Verslaving en comorbiditeit



Vergelijkbare documenten
Krachten bundelen bij verslaving Workshop Misverstanden bij dubbele diagnose

Behandeling van problematisch middelengebruik van leefstijltraining naar cognitieve gedragstherapie

Succes met geïntegreerde behandeling?

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP)

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Centrum Dubbele Problematiek

De behandeling van angststoornissen: hoe te handelen bij co-morbiditeit? Dr. Marleen Rijkeboer

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen?

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

ADHD bij volwassenen met een angststoornis

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten.

Het geïntegreerd behandelen van verslavingsproblematiek en PTSS

Inhoud. Nieuw in de NHG Standaard Angst. Vraag 2. Vraag 1. Vraag 3. Nieuw in de NHG standaard in beleid. Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014

VMDB Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg

Congres lex pull

De behandeling van paniekstoornis

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose

Persoonlijkheidsstoornissen en Angst. Ellen Willemsen

Diagnostische instabiliteit van terugval bij angststoornissen en depressie

Behandeling informatie.

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag

FACT: van organisatiemodel naar effectieve interventies

Verslaving en de Geïntegreerde RichtlijnBehandeling persoonlijkheidsstoornissen. Hein Sigling, specialismeleider Verslaving.

Voorspellers van terugval bij angststoornissen. Najaarsconferentie Vgct 8 november 2012 Willemijn Scholten

PTSS en verslaving actuele ontwikkelingen

De invloed van LVB en PTSS op behandelresultaten. Birgit Seelen-de Lang (GZ psycholoog) Berry Penterman (Psychiater) GGZ Oost Brabant, FACT

Inhoud. 1 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen...25

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland

TRIPLE DIAGNOSE, EN NU?

When Things are Getting out of Hand. Prevalence, Assessment, and Treatment of Substance Use Disorder(s) and Violent Behavior F.L.

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik

EVIDENCE BASED WERKEN MET E-HEALTH: BIJ ELKE CLIËNT? PROF. DR. ANNEMIEKE VAN STRATEN


Roesmiddelen en probleemgedrag: naar een Forensische Verslavingspsychiatrie?! Werkbezoek NIFP

Verslaving en Werk. Rolf Swens Peter Couvee

Behandeling van PTSS en verslaving

Angststoornissen bij ouderen. Arjan Videler GGz Breburg SeneCure

MIDDELENMISBRUIK + angststoornissen depressie

Toepasbaarheid en effectiviteit van behandeling voor angststoornissen in de eerste lijn. Christine van Boeijen

Richtlijn Middelenmisbruik of -afhankelijkheid en angststoornissen

Cognitieve gedragstherapie in en voor de Basis GGz

recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009.

Ellen Vedel Maarten Merkx

Generalistische basis GGZ (GBGGZ)

ADHD EN VERSLAVING FRIEDA MATTHYS VUB PETER JOOSTENS BAT ET AL.

Organogram Werkgebied

Dynamisch overzicht. Psychologische interventies GGZ. Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ 2016 Pagina 1

Schizofrenie en comorbide verslaving

Diversiteitscompetentie bij de behandeling van depressie

Stressgerelateerde stoornissen

Baat het niet dan schaadt het niet: EMDR bij getraumatiseerde asielzoekers en vluchtelingen. Jackie June ter Heide, Trudy Mooren, Rolf Kleber

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Vroeg Detectie. On The ROAD. Marieke Pijnenborg namens Stuurgroep Vroegdetectie

Richtlijn Antipsychotica. Richtlijnenmiddag 2017

Depressief syndroom Persoonlijke Psychiatrie,

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Het kan! Cognitieve gedragstherapie bij mensen met een verstandelijke beperking

Wat zijn angststoornissen en hoe worden ze behandeld?

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen.

University of Groningen. ADHD & Addiction van Emmerik-van Oortmerssen, Katelijne

Traumagerichte CGt versus EMDR na stabilisatie voor de behandeling van PTSS na misbruik in de jeugd: pilot data. Paul Emmelkamp

Antisociaal gedrag en problematisch middelengebruik. KFZ call

Angststoornissen. Verzekeringsgeneeskundig protocol

Is cognitive gedragstherapie voor het chronisch vermoeidheidssyndroom ook effectief als groepstherapie?

Uitwerking zorgpad angst- en stemmingsstoornissen 1. Inleiding 1.a. Beschrijving van de stoornis

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Multidisciplinaire richtlijn Stoornissen in het gebruik van cannabis, cocaïne, amfetamine, ecstasy, GHB en benzodiazepines

INTER-PSY Vechtdal Kliniek

Nederlandse samenvatting

Patient met angststoornis(sen) Video - casus

Kansrijke verbetersignalen uit de GGZ

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios

Zorgprogramma Lijf & Leven. Beter in je lijf, beter in je hoofd Herstel van psychiatrische aandoeningen door een betere lichamelijke gezondheid.

HOOFDSTUK 1: INLEIDING

Somatische zorg voor mensen met een psychotische aandoening

CLUSTER C PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN CO-MORBIDITEIT. Rien Van. Arkin: Opleider Psychiatrie, directeur behandelzaken NPI

HERSENZIEKTEN, AUTONOMIE EN GEDRAG. Werkbezoek OM Dordrecht

Angst en depressie in de huisartspraktijk: signaleren van risicogroepen. Peter F M Verhaak NIVEL

Angst en de ziekte van Parkinson. te veel of te weinig controle. Annelien Duits Harriët Smeding.

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving

Veerkracht en PTSS-behandeling

Zorgstandaard. Problematisch Alcoholgebruik & Alcoholverslaving

Verslavingszorg online - therapie - detox. Menselijk - Toegankelijk - mobiel. THC_Brochure_V8.indd :18

Psychotherapie voor Depressie werkt! Maar hoe?

De do s en don ts bij implementatie van nieuw testonderzoek Jeroen Kleijweg

Transcriptie:

Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1

Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD, 2015 Verslaving & PTSS, 2014 DGT, 2004 Verslaving & Geweld, 2014 Angst & Alcohol, 2003 Vergroten behandelbereik Actieve screening, kortdurende interventies E-health CRAFT Verbeteren therapietrouw, verminderen drop-out Contingency management E-health Verbeteren behandelresultaten Contingency management Farmacologische interventies Cognitive bias modification Behandeling comorbiditeit 2

Waarom zijn we toch zo geïnteresseerd in comobiditeit? Cliënten kenmerken Meer ernstige klachten t.o.v. enkelvoudige stoornis Lagere therapietrouw, hogere drop-out Minder goed behandelresultaat Verhoogde kans op terugval Beperkte behandeleffect verslavingsbehandelingen Passend bij CGT rationale van verslaving (coping) Passend bij de perceptie van cliënten (zelf-medicatie hypothese) Een paar opmerkingen vooraf.. Heterogeniteit Stoornis in het gebruik van een middel (alcohol, cannabis, cocaïne, opiaten etc.) Verwarrende terminologie Dubbel diagnose versus comorbiditeit. Prevalentie: afhankelijk van waar je kijkt Normale bevolking, polikliniek GGZ, verslavingszorg. Geïntegreerde behandeling: wat is dat? Depressieve stoornis Bipolaire stoornis Psychotische stoornissen Sociale fobie Paniekstoornis met agorafobie Obsessief compulsieve stoornis Gegeneraliseerde angststoornis PTSS Anorexia/boulimia Cluster B persoonlijkheidsstoornissen Cluster C persoonlijkheidsstoornissen 3

Etiologie van comorbiditeit Middelengebruik als coping om met psychische klachten om te gaan (zelf-medicatie hypothese) Psychische klachten als gevolg van middelengebruik (middelen-geinduceerde klachten) Onderliggende biologische of omgevingsfactor veroorzaakt beide stoornissen. Stelling 1 : Effectieve verslavingsbehandelingen bij chronisch psychiatrische patiënten zijn een wens maar geen realiteit. 4

Verslavingsbehandeling bij EPA Cochrane review Hunt et al., 2013, (N=3165) IDDT (4 studies) Case-management (4 studies) MI + CGT (7 studies) CGT (2 studies) MI (8 studies) skills-training (2 studies) Contingency management (2 studies) Conslusie: Geen evidentie t.a.v. verminderen middelengebruik en terugdringen drop-out. Stelling 2: Ongeacht de comorbideproblematiek, is het doorbreken van het middelengebruik altijd de eerste stap. Stelling 3: Het behandelen van comorbiditeitverbetert niet het resultaat van de verslavingsbehandeling. 5

Verslaving en PTSS Behandeling van Verslaving & PTSS Total: N=17, 6 RCT s Non-trauma-focused therapieën(n=11, 5 RCT s) Transcend, Seeking Safety Trauma-focused therapieën (N=6, 1 RCT) Prolonged Exposure 6

Behandeling van Verslaving & PTSS Effectief & efficiënt identificeren van cliënten: 13 Recente studies Verslaving & PTSS-I Mills et al. (2012), JAMA N=103 Design: TAU verslaving versus TAU verslaving + COPE (13 sessies, 90 min) Resultaten: significante afname in PTSS en SUD klachten in beide condities significant meer afname PTSS klachten in COPE conditie Drop-out: 20% maakt 13 sessies COPE af 7

Recente studies Verslaving & PTSS-II 2013 N=99 (poliklinisch) TAU vs TAU + schrijftherapie Sign. afname PTSS en middelengebruik in beide condities. Sign. meer afname PTSS in schrijfconditie (completers). Drop-out: 47% N=34 (klinisch) TAU vs TAU + schrijftherapie Sig. afname middelengebruik in beide condities. Trend sign. meer afname PTSS in schijfconditie. Drop-out: 38% Recente studies Verslaving & PTSS-III 2013 N= 62 Design: CBT alcohol & supp. counseling versus CBT alcohol & exposure PTSS Resultaten: in beide condities afname PTSS klachten sign. meer afname PTSS in exposure conditie. T.a.v. alcoholgebruik, multi-interpretabele resultaten Drop-out: <9 sessies 40% (totaal 12 sessies, 90 min.) 8

Maar hoe zit het dan bij andere stoornissen-i? Voorbeelden uit onderzoek uit eigen keuken: Angst & Alcohol: positief effect paniek & sociale fobie, geen additioneel effect verslaving. DGT onderzoek: geen additioneel effect op middelengebruik t.o.v. TAU. Maar hoe zit het dan bij andere stoornissen-ii? N=15 RCT s, 12 medicatie, 3 CGT Internaliserende stoornissen & AUD Resultaten: Effect op abstinentie: d=0.15 Afname drinken : d=0.35 9

Take-home message.. De effectiviteit van verslavingsbehandelingen bij cliënten met ernstige psychiatrische aandoeningen is nog onvoldoende. Reguliere evidence-based behandelingen voor comorbide stoornissen zijn toepasbaar bij cliënten met verslavingsproblematiek. Het toepassen van deze behandelingen leidt niet tot escalatie verslavingsproblematiek Echter, heeft ook geen direct duidelijk additioneel effect op de verslavingsbehandeling 10