SCREENING KWETSBAARHEID OUDEREN 20 november 2012 Robbert Gobbens Kees Grimbergen
OPBOUW WORKSHOP Lezingen: - Wat is kwetsbaarheid? - Hoe kan kwetsbaarheid worden gemeten? Opdracht in kleine groepen
DEFINITIE VAN KWETSBAARHEID (CONCEPTUEEL) Smal Bijvoorbeeld: Een biologisch syndroom van een verminderde reserve en weerstand tegen stressoren, dat het resultaat is van dalingen van diverse fysiologische systemen, en dat gevoeligheid voor ongewenste uitkomsten veroorzaakt. (Fried et al., 2001)
DEFINITIE VAN KWETSBAARHEID (CONCEPTUEEL) Breed Bijvoorbeeld Een syndroom dat een groep van problemen en verlies aan mogelijkheden in diverse domeinen bevat, en een individu gevoelig maakt voor omgevingsfactoren. (Strawbridge et al., 1998)
DEFINITIE VAN KWETSBAARHEID (OPERATIONEEL) Fried et al. (2001) criteria om kwetsbaarheid vast te stellen: Gewichtsverlies Uitputting Inactiviteit Traagheid Zwakte Kwetsbaar 3
FRAILTY MARKERS (PUTS ET AL., 2005) Laag lichaamsgewicht Verminderde longfunctie Cognitieve beperkingen Slechtziendheid Slechthorendheid Incontinentie Weinig ervaren regie over het eigen leven Depressieve symptomen Lichamelijke inactiviteit Kwetsbaar 3
EXPERTS RAADPLEGEN 20 Experts (Amerika, Canada en Nederland) Verschillende disciplines (geneeskunde, verpleegkunde, psychologie) Resultaten: Accent op lichamelijk domein Frailty # ADL/IADL beperkingen
KWETSBAARHEID, COMORBIDITEIT, ADL BEPERKINGEN (FRIED ET AL., 2004)
DEFINITIE VAN KWETSBAARHEID (GOBBENS ET AL., 2010) Een dynamische toestand waarin een individu verkeert die tekorten heeft in één of meerdere domeinen van het menselijk functioneren (lichamelijk, psychisch, sociaal), die onder invloed van een diversiteit aan variabelen wordt veroorzaakt en die de kans op het optreden van ongewenste uitkomsten vergroot.
DEFINITIE VAN KWETSBAARHEID (OPERATIONEEL) Lichamelijk domein Onbedoeld gewichtsverlies, moeilijkheden met lopen, kracht in handen, lichamelijke moeheid, lichamelijke gezondheid, evenwicht, gehoor- en gezichtsproblemen Psychisch domein Cognitie, depressieve symptomen, angst, coping Sociaal domein Alleenwonend, sociale relaties, sociale steun (Gobbens et al., 2010)
MODEL VAN KWETSBAARHEID Determinanten kwetsbaarheid ongewenste uitkomsten - leeftijd - lichamelijk - beperkingen - geslacht - psychisch - opname - ziekte(n) - sociaal - sterfte - Leefstijl - SES
VRAGENLIJST Tilburg Frailty Indicator (TFI) Een gebruiksvriendelijk screeningsinstrument (vragenlijst, zelfrapportage) Twee delen: - Determinanten: 10 - Componenten: 15
KWETSBAARHEID IN DE THUISSITUATIE Mannen Vrouwen Totaal Componenten van kwetsbaarheid (n = 207) (n = 277) (n = 484) % % % Lichamelijk domein Lichamelijke gezondheid 26.3 31.6 29.4 Gewichtsverlies 6.3 8.7 7.7 Slecht lopen** 41.1 53.3 48.0 Slecht evenwicht 33.3 36.4 35.1 Slecht gehoor** 43.2 31.0 36.3 Slecht gezichtsvermogen 20.1 21.9 21.1 Kracht in handen*** 23.2 43.0 34.5 Lichamelijke moeheid*** 35.9 52.3 45.3 Psychisch domein Klachten geheugen* 13.0 7.2 9.7 Somberheid 35.8 43.8 40.4 Nervositeit of angst* 25.7 34.7 30.8 Coping 13.3 16.1 14.9 Sociaal domein Alleenwonend*** 28.0 62.8 47.9 Sociale relaties** 51.2 64.9 59.0 Sociale steun 16.6 16.3 16.4 Gobbens, R.J.J., van Assen, M.A.L.M., Luijkx, K.G., Wijnen-Sponselee, M.Th., Schols, J.M.G.A. (2010). Determinants of frailty. J Am Med Dir Assoc;11(5):356-364
DETERMINANTEN VAN KWETSBAARHEID Leeftijd lichamelijke kwetsbaarheid Geslacht sociale kwetsbaarheid Levensgebeurtenissen psychische kwetsbaarheid Ongezonde leefstijl en multimorbiditeit lichamelijk en psychische kwetsbaarheid (Gobbens et al., 2010)
STUDIE PSYCHOMETRISCHE EIGENSCHAPPEN Validiteit instrument Face-validity: experts raadplegen Construct-validity: items TFI - gevalideerde schalen (MMSE, CES-D, TUG-test, LAPAQ etc.) Predictive validity: TFI ongewenste uitkomsten (disability en zorggebruik) Gobbens, R.J.J., van Assen, M.A.L.M., Luijkx, K.G., Wijnen-Sponselee, M.Th., Schols, J.M.G.A. (2010). The Tilburg Frailty Indicator: Psychometric Properties. J Am Med Dir Assoc; 11(5):344-354.
ONGEWENSTE UITKOMSTEN VAN KWETSBAARHEID Lichamelijke kwetsbaarheid voorspelt beperkingen in ADL/IADL, ziekenhuisopname en verzorging. Lichamelijke, psychische en sociale kwetsbaarheid hangen samen met kwaliteit van leven domeinen
Kwetsbare ouderen GC Ommoord in beeld Kees Grimbergen, Kaderhuisarts Ouderengeneeskunde. Symposium Ouderenzorg November 2012 Kees Grimbergen / Edith de la Fuente
Visie en doelgroep Visie De huisartsen in Gezondheidscentrum Ommoord delen de visie dat de huisartsenzorg bijdraagt aan het zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen van de ouderen. De oudere patiënten en hun mantelzorgers worden hier actief bij betrokken. Doelgroep Alle patiënten > 75jr, na een extra screening door de huisartsen op specifieke, vooraf vastgestelde exclusiecriteria. Start met twee van de tien praktijken. Kees Grimbergen / Edith de la Fuente
Doelstelling Ontwikkelen van preventieve en vroegtijdige interventie bij kwetsbare ouderen vanuit huisartsenpraktijk en implementatie op wijkniveau: ouderen 75+ in beeld via frailty indicator(gfi); vroegtijdig opsporen mogelijke gezondheidsproblemen; door proactieve zorg problemen voorkomen; opstellen zorgbehandelplan i.s.m. andere hulpverleners; uitrol van deze aanpak naar andere centra binnen ZON. Kees Grimbergen / Edith de la Fuente
Netwerk Kees Grimbergen / Edith de la Fuente
Aanpak screening 75+ m.b.v. GFI start in 2 huisartspraktijken; medisch coördinatie door kaderarts inzet verpleegkundige ouderenzorg: schriftelijke afname GFI; zo nodig huisbezoek; follow-up afhankelijk van score GFI multidisciplinaire bespreking bij score 4 op de GFI Middelen: GFI HIS Medicom NHG Praktijkwijzer Kees Grimbergen / Edith de la Fuente
Haalbaarheid Kansen: inzet kaderarts Ouderengeneeskunde; GC Ommoord multidisciplinaire zorg; kleinschalig project, korte lijnen; samenwerking MDA en Laurens e.a. partijen in de wijk; subsidie Stichting Theia. Aandachtspunten: Micro draagvlak huisartsen - wat is hun specifieke rol? beschikbaarheid verpleegkundige; voldoende deelname ouderen bij afname GFI; Meso schotten in financiën en wetgeving zorg en welzijn; structurele financiering; rol van de patiënt/cliënt en mantelzorger. Kees Grimbergen / Edith de la Fuente
Systematische opsporing Voorbereiding Uitvoering 0.Start 1. Selectie patiënt 75 jaar huisartspraktijk Brief met GFI 2. Resultaat screening - retour gezonden: kwetsbaar J/N - niet retour 3.Implementatie - te ondernemen (zorg) activiteiten o.b.v. typologieën kwetsbaarheid via huisbezoek, MDO en/of verwijzing 4.Evaluatie Kees Grimbergen / Edith de la Fuente
Stappenplan screening 1. Brief met GFI vragenlijst aan Selectie patiënten 75 jaar 2a. Brief met vragenlijst retour 2b. Brief met vragenlijst niet retour GFI score < 4 GFI score 4 Bellen en invullen Zie verder bij 2a. Geen respons Registratie Medicom! Brief geen aanleiding extra zorg Score 4 of 5 anamnese VPK via huisbezoek* Score 6 beoordeling huisarts Inventarisatie zorg door VPK telefonisch MDO: Klein of groot? volledige zorg = verzorgingshuis. Voor nu geen extra niet volledig, dan huisbezoek Laurens - Jehova - huisarts MDO** *) Voorafgaand aan huisbezoek is bepaald welke meetinstrumenten cq vragenlijsten voor deze patiënt worden ingezet **) nader in te vullen wie deelnemen, wie voorbereidt, voorzitter is en hoe vaak het MDO plaatsvindt Kees Grimbergen / Edith de la Fuente
Kees Grimbergen / Edith de la Fuente
Aantallen en % patiënten respons en scores Praktijk Verstuurd No respons Respons GFI < 4 GFI 4-6 GFI >6 KG 208 14 194 107 40 47 RB 198 14 184 111 38 35 GJ 164 18 146 69 37 40 FL 113 13 100 53 24 23 JHe 261 32 229 137 54 38 MH 114 24 90 57 15 18 Totaal 1058 115 943 534 208 201 Tot. % 10.9 89.1 50.5 19.7 19,0 Kees Grimbergen / Edith de la Fuente
Aanvullende testen GFI score 4-5: huisbezoek of telefonisch verdieping o.b.v. de score met één of meer specifieke testen Mobiliteit: Get up and go test Visus: Achterhalen wanneer laatste controle is geweest Gehoor: Wanneer laatste controle is geweest. Voeding: gewicht, gewichtsverlies en mogelijke oorzaak navragen. Cognitie: MMSE en Kloktest Psychosociaal: GDS 15 Kees Grimbergen / Edith de la Fuente
OPDRACHT IN KLEINE GROEPEN Bespreek met elkaar het volgende: 1) Wat wil je bereiken met de screening? 2) Bij welke score onderneem je actie? 3) Welke belemmeringen verwacht je bij de uitvoering van de screening?
DE BOODSCHAP Kijk naar kenmerken van kwetsbaarheid Niet alle ouderen zijn kwetsbaar Signaleer kwetsbaarheid Licht voor, stimuleer, activeer Ondersteun, grijp in Bevorder zelfmanagement Werk multidisciplinair
TOT SLOT Bedankt voor uw aandacht! Robbert Gobbens (gobrj@hr.nl) Kees Grimbergen (c.grimbergen@hetnet.nl)