicomanagement en Systems Engineering Risicomanagement

Nadere informatie

TESTEN VOLGENS TMAP, EEN KORTE INTRODUCTIE. 1. Inleiding. 2. TMap methode. Kwaliteit zonder gestructureerd testen is toeval.

TESTEN VOLGENS TMAP, EEN KORTE INTRODUCTIE. 1. Inleiding. 2. TMap methode. Kwaliteit zonder gestructureerd testen is toeval. TESTEN VOLGENS TMAP, EEN KORTE INTRODUCTIE Kwaliteit zonder gestructureerd testen is toeval Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De TMap methode 3. De fase Planning & Beheer 4. De fase testspecificatie 5. De

Nadere informatie

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Nieuwe invulling opdrachtgeversrol reduceert stichtingskosten en lifecycle costs en leidt tot het verdwijnen van de onrendabele top 1 Traditionele

Nadere informatie

Evaluatie Rombout Verhulst, fase 1

Evaluatie Rombout Verhulst, fase 1 Evaluatie Rombout Verhulst, fase 1 Definitieve versie Maart 2013 Stichting Pioneering Voor vragen over deze evaluatie kunt u contact opnemen met: Robin de Graaf Universiteit Twente Postbus 217 7500 AE

Nadere informatie

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk BIM: Bouw Informatie Model De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk Binnen de bouw is BIM inmiddels een op zichzelf staand begrip geworden. Tegenwoordig willen we projecten BIM-men of er

Nadere informatie

Technical Inspection Service (T.I.S.) in een notendop

Technical Inspection Service (T.I.S.) in een notendop Technical Inspection Service (T.I.S.) in een notendop Wat is TIS? Seconed voert als Technical inspection Service (T.I.S.) onafhankelijke beoordelingen uit betreffende de technische bouwkwaliteit van bouwwerken,

Nadere informatie

Geotechnische onzekerheid een risico

Geotechnische onzekerheid een risico Workshop Geotechnische risico s en contracten Contracten en geotechniek: Rol Geo- Impuls Jan Jaap Heerema Rijkswaterstaat en Voorzitter WG1 Geotechnische onzekerheid een risico Oorzaak onzekerheid: Gebrek

Nadere informatie

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers BIM in de praktijk Alexander Hoos / Kuijpers TVVL Eindedaglezing, 4 april 2016 Alexander Hoos Informatie Manager Even voorstellen Installatie bedrijf Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken: Procesoptimalisatie,

Nadere informatie

Contractvormen op golfbanen en sportvelden

Contractvormen op golfbanen en sportvelden Contractvormen op golfbanen en sportvelden Bij de landelijke aannemers komen steeds vaker vragen binnen over de toepasbaarheid van verschillende contractvormen voor de realisatie en eventueel onderhoud

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie Titel: CO2-Prestatieladder Participatieplan Rapport: CO2-2014/R-05; rev. 0; d.d. 07-04-2015 Auteur: J.A.C. van Dijk Verificateur: A.L.J. Timmermans Vervolgblad : 1 van 4 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2

Nadere informatie

Product sheet. Aanbestedingsmanagement voor publieke opdrachtgevers. First Rotterdam: Aanbestedingsmanagement

Product sheet. Aanbestedingsmanagement voor publieke opdrachtgevers. First Rotterdam: Aanbestedingsmanagement Product sheet Aanbestedingsmanagement voor publieke opdrachtgevers First Rotterdam: Aanbestedingsmanagement. specialist: Steven Oosterling s.oosterling@igg.nl Het financiële fundament uw onder uw bouwprojecten

Nadere informatie

Bedrijfsproces-Architectuur

Bedrijfsproces-Architectuur Bedrijfsproces-Architectuur Methoden en Richtlijnen in de Praktijk HET NUT VAN PROCES-ARCHITECTUUR Bij het in kaart brengen van de processen in een organisatie, speelt een groot aantal vragen. Het zijn

Nadere informatie

Al die regels: wat als we het eens helemaal anders DOEN?

Al die regels: wat als we het eens helemaal anders DOEN? Retouradres Project DOEN DOEN@rws.nl www.rijkswaterstaat.nl Uw kenmerk Bijlage(n) Onderwerp Uitnodiging Werkplaats DOEN Al die regels: wat als we het eens helemaal anders DOEN? Bouw met ons een zandkasteel

Nadere informatie

Randstadspoor/Lunetten COINS Praktijkproject

Randstadspoor/Lunetten COINS Praktijkproject Randstadspoor/Lunetten COINS Praktijkproject Ton Schillemans Stand van zaken september 2007 Agenda 1. Doelstelling COINS 2. Project Randstadspoor / Lunetten 3. Doelstelling COINS praktijkproject 4. Stand

Nadere informatie

VORMGEVINGSPROTOCOL KWALITEITSBORGING VORMGEVING INFRASTRUCTUUR. P.W. van den Heuvel versie 23 november 2007 pagina 1 van 7

VORMGEVINGSPROTOCOL KWALITEITSBORGING VORMGEVING INFRASTRUCTUUR. P.W. van den Heuvel versie 23 november 2007 pagina 1 van 7 VORMGEVINGSPROTOCOL KWALITEITSBORGING VORMGEVING INFRASTRUCTUUR P.W. van den Heuvel versie 23 november 2007 pagina 1 van 7 Kwaliteitsborging Vormgeving Infrastructuur Inleiding De infrastructuur heeft

Nadere informatie

SpoorData Betrouwbare informatie voor en door de branche

SpoorData Betrouwbare informatie voor en door de branche Betrouwbare informatie voor en door de branche Plannen De spoorbranche heeft betrouwbare, actuele en toegankelijke informatie nodig om een hoge en veilige beschikbaarheid van het spoor te waarborgen. Besturen

Nadere informatie

Modelcontracten. Jeroen van Netten Inkoopmanagement GWW

Modelcontracten. Jeroen van Netten Inkoopmanagement GWW Modelcontracten Jeroen van Netten Inkoopmanagement GWW Programma 2 Ondernemingsplan Inkoopstrategie Design and Construct Prestatiecontracten Ondernemingsplan RWS 3 Publiekgerichte netwerkmanager en infraprovider

Nadere informatie

Best Value @Rijkswaterstaat. Gül Ören Wouter Smits

Best Value @Rijkswaterstaat. Gül Ören Wouter Smits Best Value @ Gül Ören Wouter Smits Programma 14.30 14.40 Toelichting strategisch plan 14.40 14.55 Afwegingskader 14.55 15.50 Casus voorbereidingsfase 15.50 16.00 Pauze 16.00 16.15 Metrics BVP projecten

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

BIM, the next step (2)

BIM, the next step (2) BIM, the next step (2) René Dorleijn, 6 oktober 2011 bim@movares.nl Bouwcultuur We zitten in een cultuurtang met zijn allen. De algemene opinie is: we willen het best anders, maar ja, die bouwcultuur is

Nadere informatie

D&C light. Eenvoudig aanbesteden van Design & Construct

D&C light. Eenvoudig aanbesteden van Design & Construct D&C light Eenvoudig aanbesteden van Design & Construct Versie 1.1 d.d. 9 maart 2015 2 ProRail D&C light D&C light ProRail 3 D&C light Eenvoudig aanbesteden van Design & Construct ProRail wil een professionele

Nadere informatie

Met System Engineering van kustvisie naar uitvoering van een project. Hydronamic bv

Met System Engineering van kustvisie naar uitvoering van een project. Hydronamic bv Met System Engineering van kustvisie naar uitvoering van een project. 1 Introductie SE op Delflandse Kust Goos de Boer Combinatie Delflandse Kust Van Oord Nederland bv Boskalis bv Projectbureau Delflandse

Nadere informatie

Van traditioneel ontwerpproces naar Systems Engineering

Van traditioneel ontwerpproces naar Systems Engineering Van traditioneel ontwerpproces naar Systems Engineering Een onderzoek naar het verminderen van knelpunten in de planstudiefase van infrastructuur projecten doormiddel van verificatiematrices volgens Systems

Nadere informatie

Kostenbeheersing * M2011 1. F. A. van Duijn

Kostenbeheersing * M2011 1. F. A. van Duijn Kostenbeheersing M2011 1 Kostenbeheersing * F. A. van Duijn Samenvatting M2011 3 1. Inleiding M2011 3 2. Wat is kostenbeheersing? M2011 4 3. De opbouw van het budget M2011 4 4. De nauwkeurigheid van het

Nadere informatie

SYSTEMS ENGINEERING IN DE WONINGBOUW. Een concreet praktijkvoorbeeld. Bijeenkomst: Meet & Greet Georganiseerd vanuit Pioneering

SYSTEMS ENGINEERING IN DE WONINGBOUW. Een concreet praktijkvoorbeeld. Bijeenkomst: Meet & Greet Georganiseerd vanuit Pioneering SYSTEMS ENGINEERING IN DE WONINGBOUW Een concreet praktijkvoorbeeld Bijeenkomst: Meet & Greet Georganiseerd vanuit Pioneering Werkplaats Systems Engineering Datum: 4 maart 2010 Locatie: Drienerburght,

Nadere informatie

Stappenplan nieuwe Dorpsschool

Stappenplan nieuwe Dorpsschool Stappenplan nieuwe Dorpsschool 10 juni 2014 1 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 10 juni 2014 dit stappenplan vastgesteld waarin op hoofdlijnen is weergegeven op welke wijze

Nadere informatie

Door het toepassen van Systems Engineering in het akoestisch onderzoek MJPG

Door het toepassen van Systems Engineering in het akoestisch onderzoek MJPG INTEGRALE AFSTEMMING EN INFORMATIEVASTLEGGING Door het toepassen van Systems Engineering in het akoestisch onderzoek MJPG Angelina Ling en Jeroen Knoet 9 november 2016 Aanleiding lezing Het akoestisch

Nadere informatie

Voorsprong door gebundelde kennis

Voorsprong door gebundelde kennis Advies- en ingenieursbureau dhv.nl Voorsprong door gebundelde kennis samenwerking bij complexe mobiliteitsprojecten Altijd een oplossing verder Een opdrachtgever met raad en daad bijstaan betekent meer

Nadere informatie

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling 10 april 2015 Contractvormen in de bouw Voorafgaand In een tijd waarin de bouwbranche voorzichtige tekenen van herstel vertoont, wil Hekkelman proberen daaraan een

Nadere informatie

Uitbesteding bij RWS Bouwdienst, afdeling wegontwerp,

Uitbesteding bij RWS Bouwdienst, afdeling wegontwerp, Uitbesteding bij RWS Bouwdienst, afdeling wegontwerp, dhr. G. van Sloten: 1. Voortoets wegontwerp Trajectnotafase 2. ECO en hun contractenbuffet 3. Functioneel specificeren 4. Bundelen van kennis 5. Uitbestedingservaringen

Nadere informatie

BIJLAGE A: TAAK 1: IMPLEMENTATIE PECKELSHEIM Voor de uitvoering van deze taak waren in het projectvoorstel de activiteiten in Tabel B.1 gedefinieerd. Tabel A.1: Activiteiten Taak 1 1.1. Aanpassen en complementeren

Nadere informatie

Onderscheidend zijn bij tenderopdrachten en prijsvragen. Een aannemer aan de slag met Integraal Ontwerpen: ervaringen uit een Kennispartnerproject

Onderscheidend zijn bij tenderopdrachten en prijsvragen. Een aannemer aan de slag met Integraal Ontwerpen: ervaringen uit een Kennispartnerproject Onderscheidend zijn bij tenderopdrachten en prijsvragen Een aannemer aan de slag met Integraal Ontwerpen: ervaringen uit een Kennispartnerproject Onderscheidend zijn bij tenderopdrachten en prijsvragen

Nadere informatie

Geef aan in hoeverre u het eens bent met onderstaande stellingen (1 = volstrekt mee oneens, 5 = helemaal mee eens)

Geef aan in hoeverre u het eens bent met onderstaande stellingen (1 = volstrekt mee oneens, 5 = helemaal mee eens) Knowledge Performance Scan De Knowledge Performance Scan geeft relatief snel en goedkoop inzicht in de stand van zaken met betrekking tot de manier waarop met kennis wordt omgegaan in een organisatie(onderdeel).

Nadere informatie

GLT-PLUS INDEX NAAM & HANDTEKENING. OPGESTELD: HSEW Advisor W. Workum. GOEDGEKEURD: Execution Manager Peter van der Ree

GLT-PLUS INDEX NAAM & HANDTEKENING. OPGESTELD: HSEW Advisor W. Workum. GOEDGEKEURD: Execution Manager Peter van der Ree Werkinstructie : HSEW Blz. : 1 van 8 INDEX 1 SCOPE 2 DOEL 3 PROCEDURE 3.1 Inleiding 3.2 Voorwaarden: 3.3 Organisatie 3.4 Werkwijze 3.4.1 Beoordeel de activiteit 3.4.2 Aard van het werk 3.4.3 Werkcondities

Nadere informatie

Herziening van de huidige definitie van de Maatregeltoets

Herziening van de huidige definitie van de Maatregeltoets Herziening van de huidige definitie van de Maatregeltoets ing. E.H.L. van Wissen Grontmij Nederland B.V. R. Gravesteijn Grontmij Nederland B.V. ir. L. van Hoogevest Grontmij Nederland B.V. Samenvatting

Nadere informatie

Een praktisch boek over contracteren en aanbesteden

Een praktisch boek over contracteren en aanbesteden 1 Introductie Een praktisch boek over contracteren en aanbesteden Dit boek gaat over het contracteren en aanbesteden van bouw- en infrastructurele projecten. Over wat er nodig is om op een doordachte en

Nadere informatie

LESSONS LEARNED toetsen van vraagspecificaties eisendeel. Ervaringen met toetsen uit de periode februari 2006 tot december 2008 Versie 2.

LESSONS LEARNED toetsen van vraagspecificaties eisendeel. Ervaringen met toetsen uit de periode februari 2006 tot december 2008 Versie 2. LESSONS LEARNED toetsen van vraagspecificaties eisendeel Ervaringen met toetsen uit de periode februari 2006 tot december 2008 1 A73 Tunnel Swalmen Vluchtgang (foto: Noud Brouwer, Rijkswaterstaat) Voorwoord

Nadere informatie

Aanpak duurzaam GWW in de praktijk Meerwaarde door een integrale aanpak. Imagine the result

Aanpak duurzaam GWW in de praktijk Meerwaarde door een integrale aanpak. Imagine the result Aanpak duurzaam GWW in de praktijk Meerwaarde door een integrale aanpak Even voorstellen: Esther Heijink Sr. adviseur veiligheid en duurzaamheid bij ARCADIS Programmamanager Duurzaamheid divisie Mobiliteit

Nadere informatie

Bouw Informatie Raad. De Bouw Informatie Raad. Invoering ICT in bouwprojecten Wintercourse. Universiteit Twente, De Lutte, 29 januari 2009

Bouw Informatie Raad. De Bouw Informatie Raad. Invoering ICT in bouwprojecten Wintercourse. Universiteit Twente, De Lutte, 29 januari 2009 De Bouw Informatie Raad Invoering ICT in bouwprojecten Wintercourse Universiteit Twente, De Lutte, 29 januari 2009 Drs. J.P.J. Nijssen Waar gaat het om? Ontwikkelen afsprakenstelsels, standaarden (proces

Nadere informatie

SE-wijzer. voor BAM Infra

SE-wijzer. voor BAM Infra SE-wijzer Handleiding Systems Engineering voor BAM Infra SE-wijzer H a n d l e iding Systems Engineering voor BAM Infra SE-wijzer Handleiding Systems Engineering Juni 2008 Dit is een uitgave van Koninklijke

Nadere informatie

Eindrapportage Interactieve Leerlijnen. www.dnsleerroutes.net. Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010. Kennisnet.

Eindrapportage Interactieve Leerlijnen. www.dnsleerroutes.net. Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010. Kennisnet. Eindrapportage Interactieve Leerlijnen versie datum 1 / 7 Eindrapportage Interactieve Leerlijnen www.dnsleerroutes.net Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010 Kennisnet.nl www.dnsleerroutes.net

Nadere informatie

TOELICHTING: GRONDROERDERSREGELING EN RAW-BESTEKKEN

TOELICHTING: GRONDROERDERSREGELING EN RAW-BESTEKKEN Bladnr. 1 van 5 TOELICHTING: GRONDROERDERSREGELING EN RAW-BESTEKKEN Sinds 1 juli 2008 is de 'Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten' ofwel de Grondroerdersregeling van kracht. Deze wet is bedoeld

Nadere informatie

3. Een norm voor valide examenproducten norm voor valide examenproducten cesuur exameninstrumentarium

3. Een norm voor valide examenproducten norm voor valide examenproducten cesuur exameninstrumentarium Dit document is een onderdeel uit het advies Drie routes naar een valide examenproduct van mei 2016. De uitwerking van het advies vindt plaats vanaf augustus 2016 door de hiervoor aangestelde kwartiermaker

Nadere informatie

Memo themabijeenkomsten Jong INCOSE BIM en SE: De raakvlakken en verschillen

Memo themabijeenkomsten Jong INCOSE BIM en SE: De raakvlakken en verschillen Memo themabijeenkomsten Jong INCOSE BIM en SE: De raakvlakken en verschillen Opstellers: Datum: Aanwezigen: Rik Opgenoort (Arcadis) en Bob van Thiel (Arcadis) 10 mei 2016 Annieke Smit (J.P. van Eesteren)

Nadere informatie

Uitvoering van asbestsaneringen

Uitvoering van asbestsaneringen Uitvoering van asbestsaneringen Door: ir. Ingmar Scheiberlich In de uitvoeringsfase van een asbestsanering houdt de opdrachtgever of projectmanager, zich bezig met het bewaken van de contracten en de beheersing

Nadere informatie

hoe worden innovatieve, grote en complexe schepen in de praktijk ontwikkeld?

hoe worden innovatieve, grote en complexe schepen in de praktijk ontwikkeld? xiv Samenvatting In de scheepsontwerp industrie en specifiek in de ontwikkeling van grote, complexe en innovatieve schepen spelen ervaren scheepsontwerpers een belangrijke rol in het organiseren en structureren

Nadere informatie

academy INNOVEREN MET BIM Praktische training Dome

academy INNOVEREN MET BIM Praktische training Dome INNOVEREN MET BIM Praktische training Dome-X Academy De wereld is in hoog tempo aan het veranderen. Vertrouwde modellen en denkbeelden maken plaats voor nieuwe inzichten. Sleutelwoorden daarbij zijn technische

Nadere informatie

Een Procesontwerp met Systems Engineering voor de gemeente Den Helder

Een Procesontwerp met Systems Engineering voor de gemeente Den Helder Een Procesontwerp met Systems Engineering voor de gemeente Den Helder Bachelor Eindopdracht R.M. de Wit 9-8-2013 Colofon Titel Versie Een procesontwerp met Systems Engineering voor de gemeente Den Helder

Nadere informatie

Klantmonitor Aanbesteden & Contracteren CROW 2016

Klantmonitor Aanbesteden & Contracteren CROW 2016 Klantmonitor Aanbesteden & Contracteren CROW 2016 Rapportage Utrecht, december 2016 Labyrinth Onderzoek & Advies Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van CROW Copyright 2016, Labyrinth Onderzoek & Advies

Nadere informatie

Level 5 OPDRACHTGEVER

Level 5 OPDRACHTGEVER Vragen over de opdracht Stel ze dan eerst aan je docent. Als hij/zij jullie Vragen over de Eureka!Day Mail deze naar: info@eurekacup.nl START OPDRACHTGEVER OPDRACHT AANPAK MEER... OPDRACHTGEVER Je loopt,

Nadere informatie

B48 Regelscenario s Corridor A15 en Ruit Rotterdam

B48 Regelscenario s Corridor A15 en Ruit Rotterdam B48 Regelscenario s Corridor A15 en Ruit Rotterdam Gerben Quirijns (ARCADIS Nederland BV) In opdracht van Stadsregio Rotterdam Samenvatting Netwerkorganisatie Bereik! is in het kader van DVM Zuidvleugel

Nadere informatie

Leidraad voor Systems Engineering binnen de GWW-sector

Leidraad voor Systems Engineering binnen de GWW-sector Leidraad voor Systems Engineering binnen de GWW-sector Leidraad voor Systems Engineering binnen de GWW-sector Inhoudsopgave VOorwoord 4 Leeswijzer 6 1. Systems Engineering 8 1.1 Achtergronden 8 1.2 Systeemdenken

Nadere informatie

PRINCE2 2009 is overzichtelijker

PRINCE2 2009 is overzichtelijker PRINCE2 2009 is overzichtelijker 29 mei 2009 door: Lia de Zoete en Reinier de Koning Half juni presenteert het Office of Government Commerce in Londen PRINCE2 2009. Het grote voordeel van de nieuwe versie

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlagen 121 Literatuur 144

Inhoudsopgave. Bijlagen 121 Literatuur 144 Inhoudsopgave 5 Voorwoord 7 Ten geleide 9 1 Inleiding 11 2 De risicoanalyse 25 3 Uitvoeren van de risicoanalyse 65 4 Risicomanagement 77 5 Uitvoeren van risicomanagement 85 6 Implementatie van risicomanagement

Nadere informatie