kantorenmonitor Metropoolregio Amsterdam 2014 Muiden Lelystad Weesp Naarden Huizen Bussum Gooi Gooi- en Vechtstreek en Laren Vechtstreek Hilversum Wijdemeren Toename leegstand door sterk gedaald kantoorgebruik In werd in de metropoolregio Amsterdam 120.000 mc kantoorruimte en per saldo 160.000 mc door omzetting onttrokken. Hierdoor daalde de voorraad met 40.000 mc. Maar omdat het gebruik van kantoorruimte met 210.000 mc terugliep nam de leegstand met 170.000 mc toe naar 2.765.000 mc (van 19 naar 20 procent), waarvan voor 120.000 mc (1 procent) een nieuwe huurder bekend was. 25% 15% 1 5% -5% ontwikkeling van de kantorenmarkt in de metropoolregio Metropoolregio Amsterdam overig regio 05 06 07 08 09 10 11 12 13 05 06 07 08 09 10 11 12 13 05 06 07 08 09 10 11 12 13 Er werd vorig jaar 830.000 mc kantoorruimte in gebruik genomen. De ingebruikname was daarmee 7 procent hoger dan in. In Amsterdam werd 4 procent meer dan in ; in de overige regiogemeenten 10 procent meer. Sinds 2005 zijn in de metropoolregio initiatieven genomen voor omzetting naar andere functies van in totaal 1.745.000 mc en vond 335.000 mc verkantoring plaats. Daarmee werd per saldo 1.410.000 mc onttrokken waardoor ruim 80 procent van de in deze periode aan de voorraad toegevoegde 1.740.000 mc nieuwbouw werd vereffend. Vorig jaar werd 50.000 mc aan de voorraad toegevoegd door omzetting vanuit andere functies naar kantoorruimte en werd 210.000 mc aan de voorraad onttrokken. Daarvan betreft zo n 60.000 mc omzetting naar wonen, 40.000 mc naar hotels, 40.000 mc naar winkels, 15.000 mc naar medisch, en betreft 35.000 mc sloop van verouderde kantoorruimte. Voor een deel van de panden moet feitelijke omzetting nog plaatsvinden of is deze in uitvoering. In afwachting van de benodigde vergunningen of sloop worden deze niet meer als (lege) kantoorruimte in beschouwing genomen. Mede door de recessie en oplopende leegstand werd vorig jaar nog maar 60.000 mc kantoorruimte in aanbouw genomen en uitsluitend voor vooraf bekende gebruikers. Samen met de vóór in aanbouw genomen 65.000 mc die nog niet was was er januari 2014 125.000 mc in aanbouw, waarvan naar verwachting dit jaar 95.000 mc zal worden. De ontwikkeling van het kantoorgebruik hangt sterk samen met de economische recessie. Door inkrimping en omzetting van vaste naar flexibele werkplekken bij grote kantoorgebruikers sloeg het ( 1 )
ontwikkeling van de kantorenmarkt per gebied 7 Zuidelijke Grachtengordel Westelijke Grachtengordel Zuidelijk IJ-oever Teleport Sloterdijk Riekerpolder 6 5 4 3 1-1 - -3 Bergwijkpark-Noord Bergwijkpark-Zuid Schiphol-Centrum Schiphol-Oost Schiphol-Rijk 7 Bergwijkpark-Noord Bergwijkpark-Zuid Schiphol-Centrum Schiphol-Oost Schiphol-Rijk 7 6 6 5 5 4 4 3 3 1 1-1 -1 - - -3-3 groei gebruik leegstand eind december onverhuurde gebruik van kantoorruimte in de metropoolregio om van een groei met 2 procent in 2008 naar een krimp met V procent in 2009, 1 procent in 2010, 1 procent in 2011, 1V procent in en 2 procent in. Omdat dit jaar maar V procent kantoorruimte wordt en er nog steeds kantoorruimte aan de voorraad wordt onttrokken zal de voorraad dit jaar verder dalen. Maar ook dit jaar zal het kantoorgebruik wellicht verder krimpen door het afstoten van een aantal grote panden. De leegstand kan dit jaar dus mogelijk toch nog verder gaan oplopen. Amsterdam In Amsterdam werd vorig jaar 95.000 mc en per saldo 120.000 mc kantoorruimte aan de voorraad onttrokken, waardoor de voorraad met 25.000 mc kromp. Vooral in Centrum, Oost en Zuid wordt veel kantoorruimte omgezet naar andere functies, vooral naar wonen, hotels en winkels, en wordt kantoorruimte gesloopt. Omdat er sprake was van een forse daling van het gebruik met 100.000 mc nam de leegstand met 75.000 mc toe naar 1.275.000 mc (van 16V naar 17V procent). Binnen Amsterdam nam de leegstand vooral toe in Oost, Westpoort en Zuidoost. Zowel in Oost, Centrum, Zuid, Zuidoost als in Nieuw-West daalde het kantoorgebruik. De ingebruikname van kantoorruimte nam met 4 procent toe naar 510.000 mc. Van de ingebruikname groter dan 5.000 mc breidde Booking.com uit binnen de Zuidelijke Grachtengordel, werd aan de Zuidelijke IJ-oever het nieuwe Paleis van Justitie (verplaatsing binnen Centrum), betrok Alliander uit Overamstel kantoorruimte in Teleport Sloterdijk (Basisweg), verhuisde Cygnific van Koningin Wilhelminaplein naar Sloterdijk, nam Heineken uit Centrum kantoorruimte in Oud-Zuid in gebruik, verhuisde Stage Entertainment uit Oud-Zuid naar de Zuidas, betrok Leaseweb uit Haarlem kantoorruimte in Amstel III, verhuisde Das rechtsbijstand van Hoofdcentrum Zuidoost naar Centrumgebied Zuidoost, en verhuisde Nuon uit Overamstel naar Hoofdcentrum Zuidoost. In Amsterdam werd vooral kantoorruimte opleverd aan de Zuidelijke IJ-oever (34.000 mc Paleis van Justitie en 32.000 mc Piet Hein Buildings (onder meer Teva en Taxand), 15.000 mc in Minervahaven (onder meer Diesel Benelux, Tuvalu en United Broadcast Facilities) en 6.000 mc in Science Park (Matrix 6). In 2014 zal in de Zuidas 40.000 mc worden voor Deloitte uit Teleport Sloterdijk. Voorts is in in de Zuidas 35.000 mc in aanbouw genomen, grotendeels voor Akzo Nobel en Stibbe uit de Zuidas. Diemen In Bergwijkpark-Noord werd na de eerste fase omzetting van het complex Diemervijver naar studentenwoningen vorig jaar de tweede fase van 8.000 mc in ( 2 )
fig. 3 ontwikkeling van de kantorenmarkt per stadsdeel 7 Zuidas Amstelstation Amstel III Centrumgebied Zuidoost Hoofdcentrum Zuidoost 6 5 4 3 1-1 - -3 fig. 3 ontwikkeling leegstand van eind december de kantorenmarkt per stadsdeel 7 Beukenhorst-Oost Beukenhorst-Zuid Beukenhorst-West Kronenburg Inverdan 6 5 4 3 1-1 - -3 gang gezet. In Diemen werd 12.000 mc, waarvan 6.000 mc door Saa One in Bergwijkpark-Noord. Maar door vertrek van onder meer Wegener digitaal, G+J uitgevers en een vestiging van Randstad uit Bergwijkpark-Noord liep het gebruik van kantoorruimte in Diemen per saldo met 10.000 mc terug. De leegstand nam met 2.000 mc toe naar.000 mc (van 29 naar 30V procent). Ouder-Amstel In Ouder-Amstel werd vorig jaar 5.000 mc, onder meer door G+J uitgevers uit Bergwijkpark-Noord. Mede door vertrek van Nestlé naar Amstelveen daalde het gebruik van kantoorruimte met 8.000 mc, waardoor de leegstand toenam naar 40.000 mc (van 18 naar 22V procent). In 2014 wordt door G-star 19.000 mc nieuwbouw in gebruik genomen (verplaatsing binnen Amstel II en uit Amstel III). Amsterdam, Joan Muyskensweg, G-Star (2014) Amstelveen In Amstelveen werd vorig jaar 28.000 mc, onder meer door Nestlé uit Amstel II, Huawei uit Amstel III en Amlin uit Kronenburg. Toch daalde het gebruik van kantoorruimte met 25.000 mc waardoor de leegstand fors toenam naar 207.000 mc (van 26V naar 30 procent). Dat was mede het gevolg van het vertrek van Amlin en Logica CMG uit Kronenburg, en AT Kearney uit het Stadshart. Haarlemmermeer In Haarlemmermeer werd vorig jaar 21.000 mc, waarvan 14.000 mc in Schiphol-Centrum voor de Marechaussee en 7.000 mc in Beukenhorst-Zuid voor Sonion en Fifpro. Er werd 1.000 mc aan de voorraad onttrokken. Hierdoor nam de voorraad toe met 20.000 mc. Samen met een gedaald kantoorgebruik van 13.000 mc leidde dit vorig jaar tot een toename van de leegstand met ( 3 )
fig. 3 ontwikkeling van de kantorenmarkt per stadsdeel 7 Gooise Poort / Gooise Kant Zakencentrum Schalkwijk/Schipholpoort Sportpark Hilversum 6 5 4 3 1-1 - -3 05 06 07 08 09 10 11 12 13 05 06 07 08 09 10 11 12 13 05 06 07 08 09 10 11 12 13 05 06 07 08 09 10 11 12 13 leegstand Haarlemmermeer, eind december Taurus Avenue, Bluewater (2014) Haarlem, Zijlstraat 44, gemeente Haarlem (2014) Haarlem, Houtplein 33, Provincie Noord-Holland 33.000 mc naar 372.000 mc (van 23V naar 25V procent). Van de ingebruikname groter dan 5.000 mc de Marechaussee (verhuizing binnen Schiphol-Centrum) en Cargill uit Schiedam kantoorruimte in Schiphol- Centrum en verhuisde PostNL van Beukenhorst-West naar Beukenhorst- Oost. Vorig jaar is in Beukenhorst-Zuid 29.000 mc in aanbouw genomen voor Fluor uit Haarlem (Schalkwijk) en Bluewater uit Beukenhorst-West. Zaanstad In Zaanstad werd vorig jaar 4.000 mc omgezet naar andere functies. Omdat het gebruik van kantoorruimte met 5.000 mc toenam daalde de leegstand met 9.000 mc naar 54.000 mc (van 18 naar 15V procent). Er werd 20.000 mc, waarvan 9.000 mc door de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (onder meer uit Amsterdam) in Inverdan. Almere In Almere werd vorig jaar 6.000 mc omgezet naar andere functies. Omdat ook het kantoorgebruik met 6.000 mc daalde bleef de leegstand met 197.000 mc onveranderd (30 procent). Er werd 25.000 mc. Haarlem Vorig jaar werd in Haarlem 5.000 mc voor Teva (uitbreiding in Waarderpolder) en Provincie Noord-Holland (uitbreiding Houtplein). Omdat er 8.000 mc werd omgezet naar andere functies nam de voorraad met 3.000 mc af. Het gebruik van kantoorruimte nam met 3.000 mc toe waardoor de leegstand daalde naar 138.000 mc (van 23 naar 22 procent). Er werd 56.000 mc, waarvan 18.000 mc door Provincie Noord-Holland (na renovatie Houtplein, was tijdelijk gevestigd in Schalkwijk). ( 4 )
Amsterdam, IJ-Dok 10-42 en 161-1, Paleis van Justitie Amsterdam, Gustav Mahlerlaan, Deloitte (2014) Amsterdam Zuid-Oost, Paasheuvelweg 25, leeg door inkrimping RBS Onverhuurde leegstand van kantoorruimte per januari naar schaal x 1.000 m 2 schaal 0-500 m 2 500-1.000 m 2 1.000-2.500 m 2 2.500-5.000 m 2 5.000-10.000 m 2 10.000+ m 2 totaal Amsterdam overig regio metropoolregio 90 205 260 280 165 10 80 210 270 300 275 1220 110 145 335 255 275 205 1325 120 140 330 2 335 215 1425 195 235 540 515 555 370 2410 200 225 540 555 635 490 2645 Hilversum In Hilversum daalde het gebruik van kantoorruimte vorig jaar met 28.000 mc waardoor de leegstand toenam naar 172.000 mc (van 18V naar 22 procent). Er werd 28.000 mc. Lelystad In Lelystad daalde het gebruik van kantoorruimte vorig jaar met 7.000 mc waardoor de leegstand toenam naar 53.000 mc (van 18 naar 21V procent). Er werd 7.000 mc kleinschalige kantoorruimte. Betrokken kantoorruimte naar schaal gebruikers x 1.000 m 2 schaal 0-500 m 2 500-1.000 m 2 1.000-2.500 m 2 2.500-5.000 m 2 5.000-10.000 m 2 10.000+ m 2 totaal Amsterdam overig regio metropoolregio 165 90 65 20 60 4 175 70 95 50 45 75 510 100 55 65 35 35 0 290 110 55 60 35 30 30 320 265 145 150 100 55 160 775 2 125 155 75 105 830 Overige gemeenten In de rest van de metropoolregio werd vorig jaar geen kantoorruimte en per saldo 12.000 mc omgezet naar andere functies. Omdat het kantoorgebruik vorig jaar met 23.000 mc daalde nam de leegstand met 11.000 mc toe naar 178.000 mc (van 15V naar 16V procent). Vooral in Velsen en Beverwijk daalde het gebruik. Er werd 45.000 mc. drs. Ad Wagemakers, Kantorenmonitor B.V. mei 2014 Haarlemmermeer, Taurus Avenue, Fluor (2014) ( 5 )
Amsterdam, Piet Heinkade 97-155, Piet Hein Buildings Door Kantorenmonitor B.V. wordt jaarlijks aan de hand van een veldopname de ontwikkeling van de kantorenmarkt in de Metropool regio Amsterdam geregistreerd. Op basis hiervan is een analyse gemaakt van de ontwikkeling in van nieuwbouw, voorraad, groei van het kantoorgebruik, kantoorruimte en leegstand. Voor nadere gegevens: kantorenmonitor b.v. ad wagemakers pentagon 11 postbus 15029 1001 ma amsterdam 06 17 55 66 84 info@kantorenmonitor.nl www.kantorenmonitor.nl Amsterdam, Danzigerkade 53-55, Diesel Amsterdam, Raamplein 1, Eyeworks ( 6 )