Beoordeling kruispuntontwerp

Beoordeling kruispuntontwerp Velserweg - Vondellaan - Halve Maan Opdrachtgever Opdrachtnemer Gemeente Beverwijk Afdeling Projecten Postbus 450 1940 AL Beverwijk DTV Consultants B.V. Hans Godefrooij TBO/140289 Breda, 21 oktober 2014

Beoordeling kruispuntontwerp Velserweg - Vondellaan - Halve Maan Opdrachtgever Opdrachtnemer Gemeente Beverwijk Afdeling Projecten Postbus 450 1940 AL Beverwijk DTV Consultants B.V. Hans Godefrooij TBO/140289 Breda, 21 oktober 2014 Niets uit dit rapport mag worden vermenigvuldigd en/of worden bewerkt en/of worden samengevat, in welke vorm dan ook, zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van DTV Consultants B.V.

Inhoudsopgave 1 Inleiding 5 2 Situatiebeschrijving 7 2.1 Beschrijving huidige situatie 7 2.2 Voorgesteld kruispuntontwerp 8 2.3 Alternatief kruispuntontwerp 9 3 Beoordeling verkeersafwikkeling 10 4 Beoordeling verkeersveiligheid 12 5 Conclusies 14

1 Inleiding De gemeente Beverwijk heeft voor het kruispunt Velserweg Vondellaan Halve Maan door Grontmij een Voorlopig Ontwerp laten opstellen. Consequentie van dit ontwerp is dat een monumentale iep, die staat in de middenberm van de Halve Maan, niet kan worden gehandhaafd. In opdracht van de Stichting Sluyterman van Loo heeft Rein Geurtsen Urban Design een alternatief ontwerp gemaakt, waarbij de iep kan worden gehandhaafd. De gemeente Beverwijk heeft aan DTV Consultants gevraagd om dit ontwerp te beoordelen op de aspecten doorstroming en verkeersveiligheid. Achtergronden Beverwijk wordt vanaf het hoofdwegennet ontsloten door twee gebiedsontsluitingswegen. De zuidelijke ontsluiting wordt gevormd door de Velserweg. Op het kruispunt Velserweg Vondellaan Halve Maan doen zich in de huidige situatie doorstromingsproblemen voor, die zich vooral in en net na de avondspits manifesteren. Het kruispunt kan het verkeer niet adequaat verwerken, waardoor de toeleidende wegen vastlopen. Naar verwachting neemt het verkeersaanbod in de toekomst verder toe, waardoor ook de doorstroming verder zal verslechteren. Naar aanleiding van deze problemen heeft de gemeente Beverwijk laten onderzoeken welke mogelijkheden bestaan om de problemen op te lossen. Daarbij is niet alleen aandacht besteed aan de doorstroming, maar is ook gekeken naar de mogelijkheden om de verkeersveiligheid op het kruispunt te verbeteren. Bovendien is groenbehoud en verbetering van de groenstructuur een belangrijk aandachtspunt geweest. Op basis van de verschillende onderzoeken heeft Grontmij voor het kruispunt een Voorlopig Ontwerp (VO) opgesteld dat ter inzage is gelegd. Op het VO zijn diverse zienswijzen bij de gemeente binnengekomen, waaronder een zienswijze van de Stichting Sluyterman van Loo. Daarbij is ook een alternatief ontwerp gevoegd, opgesteld door Rein Geurtsen Urban Design. In dit ontwerp kan de monumentale iep die staat in de middenberm van de Halve Maan gehandhaafd worden, waar deze in het voorgestelde VO zou moeten wijken. In het raadscarrousel van 9 oktober 2014 zijn de wens tot het behoud van de iep en de (on)mogelijkheden die daarvoor bestaan, onderwerp van discussie geweest. Naar aanleiding van deze discussie heeft de gemeente ervoor gekozen om het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design door een onafhankelijke expert te laten te laten toetsen op doorstroming en verkeersveiligheid. De gemeente Beverwijk heeft DTV Consultants gevraagd deze toets uit te voeren. Beoordeling kruispuntontwerp 5

Doel van de opdracht Het doel van de opdracht is het geven van een oordeel over de doorstroming en verkeersveiligheid van het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design. Dit ontwerp wordt daarbij afgezet tegen het Voorlopig Ontwerp van Grontmij. Voor beide ontwerpen geldt dat mogelijke verbeterpunten kunnen worden benoemd of dat varianten kunnen worden bedacht. Voor deze opdracht geldt echter dat het enkel gaat om het vergelijken van de beide voorliggende varianten met elkaar. Het rapport gaat in op aspecten die in het oog springen. Dat betekent dat de focus ligt op mogelijke afwikkelings- of verkeersveiligheidsknelpunten in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design of punten die, verkeerskundig gezien, juist beter zijn dan in het ontwerp van Grontmij. Aspecten in het ontwerp die niet anders worden beoordeeld, worden in het rapport daarom niet benoemd. Leeswijzer Hoofdstuk 2 geeft een beschrijving van de huidige situatie. Ook worden het voorgestelde kruispuntontwerp en het alternatieve kruispuntontwerp gepresenteerd. In hoofdstuk 3 worden de consequenties die het alternatieve ontwerp heeft voor de verkeersafwikkeling in beeld gebracht. In hoofdstuk 4 wordt de verkeersveiligheid van het alternatieve ontwerp afgezet tegen de verkeersveiligheid van het voorgestelde ontwerp. Afgesloten wordt met enkele conclusies (hoofdstuk 5). 6 Beoordeling kruispuntontwerp

2 Situatiebeschrijving In dit hoofdstuk wordt een korte beschrijving gegeven van de verkeerssituatie en het kruispuntontwerp. 2.1 Beschrijving huidige situatie De Velserweg vormt een belangrijke ontsluitingsweg van het centrum van Beverwijk. Ook de Halve Maan en de Vondellaan maken deel uit van de gemeentelijke hoofdwegenstructuur. Deze wegen zijn allemaal gecategoriseerd als gebiedontsluitingswegen met een bijbehorende maximum snelheid van 50 km/h. De ligging van het kruispunt Velserweg Vondellaan Halve Maan is in onderstaande afbeelding weergegeven. afbeelding 1 Ligging kruispunt Velserweg Vondellaan Halve Maan (bron: Google Maps) De Halve Maan is conform het GVVP 2011 onderdeel van de stedelijke ring en de centrumring, en vormt de ontsluitingsroute van en naar het NS-station. Ook vormt de Halve Maan de route van en naar het busstation en vrijwel alle buslijnen lopen over het kruispunt Velserweg Vondellaan Halve Maan. Over het kruispunt Velserweg Vondellaan Halve Maan lopen diverse fietsroutes. Over de Velserweg loopt een Regionale Sterroute en de Vondellaan en Halve Maan maken onderdeel uit van het Primaire Beoordeling kruispuntontwerp 7

netwerk (GVVP 2011). Om het twee keer oversteken van de Velserweg te voorkomen, rijden veel fietsers vanuit de Halve Maan richting Velsen, tegen de richting in, over het trottoir langs de Velserweg. In de huidige situatie blijkt het kruispunt het verkeer niet adequaat (meer) te kunnen verwerken. Dit resulteert in doorstromingsproblemen, hetgeen met name in de spitsperiodes tot uiting komt in congestie en oplopende verliestijden. De toeleidende wegen naar het kruispunt lopen daardoor vast. Niet alleen het autoverkeer, maar ook het openbaar vervoer heeft hier last van. Modelberekeningen laten zien dat deze problemen in de toekomst nog verder toenemen. Om deze reden, maar ook uit verkeersveiligheidsoogpunt, heeft de gemeente Beverwijk besloten het kruispunt te reconstrueren. 2.2 Voorgesteld kruispuntontwerp Het vastgestelde Voorlopig Ontwerp van de nieuwe kruispuntvormgeving is weergegeven in onderstaande afbeelding. afbeelding 2 Voorlopig Ontwerp (23-05-2014), bron: Grontmij Belangrijkste aanpassingen ten opzichte van de huidige situatie zijn: de realisatie van een dubbele linksaffer vanuit de Halve Maan, waardoor de afwikkeling van het busverkeer (en het overige gemotoriseerde verkeer) drastisch wordt verbeterd; de realisatie van een extra rijstrook op de Velserweg (richting N197); de realisatie van een extra voorsorteervak op de Velserweg (oost); de realisatie van een vrijliggend tweerichtingenfietspad aan de zuidkant van de Velserweg-west (richting Velsen). Vanwege het extra ruimtegebruik, moeten diverse bomen worden verplaatst. De monumentale iep die staat in de middenberm van de Halve Maan kan niet worden gehandhaafd. In het ontwerp is wel ruimte gevonden om meerdere nieuwe bomen te planten. 8 Beoordeling kruispuntontwerp

2.3 Alternatief kruispuntontwerp Om de monumentale iep in de middenberm van de Halve Maan te kunnen behouden, heeft Rein Geurtsen Urban Design, in opdracht van de Stichting Sluyterman van Loo, een alternatief kruispuntontwerp gemaakt. Dit ontwerp is in onderstaande afbeelding weergegeven. afbeelding 3 Alternatief ontwerp (21-07-2014), bron: Rein Geurtsen Urban Design In dit ontwerp worden twee voorsorteervakken in de Halve Maan aan de andere kant van de middenberm gelegd. Het kruispunt Halve Maan Emplacementsweg krijgt hierdoor ook een alternatieve inrichting. Beoordeling kruispuntontwerp 9

3 Beoordeling verkeersafwikkeling In dit hoofdstuk wordt de verkeersafwikkeling van het alternatieve ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design afgezet tegen de verkeersafwikkeling van het voorgestelde ontwerp van Grontmij. In de beoordeling van de doorstroming worden VRI-richtingnummers gebruikt. In onderstaande afbeelding zijn deze VRI-richtingnummers weergegeven. 11 37 07 09 08 26 28 33 24 34 31 02 03 06 05 afbeelding 1 Schetsontwerp Rein Geurtsen Urban Design, met VRI-richtingnummers Het is niet mogelijk om op korte termijn op basis van verkeersregeltechnische berekeningen een eerlijke vergelijking te maken tussen het ontwerp van Grontmij en het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design. Dat komt omdat binnen beide ontwerpen allerlei verschillende keuzes met betrekking tot de verkeersafwikkeling kunnen worden gemaakt die leiden tot verschillende uitkomsten. Hierdoor is een betrouwbare berekening niet mogelijk. Enkele voorbeelden: Het wel of niet handhaven van het deelconflict tussen richting 05 en 11 heeft een grote invloed op de cyclustijd en dus op de verliestijden. In de door Rein Geurtsen Urban Design getekende variant lijkt geen voetgangersoversteek in de verkeersregelinstallatie aanwezig over de Halve Maan (richting 33 en 34). Dit wordt als niet realistisch beschouwd, aangezien voetgangers dan gaan oversteken bij de fietsoversteek. Onbekend is wat de routes van fietsers over het kruispunt zijn in de door Rein Geurtsen Urban Design getekende variant en hoe deze conflicten beveiligd worden in de verkeersregelinstallatie. Dit betreft bijvoorbeeld de fietser welke vanuit de Velserweg (westzijde) wil oversteken naar de 10 Beoordeling kruispuntontwerp

Vondellaan. Ook is onduidelijk hoe met de fietser van richting 24 wordt omgegaan in de verkeersregelinstallatie, aangezien deze in de tekening van Rein Geurtsen Urban Design eindigt in het tusseneiland achter de iep. Het wel of niet definiëren van conflicten voor deze bewegingen heeft een groot effect op de algehele verkeersafwikkeling en doorstroming. Desondanks is het wel mogelijk om in kwalitatieve termen de ontwerpen met elkaar te vergelijken. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven. Het aantal voorsorteervakken in beide ontwerpen is hetzelfde. Het enige verschil is dat richting 06 in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design twee exclusieve rijstroken heeft en richting 05 een gecombineerde rechtdoor/rechtsafstrook heeft. In het ontwerp van Grontmij zit juist een exclusieve rechtsafstrook en een gecombineerde rechtdoor/linksafstrook. Naar verwachting heeft deze net andere rijstrookindeling geen groot effect op de verkeersafwikkeling. De hele rijstrook op de Halve Maan die ten oosten van de tussenberm met de iep ligt, is uitgevoerd op een plateau. Dit heeft voor de verkeersafwikkeling in principe geen effect. Richting 03 en 09 hebben in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design een hard conflict, waardoor deze richtingen niet gelijktijdig groen kunnen krijgen. Dit zorgt mogelijk voor een minder efficiënte verkeersafwikkeling. De bochtstralen zijn voor verschillende richtingen te krap. Vooral de bochtstraal van de dubbele linksafbeweging van richting 06 met 17,5 meter is hierbij een aandachtspunt. Deze bochtstraal dient 25 meter te zijn conform het Handboek Wegontwerp Gebiedsontsluitingswegen (blz. 125). Ook de bochtstraal van richting 3 is erg krap. Waardoor een vlotte afwikkeling van grote voertuigen niet mogelijk is. De oversteeklengtes voor fietsers en voetgangers op de richtingen 24, 28, 33/34 en 37 zijn in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design langer dan in het ontwerp van Grontmij. Daarmee nemen de oversteektijden en dus de ontruimingstijden toe. Dit heeft negatieve consequenties voor de cyclustijd en leidt derhalve tot een verslechterde doorstroming. De beschikbare opstelruimte op richting 6 (linksaf vanaf de Halve Maan) is in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design kleiner dan in het VO van Grontmij. Mogelijk leidt dat eerder tot een terugslag van de wachtrij naar het kruispunt Emplacementweg Halve Maan. De middengeleiders lijken niet overal breed genoeg om mastmeubilair voor de VRI te plaatsen. Dit geldt vooral voor mast en lantaarn van de fietsoversteek over de Velserweg (richting 26). Beoordeling kruispuntontwerp 11

4 Beoordeling verkeersveiligheid Het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design wordt in dit hoofdstuk getoetst op het aspect verkeersveiligheid en vergeleken met het Voorlopig Ontwerp van Grontmij. In de volgende paragrafen wordt een oordeel gegeven over de verkeersveiligheid van het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design. Gefocust wordt daarbij op de verschillen met het ontwerp van Grontmij. Daarbij moet worden aangetekend dat een 100% verkeersveilige situatie niet bestaat. Veruit de meeste ongevallen ontstaan door menselijke fouten (die al dan niet bewust worden gemaakt) of ander menselijk gedrag. Ook op wegen die volledig volgens de daarop van toepassing zijnde richtlijnen zijn aangelegd, maken mensen fouten en gebeuren ongevallen. Bij de beoordeling van de verkeersveiligheidssituatie wordt daarom vooral gekeken of de ontwerper alle mogelijkheden heeft benut om de verkeersveiligheid zo veel mogelijk te waarborgen. Fietsers Bij de aansluiting van de Emplacementsweg op de Halve Maan steken fietsers op een tweerichtingenfietspad de Emplacementsweg over. In het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design splitsen de twee voorsorteervakken, ter hoogte van de fietsoversteek, in drie rijstroken. Dit maakt de oversteeklengte groter, vergroot het aantal conflictpunten en maakt de verkeerssituatie minder overzichtelijk. De kans op afdekongevallen (waarbij het zicht op een overstekende fietser wordt belemmerd door een voertuig op de naastgelegen rijstrook) neemt hierdoor toe. Het fietspad bij de aansluiting van de Emplacementsweg is in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design niet doorgetrokken over de rijbaan. Hierdoor komt de voorrangssituatie niet goed tot uitdrukking, hetgeen kan leiden tot onduidelijkheden en, als gevolg daarvan, ongelukken. In het ontwerp van Grontmij is het fietspad wel doorgetrokken over de rijbaan. De fietsoversteek over de Halve Maan bij het kruispunt met de Velserweg eindigt in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design in de middenberm (bij de iep). Het is niet nader uitgewerkt hoe fietsers vanaf dat punt de Velserweg of de Vondellaan kunnen bereiken. In de bocht van de Vondellaan naar de Velserweg lijkt het fietspad zich in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design te versmallen. Dat is om twee redenen ongewenst. De eerste reden is het risico op enkelvoudige fietsongevallen als gevolg van aanrijdingen met trottoirbanden. De tweede reden is dat de kans op conflicten tussen fietsers onderling wordt vergroot, temeer omdat een deel van de fietsers rechtsaf zal willen slaan en een deel zal rechtdoor willen oversteken. Het krappe profiel leidt ertoe dat deze stromen met elkaar in conflict zullen komen. De opstelruimte voor fietsers die bij richting 26 willen oversteken is dusdanig krap dat fietsers die zich hier opstellen de doorgang blokkeren voor fietsers op richting 28. De smalle berm in de Halve Maan in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design tussen de linksafstroken en de rijstrook in tegengestelde richting is te smal voor fietsers en voetgangers om zich er op te kunnen stellen. De ruimte tussen het vrijliggende tweerichtingenfietspad aan de zuidzijde van de Velserweg-west en de fietsoversteek over de rechtsaf-bypass lijkt in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design 12 Beoordeling kruispuntontwerp

kleiner dan in het ontwerp van Grontmij. Daardoor hebben automobilisten minder tijd om te anticiperen op afslaande fietsers die vanaf het tweerichtingsfietspad de bypass oversteken. Voetgangers Het is onduidelijk of in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design het oversteken van de Halve Maan ter plaatse van het kruispunt met de Velserweg is gefaciliteerd. Wanneer dit niet het geval is, kan dit leiden tot verkeersonveilige situaties. Het is namelijk aannemelijk dat voetgangers hier wel zullen gaan oversteken; desnoods gebruikmakend van de fietsoversteek. Wanneer in de verkeerslichtenregeling geen rekening wordt gehouden met voetgangers, zullen veel voetgangers er niet in slagen om binnen de voor fietsers beschikbare tijd aan de overzijde van de weg te geraken. In het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design is een (extra) voetgangersoversteekplaats over de Halve Maan ingetekend, aansluitend op het voetpad naar het parkeerterrein. Wanneer op deze plek sprake is van een sterke behoefte van voetgangers om over te steken, is het goed om dat ook te faciliteren. Wanneer voetgangers net zo goed kunnen oversteken bij de verkeerslichten, heeft dat uit verkeersveiligheidsoogpunt de voorkeur en kan de door Rein Geurtsen Urban Design getekende oversteek beter niet worden gerealiseerd. Gemotoriseerd verkeer Ter plaatse van de aansluiting van de Emplacementsweg op de Halve Maan wordt in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design een complexe situatie gecreëerd. Voor weggebruikers is niet in één oogopslag duidelijk wat van hen wordt verwacht. De kans is groot dat weggebruikers hierdoor gaan twijfelen, hetgeen kan leiden tot (voor medeweggebruikers) onvoorspelbaar gedrag zoals plotselinge rijstrookwisselingen. Dit werkt onveilige situaties in de hand. Bovendien is de kans groot dat automobilisten verkeerd rijden, wat weer tot ongewenste en onveilige manoeuvres kan leiden op het kruispunt Velserweg Vondellaan Halve Maan. De toegepaste bochtstraal voor verkeer in de Halve Maan dat vanaf het station rechtsaf de tweede rijstrook op wil rijden (om vervolgens bij de verkeerslichten linksaf te kunnen slaan) is veel te krap voor grote voertuigen als bussen en vrachtwagens. Het is gewenst om elkaar tegemoetkomende rijstroken (fysiek) van elkaar te scheiden. In het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design is op de Halve Maan gedeeltelijk geen (fysieke) scheiding aanwezig tussen de linksafvoorsorteerstroken en de tegemoetkomende rijstrook. In het ontwerp van Grontmij is dat wel het geval. In het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design is in de Halve Maan een forse tussenberm (met daarin de iep) gerealiseerd tussen de rijstrook voor rechtdoor/rechtsaf en de rijstroken voor linksaf. Het risico is groot dat weggebruikers uit de Vondellaan en de Velserweg-oost deze tussenberm op het eerste oog interpreteren als middenberm, waardoor weggebruikers per ongeluk tegen de richting in de linksafstroken op de Halve Maan oprijden. Dit kan derhalve leiden tot frontale conflicten. Beoordeling kruispuntontwerp 13

5 Conclusies In dit hoofdstuk worden de belangrijkste bevindingen van deze studie op een rij gezet. Het kruispuntontwerp van Rein Geurtsen Urban Design wordt hierbij op de aspecten doorstroming en de verkeersveiligheid afgezet tegen het Voorlopig Ontwerp van Grontmij. Verkeersafwikkeling Beide ontwerpen ontlopen elkaar op het aspect verkeersafwikkeling niet erg veel. De net andere verdeling van de voorsorteervakken op de Halve Maan geeft geen aanleiding om te veronderstellen dat de verkeersafwikkeling minder goed is in één van de ontwerpen. Een aantal aspecten wijst er echter op dat in de praktijk de verkeersafwikkeling in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design net wat minder goed zal zijn. Het betreft het conflict dat richting 03 en 09 met elkaar hebben, de krappe bochtstralen, de grotere oversteeklengtes en de beperktere opstelruimte voor richting 06. Verkeersveiligheid Het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design scoort op het aspect verkeersveiligheid minder goed dan het VO van Grontmij. Zowel op het kruispunt Velserweg Vondellaan Halve Maan, als op het kruispunt Emplacementsweg Halve Maan, zitten in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design diverse aspecten die kunnen leiden tot verkeersonveilige situaties. Belangrijkste knelpunt op het kruispunt Velserweg Vondellaan Halve Maan is dat het risico groot is dat verkeer op richting 03 en richting 11 per ongeluk tegen de richting in de linksafstroken (richting 06) op de Halve Maan oprijden. Daarnaast eindigt de fietsoversteek over de Halve Maan in de middenberm (bij de iep) en is niet nader uitgewerkt hoe fietsers vanaf dat punt de Velserweg of de Vondellaan kunnen bereiken. Het belangrijkste knelpunt op het kruispunt Emplacementsweg Halve Maan is de complexiteit van de verkeerssituatie. Voor verkeersdeelnemers is niet in één oogopslag te zien wat de bedoeling is, waardoor het risico groot is dat verkeersdeelnemers gaan twijfelen en op het laatste moment nog (voor andere weggebruikers onverwachte) manoeuvres gaan uitvoeren. Daarnaast is de bochtstraal voor verkeer in de Halve Maan dat vanaf het station rechtsaf de tweede rijstrook op wil rijden (om vervolgens bij de verkeerslichten linksaf te kunnen slaan) veel te krap voor grote voertuigen als bussen en vrachtwagens. Ook de vormgeving van de fietsoversteek over de Emplacementsweg, die bovendien over een extra rijstrook gaat, is in het ontwerp van Rein Geurtsen Urban Design minder veilig. 14 Beoordeling kruispuntontwerp

Beoordeling kruispuntontwerp 15

16 Beoordeling kruispuntontwerp