actualiteiten hoger beroep

Transcriptie

1 actualiteiten hoger beroep 1 april 2015 mr. F.J.P. (Pieter Frans) Lock

2 programma appeltermijn financiële appelgrens hoger beroep van tussenuitspraken doorbreking van het rechtsmiddelenverbod omvang van het hoger beroep grievenstelsel devolutieve werking twee-conclusieregel ambtshalve toetsing terugwijzingsverbod akte niet-dienen pleidooi

3 appeltermijn Rechtsmiddelentermijnen zijn van openbare orde HR 20 mei 2011, ECLI:NL:HR:2011:BP6999, NJ 2012, 624 m.nt. HJS: uitspraakdatum van openbare orde HR 21 februari 2014, ECLI:NL:HR:2014:413: aan rechtsmiddelentermijnen moet strikt de hand worden gehouden - partijen kunnen daarvan ook niet in onderling overleg afwijken

4 appeltermijn Uitzondering: apparaatsfout HR 28 november 2003, NJ 2005, 465 : extra 14 dagen (of zoveel korter als de geldende beroepstermijn) HR 11 juli 2014, ECLI:NL:HR:2014:1682 (WSNP; mededelen dag van uitspraak) vervolg: HR 30 januari 2015, ECLI:NL:HR:2015:189 Uitzondering: recht op toegang tot de rechter in de kern aangetast HR 3 oktober 2014, ECLI:NL:HR:2014:2894: art. 140 lid 3 Rv

5 financiële appelgrens Art. 332 Rv tenzij de vordering waarover de eerste rechter in eerste aanleg had te beslissen niet meer beloopt dan of er duidelijke aanwijzingen bestaan dat de vordering geen hogere waarde vertegenwoordigt dan etc.

6 financiële appelgrens anders dan bij competentie kantonrechter: niet de betwiste rechtstitel Zie HR 5 januari 1996, NJ 1996, 333 en kritiek van Snijders daarop de vordering zoals bij dagvaarding ingesteld of nadien gewijzigd, dus niet slechts de vordering voor zover toegewezen (HR 29 november 2013, ECLI:NL:HR:2013:1468) subjectieve/objectieve cumulatie van vorderingen (lid 2): HR 18 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:946 deelvonnis) eiswijziging in hoger beroep: geen invloed op appellabiliteit (HR 8 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY2599) nevenvorderingen/dwangsommen proceskosten? conventie/reconventie (lid 3) voorwaardelijk reconventie?

7 tussentijds hoger beroep onderscheid tussen: eindbeslissing eindvonnis deelvonnis tussenvonnis

8 tussentijds hoger beroep Tussenvonnis tussentijds appellabel? - provisioneel: ja, art. 337 lid 1 Rv HR 5 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3533 (ook in verzoekschriftprocedure) - andere tussenvonnissen: als de rechter dat bepaalt, art. 337 lid 2 Rv

9 tussentijds hoger beroep - andere tussenvonnissen: als de rechter dat bepaalt, art. 337 lid 2 Rv - verzoek daartoe dient binnen de appeltermijn te worden gedaan - beslissing behoeft niet te worden gemotiveerd - met het instellen van het rechtsmiddel behoeft niet te worden gewacht totdat op het verzoek is beslist (appeltermijn loopt door, harde regel) HR 11 oktober 2013, ECLI:NL:HR:2013:910 (verlof cassatieberoep = verlof hoger beroep) Let op: arrest na tussentijds appel is tussenarrest (voor cassatie verlof nodig; HR 22 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY2599)

10 doorbreking appelverbod Een wettelijk rechtsmiddelenverbod wordt doorbroken voor zover erover wordt geklaagd dat het artikel -(a) ten onrechte dan wel -(b) met verzuim van essentiële vormen is toegepast, of -(c) ten onrechte buiten toepassing is gelaten HR 29 maart 1985, LJN AG4989, NJ 1986, 242 (Enka/Dupont)

11 doorbreking appelverbod doorbrekingsgrond b: Tot voor kort alleen hoor en wederhoor aanvaard. - HR 15 april 2011, LJN BP5620, NJ 2011/177 (DHL/Sandiford) Maar nu ook: - HR 19 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3663: Bopz: geen bijstand advocaat niet: bij beslissing eiswijziging (herhaald in HR 8 februari 2013, BY2599) niet: in geval van art. 337 lid 2 Rv (tussenvonnis); regelt slechts moment van appel (HR 28 september 2012, BX0598) wel: deelgeschillenprocedure (HR 18 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:943)

12 doorbreking appelverbod indien doorbrekingsgrond aangevoerd: ontvankelijk => indien zich geen doorbrekingsgrond voordoet: verwerping van het hoger beroep - dus dan niet: n.o. of bekrachtigen => indien zich wél doorbrekingsgrond voordoet: zaak inhoudelijk beoordelen - dus dan: vernietigen of bekrachtigen

13 omvang hoger beroep Door de devolutieve werking wordt het geschil in beginsel in volle omvang aan de appelrechter voorgelegd. terugwijzingsverbod beperkte uitzonderingen: - ten onrechte onbevoegd verklaard: HR 16 april 1993, NJ 1993, ten onrechte ontslag van instantie: HR 11 december 2009, NJ 2010, 581 recent: HR 17 januari 2014, JBPr 2014, 26 m.nt. D. Roffel

14 omvang hoger beroep In volle omvang: HR 27 april 1990, NJ 1991, 121 en 122 Hoger beroep omvat in beginsel het gehele vonnis omvang wordt bepaald door inhoud van de hoger beroep dagvaarding en kan nader worden omlijnd of uitgebreid door de memorie van grieven (vgl. HR 16 december 2011, JBPr 2012, 24 m.nt. G.C.C. Lewin) appel kan worden beperkt tot enkele beslissingen uit het bestreden vonnis/de bestreden vonnissen appelrechter moet onbekrompen uitleggen (HR 24 januari 2014, ECLI:NL:HR:2014:151)

15 omvang hoger beroep dus in beginsel gehele vonnis, conventie en reconventie: en ook tussenvonnis: HR 26 oktober 2001, NJ 2001/665 appelrechter niet bevoegd om buiten de omvang van het hoger beroep te beslissen. geen reformatio in peius ; beslissingen in het voordeel van appellant vallen buiten de omvang van het hoger beroep (zie recent: HR 6 september 2013, ECLI:NL:HR:2013:CA1726)

16 omvang hoger beroep conventie beslissing 1 reconventie conventie beslissing 2

17 omvang hoger beroep

18 omvang hoger beroep

19 grievenstelsel door de devolutieve werking wordt het geschil in beginsel in volle omvang aan de appelrechter voorgelegd, behoudens uitdrukkelijk door partijen aangebrachte beperkingen ten aanzien van de omvang van het hoger beroep maar de eis van het aanvoeren van grieven brengt mee dat die beoordelingsruimte (verder) wordt beperkt tot het door de grieven ontsloten gebied. => negatieve zijde van de devolutieve werking

20 grievenstelsel Wat is een grief? grieven: gronden waarop het bestreden vonnis moet worden vernietigd => niet (alleen): bezwaar tegen de bestreden uitspraak De appelrechter is gebonden aan eindbeslissingen van de rechter in eerste aanleg, voor zover deze niet worden aangevallen met een behoorlijk in het appelgeding naar voren gebrachte grief

21 Dus: grievenstelsel 1. appelrechter moet voor appellant ongunstige beslissing die niet door een grief is bestreden eerbiedigen 2. appelrechter mag de bestreden uitspraken niet buiten de grieven om vernietigen beoordelingsruimte is beperkt tot het door de grieven ontsloten gebied Indien grieven ontbreken, is de appelrechter in beginsel gebonden aan de gehele inhoud van het bestreden vonnis en kan het hoger beroep niet slagen => verwerpen/niet-ontvankelijk

22 door de grieven ontsloten gebied

23 grievenstelsel openbare orde maar: openbare orde Hof heeft slechts te oordelen over behoorlijk in het geding naar voren gebrachte grieven én heeft ambtshalve de juistheid dier uitspraak te toetsen aan wetsvoorschriften, welke de openbare orde betreffen (HR 17 december 1925, NJ 1926, p. 193 en HR 15 juni 1934, NJ 1934, p. 1297) ambtshalve toetsen aan openbare orde moet, ook als grieven ontbreken, maar wel binnen de omvang van het hoger beroep (binnen de rechtsstrijd van partijen: nooit ultra petita ) Heesakkers/Voets, HR 13 september 2013, ECLI:NL:HR:2013:691

24 grievenstelsel openbare orde

25 twee-conclusie-regel In beginsel strakke regel (twee-conclusie-regel): in eerste inhoudelijke processtuk moet alle grieven en (nieuwe) stellingen/verweren worden neergelegd geldt ook voor: kort geding, nieuwe feiten, wijziging eis, wijziging grondslag eis én voor verweer o.a. HR 8 februari 2013, NJ 2014, 175 en HR 14 juni 2013, NJ 2013, 341 Uitzonderingen: a. ondubbelzinnige toestemming; b. aard geschil; c. latere feiten.

26 Uitzonderingen: twee-conclusie-regel a. Ondubbelzinnig toestemmen is ook: erop ingaan zonder bezwaar te maken (moet wel blijken uit p-v of arrest) HR 15 oktober 1999, NJ 2000, 21 (Poldervaart/Smit) b. Aard geschil alimentatie HR 20 maart 2009, NJ 2010, 153, zelfs als verweer pas bij mondelinge behandeling in appel komt; omgangsregeling HR 28 september 2012, NJ 2012, 552; faillissement HR 11 juli 2008,, NJ 2008, 404 (Akker/Veste) Aard vordering: dwangsom HR 6 januari 2006, NJ 2007, 35 (Fortune/Léséleuc)

27 twee-conclusie-regel c. Aanpassing aan later voorgevallen of gebleken feiten en omstandigheden, ter voorkoming dat het geschil wordt beslist aan de hand van achterhaalde of inmiddels onjuist gebleken (juridische of feitelijke) gegevens. Laat onverlet: Het verloop van het debat kan partijen aanleiding geven hun stellingen verder te ontwikkelen en te preciseren, binnen de grenzen van de rechtsstrijd (uitleg van de processtukken, zie bv HR 21 juni 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ8363). HR 23 maart 2007, LJN AZ7619, NJ 2007, 333 (ABN Amro/Van Velzen) HR 27 april 2012, LJN BV1301 (Beeldbrigade)

28 Wat is eerste processtuk? - memorie van grieven twee-conclusie-regel - memorie van antwoord in principaal appel/memorie van grieven in incidenteel appel - memorie van antwoord in incidenteel appel Van Gaalen/LTO Noord (HR 8 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY6699): principaal en incidenteel appel zijn te onderscheiden procedures. kans op tegenstrijdige uitspraken: Webinar jurisprudentie hoger beroep

29 devolutieve werking Eerste fase ("cassatorisch"): negatieve zijde devolutieve werking 1. Geen grieven: n-o/verwerping 2. Wel grieven: rechter beperkt tot het door de grieven ontsloten gebied Tweede fase ( reformatorisch ): positieve zijde devolutieve werking Hoofdregel: bij gegrondbevinding van een of meer grieven moeten de in eerste aanleg door geïntimeerde gevoerde en in hoger beroep niet prijsgegeven gronden en verweren die zijn verworpen of buiten behandeling gebleven, opnieuw/alsnog worden behandeld. Let op: soms ook ten gunste van appellant (door slagen van grieven relevante stellingen die door de eerste rechter onbesproken zijn gebleven)

30 devolutieve werking positieve zijde voorbeeld a Diverse weren tegen de vordering, eerste rechter wijst af. Hoofdregel: zie vorige sheet. Ter vermijding van misverstand: indien het afwijzende vonnis wordt bekrachtigd, is het hof niet gehouden ook andere verweren die mogelijk gegrond zijn, te behandelen. HR 29 november 2002, NJ 2003/549 (Westfriese flora)

31 devolutieve werking positieve zijde voorbeeld b Vordering met primaire en subsidiaire grondslag, eerste rechter wijst toe. (geïntimeerde is oorspronkelijk eiser) HR: Nadat het hof de grieven, die uitsluitend waren gericht tegen de toewijzing op één van de grondslagen, gegrond had bevonden, diende het te onderzoeken of andere gestelde grondslagen tot toewijzing konden leiden. HR 12 december 1997, NJ 1998, 151 (Van Oers/Stols)

32 incidenteel appel Doel: ander dictum - bij gedeeltelijke toewijzing - bij toewijzing subsidiaire vordering - niet: bij gehele toewijzing op subsidiaire grondslag Dissonant: Fafiani/KSN (HR 30 maart 2012, ECLI:NL:HR:BU8514) => voorkomen tegenstrijdige uitspraken: Webinar jurisprudentie hoger beroep

33 incidenteel appel Een onnodig ingesteld incidenteel appel mag de incidenteel appellant niet op een proceskostenveroordeling komen te staan, ook niet: - als de in het incidenteel appel gevoerde betogen worden verworpen - als de in het incidenteel appel gevoerde betogen nieuw zijn - als het gaat om het verschil tussen ontzeggen en niet-ontvankelijk verklaren in de vordering - als het principaal appel geheel of gedeeltelijk wordt gewonnen of verloren HR 10 juni 1988, NJ 1989, 30 (Skipool/Rotterdam) HR 11 mei 2012, NJ 2012, 319

34 rolperikelen Akte niet-dienen (art. 1.7 en 2.13 LPR) Waken tegen onredelijke vertraging (art. 20 en 133 lid 4 Rv) Beslissing rolraadsheer: tussenarrest hoeft niet schriftelijk te zijn: ECLI:NL:PHR:2014:79 Harde regel; advocaat wordt geacht op de hoogte te zijn van de geldende termijnen en van de gevolgen van overschrijding daarvan => bij akte niet-dienen voor memorie van grieven: fataal

35 rolperikelen Uitzonderingen: apparaatsfouten HR 26 september 2014: - ECLI:NL:HR:2014:2813: correctie van onjuiste vermelding in roljournaal - ECLI:NL:HR:2014:2798: H-formulier niet aangepast aan strakkere regels pilotreglement - ECLI:NL:HR:2014:2804: niet tijdig beslist op uitstelverzoek

36 rolperikelen Geen uitzondering: incident openen (tenzij bijzondere regel of toepassing van art. 209 Rv) - wraking (HR 24 september 2010, ECLI:NL:HR:2010:BM7671) - schorsing (HR 2 maart 2012, ECLI:NL:HR:2012:BU8176) - oproeping van de geëxecuteerde (HR 13 juli 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW4008) - voeging (HR 12 juli 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ5664) - 843a Rv (HR 21 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:678) Ynzonides: Incident opwerpen terwijl akte niet-dienen voor memorie van grieven is aangezegd, is processuele zelfmoord

37 Dan maar onttrekken als advocaat? rolperikelen geen schorsing van het geding (anders bij schorsing/schrapping, art.226 Rv) LPR: naar de rol van twee weken later voor stellen nieuwe advocaat; aanzegging akte niet-dienen verhuist mee (HR 15 november 2013, ECLI:NL:HR:2013:1259), tenzij sprake is van misbruik van procesrecht Wat te doen bij advocaatwissel? Ook uitstel van twee weken mogelijk (HR 15 november 2013, ECLI:NL:HR:2013:1245)

38 rolperikelen Pleidooi: alleen in zeer uitzonderlijke omstandigheden mag een verzoek om pleidooi worden geweigerd o.a. HR 3 mei 2013, ECLI:NL:HR:BZ2867 Ook indien eerst om akte is gevraagd: HR 22 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY4124 Niet alleen recht op pleidooi, maar ook recht om pleidooi te vragen o.a. HR 21 november 2014, ECLI:NL:HR:2014:3352 Schriftelijk pleidooi: omvang niet beperkt: HR 19 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:3352

39 Bedankt voor uw aandacht.