Mr. M.O.J. de Folter Vrijwaring & Interventie!. Kluwer a Wolters Kluwer business Kluwer - Deventer - 2009
INHOUDSOPGAVE Lijst van afkortingen / XV EERSTE DEEL VRIJWARING HOOFDSTUK 1 Begripsomschrijving en plaatsbepaling van vrijwaring / 3 1 Veelzijdige betekenis van het begrip vrijwaring / 3 2 Procesrechtelijke toepassing van vrijwaring / 4 3 Dagvaardingprocedure / 4 4 Verschillen in procederen / 5 HOOFDSTUK 2 Vrijwaring en andere vormen van onvrijwillige procesdeelneming / 7 5 Wet en rechtspraak door de eeuwen heen / 7 6 Wijzigingen wettelijke regeling / 7 7 Verhouding vrijwaring en gedwongen tussenkomst / 8 8 Litisdenuntiatio / 9 9 Nominatio auctoris / 9 10 Temporele kenmerken /10 HOOFDSTUK 3 De structuur van vrijwaring /13 11 Eigen karakter en structuur/13 12 Grondslag in het materiële recht (regres) /13 13 Twee soorten vrijwaring /14 14 Voorwaarde voor regres /15 15 Gezamenlijke behandeling en berechting /16 HOOFDSTUK 4 Vrijwaring internationaal bezien /17 VII
16 Europees verband /17 17 EEX/17 18 Duitsland en Oostenrijk /18 19 Verhouding met andere verdragsbepalingen /18 20 Exclusiefforum/19 21 Uitleg bij alternatieve fora / 20 22 Begrenzing aan toelating alternatieve fora / 21 23 Vrijwaring in mondiaal verband / 21 TWEEDE DEEL GRONDSLAG VAN VRIJWARING HOOFDSTUK 5 Grondslag van de oproeping in vrijwaring / 25 24 Geen eensluidend wettelijk criterium / 25 25 Rechterlijke toetsing in het incident / 26 26 Onvoldoende belang bij de oproeping / 27 27 Samenhang tussen materiële en processuele garantieplicht / 27 HOOFDSTUK 6 De ruime en de enge opvatting / 29 28 Meningenstrijd over de grondslag / 29 29 De belangenafweging nader beschouwd / 30 30 Ontbreken van wettelijke steun voor de enge opvatting en de belangenafweging / 30 31 De zeer ruime opvatting (oproeping louter ten dienste van bewijs) / 31 32 De enge opvatting in de jurisprudentie / 32 33 De ruime opvatting in de jurisprudentie / 32 34 De belangenafweging in de jurisprudentie / 33 35 Het verlossende woord van de Hoge Raad / 34 36 Kritiek op de categorale indeling tussen eng en ruim / 35 HOOFDSTUK 7 Andere criteria voor de beoordeling van de oproeping in vrijwaring / 37 37 Wordt in Nederland van de juiste probleemstelling uitgegaan? / 37 38 Eigenlijke en oneigenlijke vrijwaring / 37 39 Gelijkschakeling met tweedeling zakelijk en persoonlijk? / 38 40 Praktisch resultaat van deze gelijkschakeling / 38 41 De methode van de parallellie tussen hoofd- en vrijwaringszaak / 39 42 Identiteit tussen hoofd- en vrijwaringszaak niet vereist / 39 43 Nauw verband tussen hoofd- en vrijwaringszaak / 40 44 De elementenleer / 42 45 Ontbrekende elementen / 43 VIII
HOOFDSTUK 8 Vrijwaring en meer partijen verhoudingen / 45 46 Inleiding / 45 47 Bedekte gedwongen tussenkomst / 45 48 Kruisvrijwaring / 47 49 Ondervrijwaring / 47 50 Geen wettelijke grondslag / 48 51 Voeging van zaken / 48 52 Rolvoeging / 49 53 Subjectieve cumulatie en vrijwaring / 49 54 Bezwaren tegen de combinatie van subjectieve cumulatie en vrijwaring / 50 55 Mogelijkheid van splitsing van zaken / 50 56 Conversie bij complexe partijverhoudingen? / 51 DERDE DEEL PROCESVERLOOP VAN VRIJWARING HOOFDSTUK 9 Procesvoering en formaliteiten / 55 57 Inleiding / 55 58 Voor de dienende dag / 55 59 Met redenen omklede conclusie / 56 60 De termijn van het vrijwaringsincident / 56 61 Wijze van procederen / 57 62 Oproeping in vrijwaring door eiser / 58 63 Geen betekening aan de waarborg / 58 64 Vóór alle weren/59 65 Inbreuk op dit vereiste: exceptie van onbevoegdheid / 59 HOOFDSTUK 10 Bevoegde rechter / 61 66 Hoofdregel: rechter in de hoofdzaak bevoegd / 61 67 De stand van zaken voor de herziening van 2002 / 61 68 Overzicht verdeling bevoegdheid kantonrechter en rechtbank / 62 69 Onvoldoende bescherming van de waarborg? / 64 70 Splitsing van zaken / 64 71 Doorbreking regels van relatieve competentie / 65 72 Overeenkomst van arbitrage / 65 73 Bevoegdheid in hogere aanleg / 66 HOOFDSTUK 11 Vrijwaring en andere bijzondere procedures / 67 74 Inleiding / 67 IX
75 Geen vrijwaring indien daar reeds op andere wijze in voorzien is / 68 76 Vrijwaring mogelijk bij bijzondere rechtsgang op grond van processuele voordelen / 69 77 Vrijwaring in het arbitrageproces / 69 78 Vrijwaring in kort geding / 70 79 Vrijwaring en de schadestaat procedure / 70 HOOFDSTUK 12 De inhoud van de vordering in vrijwaring. Verstek en reconventie / 73 80 Waarborg als gedaagde partij / 73 81 Vrijwaring ingesteld door de opposant / 74 82 Vonnis in het incident / 74 83 Vrijwaring en reconventie / 75 HOOFDSTUK 13 Samenhang tussen hoofdzaak en vrijwaringszaak. Voeging / 77 84 Inleiding / 77 85 Buitengedingstelling en overneming / 77 86 Autonome positie van de waarborg / 78 87 Complicaties bij voeging / 79 88 Voeging van de waarborg / 80 89 De leer van de materiële zelfstandigheid / 81 90 Onaantastbaarheid van de procespositie van de originele partijen / 83 91 Bewijsmiddelen / 83 92 Dubbelzijdige houding van de waarborg / 84 93 Voeging vormvrij / 85 94 Gezag van gewijsde / 86 HOOFDSTUK 14 Hoger beroep/89 95 Verlengde termijn bij appel in vrijwaring / 89 96 Fragmentatie van partijen in hoger beroep / 90 97 Zelfstandig appel / 91 98 Incidenteel appel / 91 99 Complicaties bij berusting / 92 100 Andere belemmeringen om appel in te stellen / 92 101 Interventie in hoger beroep door de niet gevoegde waarborg / 93 HOOFDSTUK 15 Cassatie / 95 102 Bijzonder karakter cassatierechtspraak / 95 103 Afhankelijk karakter van vrijwaring ook in cassatie / 95
104 Geen oproeping voor het eerst in cassatie / 96 HOOFDSTUK 16 Oproeping in vrijwaring voor het eerst in appel / 97 105 Rechtspraak wijst oproeping voor het eerst in appel af / 97 106 Argumenten pro en contra / 98 HOOFDSTUK 17 Proceskosten/101 107 Beginselen bij de beoordeling van proceskosten bij vrijwaring /101 108 Zes varianten/102 109 Uitgangspunt jurisprudentie/102 110 Hoofdregel opgebouwd uit twee argumenten /103 111 Grondslag voor het doorbreken van de leer der materiële zelfstandigheid van zaken. Processuele causaliteit. Integrale benadering /103 VIERDE DEEL INTERVENTIE HOOFDSTUK 18 Begripsomschrijving en plaatsbepaling van tussenkomst /109 112 Veelzijdige betekenis van het begrip tussenkomst /109 113 Procesrechtelijke toepassing van tussenkomst /HO 114 Tussenkomst veronderstelt een eigen recht /111 115 Betekenis van het belangvereiste in art. 217 Rv /112 116 Verder reikende dwarsverbanden? /113 HOOFDSTUK 19 Het al dan niet vrijwillig karakter van tussenkomst en voeging /115 117 Het onderscheid tussen vrijwillige en gedwongen tussenkomst /115 118 De verhouding tussen vrijwillige tussenkomst en derdenverzet nader beschouwd/116 119 Interventie en de rechtsbetrekking in geschil /117 120 Interventie en de gevolgen van een rechterlijke uitspraak 1/118 121 Interventie en de gevolgen van een rechterlijke uitspraak II /119 122 Interventie en de gevolgen van een rechterlijke uitspraak III /121 123 Interventie en de gevolgen van een rechterlijke uitspraak IV /122 124 Interventie en de gevolgen van een rechterlijke uitspraak V /123 HOOFDSTUK 20 De beoordeling van de toelating van tussenkomst /127 125 Argumenten contra ruime toelating van interventie /127 XI
126 De toelating van interventie in historisch perspectief /128 127 Kritiek op de beperkte toelating van tussenkomst /130 128 De toelating van interventie volgens de huidige opvatting van de rechtspraak/131 129 Eigen opvatting over de toelating van interventie. Elementenleer I /134 130 Eigen opvatting over de toelating van interventie. Elementenleer II /136 VIJFDE DEEL INTERVENTIE EN HAAR VARIANTEN HOOFDSTUK 21 Tussenkomst en voeging: variaties op twee thema's /143 131 De veelvormige verschijning van tussenkomst /143 132 Interventie en de dynamiek van het civiele proces. Materieel partijbegrip /146 133 Interventie in strijd met de Nederlandse openbare orde? /150 134 Interpretatie van de proceshouding van de interveniënt /153 135 Wijziging tijdens het geding van voeging in tussenkomst? /155 136 Wijziging tijdens het geding van tussenkomst in voeging? /157 137 Tussenkomst als middel om een foutieve dagvaarding te corrigeren? Welke vorderingen kunnen door middel van interventie worden ingesteld? /160 138 Een alternatieve benadering: de glijdende schaal? Actieve en passieve legitimatie/ 162 139 Tussenkomst überhaupt niet mogelijk /166 140 Tussenkomst onder omstandigheden niet mogelijk geacht /168 141 Tussenkomst in het onteigeningsproces /169 142 Tussenkomst in het beslag- en executierecht I /170 143 Tussenkomst in het beslag- en executierecht II /173 144 Tussenkomst ontoelaatbaar op grond van temporele bezwaren? /175 ZESDE DEEL DE PROCESVOERING VAN INTERVENTIE HOOFDSTUK 22 Procesverloop bij tussenkomst en voeging nader beschouwd /179 145 Het verbod op dubbel spel /179 146 Diffuse figuren in het erfrecht /180 147 Tussenkomst en juridische fictie /181 148 Een tipje van de rechtspersoonlijke sluier opgetild /182 149 Is deze Prinzipienreiter op hol geslagen? /183 150 Tussenkomst voor het eerst toelaatbaar in hogere instanties? /185 151 Binnen welk tijdsbestek van de procesinstantie is tussenkomst toelaatbaar?/186 152 De bijzondere procespositie van de gevoegde partij /187 153 De betekenis van tussenkomst c.q. voeging als incident /190 ZEVENDE DEEL GEDWONGEN TUSSENKOMST XII
HOOFDSTUK 23 Gedwongen tussenkomst /197 154 Inleiding/197 155 De samenhang tussen vrijwaring en gedwongen tussenkomst /198 156 De samenhang tussen vrijwillige en gedwongen tussenkomst /199 157 Het materiële toepassingsgebied van de gedwongen tussenkomst / 200 158 De processuele keuzevrijheid van de gedwongen interveniënt / 202' 159 De gedwongen tussenkomst op initiatief van de rechter. Het probleem van de 'lege' vordering / 204 160 De gedwongen tussenkomst in hogere instantie / 207 Overzicht rechtspraak / 211 Trefwoordenregister / 227 XIII