Risicobeoordeling Jan DILLEN 22 november 2012
Verantwoordelijke uitgever: Hans Suijkerbuijk 2012 Wolters Kluwer Belgium NV Ragheno Business Park Motstraat 30 B-2800 Mechelen Tel. 0200 30 144 Fax 0800 17 529 www.kluwer.be E-mail: info@kluwer.be Behoudens de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt worden, op welke wijze ook, zonder de uitdrukkelijke voorafgaande en schriftelijke toestemming van de uitgever. AB DO 2008 VEIWET VB 2004
Algemene inhoud Inleiding 1 Wat is een risicobeoordeling? 3 1. Inleiding 3 2. Definitie van een risicobeoordeling 3 3. Zin van de risicobeoordeling 7 4. De risicobeoordeling per niveau 10 5. De opmaak van de risicobeoordeling volgens het cascadesysteem 13 5.1. Het watervalsysteem of de cascadeaanpak 14 5.2. Betrouwbaarheid en reproduceerbaarheid van de risicobeoordeling 14 5.3. De validiteit van de risicobeoordeling 15 6. De risicobeoordeling als purely procedural prevention principle PPPP 16 7. De risicobeoordeling opgevat als contested concept 17 8. De risicobeoordeling als besluitvormingsproces 19 9. De risicobeoordeling en de risicodriehoek 21 Historische ontwikkeling van het toenemende belang van de risicobeoordeling 25 1. Naar een toenemend belang van de risicobeoordeling 25 2. Bespreking van de evolutie van een toenemend belang van de risicobeoordeling 27 3. Negatieve gevolgen bij de opmaak van risicobeoordeling: disciplinering 31 Kluwer Risicobeoordeling Inhoud - 1
ALGEMENE INHOUD 4. Methoden van risico-identificatie en -analyse 33 4.1. De Failure Mode and Effect Analysis FMEA 34 4.2. De Foutenboomanalyse 35 4.3. De gebeurtenissenboom 39 4.4. De Hazard and Operability Study HAZOP 41 4.5. Commentaar 42 De 4 stappen van de risicobeoordeling 45 1. Inleiding 45 2. Stap 1: De risico-identificatie 48 3. Stap 2: De risicoanalyse 49 4. Stap 3: De risico-evaluatie 53 5. Stap 4: De keuze van de preventiemaatregelen 56 6. Problemen met de risicobeoordeling 67 6.1. Het probleem van de maten 67 6.2. Het probleem van de niet vergelijkbaarheid 71 6.3. Het probleem van de schalen bij de risicoanalyse 73 Wat is een risicobeoordeling niet? 79 1. De risicobeoordeling het afvinken van een checklist 79 2. Paradoxen en de risicobeoordeling: de paradox van de beheersing, van de ernst en van de analyseerbaarheid bij de risicobeoordeling 80 2.1. Paradox 1: De paradox van de beheersing van risico s 80 2.2. Paradox 2: De paradox van de ernst of de gevolgen van het risico 80 2.3. Paradox 3: De paradox van de analyse bij de risicobeoordeling 81 Wat is een risicobeoordeling wel? 83 1. De risicobeoordeling is normatief 83 1.1. Kennis van eisen 84 1.2. Kennis van functies 85 Inhoud - 2 Risicobeoordeling Kluwer
ALGEMENE INHOUD 1.3. Kennis van good practice op veiligheidsgebied 85 2. De risicobeoordeling en het doorlopen van de ethische cyclus 87 3. De risicobeoordeling: verantwoordelijk voor, verantwoordelijk volgens en verantwoording 90 4. De risicobeoordeling: kritische aanpak 92 Hoe kunnen we de risicobeoordeling beter laten werken binnen de onderneming? 97 1. Waarom de risicobeoordeling kan falen: geen eenduidige terminologie en het instrumentele karakter 97 2. Maatregelen om de risicobeoordeling beter te laten werken in de onderneming 100 3. Punten om de risicobeoordeling te verbeteren 102 3.1. Een element van onzekerheid 102 3.2. Een element van positieve dan wel negatieve gevolgen in de preventie 103 3.3. Een element van te nemen preventiemaatregelen 103 3.4. De preventieadviseur, de risicobeoordeling en de netwerkanalyse 104 De implementatie van de risicobeoordeling in de organisatie 107 1. De implementatie van de risicobeoordeling volgens de Deming-cirkel Plan-Do-Check-Act 107 1.1. Inleiding 107 1.2. Plan-fase 108 1.3. Do-fase 111 1.4. Check-fase 112 1.5. Act-fase 114 2. De communicatie en de risicobeoordeling 115 3. De risicobeoordeling en de veiligheidscultuur 122 4. Betrokkenheid van directie en werknemers bij de risicobeoordeling 124 Kluwer Risicobeoordeling Inhoud - 3
ALGEMENE INHOUD Theorieën en modellen van de risicobeoordeling 127 1. Grondslagen, wetten, theorieën, modellen, metaforen en de risicobeoordeling 127 2. Risicotheorieën en -modellen 132 2.1. Waarom is stilstaan bij theorieën en modellen zinvol? 132 2.2. Het scientific management 134 2.3. De gedragswetenschappelijke en de systeembenadering 135 2.4. De contingentiebenadering 136 2.5. De rationele keuze 136 3. De risicobeoordeling als narratief 138 Toepassing van de risicobeoordeling in de koninklijke besluiten van de codex 143 Risicobeoordeling van het brandrisico 161 1. Inleiding 161 2. De risico-identificatie van het brandrisico 164 3. De risicoanalyse van het brandrisico 164 4. De risico-evaluatie van het brandrisico 167 5. De brandpreventiemaatregelen 168 Tot slot 171 Inhoud - 4 Risicobeoordeling Kluwer