jaarverslag duurzaam wonen

2008 jaarverslag duurzaam wonen

COLOFON Oost Flevoland Woondiensten Postbus 89, 8250 AB Dronten De Noord 47-49 Dronten T: 0321-38 55 00 F: 0321-31 77 33 www.ofw.nl Openingstijden maandag t/m vrijdag 08.00-17.00 uur Redactie Oost Flevoland Woondiensten Fotografie Leo van Bemmel fotografie Oost Flevoland Woondiensten Vormgeving Aigu ontwerpstudio Dronten Druk Zalsman Kampen Op alle teksten, illustraties en foto s berust copyright.

voorwoord: Investeren in de lange termijn is duurzaam In tijden, waarin zowel een kredietcrisis, een economische en een duurzaamheidcrisis speelt, wordt vaak de vraag opgeworpen of organisaties wel voldoende rekening houden met het lange termijn perspectief van hun handelen. OFW is zich hier terdege van bewust. Niet voor niets is duurzaamheid reeds lang een aandachtpunt binnen de OFW organisatie. Duurzaam wonen is daarom de titel van ons jaarverslag. Vanzelfsprekend is OFW trots op de prijzen die zij hiervoor mocht ontvangen, maar nog meer is ze verheugd dat haar visie op duurzaamheid in toenemende mate wordt overgenomen in het land. Het denken over woonlasten wordt gebruikelijk, energiebesparing is een belangrijk aandachtspunt zeker ook in woningen. Vanzelfsprekend gaat de aandacht voor duurzaamheid voor OFW verder dan de aandacht voor het besparen van energie. Zoals u in dit jaarverslag kunt lezen, vindt OFW het belangrijk om te investeren in leefbaarheid en kansrijke wijken. OFW hanteert het uitgangspunt dat wonen lokaal is. Daarom speelt OFW graag in op initiatieven van bewoners. Uiteindelijk zijn het de bewoners die het wonen met elkaar waardevol en bijzonder maken. Lokale partijen zoals OFW faciliteren hierin. 2008 is een jaar waar OFW veel heeft geïnvesteerd in goed wonen in de gemeente Dronten. Dat betrof niet alleen de nieuwbouw, maar ook de modernisering van woningen. De bouw van een tweetal appartementengebouwen voor senioren aan de Tas in Biddinghuizen en bij de Ark in Dronten voegt een nieuw aanbod aan de woningvoorraad toe. Hiermee wordt ingespeeld op nieuwe woonwensen van ouderen. Het realiseren van warmte-koudeopslag als verwarmingssysteem is een nieuwe duurzame toepassing voor OFW en biedt ouderen extra comfort in de zomer door de koelingmogelijkheden. De viering van de oplevering van de 1000ste gemoderniseerde woning in aanwezigheid van minister Vogelaar van WWI was een hoogtepunt. In het jaarverslag van OFW voor 2008 leest u welke activiteiten OFW het afgelopen jaar heeft ontplooid. Wij hebben getracht een link te leggen met de begroting 2008, maar ook bijv. met de prestatieafspraken die met de gemeente zijn gemaakt. Hierdoor wordt inzichtelijk in hoeverre wij er in zijn geslaagd om onze afspraken na te komen en onze voornemens te realiseren. Vanzelfsprekend is het niet mogelijk om alle activiteiten te benoemen en uit te werken in dit jaarverslag. Mocht u nadere informatie wensen kijk dan op onze website www.ofw.nl. Vanzelfsprekend zijn wij ook graag bereid om uw vragen te beantwoorden. Graag wil ik hierbij iedereen bedanken met wie wij hebben samengewerkt aan duurzaam wonen in de gemeente Dronten. Alleen door betrokken en gemotiveerde medewerkers en door de goede samenwerking met onze stakeholders die veelal inspirerend, opbouwend, en betrokken was, bleek het mogelijk om al het geen te realiseren wat in het jaarverslag is vermeld. Hiervoor zijn wij hen dank en erkentelijkheid verschuldigd. 1 Mevrouw ir. G.N. Sweringa

2 OFW wil een leefbare, kansrijke en veilige woonomgeving waar het arm- of rijk zijn niet doorslaggevend is voor de kansen die je krijgt in het dagelijks leven.

INHOUD pagina interviews 4 We staan versteld van de keuzemogelijkheden 4 De vloerverwarming is heerlijk 6 Een unieke ontmoetingsplaats voor senioren 8 Geweldig, wat een medewerking 10 We zijn apetrots 12 Renovatie levert ons 1600 euro per jaar op 14 3 april 2009

4

Ton en Ina Eikendal verhuisden naar de Timmerliedengilde,,We staan versteld van de keuzemogelijkheden Ton en Ina Eikendal verkochten hun woning aan de Beiersgulden om een levensloopwoning voor 55+ te gaan huren aan de Timmerliedengilde 42. Nog steeds staan ze versteld van de keuzemogelijkheden die ze kregen bij de bouw van hun nieuwe huurhuis. Ton en Ina Eikendal genieten van een mooi en ruim huis in de nieuwe woonwijk De Gilden.,,Je zou hier ook prima met thuiswonende kinderen kunnen wonen, vertelt Ina Eikendal. In de nieuwe woning zijn alle voorzieningen aanwezig om desgewenst gelijkvloers te leven. Zo hebben ze het beste van twee kanten. De slaapkamer op de begane grond is nu als eetkamer in gebruik, waardoor de benedenverdieping erg ruim is. Zodra het nodig is, kan de eetkamer worden omgetoverd in een slaapkamer. Ook het aparte toilet vinden ze een groot voordeel.,,zo hoeven de gasten niet in de badkamer naar het toilet. Dat is toch een beetje privé, vindt ze. De traptreden zijn met een lage stap, dat is makkelijker voor mensen op leeftijd. Veel keuzemogelijkheden Trots tonen Ina en Ton Eikendal hun huis. Wij hadden nog de herinnering aan de huurhuizen zoals ze heel vroeger werden opgeleverd: iedereen hetzelfde en alles wit... Ze stonden dan ook perplex van de keuzemogelijkheden.,,we konden kiezen uit maar liefst 69 aanrechtbladen! Ja, ik heb ze geteld!, vertelt ze enthousiast. Ook was er de keuze uit tientallen deurfrontjes, handgrepen en tegels. De nieuwe keuken van Ina en Ton is modieus donkergrijs. Grijs is ook de kleur van de badkamer, maar dan lichter en gecombineerd met wit. Met een zwaai gaat de badkamer open. Ina Eikendal wijst: Kijk: met een mooie sierrand erin en anti-sliptegels op de vloer. Precies zoals wij het wilden. In de keuken plaatsten ze een klein stukje wand. Bij OFW konden ze extra wandtegels bestellen, zodat de keuken één geheel bleef.,,dat soort dingen zijn echt goed geregeld. In overleg mag je heel veel zelf doen. Het voelt haast of het een koophuis is, vult haar man aan. Energielabel A Boven laten ze zien dat de eerste verdieping van een grote open ruimte werd verbouwd tot halletje met muziekhoek en twee slaapkamers. Dat was allemaal mogelijk. Ton Eikendal: Dit zijn machtig mooie huizen. Het kán niet beter. Ook qua isolatie is het top. De woning is voorzien van het energielabel A. Dit geeft aan dat de woning zeer energiezuinig is. Ze zijn zeer te spreken over de afwerking van de woning.,,alles is keurig en netjes afgewerkt. Niets zit er scheef. En de muren zijn heel netjes en vlak gestuukt, gaat hij verder. Zijn echtgenote valt hem bij: Wij hebben diverse aannemers in de familie en die staan sprakeloos over de kwaliteit van de gebruikte materialen. Net als wijzelf trouwens. Het is meer dan super. 5

6

S eniorencomplex de Tas in Biddinghuizen gebruikt duurzame energie,,de vloerverwarming is heerlijk Half november 2008 betrokken de eerste bewoners de appartementen in het nieuwe seniorencomplex de Tas in Biddinghuizen. De Tas is het eerste gebouw van OFW dat gebruik maakt van warmte-koudeopslag. Jan en Martha Nipshagen wonen sinds november 2008 in hun appartement in de Tas. Jan en Martha Nipshagen kregen best veel reacties toen ze verhuisden naar de Tas in Biddinghuizen.,,We zijn allebei heel actief, dus dan verwacht men niet dat je naar een seniorenappartement gaat, vertelt Martha. Ze woonden bijna 35 jaar met veel plezier aan de Cultuursingel in Biddinghuizen. Toen seniorencomplex de Tas in Biddinghuizen werd gebouwd grepen ze de kans om zich in te schrijven voor een appartement met beide handen aan. Half november 2008 betrok het echtpaar hun nieuwe appartement op de begane grond van de Tas.,,De indeling is heel praktisch en logisch, vinden ze. Het appartement is voorzien van een mooie badkamer en een apart toilet. Grenzend aan de woonkamer is een terras.,,precies voldoende voor ons, stelt Jan. Bij de vorige woning aan de Cultuursingel hadden ze een grote tuin.,,en dat was toch een hele klus om dat bij te houden. Nu hoeven we dat gelukkig niet meer, gaat hij verder. Even uitproberen Jan en Martha Nipshagen zijn blij met hun keuze voor de Tas.,,Alles is nieuw en ruim, vertellen ze. Dat ze nu gelijkvloers wonen geeft hen een goed gevoel.,,je kunt zomaar wat krijgen. Daarom is het fijn dat alles gelijkvloers is, vinden ze. Seniorencomplex de Tas wordt verwarmd met duurzame energie. Het is het eerste gebouw van OFW dat gebruik maakt van warmte-koudeopslag. Hiermee worden alle appartementen door middel van vloerverwarming verwarmd en gekoeld. Ook het warme leidingwater wordt via deze installatie geleverd.,,de vloerverwarming is echt heerlijk. Het is altijd dezelfde temperatuur in huis. Heel erg prettig, vindt Martha. De vloerverwarming op de slaapkamer staat kouder afgesteld, omdat ze dat prettiger vinden. De afzuiging zorgt voor voldoende ventilatie in het appartement.,,het was even uitproberen hoe de hele installatie werkt. Maar het bevalt nu prima, vertelt Jan. Door de vloerverwarming zijn er geen radiatoren in het appartement.,,dat is een voordeel bij het behangen, vult zijn vrouw aan. 7 Prima isolatie In de zomer zorgt de warmte-koudeopslag voor koeling. Het echtpaar ziet dat met vertrouwen tegemoet.,,dat wordt ook weer even wennen hoe je daar mee om moet gaan, verwachten ze. De Tas is goed geïsoleerd tijdens de bouw, waardoor het energieverbruik voor de bewoners laag is. Maar ook de geluidsisolatie is prima.,,nooit hoor je een deur klappen of een toilet dat doorgetrokken wordt. Best bijzonder, want we wonen toch met veel bewoners in het complex, vindt Martha Nipshagen. Wennen aan de nieuwe woonomgeving hoeven ze niet.,,we kennen hier iedereen, en we doen dezelfde dingen als in onze vorige woning. Het is fijn dat we in Biddinghuizen kunnen blijven wonen, vinden ze allebei.

8

n I e u w d e n k s p o r t c e n t r u m b i j d e A r k,, E e n u n i e k e o n t m o e t i n g s p l a at s voor senioren In het nieuwe appartementencomplex bij de Ark komt een denksportcentrum voor vijf Dronter denksportverenigingen. Daarnaast is het denksportcentrum een ontmoetingsplek voor de wijkbewoners. De denksportverenigingen zorgen dat er tijdens de openingstijden een gastheer of gastvrouw aanwezig is. Een sterk staaltje samenwerking. De algemene bridgeclub Dronten zocht al geruime tijd een nieuwe ruimte voor de bridgeavonden. Om een eigen ruimte te realiseren, was samenwerking met andere partijen nodig.,,alleen kunnen we het financieel nooit rond krijgen, vertelt voorzitter Go Kleimeer. Hij zocht daarom contact met OFW.,,Want ik wist dat OFW sociale initiatieven ondersteunt. Samen onderzochten ze de mogelijkheden. Toen bleek dat ook andere denksportverenigingen behoefte aan een eigen ruimte hadden, zag OFW een mogelijkheid dit te combineren met de geplande ontmoetingsruimte in het wooncomplex bij de Ark. OFW zorgde ervoor dat de faciliteiten voldoen aan de wensen van de verenigingen. Daartegenover staat dat de leden van de verenigingen ervoor zorgen dat het denksportcentrum een gezellige ontmoetingsruimte wordt. En dát geeft meerwaarde voor de bewoners van wooncomplex bij de Ark én voor andere inwoners uit Dronten. Investeren in de samenleving Inmiddels hebben vijf verenigingen zich gebundeld in de Beheerstichting Denksportcentrum Dronten. Naast de algemene bridgeclub Dronten maken twee klaverjasverenigingen, de sjoel- en de damvereniging deel uit van de beheerstichting. Deze stichting huurt de ontmoetingsruimte in het wooncomplex bij de Ark van OFW. De ruimte bestaat uit twee ruime zalen, gescheiden door een vouwwand. Elke zaal heeft een keuken, een verrijdbare bar en een aparte ingang. Totaal is er plaats om met 160 tot 180 mensen te bridgen, klaverjassen of dammen. Voor een vergadering kunnen er nog meer mensen in. Kleimeer is enthousiast over de investeringen van OFW in de Dronter samenleving.,,het is voor senioren belangrijk elkaar te ontmoeten. Het denksportcentrum geeft hen de gelegenheid daarvoor, stelt Kleimeer. De vijf verenigingen hebben samen zo n 400 leden, waarvan 90% senioren.,,in het complex bij de Ark zitten we dus precies op de goede plek. Ontmoetingsplaats Het denksportcentrum moet ook een ontmoetingsplaats worden voor bewoners en omwonenden. Ook buiten de activiteiten van de verenigingen zorgt de beheerstichting ervoor dat er tussen 10.00 en 17.00 uur een gastheer of gastvrouw aanwezig is. Iedereen kan binnenlopen voor een kopje koffie, een krantje of een praatje.,,afhankelijk van de behoefte ontwikkelen we meer activiteiten in het denksportcentrum. De materialen zijn er al aanwezig en ideeën zijn er voldoende, aldus Kleimeer. De activiteiten in het denksportcentrum starten in de loop van het 2 e kwartaal 2009. 9

10

Het zwaluwvrouwtje van Biddinghuizen:,,Geweldig, wat een medewerking In de zomer van 2008 had Biddinghuizen een primeur. Bij de Weidehof werd de eerste huiszwaluwtil van Nederland geplaatst. Martine Dubois zet zich in voor de bescherming van de huiszwaluw. Mede door haar initiatief werd de huiszwaluwtil gebouwd in Biddinghuizen en werden in de afgelopen twee jaar meer dan tweehonderd nestkasten voor de huiszwaluw opgehangen in Biddinghuizen. Martine Dubois heeft een grote liefde voor alles wat leeft. Maar vooral aan de huiszwaluwen die aan haar woning nestelen is ze gehecht geraakt. In 2007 werd haar woning gemoderniseerd.,,alles werd mooi glad en strak gemaakt, vertelt Dubois. Daardoor zouden de vele nestelplekken van de huiszwaluwen in de straat van Dubois verdwijnen. Dat ging haar aan het hart. De zwaluwen, waarvan grote kolonies in Biddinghuizen leven, hebben behoefte aan ruw materiaal.,,alleen daaraan kunnen zij hun nest bouwen, weet Dubois. In haar omgeving merkte ze dat ze niet de enige was die gehecht was aan de huiszwaluw. Nestkasten plaatsen Met het plan om aan de huizen met zwaluwnesten na de renovatie nestkasten op te hangen, klopte ze aan bij OFW. In overleg met OFW ontwikkelde ze een nestkast voor aan de gerenoveerde woningen. Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt die in een re-integratieproject voor OFW werkten, zorgden voor de productie van de nestkasten, die uiteindelijk voor alle huurders in Biddinghuizen beschikbaar kwamen. Ook de aannemer die betrokken was bij de renovatie raakte enthousiast en bood aan de nestkasten gratis op te hangen. Dat leidde uiteindelijk tot meer dan 200 nestkasten aan de gevels in Biddinghuizen. Huiszwaluwtil Na twee jaar zijn circa 75 van de nestkasten bewoond door een zwaluwpaar.,,zelfs in wijken waar van oorsprong geen zwaluwen zaten, zitten nu kolonies, vertelt Dubois enthousiast. Inmiddels ging OFW verder met het volgende renovatieproject bij de Weidehof. Daar konden om praktische redenen geen nestkasten worden opgehangen. Maar Dubois was niet voor één gat te vangen. Ze kreeg de aannemer zover dat die een huiszwaluwtil bouwde, met een echt dak en maar liefst 50 zwaluwnesten. Na een bestemmingsplanwijziging werd die in juni 2008 geplaatst. Met deze huiszwaluwtil haalde Dubois de landelijke pers. Ook kreeg de gemeente Dronten een eervolle vermelding bij de Stadsvogelprijs. De tweede zwaluwtil wordt voorjaar 2009 geplaatst in Biddinghuizen.,,Helemaal gefinancierd door OFW, vertelt Dubois trots.,,net als de drie andere huiszwaluwtillen, die in Dronten en Swifterbant geplaatst worden. Nestelplekken mussen Dubois maakt zich niet alleen druk om de huiszwaluw. Ze heeft ook oog voor mussen. Die nestelen onder de dakpannen.,,met de huismus gaat het niet goed in Nederland. Tegenwoordig worden er vogelschroten voor de dakpannen geplaatst. Daardoor kunnen de mussen niet meer onder de dakgoot 11 komen waar zij hun nest maken, vertelt Dubois. Daarvoor laat OFW om de zoveel meter een stuk vogelschroot weg.,,ook hierbij hebben we goede medewerking van OFW gehad. Geweldig gewoon!

12

De Killick wint pergola s en tuinschermen met tuinplan,,we zijn apetrots OFW riep al haar huurders op om een tuinplan in te dienen. Het moest gaan om een gezamenlijk plan met de buurt. Bij de bewoners van de Killick 33 tot en met 40 in Dronten begon het plannen maken als een grap, uiteindelijk streken ze de prijs van 1.000 euro op. In de huiskamer van de moeder van de buurt, Gerda Raaijen, werden de eerste ideeën en fantasieën geopperd in een buurtvergadering. Uiteindelijk werd er na veel voorbereiding een gedegen plan bij OFW ingeleverd. De bewoners wilden in alle tuinen een pergola plaatsen en een tuinscherm op de scheidingen van de woningen. Taakverdeling Heel nauwkeurig werd het plan uitgewerkt. Inclusief een taakverdeling en begroting. Bij de Formido in Dronten werd een fikse korting bedongen om binnen het budget van 1.000 euro te blijven. Veel van de werkzaamheden voerden de bewoners zelf uit. Ook de leerlingen van één van de bewoners, die docent is, werden aan het werk gezet, zij maakten de beugels om de schuttingen te monteren.,,we hadden niet verwacht dat wij die prijs wonnen. Het was ook wel een uitdaging om het allemaal goed uit te voeren, vertelt Gerda Raayen. Vlot na de prijsuitreiking vroegen de bewoners een vergunning aan voor de pergola s bij de gemeente, aangezien de pergola s hoger dan 2 meter zijn. Die vergunning kwam er snel en kosteloos, dankzij de medewerking van hun wijkbeheerder van de gemeente. Samenwerken De zaterdag dat de bewoners de pergola s plaatsten was het een gezellige boel. Elke bewoner leverde een aandeel in het project. De een deed het papierwerk, de volgende zette koffie of maakte soep en de mannen plaatsten de pergola s.,,het was een leuke dag, vertelt Anja Lukassen. Aan het eind van de dag stonden de pergola s kaarsrecht langs de stoep van de acht woningen aan de Killick. En tijdens de donkere dagen voor kerst waren alle pergola s sfeervol verlicht. Anja Lukassen vindt het bijzonder dat je met zoveel totaal verschillende mensen toch samen iets kunt bereiken.,,maar het is soms ook wel moeilijk om het met elkaar eens te blijven. Maar dat hoort erbij. Zo discussiëren de buurtgenoten nu over de soort begroeiing over de pergola s.,,de ene wil eenheid, de andere wil zijn eigen gang gaan, maar daar komen we samen altijd wel uit, vertelt Anja Lukassen. Genieten De schuttingdelen zijn eind maart geplaatst.,,gezamenlijk hebben we het voornemen alles netjes bij te houden, vertelt Anja Lukassen. Deze zomer genieten de bewoners van de Killick van hun mooie tuinen.,,deur open, stoelen naar buiten, en met elkaar koffie drinken, blikt Gerda Raaijen vooruit. Het was al een saamhorig buurtje. Maar door het project is de band met elkaar toch wel sterker geworden. Gerda Raaijen:,,We zijn apetrots, dat we dit voor elkaar gekregen hebben. 13

14

Het huis van Monica Schilder wordt gemoderniseerd:,, R e n o vat i e l e v e r t o n s 1. 6 0 0 * euro per jaar op Het huurhuis van Monica en Dick Schilder aan het Plein in Biddinghuizen is één van de 85 woningen in het centrum van het dorp, die door OFW gerenoveerd wordt. Daarbij is alle aandacht gericht op duurzaamheid. Voor de plannen ontving OFW de Nationale Energie Toekomst Trofee (NET-Trofee) van het ministerie van VROM/WWI. De renovatie is in volle gang. Bouwvakkers lopen af en aan en overal in het huis wordt gewerkt.,,het duurt nog een week of drie, voordat we kunnen beginnen met schilderen en behangen, schat Monica in. Om tijdens de renovatie in haar huis te wonen, is volgens haar hectisch. Er staat echt niets meer op zijn plaats en alles zit onder het stof. Maar Monica kijkt liever vooruit:,,straks is alles mooi en nieuw. Bovendien is de woning véél energiezuiniger. Na de modernisering krijgt de woning namelijk energielabel A terwijl de woning vóór de modernisering energielabel E scoorde. En dat scheelt haar circa 1.600 euro* aan stookkosten per jaar. Duurzame voorzieningen De woning van de familie Schilder kreeg zelfs een nieuwe buitengevel. De kleur van de stenen sluiten nu mooi aan bij de winkels nabij de woning. Tijdens de modernisering zijn de muren en het dak opnieuw geïsoleerd. De zonnecollectoren op het dak verwarmen water voor de zonneboiler.,,en met ons dak op het zuiden, gaat dat vast veel energie besparen, verwacht Monica. Ook wordt de woning voorzien van een HR-ketel en nieuwe kozijnen met speciaal energiebesparend glas. OFW gaf de familie Schilder ook de mogelijkheid om de badkamer en de keuken te laten moderniseren. Ze kozen ervoor om dit ook meteen aan te pakken. Zo is het huis straks voorzien van een nieuwe keuken. Op de eerste verdieping wordt een nieuwe badkamer gemaakt. De oude badkamer, die bestond uit een douche en een wasbakje wordt omgebouwd tot tweede toilet. NET-Trofee voor OFW Het huis van familie Schilder zit in het moderniseringsproject van OFW waarbij 85 woningen aan de Cultuursingel, het Fruithof en het Plein in Biddinghuizen worden gemoderniseerd. Voor de duurzame aanpak van deze wijk kreeg OFW de Nationale Energie Toekomst Trofee. Het is een prijs van het ministerie van VROM/WWI voor het beste initiatief op het gebied van energiezuinig wonen en werken. De bewoners houden bij wat de energiebesparende voorzieningen gaan opleveren. Deze gegevens en ervaringen gebruikt OFW weer bij volgende onderhoud- en renovatieprojecten. OFW heeft voor dit project ook 500.000 subsidie gekregen in het kader van de Unieke Kansen Regeling. * Dit is de maximaal mogelijk haalbare besparing. De daadwerkelijke besparing hangt af van het huidige en 15 toekomstige gebruik van de bewoner en de toepassingen in de woning.

16

INHOUD pagina projecten 18 Projecten opgeleverd in 2008 18 Projecten start uitvoering in 2008/2009 en op te leveren in 2009 21 Projecten in voorbereiding 26 17 april 2009

projecten nieuwbouw Ω Alle nieuw gebouwde huurwoningen hebben een huur onder de relevante aftoppingsgrens van de Huurtoeslag. Ω Alle nieuw te bouwen huurwoningen hebben tenminste een energielabel A. Ω Nieuwbouwwoningen worden vroegtijdig toegewezen zodat toekomstige bewoners betrokken kunnen worden bij het bouwproces en hen de nodige keuzes kunnen worden geboden. Bij moderniseringsprojecten Ω Wordt uitgegaan van minimaal een B label. Voor een aantal projecten bleek zelfs een A label haalbaar. Ω Is aan de zittende bewoners geen huurverhoging in rekening gebracht voor woningverbetering tenzij er sprake was van verbeteringen die in de woningwaardering tot uitdrukking komen zoals de aanleg van een CV. Ω Worden de huurdersvereniging en de bewonerscommissie van die buurt vanaf de probleemanalyse betrokken bij de planvoorbereiding en uitvoering. Over alle plannen heeft OFW veelvuldig informatie gegeven aan belangstellenden zowel via de woonbeurs, op informatiebijeenkomsten, via het bewonersblad de Vizier, de website als via persberichten. OFW markeert belangrijke momenten zoals de eerste paal, het hoogste punt of de oplevering op feestelijke wijze. Overzicht projecten opgeleverd in 2008 Nieuwbouw huur De Gilden 1e fase 2e deel 12 levensloopbestendige woningen en 6 eengezinswoningen; 3 onder 1 kap Doelgroep: senioren en 3 of meerpersoons huishoudens De start van de bouw heeft plaatsgevonden rond juli 2007. De woningen zijn opgeleverd omstreeks mei 2008 Architect: Looman Architecten te Zeewolde Aannemer: Bouwbedrijf B.J. v.d. Steeg te Genemuiden EPC: 0,80 Huurwoningen De Gilden 1e fase 1e deel 30 eengezinswoningen, rijwoningen. Deze woningen zijn overgenomen van AM. Doelgroep: 1 en 2 persoonshuishoudens De bouw is gestart in oktober 2007. Deze woningen zijn opgeleverd omstreeks juli 2008 Architect: 19 Het Atelier te Zwolle 18 Aannemer: Friso aannemingsmaatschappij te Balk EPC: 0,80

De Gilden 1e fase 3e deel 34 eengezinswoningen; rijwoningen Doelgroep: 3 of meerpersoons huishoudens De bouwwerkzaamheden zijn begonnen in november 2007. Deze woningen zijn opgeleverd in oktober 2008 Architect: Looman Architecten te Zeewolde Aannemer: Bouwbedrijf B.J. v.d. Steeg te Genemuiden EPC: 0,80 De Tas, Biddinghuizen 54 appartementen Deze appartementen zijn voorzien van een individuele warmtepomp. Doelgroep: senioren Na een bouwperiode van circa 1 jaar, heeft de oplevering plaatsgevonden in oktober 2008. Architect: Leijh, Kappelhof, Seckel Van Den Dobbelsteen te Hengelo Aannemer: Bouwbedrijf Wensink en Prins bouw te Kampen EPC: 0,50 Studenten en jongeren Appartementen Centrum Dronten West 16 appartementen boven winkelcentrum In samenwerking met de gemeente is via een prijsvraag opdracht gegeven om deze woningen te ontwikkelen boven de winkels. Ahold heeft de prijsvraag gewonnen en is geselecteerd als ontwikkelaar. Er is een VVE opgericht in combinatie met de winkelruimten met Ahold, OFW heeft hierin een aandeel van 50%. Doelgroep: jongeren Deze woningen zijn opgeleverd omstreeks september 2008 Architect: Architectenbureau Fame te Zwolle Aannemer: Bouwbedrijf Ten Brinke te Doetinchem EPC: 0,72 19

Koopwoningen Koopwoningen Tij De Boeg 30 appartementen Deze woningen zijn ontwikkeld door VOF de Boeg. OFW heeft een aandeel van 50% in deze vennootschap onder firma. Mateboer bouw neemt eveneens voor 50% deel in deze VOF. Voor deze woningen is een VVE opgericht. OFW vastgoedbeheer doet hiervoor het beheer in opdracht van de VVE. Doelgroep: 1 en 2 persoonshuishoudens Koopprijs: vanaf 152.500 De verkochte woningen zijn opgeleverd rond eind 2008. Architect: Joost Dolhain design Aannemer: Mateboer bouw bv te Kampen Er zijn nog 4 penthouses en 1 appartement niet verkocht (per d.d. april 2009). EPC: 0,73 Modernisering Modernisering Werfstraat/ Oost / Lijzijde 43 huurwoningen aan de Lijzijde, de Werfstraat en de Oost in Dronten Moderniseringsproject in versnipperd bezit, daarom veel aandacht besteed aan het vroegtijdig betrekken van bewoners van koopwoningen bij de planvorming. Hen is de gelegenheid geboden om mee te doen met (onderdelen van ) de modernisering tegen een scherpe prijs Dit project is afgerond begin 2008. Werkzaamheden: naïsolatie vloeren en daken, gevelverbetering en wijziging entreepartijen, nieuwe dakpannen, kozijnen en deuren, modernisering badkamer, toilet, meterkast, vervangen keukenblokken, zachtboardplafonds en aanleggen MV installaties. Bijzonderheden: knelpuntenanalyse gemaakt met inbreng van huurders en kopers in vroeg stadium. De verhouding koop- en huurwoningen was in dit project 50% huur en 50% koop. Architect: Van Manen en Zwart architecten Aannemer: Van Wijnen Gorredijk BV Energielabel: B 20

Biddinghuizen centrum 2e fase (Boshof, De Voor, Cultuursingel en Fruithof ). Groot onderhoud 67 woningen aan de Fruithof, de Voor, de Boshof en de Cultuursingel De onderhoudsperiode voor dit project is afgesloten begin 2008. In dit project bevond zich de 1000 e gemoderniseerde woning. Hieraan is op feestelijke wijze aandacht besteed. Minster Vogelaar van WWI bezocht Biddinghuizen. Werkzaamheden: complete buitenschilrenovatie, nieuw voegwerk, kozijnen en dakpannen, goten, dak en vloerisolatie. Werkzaamheden aan de binnenschil waren o.a vervanging groepenkast en wand/contactdozen, keuring gasleidingen en vervanging cv ketel indien nodig. Indien de bewoner dit wenste, kon ook de badkamer, toilet, keuken, het aanbrengen van MV installatie en het vervangen van de plafonds van de bovenverdieping onderdeel zijn. Architect: 19 Het Atelier te Zwolle Aannemer: Bouwbedrijf Salverda BV te t Harde Energielabel: B / C O v e r z i c h t p r o j e c t e n s ta r t u i t v o e r i n g in 2008/2009 en op te leveren in 2009 Nieuwbouw huur De Gilden 1e fase 3e deel 42 eengezinswoningen, rijwoningen Doelgroep: 3 of meerpersoons huishoudens De bouw is gestart rond maart 2008. De oplevering is afgerond omstreeks tweede kwartaal 2009. Architect: Looman Architecten te Zeewolde Aannemer: Bouwbedrijf B.J. v.d. Steeg te Genemuiden EPC: 0,80 21

Zorg en voorzieningen Nieuwbouw 1e fase woonservicegebied Ark-Regenboog: hoofdgebouw De nieuwbouw bestaat uit ruim 80 huurappartementen en op de begane grond een denksportcentrum, een zorguitvalsbasis voor Coloriet, ruimten voor diverse paramedische functies ( apotheek, huid- en oedeemtherapie, fysiotherapie) en specifiek op de wensen van cliënten van Triade en Interakt Contour aangepaste appartementen. De woningen en overige ruimten worden van warmte, koude en warm tapwater voorzien via een WKO-installatie (warmte koude opslag). Doelgroep appartementen: 65 plussers (met zorgvraag). De seniorenappartementen zijn in januari en februari 2009 opgeleverd. De ruimten op de begane grond worden voor de bouwvak gefaseerd opgeleverd. Met een zorgaanbieder wordt gesproken over de huur van het laatste gedeelte. Het inrichten van het openbaar gebied en de binnentuin zal plaatsvinden vanaf de zomer van 2009. Architect: 19 Het Atelier te Zwolle Aannemer: Friso Bouwgroep te Sneek Installateurs: Breman te Zwolle, ITA te Apeldoorn Modernisering Modernisering 85 woningen Biddinghuizen Centrum fase 3 85 huurwoningen aan de Cultuursingel,Fruithof en Weidehof en Plein te Biddinghuizen In dit pilot-project wordt met diverse energiebesparende systemen ervaring opgedaan en is het energielabel A bereikt. De woningen die binnen het plan op de verkooplijst staan worden ook gemoderniseerd. Dit project is winnaar van de Net Trofee 2008. OFW kreeg tevens een UKR subsidie (Unieke Kansen Regeling). De eindoplevering is voor de bouwvak 2009. Architect: 19 Het Atelier te Zwolle Aannemer: Salverda Bouw BV te t Harde 22

Modernisering Klaversingel / Uitloper te Biddinghuizen 71 huurwoningen aan de Klaversingel / Uitloper te Biddinghuizen In 2008 is gestart met het voorbereiden van het project. Bouwbedrijf Salverda heeft de prijsvraag aanbesteding gewonnen. Omstreeks maart 2009 start de uitvoering hiervan. De globale werkzaamheden die worden uitgevoerd tijdens het project zijn na-isolatie van het dak, de vloer en de gevel, gevelverbetering, vervangen dakpannen en dakkapellen, kozijn vervanging en een binnenrenovatie. Bewoners van te verkopen woningen zijn benaderd of zij wilden verhuizen. Het betrof versnipperd bezit. Hiervan is gebruik gemaakt door een aantal bewoners. Met de huurdersvereniging is hiertoe een sociaal plan afgesproken. Het opleveren van de werkzaamheden staat gepland voor eind 2009 / begin 2010. Architect: 19 Het Atelier te Zwolle Aannemer: Salverda Bouw BV te t Harde Het huidig energielabel voor deze woningen is E of F. Als gevolg van de werkzaamheden krijgen deze woningen een A label. Modernisering Schelpenbuurt / Bazaltstraat te Swifterbant. Modernisering van in totaal 114 woningen bestaande uit 85 huurwoningen aan de Noordhoren, Fuikhoren, Penhoren, Tolhoren en Wulk te Swifterbant, aangevuld met de 2e fase 29 woningen aan de Bazaltstraat, Zuidsingel, Morenestraat, Keileemstraat en Gletsjerstraat te Swifterbant Er is in 2008 gestart met het voorbereiden van het project d.m.v. het schrijven van een probleemanalyse. Vervolgens zijn 2 aannemers uitgenodigd voor een prijsvraag aanbesteding. Bouwbedrijf Salverda heeft de prijsvraag aanbesteding gewonnen. De minimale werkzaamheden voor deze modernisering zijn na-isolatie van het dak, de vloeren en de gevels, een algehele gevelverbetering, dakpan- en gootvervanging, complete kozijnvervanging en een binnenrenovatie. De woningen krijgen een energielabel B. De prognose voor het starten van de uitvoeringswerkzaamheden is halverwege 2009. Omdat de woningen aan de Bazaltstraat vergelijkbaar zijn met de woningen aan de Schelpenbuurt zijn deze aan dit plan toegevoegd. De kredietcrisis maakte het gunstig om dit plan naar voren te trekken. Deze modernisering is de 1e fase van een totale modernisering van de wijk Greente Zuid. In 2010 zal met de voorbereidingen van de 3e fase worden gestart, zodat deze aansluitend op de 1e en 2e fase uitgevoerd kan worden. 23

Renovatie Regenboog De Regenboog wordt in 2 fases gerenoveerd. Met de renovatie van het huidige gebouw komt er een nieuwe aanbouw met een nieuwe ingang aan De Oost Tijdens de renovatie zal er voor de huisvesting van cliënten van Coloriet tijdelijk gebruik gemaakt worden van ruim 40 appartementen bij de Ark. Voor Coloriet was het belangrijk dat de renovatie van de Regenboog op tijd kon beginnen. Dit had te maken met een vergunning van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport waardoor zij de kapitaallasten voor de huur van het gebouw de Regenboog vergoed krijgen vanuit de AWBZ. Hierdoor was het noodzakelijk dat de woningen bij de Ark snel werden gebouwd. Na de renovatie zijn in het gebouw De Regenboog 80 zorgplaatsen. Naast de verzorgings- en verpleegplaatsen komen er ook kleine appartementen voor cliënten van Triade. Coloriet is de huidige huurder van de Regenboog. Met hen heeft OFW intensief overleg over de planontwikkeling. Coloriet is verantwoordelijk voor het overleg met de clientenraad. De uitvoering start omstreeks april 2009. De planning is dat de totale renovatie circa 16 maanden duurt. Architect: 19 het Atelier te Zwolle Aannemer: Friso Bouwgroep Sneek Installateurs: Verkaart te Lelystad, Wouda Installatietechniek te Dronten Sloop en nieuwbouw Vervangende nieuwbouw Biddinghuizen Centrum deelfase 1 Vervangende nieuwbouw 13 startersappartementen, 10 eengezinswoningen en 16 levensloopwoningen. aan De Voor en Cultuursingel Deze nieuwbouw maakt deel uit van het plan Biddinghuizen Centrum. De oplevering van de woningen is 2e kwartaal 2009 Architect: de Velde Architecten te Kampen Aannemer: Mateboer Bouw bv te Kampen Bij deze woningen is bewust gezocht naar mogelijkheden om te komen tot een lage EPC EPC levensloopwoning: 0,57 0,64 EPC appartementen: 0,66 EPC eengezinswoningen: 0,58 0,62 24

Vervangende nieuwbouw Biddinghuizen Centrum deelfase 2, 1e deel Vervangende nieuwbouw 10 levensloopwoningen en 26 eengezinswoningen aan de Cultuursingel en Fruithof Deze nieuwbouw maakt deel uit van het plan Biddinghuizen Centrum. Planning: start bouw januari 2009, oplevering december 2009 Architect: de Velde Architecten te Kampen Aannemer: Mateboer Bouw bv te Kampen Bij deze woningen is bewust gezocht naar mogelijkheden om te komen tot een lage EPC EPC levensloopwoning: 0,57 0,64 EPC eengezinswoningen: 0,58 0,62 Vervangende nieuwbouw Biddinghuizen Centrum deelfase 2, 2e deel Vervangende nieuwbouw 18 starters appartementen aan de Cultuursingel Deze nieuwbouw maakt deel uit van het plan Biddinghuizen Centrum. Planning: start bouw medio begin 3e kwartaal 2009, oplevering medio 2e kwartaal 2010 Architect: de Velde Architecten te Kampen Aannemer: Mateboer Bouw bv te Kampen Bij deze woningen is bewust gezocht naar mogelijkheden om te komen tot een lage EPC EPC appartementen: 0,66 Infra Biddinghuizen Centrum Dit project wordt uitgevoerd in opdracht van de gemeente. Het betreft de noodzakelijke infrastructurele werkzaamheden in het centrum van Biddinghuizen, die plaatsvinden na de modernisering en (vervangende) nieuwbouw. Deze werkzaamheden worden uitgevoerd door Grontmij 25

Projecten in voorbereiding Modernisering Vervangende nieuwbouw Biddinghuizen Centrum deelfase 3 Vervangende nieuwbouw van 36 appartementen aan de Voor Voor dit project wordt een bestemmingsplanwijziging voorbereid. Deze nieuwbouw maakt deel uit van het plan Biddinghuizen Centrum. Doelgroep: senioren. Planning: nog te bepalen, afhankelijk van marktontwikkelingen en bestemmingsplanprocedure Architect: de Velde Architecten te Kampen Lucernehof te Biddinghuizen Totaal 147 woningen, waarvan 49 koopwoningen en 23 op de verkooplijst. De wijk Lucernehof is toe aan een ingrijpende herstructurering en/of modernisering. Uit een gezamenlijke workshop met onder ander de gemeente Dronten werd geconcludeerd dat OFW en de gemeente samen een plan zullen gaan maken voor de wijk Lucernehof, waarbij ook leefbaarheid een belangrijk aandachtspunt is. Chaletwoningen te Dronten 153 chaletwoningen (huur- en koopwoningen) aan o.a. de Schouwstraat, Karveelstraat, Boeierstraat, Hoogaarsstraat, Klipperstraat, Koggestraat Dit zijn de eerste woningen van Dronten. Zij liggen tussen het centrum en het woonservicegebied de Regenboog/ de Ark. In overleg met de gemeente wordt voor deze wijk een ontwikkelingsplan gemaakt. De voorlopige planning is dat het overleg hierover zal worden opgestart eind 2009. 26

Nieuwbouw huur De Gilden 2e fase 1e en 2e deel te Dronten Ontwikkeling van circa 72 eengezinswoningen en 48 appartementen in vier gelijke complexen verspreid over de 2e fase van de wijk Dit gedeelte van de wijk is gedifferentieerd ingedeeld qua huur en koop. OFW ontwikkelt hier appartementen en eengezinswoningen in bouwteam met Bramer BV. Dit omdat Bramer hier ook een opgave heeft om huurwoningen te bouwen. OFW neemt de huurwoningen over van Bramer. Een van de vier complexen is een huuropgave van Groothuis Woningbouw BV. OFW streeft er naar dit over te nemen. Voor dit project loopt momenteel een bestemmingsplanwijziging. Doelgroep: starters, gezinnen Planning: start bouw eind 2009 Architect: Architectenbureau Kristinsson te Deventer EPC <= 0,70 De Gilden 2e fase 3e deel te Dronten Ontwikkeling van 63 eengezinswoningen OFW ontwikkelt hier eengezinswoningen met Groothuis Woningbouw BV. Geziende kredietcrisis wordt dit pan versneld tot uitvoering gebracht. OFW wil een aantal huurwoningen overnemen die Groothuis Woningbouw BV in het tweede deel van de 2e fase moet bouwen. Planning: start bouw omstreeks juli 2009 Architect: Architectenbureau Mast te Hengelo EPC <= 0,70 Fazantendreef Woongroep 50+ 24 appartementen en een recreatieruimte Dit complex wordt ontwikkeld met de Woongroep De Wiekslag. Doelgroep: senioren Planning: start bouw najaar 2009 (afhankelijk van art. 19.2 procedure) Architect: Architectenbureau Brink & Fleer te Dronten EPC <= 0,80 Bloemenzoom te Swifterbant 20 eengezinswoningen; rijwoningen Het ontwikkelen van huurwoningen in combinatie met 34 koopwoningen Voor dit project zijn de bestemmingsplanprocedures (bijna) doorlopen door de gemeente. De marktontwikkelingen vragen om een heroriëntatie. Planning: start bouw afhankelijk van de marktontwikkelingen 27 Architect: Looman Architecten te Zeewolde EPC <= 0,80

Zorg en voorzieningen Groepswonen De Reeve, De Grutto Kleinschalig groepswonen voor 8 clienten van stichting de Reeve Een woonvorm voor 8 cliëntendie in samenwerking met stichting De Reeve wordt ontwikkeld t.b.v. kleinschalig groepswonen. Dit project wordt ontwikkeld in samenhang met 22 sociale koopwoningen. De bouw start omstreeks midden 2009. Architect: 19 Het Atelier te Zwolle Senioren- of WMO- unit Tijdelijke aanbouw van slaap- en badkamer bij een eengezinswoning Doelgroep: senioren of mindervaliden. Planning: OFW is met de gemeente in gesprek over pragmatische afspraken rond ruimtelijke ordeningsprocedures en WMO. Principeafspraak met gemeente voor een pilot van 3 à 5 units. Nieuwbouw 3e fase woonservicegebied bij de Ark- Regenboog: 2 appartementsgebouwen aan de Lijzijde De nieuwbouw van de 2 appartementsgebouwen zal bestaan uit 60 huurappartementen. De woningen worden in warmte, koude en warm tapwater voorzien via een WKO-installatie. De appartementgebouwen worden middels een loopbrug met elkaar verbonden en krijgen een loopbrug naar het hoofdgebouw en De Regenboog. Doelgroep: 65 plussers (met zorgvraag) De bouwaanvraag voor de appartementsgebouwen met huurwoningen is in juni 2008 ingediend. De gemeenteraad heeft in november gesteld dat de aanvraag qua bouw/woonlagen niet voldeed aan (eerder) gestelde kaders. OFW en gemeente zijn hierover in gesprek. Architect: 19 Het Atelier te Zwolle Nieuwbouw koop De Gilden 1e fase 2e deel Deze kavels waren oorspronkelijk bedoeld voor 2 onder 1 kapwoningen. Gezien de huidige marktontwikkelingen wordt nagedacht over een herontwikkeling op deze locatie. 28

Koopwoningen Bries De Boeg 24 appartementen op de hoek Boeg - Fazantendreef Met deze 24 appartementen op de hoek Boeg - Fazantendreef wordt de laatste hand gelegd aan wijk De Boeg. Deze woningen worden ontwikkeld door VOF de Boeg. OFW heeft een aandeel van 50% in deze vennootschap onder firma. Bouw neemt eveneens voor 50% deel in deze VOF. Doelgroep: senioren en 1 en 2 persoonshuishoudens Verkoopprijs: vanaf 210.000,- Planning: start bouw afhankelijk van de verkoop. Architect: Joost Dolhain design Aannemer: Mateboer bouw bv te Kampen EPC: 0,79 Nieuwbouwwoningen Bloemenzoom, Swifterbant 16 koopwoningen: rijwoningen 18 koopwoningen: 2 onder 1 kap woningen In 2005 heeft OFW overeenstemming bereikt met de gemeente inzake de aankoop van de grond. Inmiddels is de bestemmingsplanprocedure (bijna) afgerond. Gezien de woningmarktontwikkelingen wordt momenteel een vernieuwde marktverkenning uitgevoerd. Planning: start bouw afhankelijk van marktontwikkelingen Architect: Architectenbureau Looman te Zeewolde De Grutto (sociale) koopwoningen 22 sociale koopwoningen aan de Grutto Het betreft 22 sociale koopwoningen die tegelijkertijd met een woongebouw voor Stichting De Reeve worden ontwikkeld. Samen met de gemeente heeft OFW zich als doel is gesteld dat deze starterswoningen, starterswoningen moeten blijven. OFW ontwikkelt hiervoor een sociale koop product. Koopprijs: 149.750 tot 158.500,- VON Planning: start bouw afhankelijk van verkoop woningen Architect: 19 Het Atelier te Zwolle EPC: <=0,80 29

Nieuwbouw 3e fase woonservicegebied Ark- Regenboog: 2 appartementsgebouwen voor koop 2 gebouwen voor koopappartementen aan de Lijzijde De woningen worden in warmte, koude en warm tapwater voorzien via een WKO-installatie. De gebouwen worden middels een loopbrug met elkaar verbonden en kunnen via een loopbrug naar het hoofdgebouw bij de Ark en De Regenboog. Gezien de marktontwikkelingen wordt onderzocht wat haalbaar is in de koopmarkt. Doelgroep: 65 plussers (met zorgvraag). Planning: afhankelijk van uitkomsten marktonderzoek en bestemmingsplanmogelijkheden. Architect: 19 Het Atelier te Zwolle Toekomstige projecten De Giekstraat, Dronten Doelgroep: senioren en jongeren Intentieovereenkomst met Plegt-Vos getekend Plegt Vos is eigenaar van een voormalige garage dat grenst aan het appartementsgebouw van OFW aan de Giekstraat. Deze garage wordt momenteel verhuurd aan de gemeente voor onderwijshuisvesting. De gemeente wil graag dat de start bouw afgestemd wordt op de bouw van het onderwijsstation. Woonservicegebied/ zorguitvalsbasis Swifterbant Doelgroep: senioren Hiervoor loopt op dit moment een verkennend onderzoek naar een geschikte locatie in samenwerking met de gemeente. Multifunctioneel Centrum Biddinghuizen Het College van B&W heeft een voorstel gemaakt voor een groeimodel, waarbij als eerste voor de scholen, bibliotheek en kinderopvang nieuwbouw wordt gepleegd. De gemeente heeft bij OFW de vraag neergelegd of OFW de rollen van ontwikkelaar, eigenaar en technisch beheerder van dit complex op zich zou willen nemen. OFW staat hier positief tegenover. De nadere voorwaarden worden uitgewerkt in 2009. Graafschap, Rivierduingebied en De Gilden De Graafschap in Biddinghuizen, Rivierduingebied in Swifterbant en De Gilden 30 in Dronten zijn de komende jaren uitbreidingswijken. Op basis van het convenant met de gemeente is het uitgangspunt dat OFW in elke fase huurwoningen realiseert.

INHOUD pagina 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jaarverslag 32 Oost Flevoland Woondiensten - Samen voor kansrijk 32 Kansrijke woonomgeving 36 Duurzaamheid 48 Alle doelgroepen onder dak 56 Kwaliteit en keuze 62 Strategisch beleidsplan Voorraad en Nieuwbouw 66 Efficiënt en effectief 70 Sociaal jaarverslag 76 Governance 86 Jaarverslag Raad van Commissarissen (RvC) 2008 94 Financieel verslag 104 1 2 3 4 5 Kengetallen 105 Geconsolideerde balans per 31 december 2008 106 Geconsolideerde winst- en verliesrekening over 2008 108 Geconsolideerd kasstroomoverzicht over 2008 109 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening 110 Overige informatie 111 Accountantsverklaring 112 31 april 2009

32 Bewoners van De Fruithof doen het samen. In 2008 kregen zij een cheque uitgereikt voor hun leefbaarheidproject. De bewoners van De Fruithof hebben hun cheque gebruikt om vijf bloembakken te plaatsen.

1 Oost Flevoland Woondiensten, samen voor kansrijk Oost Flevoland Woondiensten is de enige sociale verhuurder binnen de gemeente Dronten en staat midden in de Dronter maatschappij. Het kader voor haar handelen wordt gevormd door het Beleidsplan Samen voor Kansrijk (2007) en het Strategisch beleidsplan voorraad en nieuwbouw Duurzaam bouwen aan goed wonen (2007). Hieraan is in 2008 het Organisatieontwikkelingsplan toegevoegd. Hierin is de strategie voor de ontwikkeling van de interne organisatie opgenomen. In dit jaarverslag legt OFW, aan de hand van de doelstellingen uit het Beleidsplan, verantwoording af aan haar stakeholders en toezichthouders. Voor haar huurders heeft OFW een verkorte versie van het jaarverslag gemaakt. Hierin worden, onder andere aan de hand van interviews, de activiteiten en de maatschappelijke prestaties van OFW in 2008 zichtbaar gemaakt. 33 Het Beleidsplan en Strategisch beleidsplan voorraad en nieuwbouw alsmede de begroting en het jaarverslag zijn op onze website www. ofw.nl beschikbaar. De missie, visie en doelstellingen die zijn verwoord in het beleidsplan Samen voor Kansrijk zijn: Missie: Het bieden van een kansrijke woon- en leefomgeving voor mensen die zwak staan op de woningmarkt in de gemeente Dronten. Visie OFW staat als maatschappelijk partner in wonen voor: Ω en leefbare, kansrijke en veilige woonomgeving waarin mensen prettig samenleven en waar het rijk- of arm-zijn niet doorslaggevend is voor de kansen die je krijgt in het dagelijks leven. Ω Het actief invulling geven aan het begrip duurzaamheid. Ω Het bieden van een gedifferentieerd aanbod van huur- (en koop-) woningen en wonen met zorg, daarbij rekening houdend met (toekomstige) marktontwikkelingen. Ω Mensen keuzes bieden die afgeleid zijn van hun woonwensen. Ω Het faciliteren zodat mensen een kans wordt geboden te emanciperen en zelfredzaam te worden, waarbij voorop staat dat zij zelf verantwoording nemen voor de keuzes die zij maken in het leven. Ω Het bieden van een vangnetfunctie wanneer het reguliere aanbod niet volstaat. Ω Het initiëren van het maatschappelijk debat en het faciliteren van maatschappelijke partners op het gebied van wonen, zorg, onderwijs, veiligheid, milieu/ duurzaamheid en sociale activering. Doelstellingen 1. Kansrijke woonomgeving: Het creëren van een leefbare, kansrijke en veilige woonomgeving; 2. Duurzaamheid: Alert zijn op de meerjareneffecten van ons handelen op de samenleving waarbij de effecten op het milieu zeker goed worden meegewogen; 3. Alle doelgroepen onder dak: Omvang en samenstelling van de woningvoorraad afstemmen op de huidige en toekomstige vraag van verschillende klantgroepen; 4. Kwaliteit en keuze: Het optimaliseren en

uitbreiden van de dienstverlening aan huurders en woningzoekenden; 5. Efficiënt en effectief: De bedrijfsvoering is gericht op (financiële) continuïteit op lange termijn en transparantie; 6. Personeels- en organisatiebeleid: Het voeren van een duurzaam personeelsbeleid. OFW maakt in haar beleidscyclus gebruik van de Beleidsachtbaan. Dit is een procesmodel opgesteld door het RIGO, dat een kapstok biedt voor alle activiteiten en instrumenten die relevant zijn bij de beleidsvorming. Het strategisch kader voor het handelen van OFW wordt jaarlijks getoetst door middel van een stakeholdersoverleg en vierjaarlijks getoetst door middel van het laten uitvoeren van een visitatie (stap 1 Beleidsachtbaan). De volgende visitatie zal in 2009 plaatsvinden. Het stakeholdersoverleg komt uitgebreid aan de orde in het hoofdstuk Governance. In 2002 heeft OFW met de gemeente Dronten als nadere uitwerking van het convenant Volkshuisvesting Dronten 2002-2010 prestatieafspraken gemaakt (stap 2 Beleidsachtbaan). Gebleken was dat het inmiddels noodzakelijk is, dat zowel het convenant als de hieruit voortvloeiende prestatieafspraken herzien moeten worden. De herziening van het convenant c.q. het vernieuwen van de prestatieafspraken zal plaatsvinden aansluitend op de door de gemeente nog op te stellen nieuwe Woonvisie. Er hebben diverse discussiebijeenkomsten plaatsgevonden over de rol en positie van de corporatie. Daarbij is onder meer duidelijk geworden dat de gemeente en OFW elkaars natuurlijke partner zijn en blijven voor Bron: Rigo, aangepast door OFW De beleidsachtbaan 34 Operationeel niveau Tactisch Strategisch niveau Evaluatie op portefeuilleniveau Meerjarenplanning (MJP) Meerjarenbegroting 8 Analyse markt en beleidsomgeving Voorspellen van effecten van de labelling 1 2 4 Beleidsplan Convenant gemeente 11 3 9 Labelen van complexen Uitvoeren beleid: Begroting 7 10 Voorspellen van effecten van het voorraadbeleid Strategisch Beleidsplan Voorraad en Nieuwbouw Formuleren van wijkstrategieën 5 Evalueren van de effecten van het complexbeleid Huurprijsbeleid Treasury Aanbestedingsstatuut Personeelsbeleid, Etc. 6

de ontwikkelingen die plaatsvinden binnen de gemeente Dronten. De gemeente en OFW streven ernaar om in een goede samenwerking en op basis van wederzijds vertrouwen te komen tot het realiseren van de volkshuisvestelijke opgaven. Vooruitlopend op de vaststelling van een nieuwe Woonvisie (gevolgd door een herziening van het convenant en het vernieuwen van de prestatieafspraken op lange termijn) hebben gemeente en OFW nu afspraken gemaakt over de prestaties op korte termijn (2008-2009). In de prestatieafspraken zijn zaken opgenomen over: Ω samenwerking en communicatie Ω taken en verantwoordelijkheden Ω herstructurering/ financieel Ω nieuwbouw, projectontwikkeling en positie van OFW Ω leefbaarheid/ veiligheid/ wijk- en buurtbeheer In het jaarverslag wordt per hoofdstuk aangegeven of er prestatieafspraken zijn gemaakt op het betreffende onderwerp en in hoeverre hier resultaten in zijn behaald. Naast de gemeente Dronten zijn er geen andere belanghouders waarmee OFW prestatieafspraken heeft gemaakt. 35 Michel Jager, Commissaris van de Koningin: Ik vind het fantastisch dat OFW altijd in de wij-vorm spreekt. Dit laat zien dat zij graag haar plannen en ambities in samenwerking met anderen wil realiseren. OFW kan echt trots zijn op wat ze doet.

36 Bewoners van een wijk vinden het belangrijk dat de woonomgeving een verzorgde, nette indruk geeft.

2 Kansrijke woonomgeving OFW heeft zichzelf als doel gesteld het creëren van een leefbare, kansrijke en veilige woonomgeving. Het maken van wijken waar het rijk- of arm-zijn niet doorslaggevend is voor de kansen die je krijgt in het leven. 37 De strategie die OFW gebruikt om bovenstaande doelstelling te kunnen realiseren is: 1. samen met partners versterken van het voorzieningenniveau; 2. versterken van het woon- en leefklimaat; 3. bevorderen participatie bewoners en sociale cohesie van een wijk; 4. emanciperen en zelfredzaamheid bewoners vergroten. De activiteiten die OFW in 2008 heeft gedaan om bovenstaande doelstelling te realiseren zijn in dit hoofdstuk opgenomen. Ook de (korte termijn)prestatieafspraken die zijn gemaakt met de gemeente Dronten op het gebied van leefbaarheid zijn in dit hoofdstuk opgenomen. 1. samen met partners versterken van het voorzieningenniveau Multifunctioneel Gebied Biddinghuizen (MFG) In 2006 heeft een aantal instellingen, waaronder OFW, de handen ineen geslagen om te komen tot een MFG in Biddinghuizen. De initiatiefgroep MFG Biddinghuizen heeft de voortrekkersrol op zich genomen om de partijen bij elkaar te brengen en de ideeën omtrent het voorzieningenniveau en de maatschappelijke diensten uit te werken. Aanleiding voor dit initiatief was de bezorgdheid onder de inwoners over het in stand houden van de kwaliteit van het voorzieningenniveau in Biddinghuizen. De initiatiefgroep heeft haar bezorgdheid op de politieke agenda gekregen. Naar aanleiding daarvan heeft de gemeenteraad in juni 2008 besloten dat het realiseren van een MFG in Biddinghuizen de voorkeur heeft. De kern ervan wordt gevormd door een Educatief Centrum, bestaande uit een brede school, kinderopvang/ peuterspeelzaal, sportvoorzieningen en bibliotheek. De locatie van het MFG, die in eerste instantie wordt onderzocht, bevindt zich op het terrein van de Akkerwinde, Het Koetshuis en De Voorhof. Deze locatie is dichtbij de winkels en versterkt daarmee de centrumfunctie. Het MFG mag uit meerdere gebouwen bestaan die echter functioneel sterk met elkaar verbonden dienen te zijn. Met beschikbare middelen dient een optimum aan synergie te worden bereikt. Er wordt naar gestreefd dat de ontwikkeling, het eigendom, de verhuur en het technisch beheer van het vastgoed door OFW worden uitgevoerd. Onder leiding van de gemeente is de kerngroep in de tweede helft van 2008 meerdere malen bijeengekomen om afstemming te plegen over de te verwachten realisatie, de ruimtelijke verkenning van het multifunctionele gebied en het komen tot een programma van eisen. Het programma van eisen dient te worden opgesteld in samenwerking met de scholen, kinderopvang Dronten en Flevomeer Bibliotheken. De verwachting is dat in de eerste helft van 2009 het programma van eisen wordt afgerond, OFW en gemeente een overeenkomst zijn aangegaan voor de realisatie en de ontwerpfase is gestart. Het MFG werd oorspronkelijk MFC genoemd. Voorzieningen in Woonservicegebied Ark/ Regenboog OFW levert graag een bijdrage in de ontwikkelingen rondom wonen en zorg. OFW investeert daarom in woningen, woonzorgvoorzieningen

38 en in diensten die aan het wonen zijn gerelateerd vanuit de visie dat ook mensen die zorg nodig hebben zelfstandig willen wonen. Bij het nieuwe wooncomplex in het woonservicegebied Ark/Regenboog kunnen zorg en diensten op basis van behoefte bij Coloriet worden afgenomen. Er is een Zorg Uitval Basis (ZUB) aanwezig op de begane grond van het complex. Hier is 24 uur per dag een verzorgende aanwezig, die door middel van een oproepsysteem binnen een kwartier bij de bewoner aanwezig is. Naast de zorg zijn er ook een aantal andere voorzieningen aanwezig. Er is een ruimte voor fysiotherapie, huid- en oedeemtherapie en een apotheek. Het zijn bekende Drontense organisaties. De deelnemende partijen zijn: de Maatschap Centrum Fysiotherapie Dronten die ook al in Goed is gevestigd, Apotheken Gemeente Dronten en het Huid en Oedeem Centrum die nu over een ruimte in de Regenboog beschikt. Vanzelfsprekend kunnen ook mensen, die niet in het wooncomplex wonen gebruik maken van de diensten van deze paramedici. Naast de paramedici komen op de begane grond enkele kleinere appartementjes voor mensen met een handicap begeleid door Triade of Interakt Contour. Daarnaast vindt er binnen dit project een unieke samenwerking plaats waardoor in het seniorencomplex op de begane grond ook een denksportcentrum komt. Hier kan men klaverjassen, dammen, sjoelen en bridgen. De 400 leden van de verschillende denksportverenigingen zullen echter ook buiten hun actieve uren aanwezig zijn. De ruimte biedt dan een gezellige en sociale functie voor bewoners en omwonenden. Huisvesten stichtingen; wonen met zorg OFW biedt onderdak aan een aantal stichtingen die (begeleid) zelfstandig wonen, verzorgingshuiszorg of een gezinsvervangend tehuis bieden aan verschillende doelgroepen. In totaal verhuurt OFW 69 woningen aan 6 verschillende stichtingen. Dit zijn: Ω Coloriet Ω de Reeve Ω Triade Ω Kwintes Ω s Heerenloo Ω Philadelphia Naast wonen met zorg huisvest OFW ook een aantal kantoorfuncties van stichtingen. Een uitgebreid overzicht is opgenomen onder hoofdstuk 4; alle doelgroepen onder dak. OFW is niet alleen actief in de keten wonenzorg-welzijn maar ook in de keten wonen-werken-leren. Het doel wat OFW hierbij voorstaat is samen met partners het emanciperen van de doelgroep. Voor het appartementencompex het Hogerhuis in Dronten is bijvoorbeeld de gezamenlijke intentie uitgesproken met praktijkonderwijs Dronten, De Reeve, Kwintes en ROC Flevoland om wonen in combinatie met leer- en werkvoorzieningen aan te bieden. 2. versterken van het woon- en leefklimaat Het doel van wijk- en buurtbeheer is het aanbieden van een leefbare, veilige en kansrijke woonomgeving. OFW heeft naast een preventieve taak ook een curatieve taak hierin. Uitgangspunt voor de fysieke woonomgeving is hierbij schoon, heel en veilig. Wijkteams OFW neemt deel aan de wijkteams in Biddinghuizen, Swifterbant en Dronten. De wijkteams worden voorgezeten door de gemeente en bestaan naast de gemeente en OFW uit dorps-

belangen, de wijkagenten en de Meerpaal. Het wijkteam wil met alle gebruikers van de wijk werken aan een schone, overzichtelijke, mooie en veilige wijk. De wijkteams staan open voor bewonersinitiatieven en ondersteunen deze waar mogelijk. Bij het signaleren van knelpunten of problemen in de dorpen wordt er gezocht naar een manier om deze op te lossen. In alledrie de dorpen worden regelmatig buurtschouwen georganiseerd om de buurten schoon, heel en veilig te houden. College van B en W en (burger)raadsleden worden ook altijd uitgenodigd om hierbij mee te lopen. Hier wordt altijd goed gehoor aan gegeven. Tijdens de buurtschouwen kunnen bewoners aangeven wat zij aandachtspunten vinden. In de wijkteams wordt vervolgens samen met bewoners gewerkt aan een oplossing. Bij wijze van experiment heeft OFW in 2008 in een aantal straten in de Greente Zuid in Swifterbant een uitgebreide tuinactie gedaan. Alle bewoners zijn erbij betrokken. Goed tuinonderhoud werd beloond met een attentie. Het uiteindelijke resultaat was 100% positief. Zo n intensieve actie kost echter naar verhouding veel tijd. OFW concludeert uit deze actie dat persoonlijk contact beter werkt dan alleen schriftelijk contact. Een leerpunt is het afstemmen van normen ten aanzien van acceptabel tuinonderhoud. Tuinonderhoud Bewoners van een wijk vinden het belangrijk dat de woonomgeving een verzorgde nette indruk geeft. OFW wordt hierop aangesproken. Uitgangspunt van OFW is dat bewoners zoveel mogelijk elkaar hierop aanspreken. In 2008 zijn door team Wijk- en Buurtbeheer in totaal 409 tuinbrieven geschreven. Het gaat hierbij om 234 verschillende adressen. In totaal zijn bewoners 246 keer voor het eerst aangeschreven. Een aantal adressen komt dus meerdere malen terug. In het geval dat een tuin niet wordt onderhouden, worden vervolgbrieven geschreven. Onderstaande tabel geeft een overzicht van het aantal brieven dat naar een adres gestuurd is naar aanleiding van één uit te voeren actie. In de laatste kolom wordt het resultaat weergegeven. Over het hele jaar is 88% van de acties met betrekking tot tuinonderhoud positief afgerond. Aantal brieven naar één adres nav één actie Aantal brieven Aantal adressen Uiteindelijk positief resultaat 1 150 137 ( 91%) 2 54 43 ( 80%) 3 25 23 ( 92%) 4 11 9 ( 82%) 5 4 4(100%) 6 2 1 ( 50%) Totaal 246 217 (88%) 39 Kijken we naar de trend van de afgelopen drie jaar dan zien we het volgende: 2005 2006 2007 2008 Aantal adressen 135 176 163 246 Uiteindelijk positief resultaat 82% 80% 72% 88%

In 2008 is er weer sprake van een positieve trend met betrekking tot het resultaat. Het aantal meldingen is echter ook fors opgelopen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de intensieve tuinactie in Swifterbant. Voor 2009 zijn een aantal verbeterpunten geformuleerd zoals; positief benaderen van huurders die gehoor hebben gegeven aan onze oproepen, omschrijving opstellen van minimale eisen waar een tuin aan moet voldoen, aandacht blijven vragen voor signaleren van tuinonderhoud in de hele organisatie. De volgende tabel geeft een overzicht van de manier waarop meldingen met betrekking tot het tuinonderhoud bij het team Wijk- en buurtbeheer binnen komen. Duidelijk is dat de huismeesters een belangrijke signalerende functie hebben. Het afgelopen jaar heeft het team Wijk- en Buurtbeheer 83 overlastzaken in behandeling genomen. Van deze overlastzaken zijn er 75 positief afgerond, dat wil zeggen dat er daarna geen nieuwe klachten meer zijn ontvangen. Er zijn nog 8 overlastzaken in behandeling. Binnenkomende klachten hebben voornamelijk betrekking op burenruzies en geluidsoverlast door muziekinstallaties of huisdieren. Op 1 adres is in 2008 een wietplantage aangetroffen. In deze zaak loopt nog een ontruimingsprocedure. Opvallend is dat het lage aantal overlastklachten in Swifterbant. Via wie komt de melding van achterstallig onderhoud Overlastklachten per dorp 2007 2008 Dronten 54 49 Biddinghuizen 18 29 Swifterbant 4 5 Totaal 76 83 40 Via wie komt de melding van achterstallig onderhoud Huismeester 140 Omwonenden 20 Buurtschouw 10 Servicemedewerkers 1 Vervolgactie vanuit 2007 1 Wijkonderzoek 50 Woonconsulent 24 Totaal 246 Overlast en buurtbemiddeling Wanneer klachten met betrekking tot burenoverlast bij OFW gemeld worden en gebleken is dat partijen er niet samen uit kunnen komen of het moeilijk vinden elkaar aan te spreken, dan worden mensen in eerste instantie verwezen naar buurtbemiddeling van MDF (Maatschappelijke Dienst Flevoland). Dit project is in april 2008 van start gegaan en zal medio april 2009 geëvalueerd worden. Ernstige zaken pakt OFW zelf op. Inschrijfbeleid In 2006 constateerde OFW dat een groot aantal van de ontruimde huishoudens korter dan een jaar huurder was bij OFW. De achtergrond en herkomst van deze huurders was vaak niet helemaal duidelijk. Om dit soort situaties te voorkomen is besloten om het inschrijfbeleid aan te scherpen. Vanaf januari 2007 vraagt OFW daarom nieuwe woningzoekenden, die nog geen huurder bij OFW zijn, een overzicht van hun woonhistorie. Daarnaast moeten woningzoekenden die vanuit een koopwoning zich inschrijven een hypotheekverklaring overleggen. Als de gegeven informatie aanleiding geeft voor vragen, kunnen woningzoekenden worden uitgenodigd voor een intakegesprek. In 2008 heeft OFW van de 1065 woningzoekenden die zich hebben aangemeld om in te schrijven 97 (9,1%) opgeroepen voor een intakegesprek. Naar aanleiding van de gevoerde intakegesprekken zijn er uiteindelijk

41 41 woningzoekenden niet ingeschreven, 30 wel ingeschreven en 26 ingeschreven onder voorwaarden. Deze voorwaarden hebben over het algemeen betrekking op de bereidheid om aan de problematiek te gaan werken. Resultaten intakegesprekken 2008 45 40 35 30 25 20 15 10 0 wel ingeschreven niet ingeschreven ingeschreven onder voorwaarden n van buiten Dronten n afkomstig uit Dronten 17 24 8 13 17 18 Hogerhuis en Lucernehof De uitkomsten van het leefbaarheidsonderzoek (Lemon) uit 2006 gaven aanleiding tot het maken van een nadere analyse van het complex het Hogerhuis in de Fazant in Dronten en de wijk de Lucernehof in Biddinghuizen. Doel van deze analyses is het in kaart brengen van de problemen in dit complex en in deze wijk. In complex het Hogerhuis zijn naar aanleiding van de analyse een aantal acties uitgevoerd in 2008. Het contract met de gebruikers van de gemeenschappelijke ruimte bij het Hogerhuis is beëindigd in verband met overlast en veiligheid. Daarnaast is de aanblik van het complex verbeterd door onder andere samen met de gemeente het openbaar groen, de afvalverzameling en het tuinonderhoud aan te pakken. Het voornemen is om samen met zorg- en onderwijsaanbieders ketenintegratie: wonenwerken-leren te realiseren. Dit door middel van het aanbieden van woonruimte en het creëren van leer- en werkvoorzieningen zoals bijvoorbeeld catering, fietsenreparatie of wasserette. Zij kunnen dienen als brug naar de maatschappij. Het uiteindelijke doel is het emanciperen van deze doelgroep en het verhogen van de leefbaarheid van Het Hogerhuis. Met betrekking tot de Lucernehof is in 2008 door de gemeente Dronten en OFW een workshop georganiseerd waarbij ook de Huurdersvereniging, De Meerpaal, Dorpsbelangen Biddinghuizen en basisschool De Akkerwinde aanwezig waren. Naar aanleiding van de workshop is een gezamenlijke probleemanalyse opgesteld. Geconcludeerd werd dat voor de Lucernehof een integraal wijkontwikkelingsplan moet worden opgesteld waarbij woningen, woonomgeving en leefbaarheid moeten worden aangepakt. De verdere aanpak wachtte op het benoemen van een projectleider bij de gemeente Dronten. Dit is inmiddels gebeurd en in 2009 wordt hier verder actie op ondernomen. Signaleren in de wijk OFW had zich voorgenomen in 2008 het project signaleren in de wijk verder vorm te geven. Binnen dit kader is de meest in het oog springende actie de tuinactie in Swifterbant (zie onder kopje tuinonderhoud ). Hier is naar aanleiding van gebrekkig tuinonderhoud in de Greente Zuid intensieve controle uitgeoefend op alle tuinen in deze buurt in combinatie met het persoonlijk benaderen van bewoners. Deze aanpak heeft geleid tot veel persoonlijke contacten met bewoners, waardoor beter bekend is wat er leeft en ook beter kan worden ingespeeld op de behoeften van de bewoners, mede in relatie tot de modernisering die naar verwachting in 2009 start.

3. Bevorderen participatie bewoners en sociale cohesie van een wijk Met de gemeente Dronten zijn prestatieafspraken gemaakt. In onderstaande tabel zijn de afspraken opgenomen over het onderwerp Leefbaarheid/ veiligheid/ wijk- en buurtbeheer en is aangegeven wat er is gerealiseerd in 2008 en wat er is gepland voor 2009. Prestatieafspraken met gemeente Dronten Te realiseren in 2008-2009 Gerealiseerd in 2008 Gepland in 2009 Invulling geven aan pilot leren voor duurzame ontwikkeling en daar ontwikkelde succesvolle werkwijzen overhevelen naar andere wijken en buurten en integreren in bestaande structuur van wijk- en buurtbeheer. Aansluitend op project Leren werken in de wijk deelnemers volgen en hun perspectief op participatie handhaven en daarnaast in samenwerking met derden voor nieuwe groepen werkaanbod realiseren zodat deelname aan de samenleving voor alle buurtbewoners wordt bevorderd. Uitvoeren van de leefbaarheidsmonitor Hanteren van KVW (keurmerk veilig wonen) bij planontwikkeling i.v.m. nieuwbouw en bij renovatie. KVW zoveel als mogelijk uitgangspunt laten zijn. Ter voorkoming van mogelijk overlast veroorzakende huishoudens alert inschrijvings- en toewijzingsbeleid voeren. - Ondersteuning van jongeren bij het creëren van een ontmoetingsplek d.m.v het beschikbaar stellen van materialen uit sloopwoningen. In ruil daarvoor houden de jongeren de omgeving van de woningen schoon en maaien het gras. - Samen met de gemeente Dronten bewonersinitiatief voor een Buurtontmoetingsplek (BOP) in Koolzaadhof ondersteund. Met behulp van wijkcoördinator is geld aangevraagd bij Oranjefonds. - 5 x 1.000 voor een goed idee; samen met gemeente Dronten bewonersinitiatief voor bloembakken aan de Fruithof beloond met 1.000. - Samen met gemeente Dronten gestart met opzetten participerend kunstproject. - Sociale kaart gemaakt en naar aanleiding daarvan een onderzoek gedaan naar kwetsbare huishoudens dmv huisbezoeken. In 2008 is het schuttingenproject geëvalueerd. Hierbij is gezamenlijk besloten dat voor het vervolgtraject de gemeente Dronten de regierol op zich neemt in verband met het uiteindelijke doel van reïntegratie. In 2008 is samen met de gemeente Dronten een nieuwe Lemon wijkindeling gemaakt en eind 2008 is aan RIGO de opdracht gegeven de nieuwe Lemon meting uit te voeren. - Alle nieuwbouwwoningen gebouwd in 2008 voldoen aan PKVW. - Bij modernisering voldoen de woningen van OFW aan het keurmerk Veilige Woning Bewoners die het wensen kunnen zelf het keurmerk aanvragen. Resultaten inschrijfbeleid zijn hiervoor beschreven. Evaluatie van de pilot; - Welke factoren beïnvloeden de leefbaarheid in een wijk succesvol? - Wat is de rol van OFW binnen deze sociale projecten? De gemeente Dronten neemt de regie voor het vervolgtraject. Naast het laten uitvoeren van het kwalitatieve onderzoek ook een kwantitatieve (objectief) meting uitvoeren om zo de beleving van bewoners te vergelijken met feitelijke cijfers. Hanteren PKVW als uitgangspunt. Evalueren inschrijfbeleid met betrekking tot procedure intakegesprekken evalueren en indien nodig bijstellen. 42

Klimaatstraat Natuur en Milieu Flevoland en OFW zijn een samenwerking aangegaan om te bevorderen dat bewoners bewustzijn ontwikkelen rondom energiebesparing. In het najaar van 2008 hebben zij het Klimaatstraatfeest aangekondigd voor de provincie Flevoland in de Fruithof te Biddinghuizen. De ambassadeur van de Klimaatstraat Flevoland, Klaas Wilting was hierbij ook aanwezig. De bewoners van de Fruithof hebben zich aangemeld voor de klimaatstraat Nederland. OFW vindt het bijzonder wat De Fruithof voor het klimaat doet en heeft de bewoners aangemoedigd door middel van het uitreiken van een superzuinige ledlamp. De Fruithof is onderdeel van het moderniseringsproject van OFW waarbij extra aandacht wordt besteed aan duurzaamheid. Voor dit project is de Nationale Energie Toekomst Trofee gewonnen. De Fruithof gooit hoge ogen en manifesteert zich op deze manier als een buurt die zeer goed in staat is zichzelf te organiseren en de sociale cohesie te bevorderen. Leren voor duurzame ontwikkeling Het in 2007 gestarte project Leren voor duurzame ontwikkeling heeft als doel om samen met bewoners nieuwe vormen van bewonersparticipatie te ontwikkelen en zo de sociale cohesie van de wijk te bevorderen. Het project is opgestart samen met de gemeente Dronten. De vereniging Dorpsbelangen, de huurdersbelangenvereniging OFW, kerken, het onderwijs, De Meerpaal en het wijkteam zijn er nauw bij betrokken. Er zijn veel acties en kleinschalige projecten uitgevoerd die in het kort in voorgaande tabel zijn beschreven. Het uiteindelijke doel is om de ervaringen die binnen de pilotwijken Biddinghuizen Centrum en Koolzaadhof/ Lucernehof zijn opgedaan op termijn te vertalen naar acties die gemeentebreed worden uitgevoerd. Bewonersparticipatie OFW streeft ernaar zoveel mogelijk in overleg met haar bewoners haar beleid tot uitvoering te brengen. Er vindt structureel overleg plaats Bewoners tijdens de bewonersavond van OFW over tuinonderhoud: Een mooie straat krijg je alleen als je met je buren samenwerkt. 43

met het dagelijks bestuur van de huurdersbelangenvereniging. Sinds september 2008 is de heer Goudswaard de nieuwe voorzitter. Hij nam het voorzitterschap over van de heer Mensink. De heer Mensink heeft zich altijd in hoge mate en op constructieve wijze ingezet voor een evenwichtig beleid in het belang van huurders en woningzoekenden. Daarnaast heeft OFW een bewonersavond georganiseerd om haar plannen voor 2009 te presenteren. De bijeenkomst werd goed bezocht en mensen waren erg geïnteresseerd in de nieuwbouw- en moderniseringsplannen. 4. emanciperen en zelfredzaamheid bewoners vergroten Naast het structurele overleg met de huurdersbelangenvereniging is er intensief contact met verschillende bewonerscommissies bij moderniseringsprojecten. Daarnaast heeft OFW voor huurders en andere belangstellenden een bustocht georganiseerd langs alle gemoderniseerde projecten die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd. Alle huurders van OFW hebben hiervoor een persoonlijke uitnodiging gehad. OFW gaat uit van het principe dat bewoners altijd eerst zelf verantwoordelijk zijn. We vinden het dan ook belangrijk om zelfredzaamheid en emancipatie van mensen te stimuleren en te vergroten. Een goed voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld de beoogde integratie van de keten wonen-werken-leren in het Hogerhuis en de reïntegratie van mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt zoals in het project Leren werken in de wijk zoals hiervoor beschreven. 44 Ook heeft een bewonersavond georganiseerd over tuinonderhoud. Tijdens de avond werd gekeken naar de mogelijkheden van de aanpak van het tuinonderhoud. Er werd verteld over de doelen van OFW, wat het team wijk- een buurtbeheer hieraan bijdraagt, wat de lopende projecten zijn en wat de ambities voor 2008 waren. Tevens werd er gekeken hoe er een kansrijke woonomgeving ontstaat. De huurdersbelangenvereniging was aanwezig om praktische tips te geven voor het onderhoud van de tuin en mevrouw Everaers van de afdeling Welzijn presenteerde het lopende project Praktische hulpdienst en de Groene brigade. Op de bewonersavond heeft OFW alle huurders opgeroepen om met hun straat een tuinplan in te dienen. Dit kon alleen een idee zijn, maar ook een concreet voorstel. Het beste idee kreeg een cheque van 1.000. De bewoners van de Killick 33 t/m 40 ontwierpen met elkaar het beste plan en kregen daarom een cheque van 1000 om hun plan uit te voeren. Festival van het leren In 2008 is het Festival van het Leren georganiseerd. Dit is een vervolg op de Week van het Leren zoals die in 2007 is georganiseerd door de bibliotheek Dronten, ROC, De Meerpaal, Re-work, Rotary, ondernemersvereniging de Driehoek en OFW. OFW steunde dit initiatief en maakte actief deel uit van de projectgroep. Dit jaar organiseerde OFW bij de opening een wandeling door Biddinghuizen waarbij onder andere de Tas werd bezocht. Het centrale thema hierbij was energiebesparing. Bij het nieuwe seniorencomplex De Tas werd informatie gegeven over de duurzame warmtepompinstallatie. Gedurende de week heeft OFW samen met Natuur en Milieu Flevoland drie workshops gegeven over energiegebruik en hoe je daar op kan besparen. Vangnet OFW heeft voor de doelgroep die zo zwak op de woningmarkt staat dat het reguliere aanbod

Bewoners huizenblok de Killick winnen duizend euro met tuinplan: Straks gaan we heerlijk genieten van het mooie aanzicht en de aanwinst. Het is leuk dat we zo de saamhorigheid van de buurt (die er al was) nog groter kunnen maken. 45 niet volstaat, samen met zorgpartners een vangnet gecreëerd. Het vangnet bestaat inmiddels uit diverse onderdelen zoals crisisopvang in samenwerking met Christengemeente Shekinah en het meldpunt Vangnet en Advies. De opstapwoning onder de zorg van Kwintes is komen te vervallen. De reden hiervoor is de aangescherpte AWBZ-regelgeving. In het overleg van het meldpunt Vangnet en Advies nemen naast OFW de volgende instanties deel: Gemeente Dronten (sociale dienst), MDF (schuldhulpverlening en algemeen maatschappelijk werk), GGD, Icare, Leger des Heils, Kwintes, Meerkanten, Tactus (verslavingszorg), Chainworks en Politie. OFW had als doel om in 2008 een woongelegenheid voor moeilijk plaatsbaren aan dit vangnet toe te voegen. Er is echter geen overeenstemming bereikt hierover met de gemeente Dronten. In 2008 zijn er in totaal 3 gezinnen gehuisvest in de crisisopvang. Ontruimingen en huurincassoproces OFW is vanaf 2007 actief bezig om het sociaal incassobeleid verder vorm te geven. OFW en de sector Schuldhulpverlening van het MDF (maatschappelijke dienstverlening Flevoland) zijn in 2008 gestart met het in kaart brengen en beschrijven van het dienstverleningsproces in het kader van huurincasso en schuldhulpverlening. Dit gebeurt door middel van de zogenaamde Brown paper methode. Het doel hierbij is het op elkaar afstemmen en integreren van elkaars dienstverlening. In 2009 wordt deze werkwijze voortgezet en de opgedane verbeteracties zullen dan naar verwachting worden gerealiseerd. Dit is één van de eerste projecten gericht op ketenintegratie in dit werkveld in Nederland.

Ontruimingen per jaar 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Aangezegd 72 68 71 Ontruimd 59 Sleutels ingeleverd 53 Overlast 20 20 15 10 12 10 9 4 7 6 6 1 2 2 1 3 4 2 0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 aanvang van het huurcontract. Bij drie van de ontruimde woningen waren de bewoners met de noorderzon vertrokken. Naast een actievere sociale aanpak heeft OFW ook het proces aangescherpt. Dit betekent dat mensen eerder een brief van de deurwaarder ontvangen. Dit zien we terug in de totale huurachterstanden van zittende huurders. Bron: OFW Eén van de verbeteringen die is ingezet is het zoveel mogelijk actief benaderen van huurders, zodat waar mogelijk ontruimingen voorkomen kunnen worden. Om dit te bewerkstelligen zijn door OFW (soms samen met het MDF) in 2008 34 huisbezoeken gedaan. Met 29 huishoudens is of een afspraak gemaakt, of ze zijn doorverwezen naar deurwaarder of schuldhulpverlening. Deze inspanning zien we terug in een daling in het aantal aanzeggingen en uiteindelijk in een daling van het aantal ontruimingen. Ketenintegratie proces WMO-aanpassingen Om het proces WMO-aanpassingen sneller en efficiënter te laten verlopen heeft OFW samen met de gemeente Dronten en een indicatiebureau de Brown paper methode ingezet. Dit heeft nu al geresulteerd in een 43% snellere plaatsing van WMO-aanpassingen dan in 2007. De samenwerking tussen de drie partijen verloopt langs kortere lijnen, waardoor klanten de dienstverlening als steeds beter ervaren. Ook aangaande dit werkveld zijn er nog geen andere voorbeelden bekend van ketenintegratie in Nederland. 46 Van de 9 huishoudens die ontruimd zijn, waren 6 afkomstig van buiten de gemeente Dronten. In 2007 betrof 50% van de ontruimingen bewoners die een grote achterstand opbouwden binnen 1 jaar na aanvang van het huurcontract. Van de 9 ontruimingen betrof het in 2008 slechts 2 (22%) binnen 1 jaar na Achterstanden zittende huurders 2005-2008 e 350.000,00 e 300.000,00 e 250.000,00 e 200.000,00 e 150.000,00 e 100.000,00 e 50.000,00 e 0,00 Bron: OFW huurachterstand n e 237.952,00 e 287.423,00 e 236.954,00 e 227.639,00 2005 2006 2007 2008 Geschillenregeling De Geschillenadviescommissie is een commissie waar huurders en woningzoekenden terecht kunnen als ze er met OFW niet uitkomen. De Geschillenadviescommissie adviseert het bestuur. Indien de directeur-bestuurder het advies niet overneemt, wordt dit ter kennisname aan de Raad van Commissarissen van OFW voorgelegd. Dit is in 2008 niet voorgekomen. In 2008 is één geschil aan de Geschillenadviescommissie voorgelegd. In 2009 heeft de commissie hier een advies over uit gebracht. Het geschil had betrekking op de toewijzing van een woning. De commissie concludeerde dat er geen sprake was van verwijtbaar handelen van OFW en dat er gelet het inschrijfbeleid correct is gehandeld. De klacht werd ongegrond verklaard.

47

48 Minister Ella Vogelaar van wonen, wijken en integratie was op 17 mei in Biddinghuizen. Zij vond de wijze waarop OFW de modernisering aanpakt, een voorbeeld voor andere dorpen en steden in Nederland.

3 Duurzaamheid OFW is zeer actief op het gebied van duurzaamheid en is in 2008 daarvoor onder andere beloond met de NET-trofee. Dit is de prijs van het ministerie van VROM/WWI voor het beste initiatief op het gebied van energiezuinig wonen en werken. De jury concludeerde dat energiebesparing een structureel onderdeel is geworden van het beleid van OFW en dat zij dit ook actief uitdraagt aan anderen. Zij vonden OFW een goed voorbeeld voor de vele huizen in de bestaande voorraad die nog moeten volgen ook omdat OFW niet alleen kijkt naar de technisch duurzame mogelijkheden, maar in alles de bewoners betrekt. OFW blinkt volgens het juryrapport uit in integrale, duurzame aanpak met veel aandacht voor sociale, stedenbouwkundige en economische aspecten. 49 Naast de NET-trofee kreeg directeur Truus Sweringa in 2008 de award uitgereikt voor corporatiedirecteur 2007. Dit omdat zij als één van de eersten het verband tussen energiebesparing, woonlastenbeheersing, CO2 reductie en maatschappelijk verantwoord ondernemen legde. Dit heeft tot gevolg gehad dat OFW als woningcorporatie koploper is binnen de sector op het gebied van energiebesparing in het woningbezit. De doelstelling die OFW in het beleidsplan heeft verwoord, is alert zijn op de meerjareneffecten van ons handelen op de samenleving waarbij de effecten op het milieu zeker goed worden meegewogen. Energiebesparing De doelen die OFW zichzelf heeft gesteld in het beleidsplan zijn: Ω in 2012 geen E, F, G labels meer; Ω 30% besparing in gemiddeld gasverbruik in 2012 ten opzichte van 2000; Ω minimaal de helft van de nieuwbouwprojecten dient een EPC-waarde van 0,7 of lager te hebben. Met betrekking tot de besparing in het gemiddelde gasverbruik vindt u hierna de resultaten. Nieuwbouw en verkoop zijn hierbij buiten beschouwing gelaten. De resultaten zijn het gevolg van het vervangen van CV-ketels, het moderniseren van de oude woningvoorraad en het aanbrengen van vloer- en dakisolatie. De waarden in de grafiek wijken enigszins af van de waarden in de gebruikte grafiek in het jaarverslag van 2007. OFW heeft namelijk een correctie toegepast op het gemiddelde gasverbruik per woning. In de oude methodiek voor berekening van energielabels die OFW vóór 2008 gebruikte is een hogere gemiddelde ruimtetemperatuur (18 C) gehanteerd dan in de nieuwe verplichte methodiek per 1 januari 2008 (16,5 C). Tevens zijn de twee rekenmethodieken op een aantal punten verschillend. Dit levert ook verschillen in het gasverbruik en daarmee de besparing op. Omdat voor de berekening van het standaardverbruik de nieuwe software wordt gebruikt is besloten een correctie toe te passen van 20% op alle getallen tot en met 2008. Voor de besparingspercentages levert dat geen verschillen op, wel voor de absolute getallen. Deze vallen lager uit. In de periode 2000 tot en met 2008 hebben de modernisering van de woningvoorraad, het vervangen van CV-ketels en het aanbrengen van dak- en vloerisolatie geleid tot een geschatte verlaging van het gasverbruik van 1.385.178 m 3 per jaar. Dit is met de huidige gas-

Gemiddeld gasverbruik per OFW woning per jaar in m 3 Cumulatieve besparing gasverbruik woningen OFW 2000 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 25% 20% 15% 10% 5% 0% 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Bron: OFW besparing t.o.v. het jaar 2000 Bron: OFW prijs van 0,67 (bron: www.milieucentraal.nl) een jaarlijkse besparing van 0,9 miljoen euro op de energielasten voor onze huurders! In 2008 moderniseerde OFW haar 1000 e woning. Om dit te vieren nodigde OFW oud-minister Vogelaar van Wonen, Wijken en Integratie uit. Het bezoek van oud-minister Vogelaar was niet alleen om de modernisering van de 1000e woning te vieren, maar ook om de aanpak met betrekking tot duurzaamheid te bekijken. Naast aandacht voor de moderniseringsprojecten was er ook aandacht voor het schuttingenproject (Leren werken in de wijk), het MFC en het initiatief voor de kastjes voor de huiszwaluw. Als beloning voor het initiatief dat de basisscholen destijds namen om problemen in Biddinghuizen te signaleren tijdens een congres, werd er door OFW onder de basisschoolkinderen een schoolreisje verloot. Door het verder moderniseren van de oudere woningvoorraad wil OFW tot een besparing komen van 30% in 2012 ten opzichte van 2000. Met de huidige projectenplanning ziet het er naar uit dat OFW in 2012 zelfs de 34% besparing gaat behalen. Cumulatieve besparing gasverbruik woningen OFW 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 besparing t.o.v. het jaar 2000 Uitgedrukt in afgeronde percentages heeft Bron: OFW 50 OFW tot en met 2008 een besparing in gasverbruik behaald van 20% ten opzichte van het jaar 2000. Hiermee heeft OFW als eerste corporatie in Nederland in haar woningvoorraad de 20% gasbesparing uit het Antwoord aan de samenleving gerealiseerd. In 2009 gaat OFW dit op passende wijze vieren. Deze besparing in gasverbruik betekent een reductie in CO2 uitstoot. In de volgende grafiek wordt de CO2 uitstoot reductie ten opzichte van 2000 zichtbaar. Door een correctie op het gemiddelde gasverbruik zijn ook de waarden over de CO2 uitstoot reductie aangepast.

CO2 uitstoot reductie OFW ton CO2 per jaar 2500 2000 1500 1000 500 0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Energielabel en woningwaardering OFW heeft in een brief aan het ministerie van WWI haar ervaringen en verbetervoorstellen gegeven voor het huidige energielabel en de systematiek die hieraan ten grondslag ligt. Daarnaast heeft OFW haar berekeningen beschikbaar gesteld over de effecten van het opnemen van het energielabel in de woningwaardering. Bron: OFW reductie t.o.v. het jaar 2000 Naast de gestelde doelen heeft OFW zichzelf als norm gesteld dat bij modernisering van haar bezit, de woningen na modernisering minimaal een B-label hebben. Overige acties duurzaamheid 2008 In de begroting 2008 heeft OFW nog een aantal aandachtspunten benoemd met betrekking tot duurzaamheid voor 2008. Hieronder volgt een overzicht met aandachtspunten en de acties die zijn uitgevoerd in 2008. Doel Huurders bewust laten omgaan met energie. Investeren in kennisontwikkeling over bouwen en moderniseren van woningen met een lager energieverbruik. Interne duurzaamheid Duurzame gebiedsexploitatie Actie - OFW neemt deel aan het Energiebespaarplatform; Het EnergieBespaarPlatform voor huurders is een innovatief, meerjarig programma dat ontwikkeld is om huurders te helpen zelf 10 procent te besparen op hun energiekosten. Het EBP is een aanvulling op inspanningen ten behoeve van de bebouwde omgeving, in het kader van het Antwoord aan de Samenleving. Het is een initiatief van WoonEnergie met ondersteuning van MilieuCentraal, het Nibud en Aedes. OFW heeft deelgenomen in de ontwikkelgroep om dit mee op te zetten. - Pilotproject Biddinghuizen Centrum (zie hierna); - Toepassen warmte-koudeopslag in nieuwbouw seniorenappartementencomplex De Tas in Biddinghuizen en woonservicegebied bij De Ark in Dronten. Dit zijn nieuwe ervaringen voor OFW. - Nieuwe toepassingen op het gebied van energiebesparing in nieuwbouwwoningen Biddinghuizen Centrum met een EPC lager dan 0,7. - Lidmaatschap Duurzaamheidsbarometer. - Uitdragen kennis op gebied van duurzaamheid d.m.v. het geven van lezingen, presentaties, cursus en dergelijke. - Meedenken in verschillende platforms en initiatiefgroepen over duurzaamheid. - OFW gaat over op eco papier. - OFW schaft 2 bedrijfsfietsen aan. - OFW helpt de Dierenambulance door het inzamelen van postzegels en de CliniClows door het inzamelen van lege cartridges, toners en oude mobiele telefoons. Daarnaast worden afvalproducten op een duurzame manier hergebruikt wat bijdraagt aan het milieu. - Notitie interne duurzaamheid vastgesteld. - OFW zou onderzoeken of het concept duurzame gebiedsexploitatie ook binnen de gemeente Dronten is toe te passen. Dit innovatieproject van de Kopgroep heeft echter een doorstart gemaakt in een nieuw innovatieproject wijken van waarde. In 2009 gaat OFW hier verder mee aan de slag. 51

Eelco Brinkman, oud-politicus en juryvoorzitter, tijdens uitreiking NET-Trofee aan OFW: Hoe OFW haar woningen moderniseert, is een goed voorbeeld voor de rest van de woningen in Nederland. OFW kijkt naar technisch duurzame mogelijkheden, maar betrekt ook haar bewoners. Pilotproject duurzaamheid in Biddinghuizen Centrum; Winnaar NET-troffee en UKR-subsidie In het herstructureringsplan Biddinghuizen Centrum wordt in een integrale aanpak van verschillende partijen zowel de leefomgeving als de duurzaamheid van de woningen verbeterd (uitstraling, energiebesparing en levensduurverlenging). De laatste fase van de modernisering betreft de modernisering van 85 woningen. Hier heeft OFW onderzocht hoe zij een nog beter resultaat kan bereiken qua duurzaamheid dan in de eerdere fasen. OFW is daartoe met bouwbedrijf Salverda en architectenbureau 19Het Atelier een bouwteam aangegaan. Het project wordt gebruikt als pilot voor duurzaam onderhoud. OFW streeft ernaar dat, in samenwerking met de bewoners, uiteindelijk alle woningen in dit pilotproject een energielabel A hebben. In deze woningen past OFW daartoe kwalitatief hoogwaardige isolatiematerialen en verwerkingstechnieken toe. Ook worden er mede alternatieve wijzen van warmtevoorziening, anders dan de traditionele CV installaties (zonneboilers/vraaggestuurde ventilatie, lokale warmteterugwinning (wtw), complete wtw-systemen), gebruikt. Hierdoor kan per woning gemiddeld bijna 600* worden bespaard op de energiekosten per jaar. Er worden aan een aantal woningen bouwkundige zonweringen aangebracht om s zomers opwarming door zonnewarmte in de 52 * Dit is een gemiddelde besparing. De daadwerkelijke besparing hangt af van het huidige en toekomstige gebruik van de bewoner en de toepassingen in de woning.

woning te voorkomen. In 4 woningen wordt er een Ecoplay (waterbesparend toilet/grijswatercircuit/warmteterugwinningsunit) geplaatst. De effecten van de maatregelen worden gedurende tien jaar gemonitord. Bewezen goed presterende (duurzaamheid)maatregelen zullen in toekomstige onderhouds- en renovatieprojecten toegepast gaan worden. OFW vindt het belangrijk om op kleine schaal te beginnen en zo ervaringsgericht te leren. De aanpak in Biddinghuizen is er op gericht dat naast aandacht voor de fysieke kant ook veel oog is voor sociale en economische aspecten van wijkverbetering en vanzelfsprekend voor duurzaamheid en energiebesparing. Het streven is er steeds op gericht om een kansrijke woonomgeving te creëren. Het pilotproject in Biddinghuizen Centrum is in juni 2008 beloond met de NET-trofee. Eerder in dit hoofdstuk werd al aangegeven waar de NET-trofee voor is bedoeld. Volgens het juryrapport blinkt OFW uit in integrale, duurzame aanpak met veel aandacht voor sociale, stedenbouwkundige en economische aspecten. Voor ditzelfde project heeft OFW in augustus 2008 een subsidie ontvangen van 500.000 op basis van de Unieke Kansen Regeling. Deze subsidieregeling is erop gericht om tot versnelde marktintroductie te komen van technieken die leiden tot energiebesparing. Het gaat om een samenwerking tussen marktpartijen en niet-marktpartijen. SenterNovem, een agentschap van het ministerie van Economische Zaken, stimuleert een innovatieve aanpak van energiebesparing in woningen. De tijdelijke regeling UKR Naar energieneutraal wonen, levert daarom een bijdrage in de onrendabele investeringen die dergelijke maatregelen met zich meebrengen. Mede het herhaalbare karakter was een van de redenen voor SenterNovem om de UKR subsidie toe te kennen. De aanpak van ervaringsgericht leren past binnen de transitietheorie waarin al lerende doen en al doende leren belangrijk aandachtspunten zijn. Het gaat om leren leren. De unieke kansenregeling wil de transitie naar een duurzame samenleving bevorderen. WKO-installatie in de Tas en de Ark In het kader van duurzaam gebruik van energie zijn de appartementencpomplexen in de Tas te Biddinghuizen en de Ark te Dronten voorzien van een zogenaamde warmte-koudeopslag (WKO). Ten behoeve van de WKO-installaties zijn bronnen geslagen in de grond. Door het gebruik maken van de constante temperatuur in de bodem wordt op een energiezuinige wijze in de warmte en de koeling van deze appartementen voorzien. De bewoners van deze appartementencomplexen betalen op basis van het niet-meerdan-anders-principe een vergoeding voor de afgenomen warmte. In de Ark is sprake van een collectief systeem. De Tas heeft een individuele WKO-installatie. De installaties zijn door middel van een zogenaamde sale and lease back overeenkomst overgedragen aan een leasemaatschappij. Als zekerheid voor de leasemaatschappij is voor beide installaties een recht van opstal gevestigd. De exploitatie van de installaties vindt plaats in OFW Vastgoed Beheer BV. De WKO-installatie van de Tas is in december 2008 in exploitatie gegaan. De installatie van de Ark is in januari 2009 gestart. 53

54 Het zwaluwproject in Biddinghuizen krijgt een eervolle vermelding bij de Stadsvogelprijs. De gemeente Dronten wordt geprezen om het feit dat dit de eerste gemeente in Nederland is waar een huiszwaluwtil werd geplaatst. Zwaluwproject Door het moderniseren van de woningen in Biddinghuizen Centrum zouden de nestgelegenheden voor de huiszwaluw verdwijnen. Zwaluw Projectgroep Biddinghuizen ging in overleg met OFW om kunstnesten op te hangen. Omdat niet op alle plaatsen de natuurlijke nesten konden worden vervangen, werd in Biddinghuizen Centrum een huiszwaluwtil geplaatst. Naast de huiszwaluwtil voor Biddinghuizen worden nog meer tillen gemaakt, die geplaatst zullen worden op een geschikte locatie in de dorpen Dronten en Swifterbant. Tevens is bij de renovatie aan één kant van de woningen de vogelschroten weggelaten om daarmee de huismussen de gelegenheid te geven om onder de dakpannen van de woningen te kruipen om te gaan broeden. Binnen dit project is te zien hoe een goede samenwerking tot iets moois kan leiden. Binnen dit project hebben Martine Dubois (initiatiefnemer), Oost Flevoland Woondiensten (woningbouwstichting), Bouwbedrijf Salverda (renoveren van de woningen en sponsor til), Grondverzetbedrijf Van Werven (plaatsing huiszwaluwtil), Zwaluwen Adviesbureau (advies), Vivara Natuurbeschermingproducten (advies en aankoop kunstnesten), Rework (reïntegratiebureau, kasten gemaakt en geschilderd), Gemeente Dronten (indiener Stadsvogelprijs) zich samen ingezet om de zwaluw een nieuw thuis te bieden. Het zwaluwproject in Biddinghuizen kreeg een eervolle vermelding bij de Stadsvogelprijs. De gemeente Dronten wordt geprezen om het feit dat dit de eerste gemeente in Nederland is waar een huiszwaluwtil werd geplaatst. Duurzame gebiedsexploitatie In de begroting 2008 is benoemd dat OFW zou onderzoeken of het concept duurzame gebiedsexploitatie ook binnen de gemeente Dronten was toe te passen. Dit concept werd door de Kopgroep geïntroduceerd. De Kopgroep is een landelijke voorhoede van professionals die vaart willen maken met de vernieuwing van maatschappelijke voorzieningen en vastgoed. De Kopgroep kent meerdere innovatieprojecten. OFW participeerde onder andere in het innovatieproject duurzame gebiedsexploitatie. Dit project is gestopt en heeft een doorstart gemaakt in een nieuw project wijken van waarde. In 2009 gaat OFW in dit nieuwe project verder. Interne duurzaamheid Vanuit onze maatschappelijke betrokkenheid zijn het beperken van woonlasten (energielasten), het terugdringen van de CO2-uitstoot, het hergebruik van materialen, terugdringen van afval en het beperken van het gebruik van fossiele brandstoffen belangrijke argumenten om te investeren in duurzaamheid. Dit geldt ook voor onze interne duurzaamheid. Object van interne duurzaamheid zijn alle aspecten die samenhangen met onze hulpmiddelen, kantoor en dergelijke. In de afgelopen periode zijn al een aantal maatregelen genomen. De belangrijkste genomen maatregelen zijn hiernaast in een schema weergegeven. In juli 2008 is een beleidsplatform interne duurzaamheid voor alle medewerkers van OFW georganiseerd. In dit beleidsplatform is aandacht besteed aan het eigen gedrag van medewerkers en het voorbeeldgedrag van de organisatie OFW op het gebied van duurzaamheid. Vanaf 2008 worden in bestuursbesluiten niet alleen bedrijfseconomische, maar ook sociaalculturele en ecologische aspecten ter onderbouwing van het besluit opgenomen.

Maatregel Digitaal post- en archiveringssysteem Groene energie op kantoor Dubbelzijdig printen (standaardinstelling) Gescheiden inzamelen afval Kringlooppapier voor printen, kladblokken e.d. FSC-keurmerk briefpapier en enveloppen Nieuwe PC s met laag energieverbruik Duurzaam geproduceerde koffie Recycling cartridges van printers via CliniClowns Fietsenplan voor woon-werkverkeer van medewerkers Twee fietsen voor algemeen gebruik van medewerkers van OFW Gebruik oplaadbare batterijen E-nieuwsbrief voor relaties Elektronische kerstkaart Aanschaf drie energiezuinige auto s (A+ label) voor opzichters Plaatsen nieuwe afzuiger in de werkplaats Volledig rookvrij maken van het kantoorgebouw (geen rookruimte) Doel duurzaamheid Beperking gebruik materialen Beperking CO2-uitstoot Beperking gebruik materialen Hergebruik materialen Hergebruik materialen Gebruik van duurzaam (maatschappelijk verantwoord) geproduceerde materialen Beperking gebruik fossiele brandstoffen Gebruik van duurzaam (maatschappelijk verantwoord) geproduceerde materialen Hergebruik van materialen Beperking gebruik fossiele brandstoffen Beperking gebruik fossiele brandstoffen Beperking (chemisch) afval Beperking gebruik materialen Beperking gebruik materialen Beperking gebruik fossiele brandstoffen Gezondheid medewerkers Gezondheid medewerkers 55

56 OFW bouwt zowel voor jongeren als ouderen. In 2008 is er gestart met de bouw van het seniorencomplex bij De Ark, dat in 2009 is afgerond.

4 Alle doelgroepen onder dak Het doel onder dit thema is de omvang en de samenstelling van de woningvoorraad afstemmen op de huidige en toekomstige vraag van verschillende doelgroepen. De kaders en ambities op het gebied van nieuwbouw zijn vastgelegd in het Strategisch Beleidsplan voorraad en nieuwbouw van 2007 met de titel Duurzaam bouwen aan goed wonen. Uit de omgevingsverkenning van het Strategisch Beleidsplan Voorraad en Nieuwbouw blijkt dat de vraag naar huurwoningen in de gemeente Dronten verschuift van hoofdzakelijk traditionele gezinnen naar senioren, kleine (jonge) huishoudens en wonen met zorg. Dit betekent dat OFW moet bouwen voor nieuwe doelgroepen. OFW is de afgelopen jaren bijvoorbeeld bezig met een inhaalslag met betrekking tot het bouwen voor senioren. Dit is nodig in verband met de vergrijzing, maar ook omdat er in verhouding weinig seniorenwoningen zijn in de gemeente Dronten. De eerste bewoners van de gemeente Dronten waren voornamelijk jonge gezinnen. In de beginperiode werden er dan ook voornamelijk eengezinswoningen gebouwd. Die grote groep eerste bewoners komt nu in de leeftijdscategorie 75+. Dit geeft naast de gewone vergrijzing die in Nederland plaatsvindt extra druk op de woningvoorraad voor senioren. maar voorziet ook in de vraag naar sociale koopwoningen. De prestatieafspraken met de gemeente Dronten die betrekking hebben op het strategische voorraad- en nieuwbouwbeleid zijn opgenomen in hoofdstuk 7. Woningzoekenden Het aantal woningzoekenden van OFW laat vanaf 2005 een dalende lijn zien. Het afgelopen jaar is het aantal voor het eerst nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van het jaar daarvoor. Dit is opvallend omdat er veel nieuwbouwwoningen zijn opgeleverd en dus veel mensen zijn geholpen. Het aantal nieuwe inschrijvingen neemt hierdoor niet af, maar laat juist een stijgende lijn zien. Door nieuwbouw neemt het aantal woningzoekenden aan de ene kant af, maar toevoegen van een nieuw/ ander aanbod creëert ook weer nieuwe vraag. Mensen worden over het algemeen sneller geholpen. 57 OFW heeft als uitgangspunt het creëren van een kansrijke woonomgeving. Om dit in bestaande en nieuwe wijken te kunnen bereiken is het aanbrengen van differentiatie noodzakelijk. Dit betekent dat er uit het oude bezit eengezinswoningen worden verkocht en dat er in nieuwe wijken naast koopwoningen ook huurwoningen moeten worden gebouwd. De nieuwbouw van huurwoningen is zowel noodzakelijk voor differentiatie in de nieuwe wijken als om het percentage huurwoningen in de gemeente Dronten op peil te houden. De verkoop van bestaande huurwoningen draagt bij aan het creëren van gemengde wijken Het aantal nieuwe woningzoekenden ingeschreven in 2008 is 13% hoger dan in 2007. De stijging doet zich in gelijke mate voor in het aantal inschrijvingen voor een appartement, een eengezinswoning en een seniorenwoning. Uit de cijfers van de nieuwe aanwas aan woningzoekenden in 2008 blijkt dat het grootste gedeelte, namelijk 56% zich inschrijft voor een eengezinswoning. Dit terwijl 81% van de inschrijvingen een één- of tweepersoonshuishoudens betreft. Het grootste gedeelte van de één- en tweepersoonshuishoudens schrijft zich nog steeds in voor een eengezinswoning.

Woningzoekenden per type woning per 1 januari 2000 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 Studenten/kamers Kleinehuishoudens/appartementen Seniorenwoning Eengezinswoning Bron: OFW Geaccepteerde woningen In 2008 heeft OFW 566 huishoudens geholpen aan een woning. Hierbij is conform BBSHverantwoording de datum van de acceptatie aangehouden. Dit betekent dat in de 566 acceptaties ook geaccepteerde nieuwbouwwoningen vallen die nog niet zijn verhuurd (in aanbouw), maar wel zijn toegewezen en geaccepteerd. Daarnaast zijn er ook woningen die zijn verhuurd in 2008 maar reeds in 2007 Nieuwe verhuringen naar gezinssamenstelling en leeftijd in 2008 Jonger dan 65 Ouder dan 65 Eenpersoonshuishouden 277 57 Tweepersoonshuishouden 87 48 3 of meerpersoonshuishouden 95 2 Bron: OFW zijn geaccepteerd. Deze zijn niet in 566 geaccepteerde woningen van 2008 opgenomen. Het daadwerkelijke aantal verhuringen in 2008 is 562. Van de 566 huishoudens bestond 19% uit personen die ouder waren dan 65 jaar. Dit is meer dan in 2007 en 2006. Dit heeft te maken met de toewijzing van nieuwbouw voor senioren zoals de appartementen in het nieuwe woonservicegebied bij de Ark, en de levensloopwoningen in Biddinghuizen Centrum. In 2008 zijn 149 nieuwbouwwoningen toegewezen en geaccepteerd. Dit is ruim 26% van alle toewijzingen. Het betrof 34 seniorenappartementen, 16 levensloopwoningen, 13 appartementen deels voor jongeren en 86 eengezinswoningen. Nieuwe verhuringen naar huurprijs en inkomen Huishouden met inkomen onder inkomensgrens Huurtoeslag Overige huishoudens 58 Huurprijs tot aftoppingsgrens Huurtoeslag Huurprijs boven relevante aftoppingsgrens Huurtoeslag Bron: OFW 277 57 87 48

Een van de prestaties die OFW heeft geformuleerd is het huisvesten van de taakstelling van het COA. De taakstelling voor het huisvesten onvoldoende terugkoppeling plaats (wie valt onder welke groep) en de informatie vanuit het ministerie is niet altijd helemaal duidelijk. van statushouders, die vallen onder de Regeling afwikkeling nalatenschap oude Vreemdelingenwet is tot 1-1-2010 het huisvesten van 65 statushouders. Tot 1 januari 2009 zijn daarvan 56 plaatsen gerealiseerd. Tot 2010 bedraagt de nog te realiseren taakstelling 9 personen. De taakstelling voor de reguliere huisvesting van vergunninghouders bedroeg voor 2008 in totaal 12 personen. Voor 2008 is de taakstelling behaald. Het is echter lastig inzicht te krijgen in de realisatie van de taakstelling. Er vindt Verkoop De verkoop van bestaande huurwoningen draagt bij aan het creëren van gemengde wijken, maar voorziet ook in de vraag naar sociale koopwoningen. Daarnaast heeft OFW verkoop nodig om onrendabele investeringen te kunnen financieren en is de verkoop van bestaand bezit nodig om het bezit te kunnen vernieuwen met nieuwe woningtypen die aansluiten op de vraag van de nieuwe doelgroepen. Totaal Te verkopen t/m 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Bestaand verkoopplan 1050 362 23 37 28 16 30 554 Plan de Boeg 68 19 7 4 4 3 31 Plan Biddinghuizen 72 6 1 65 Totaal 1190 362 42 44 32 26 34 650 Bron: OFW Woningbezit OFW heeft op 1 januari 2009 4703 verhuureenheden in haar bezit. Het woningbezit (exclusief verzorgingshuiseenheden en de 280 studenteneenheden) van OFW is als volgt opgebouwd: Woningtypen 1% 11% 1% 3% 1% 16% 2% eengezinswoningen grote eengezinswoningen appartementen kamer (Hogehuis L/R) levensloopwoning MIVA seniorenwoning studentenkamer 59 Bron: OFW

Naast het reguliere woningbezit heeft OFW nog een aantal andere objecten. Het overige vastgoed is opgebouwd volgens de indeling in onderstaande tabel. Van de bedrijfsruimten wordt 1 ruimte verhuurd aan ROC Flevoland en 1 ruimte wordt verhuurd ten behoeve van crisisopvang. De volgende stichtingen vinden met betrekking tot wonen met zorg onderdak bij OFW: Ω Coloriet Ω de Reeve Ω Triade Ω Kwintes Ω s Heerenloo Ω Philadelphia Object Aantal Verzorgingshuiseenheden 110 Studenteneenheden 280 Garages 175 Wooneenheden verhuurd aan een stichting voor begeleid (zelfstandig) wonen 69 Gezondheidscentra 3 Verloskundigenpraktijk 1 Bedrijfsruimte 7 Ontmoetingscentrum 2 Totaal 647 Bron: OFW 60 Woonlastenbenadering in het huurbeleid OFW is, evenals in voorgaande jaren, in 2008 uitgegaan van een gematigd huurbeleid. De uitgangspunten voor het huurbeleid 2008 van OFW waren als volgt: Ω Een inflatievolgende huurontwikkeling, met een huursomstijging van, en een maximale huurverhoging per woning van 1,6%; Ω OFW houdt in haar beleid rekening met de totale woonlasten. Daarom is een matiging van de huurverhoging van 0,2% doorgevoerd voor de woningen die een label E, F, of G hebben. Dit waren in totaal 846 woningen. Indien voor 1 juli 2008 renovatie aan een woning wordt uitgevoerd, waardoor het energielabel zou worden verbeterd naar label A,B,C of D, dan wordt het kortingspercentage niet toegepast. Andere algemene uitgangspunten van het huurbeleid van OFW zijn: Ω Het bezit zoveel mogelijk bereikbaar houden voor de primaire doelgroep. OFW streeft ernaar dat minimaal 95% van haar woningbezit binnen de kernvoorraad wordt gedefinieerd als alle goedkope en betaalbare woningen die onder de relevante aftoppingsgrenzen van de huurtoeslag vallen. Per 1 juli 2008 is deze aftoppingsgrens 535,30. Per 1 januari 2009 valt 96,5% van de OFW woningen binnen de kernvoorraad.

Samenstelling huurwoningenvoorraad OFW (per 1 januari) 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 < Minimale huurprijs 1% 1% 1% 2% 4% 3,6% 3,4% 3,1% 2,7% Minimale huurprijs - jongeren 14% 15% 13% 12% 11% 10,7% 10,6% 10,1% 9,9% Jongeren - 1&2 persoonshuishoudens 64% 64% 64% 70% 69% 70,3% 70,5% 70,4% 70,8% 1&2 persoonshuishoudens - meerpersoonshuishoudens 14% 14% 18% 12% 12% 11,6% 12,0% 12,7% 13,1% Meerpersoonshuishoudens - maximale huurtoeslaggrens 6% 5% 4% 4% 4% 3,6% 3,4% 3,4% 3,4% > Maximale huurtoeslaggrens 1% 1% 0% 0% 0% 0,2% 0,1% 0,1% 0,1% Bron: OFW Ω Een goede kwaliteit-prijsverhouding nastreven. In ons bezit komt een aantal woningen voor die in verhouding tot de kwaliteit, relatief duur of goedkoop zijn. Het streven is er op gericht dat woningen een streefhuur tussen de 65% en 85% van de maximaal redelijk huur hebben. Ons woningbezit heeft in het algemeen een kwaliteitsniveau dat het instellen van een ondergrens voor de huur van 65% van de maximaal redelijke huur een goed beleidsuitgangspunt is. De relevante aftoppingsgrens wordt hierbij als bovengrens voor de streefhuur aangehouden. Ω Bij nieuwbouwprojecten en herstructurering wordt de huur vastgesteld op een niveau onder de aftoppingsgrens van de huurtoeslag, in relatie tot de relevante doelgroep van de te realiseren woningen. Martine Dubois, het zwaluwvrouwtje uit Biddinghuizen, heeft met de plaatsing van de eerste Huiszwaluwtil van Nederland een nieuwe mijlpaal bereikt: Wij mensen wonen hier niet alleen. 61

62 OFW moderniseert duurzaam en mensen mogen zelf keuzes maken voor de inrichting en uitstraling van hun woning. Dit betekent zowel een nieuwe, eigen woning als een financieel voordeel voor de bewoners.

5 Kwaliteit en keuze OFW organiseert van buiten naar binnen. Dit wil zeggen zoveel mogelijk vanuit de klant denken. Het inspelen op bewonerswensen en het bieden van keuzemogelijkheden is een belangrijk aspect dat onderdeel uitmaakt van het beleid van OFW. Met betrekking tot kwaliteit en keuze heeft OFW de volgende doelstelling geformuleerd: Het optimaliseren en uitbreiden van de dienstverlening aan huurders en woningzoekenden. KWH; kwaliteit van dienstverlening OFW streeft ernaar haar positie als KWH-huurlabelhouder te continueren en daarnaast haar klanttevredenheid te vergroten. Eén van de prestaties benoemd in het beleidsplan is om in 2012 bij de KWH-meting bij de 25% beste corporaties te behoren of gemiddeld een 8 te scoren op de KWH-meting. In 2008 is OFW er in geslaagd haar KWH huurlabel te behouden. De volgende resultaten zijn behaald. Ten opzichte van de score van de vorige meting op deze onderdelen in 2006 is OFW op bijna alle onderdelen gestegen. Op het onderdeel corporatie bezoeken is het eindcijfer 0,1 punt lager. OFW scoort op vier van de vijf onderdelen hoger dan het landelijk gemiddelde. Ten opzichte van de doelstelling voor 2012 scoren we op 2 van de 3 onderdelen gemiddeld een 8 of hoger. Op de prestatie-index van het KWH stond OFW op 31 juli 2008 op de 78e plaats van de in totaal 254 corporaties die het KWH-huurlabel bezitten. Dit betekent dat OFW net niet bij de beste 25% corporaties behoort die het KWH-huurlabel bezitten. Ten opzichte van vorig jaar (positie 98) is OFW wel gestegen op de ranglijst. Kwaliteit woning Onderhoud van de woning is bij OFW meer dan instandhouding. OFW houdt niet alleen rekening met de technische kwaliteit maar ook met de beleving van de kwaliteit door de bewoners. Het duurzaamheidsbeleid van OFW is onderdeel van het kwaliteitsbeleid. Door het toepassen van energiebesparende maatregelen zoals goede isolatie, zullen energielasten en dus ook de woonlasten worden beperkt. Ook veiligheid van de woning is een belangrijk aspect. OFW voorziet daarom haar woningen van veilig hang- en sluitwerk dat voldoet aan het politiekeurmerk Veilig Wonen. Keuzemogelijkheden Kwaliteit is ook het bieden van keuzemogelijkheden. Bij elk nieuwbouw- of moderniseringsproject biedt OFW bewoners ruime keuzemogelijkheden bijvoorbeeld voor de inrichting van de keuken, badkamer en het toilet. Ook bij planmatig onderhoud biedt OFW de bewoners Labelonderdeel Mysteryshopping/ beoordeling informatiemateriaal Schriftelijke meting Eindcijfer 2008 Eindcijfer 2006 Landelijk gemiddelde 2007 Corporatie bezoeken 7,9 8,0 7,9 8,0 7,8 Woning zoeken 8,0 n.v.t. 8,0 7,9 7,6 Woning betrekken n.v.t. 7,8 7,8 7,5 7,6 Huur betalen 7,9 8,9 8,2 8,2 8,0 Reparatie uitvoeren 7,4 8,0 7,6 7,5 7,7 63 Bron: OFW

keuzes bijvoorbeeld kleurkeuzes bij schilderwerk of de indeling van de ramen bij modernisering. Hierdoor kunnen onze klanten zoveel mogelijk kiezen wat zij zelf mooi vinden. Verbeteren kwaliteit Om de kwaliteit van de dienstverlening of van een product te verbeteren is het belangrijk te leren van eerdere ervaringen. Ieder project wordt daarom geëvalueerd. Leerpunten uit de evaluatie worden weer ingezet in een volgend project. Zo probeert OFW ieder project beter te doen dan het vorige. Een voorbeeld is de evaluatie van de bewonersparticipatie en communicatie bij moderniseringsprojecten. Ina Eikendal woont nu in de De Gilden. Ze stond perplex van de keuzemogelijkheden. We konden kiezen uit maar liefst 69 aanrechtbladen! Ja, ik heb ze geteld! 64

65

66 OFW denkt graag met haar huurders mee, hoe zij ook bewuster kunnen omgaan met energie, zodat er gezamenlijk wordt gewerkt aan duurzaam wonen. De verwarming een graadje minder en een trui aan, kan al schelen.

6 strategisch beleidsplan voorraad en nieuwbouw OFW timmert flink aan de weg, zowel qua modernisering als met de nieuwbouw van huurwoningen en een klein aantal koopwoningen. De meerjarenplanning afgeleid van het Strategisch Beleidsplan ligt goed op schema. In de begroting voor 2008 is aangegeven dat 2008 een topjaar zou worden met betrekking tot modernisering en nieuwbouw. Door verschuiving van een aantal projecten van eind 2008 naar begin 2009 lijkt het aantal minder. Het moderniseringsproject Oost/ Lijzijde in Dronten evenals de Boshof e.o. in Biddinghuizen is meegeteld in 2007. Er is in 2008 gestart met de realisatie van het moderniseringsproject van 85 woningen in Biddinghuizen Centrum. Deze wordt in 2009 afgerond. Verder is er begonnen met de voorbereiding van de modernisering van de Klaversingel/ Uitloper in Biddinghuizen en de Schelpenbuurt/ Greente Zuid in Swifterbant. Met betrekking tot de nieuwbouw van huurwoningen wordt de (vervangende) nieuwbouw in Biddinghuizen Centrum in 2009 opgeleverd in plaats van in 2008. Ook de nieuwe appartementen (84) en maatschappelijke ruimtes (31) in het woonservicegebied bij de Ark/Regenboog worden in het begin van 2009 opgeleverd in plaats van in 2008. Truus Sweringa, directeur OFW, tijdens stakeholdersdebat OFW: OFW wil zich graag continue ontwikkelen. Wij leren veel van u en hopelijk is dat wederzijds. 67

Bron: OFW Realisatie Planning 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Totaal Totaal Moderniseren (centrumwijken) 132 378 95 124 109 164 165 297 127 160 1002 749 Planvorming 24 106 30 160 Sloop (& nieuwbouw) 61 28 26 23 4 10 20 13 142 43 Nieuwbouw huur 27 74 44 36 37 31 136 211 134 40 126 385 511 Nieuwbouw koop 29 49 8 77 24 30 54 58 48 (ook zorg en sociale koop) 217 160 Studenten + jongeren 150 130 20 16 14 316 14 Zorg + voorzieningen 9 2 13 28 4 115 176 50 56 341 Realisatie Planning Modernisering Nieuwb. huur Zorg en voorz. Modernisering Nieuwb. huur Zorg & voorzieningen Galjoenstaat De Munten 2 Groepspr. Verlosk. Biddingh. Centrum De Gilden: Regenboog/De Ark: Zeilmakerstaat Tussendek Gezond.cent.west Klavers./ Uitloper -egw./app. -woonservicegebied De Boeg Greente N. Gezond.cent.zuid Fokkestr/Gaffelstr. Bloemenz. -renovatie Regenboog Koolzaadhof De Boeg Morinel De Reeve Vooronder/Ankerstr. Biddingh. C.: Seniorenbox Greente Noord De Munten 3 Gezond.cent.Goed Schelpenbuurt -levensloop Fazantendreef Oeverloper Hertenkamp RIBW Kampagne Greente-Zuid -eengez./app De Reeve groepswonen Kopakker/Akk. De Gilden: Triade Kruizemunt Lucernehof Woonservicegeb Swift. Buitenhof -eengezinsw. De Boeg Kwintes Oeverloper Walvisstraat - kleinge egw Regenboog/De Ark Spelwijk Oost/Lijzijde - levensloop Dronten Centrum-Zuid Boshof e.o. De Tas Dronten West Realisatie Planning Sloop&nieuwb. Nieuwb. koop Studenten&jongeren Sloop & nieuwbouw Nieuwb.koop Studenten & jongeren Greente Noord De Munten 2 CAH fase 1 Biddingh. Centrum II De Boeg Bries App. Biddingh. Centrum De Boeg Tussendek CAH fase 2 Giekstraat app. De Gilden Biddingh. Centr. Greente N. Warmonderhof Regenb./Ark De Munten 3 app. De Gilden Bloemenz. De Gilden app. Dr. West Grutto De Boeg app. Biddingh.C. 68

Met betrekking tot nieuwbouw en herstructurering of planvorming bestaan er prestatieafspraken met de gemeente Dronten. Hieronder wordt de voortgang hiervan vermeld. In nauwe samenwerking te realiseren 2008-2009 (herstructurerings)plan ontwikkelen voor Biddinghuizen: Lucernehof (herstructurerings)plan ontwikkelen voor Dronten: Aakstraat e.o. (chaletwoningen) (herstructurerings)plan ontwikkelen voor Dronten: Giekstraat e.o. (herstructurerings)plan ontwikkelen voor Swifterbant: Greente Zuid/ Schelpenbuurt 25% sociale woningbouw op nieuwe uitleglocaties Gerealiseerd in 2008 Gepland in 2009 In 2008 is door de gemeente Dronten In 2009 wordt gekeken hoe hieraan een en OFW een workshop georganiseerd vervolg kan worden gegeven. waarbij ook de Huurdersvereniging, de Meerpaal, Dorpsbelangen Biddinghuizen en basisschool De Akkerwinde aanwezig waren. Naar aanleiding van de workshop is een gezamenlijke probleemanalyse opgesteld. Geconcludeerd werd dat voor de Lucernehof een integraal wijkontwikkelingsplan moet worden opgesteld waarbij woningen, woonomgeving en leefbaarheid moeten worden aangepakt. OFW is gestart met voorbereidingen Medio 2009 start de uitvoering van de om te moderniseren. modernisering. In de periode 2000-2008 heeft OFW In 2009 gaat OFW 309 sociale huurwoningen bouwen/opleveren en 22 sociale 20,1% sociale huurwoningen gebouwd (bron: gemeente Dronten). Het betreft koopwoningen. niet alleen nieuwbouw op nieuwe uitleglocaties maar ook op inbreidingslocaties of ter vervanging van sloop. In de praktijk komt het er op neer dat OFW het maximale door de gemeente Dronten bepaalde aantal sociale huurwoningen bouwt. 69

70 In De Gilden zijn volop nieuwe woningen gebouwd. Dit wordt in 2009 voortgezet.

7 Efficiënt en effectief Resultatenanalyse Het geconsolideerde resultaat over 2008 bedraagt 438.000 positief (2007: 443.000 negatief). De analyse van dit resultaat ten opzichte van de begroting laat het volgende beeld zien. x e 1.000 Realisatie 2008 Begroting 2008 Verschil Bedrijfsopbrengsten Huren 23.366 24.414 Vergoedingen 548 397 Overheidsbijdragen 191 20 Verkoop onroerende zaken 4.177 6.608 Overige bedrijfsopbrengsten 991 379 Som der bedrijfsopbrengsten 29.273 31.818-2.545 Bedrijfslasten Afschrijving materiële vaste activa 3.558 3.696 Waardeverandering materiële 6.858 5.072 vaste activa Lonen en salarissen 2.941 2.870 Sociale lasten 685 670 Lasten onderhoud 3.195 3.632 Overige bedrijfslasten 4.159 3.695 Som der bedrijfslasten 21.396 19.635-1.761 Bedrijfsresultaat 7.877 12.183 Financiële baten en lasten Rentebaten 566 840-274 Rentelasten 7.872 8.389 +517 Groepsresultaat voor belastingen 571 4.634-4.063 Belastingen -/- 133 -/- 523 +390 Groepsresultaat na belastingen 438 4.111-3.673 71 Het resultaat over 2008 is 3.673.000 ongunstiger dan begroot. De belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de begroting zijn: De bedrijfsopbrengsten zijn per saldo 2.545.000 lager dan begroot. Dit wordt met name veroorzaakt door: Ω Lagere huuropbrengsten (circa 1,0 miljoen lager). Dit wordt veroorzaakt doordat een aantal grote nieuwbouwprojecten, zoals onder andere de Tas en de Ark later zijn/ worden opgeleverd dan begroot en de gerealiseerde huurverhoging in 2008 lager was dan begroot. De inflatie van 2007 die als basis dient voor de huurverhoging van 1 juli 2008 was lager dan eerder was voorzien. Ω Lagere opbrengsten uit verkoop van onroerende zaken (per saldo 2,4 miljoen lager). In de begroting was uitgegaan van de verkoop van 56 woningen in 2008. In 2008 zijn daadwerkelijk 34 woningen verkocht.

72 Voor de verkoop van woningen is OFW in belangrijke mate afhankelijk van de verhuizingen die binnen de voor verkoop gelabelde woningen plaatsvinden. De bedrijfslasten zijn per saldo 1.761.000 hoger dan begroot. Dit wordt met name veroorzaakt door de waardeverandering materiële vaste activa, 1,8 miljoen hoger dan begroot. De belangrijkste oorzaken hiervoor zijn: Ω Een (aanvullende) onrendabele investering voor de nieuwbouw van de eerste fase van de Ark ( 0,8 miljoen hoger). Ω De onrendabele investering van de moderniseringsproject Cultuursingel/Fruithof/ Weidehof/Plein en Klaversingel/Uitloper voor een bedrag van 2,5 miljoen. Deze onrendabele investeringen zijn reeds in 2008 ten laste van het resultaat gebracht, terwijl ze in de begroting voor het jaar 2009 zijn voorzien. Ω De onrendabele investering van de nieuwbouw Biddinghuizen fase III was in de begroting voor 2008 voorzien. Deze fase zal in een later stadium worden uitgevoerd en ten laste van het resultaat worden gebracht. Dit heeft een gunstig effect van 1,5 miljoen op de post waardeverandering. De rentelasten zijn 517.000 lager dan begroot. Dit wordt met name veroorzaakt doordat een aantal investeringen op een later tijdstip hebben plaatsgevonden dan in de begroting was voorzien. De financieringsbehoefte was hierdoor lager. Voor de post belastingen verwijzen we u naar de fiscale positie. Door overheidsmaatregelen is er een aanzienlijke lastendruk in 2008 voor OFW te constateren. Consequenties hiervan in 2008 zijn: Ω Toename lokale belastingen e 180.000. Dit wordt vrijwel geheel veroorzaakt door de extra waterschapslasten. Door een andere verdeeelsleutel van het waterschap komen aanzienlijk meer lasten voor rekening van de eigenaren in de bebouwde omgeving. Ω Heffing bijzondere projectsteun CFV (Vogelaarheffing) voor een bedrag van e 218.000 In 2008 is een heffing vanuit het CFV opgelegd voor de financiering van de 40 aandachtswijken. Ω Invoering van de integrale belastingplicht voor de vennootschapsbelasting voor woningcorporaties. Met ingang van 1 januari 2008 is de belastingplicht ingevoerd. Voor het jaar 2008 is er geen sprake van een positieve fiscale winst. Naar verwachting zal de belastingdruk de komende jaren toenemen en kunnen leiden tot een belastingdruk van circa e 1 miljoen per jaar. Vermogenspositie De solvabiliteit (verhouding eigen vermogen ten opzichte van totaalvermogen) is afgenomen van 7,7% (ultimo 2007) tot 7,0% per 31 december 2008. Dit is het solvabiliteitspercentage op basis van de waardering in de jaarrekening (verkrijgings- of vervaardigingsprijs danwel lagere bedrijfswaarde). Het solvabiliteitspercentage op basis van actuele waarde (bedrijfswaarde) bedraagt per 31 december 2008 25,4% (per 31 december 2007: 29,1%). In oktober 2008 heeft het Centraal Fonds Volkshuisvesting haar solvabiliteitsoordeel 2008 kenbaar gemaakt. Dit oordeel is gebaseerd op het verslagjaar 2007. Het oordeel luidt voldoende solvabiliteit. Het volkshuisvestelijk vermogen volgens CFV-criteria bedraagt per 31 december 2007 56,4 miljoen (in balanstotaal 26,1%). Per verhuureenheid (VHE) bedraagt het volkshuisvestelijk vermogen 12.675.

Het landelijk gemiddelde bedraagt volgens het CFV per VHE 13.217 (in balanstotaal 31,6%). Ontwikkeling financiële positie De ontwikkeling van de financiële positie is uitgewerkt in de begroting 2009 en de meerjarenprognose 2010 t/m 2014. In deze begroting en meerjarenprognose zijn de effecten van het strategisch beleidsplan Duurzaam bouwen aan goed wonen financieel vertaald. De uitgangspunten in deze meerjarenprognose zijn: Ω Inflatievolgend huurbeleid Ω Huurderving: 1% van de huuropbrengsten Ω Inflatie 2009: 3,0%, 2010: 2,5% en vanaf 2011 2,25% Ω Rente nieuwe financieringen vanaf 2009 5,5% Ω Rente kortlopende (kasgeld)leningen, rolloverleningen en bankkrediet, vanaf 2009 4,5% Ω De onrendabele investeringen zijn afgestemd op de verschillende, ingrijpende maatregelen binnen het woningbezit en de nieuwbouw van huurwoningen. Financiering en liquiditeit De kredietruimte op korte termijn voor Oost Flevoland Woondiensten bedraagt bij de INGbank 6,5 miljoen. OFW Holding BV heeft een kredietfaciliteit van 0,5 miljoen bij de ABN-AMRO-bank. De interne financiering bedraagt ultimo 2008: x e 1.000 2008 2007 Materiële vaste activa 193.030 178.635 Af: langlopende schulden 184.005 159.495 Interne financiering 9.045 19.140 De financieringsruimte bedraagt per 31 december 2008: x e 1.000 2008 2007 Interne financiering 9.045 19.140 Af: kredietfaciliteit 7.000 7.000 Financieringsruimte 2.045 12.140 Bij het berekenen van de financieringsruimte is geen rekening gehouden met investeringen in ontwikkeling. Indien rekening wordt gehouden met de onroerende zaken in ontwikkeling bedraagt de financieringsruimte per 31 december 2008 25,5 miljoen (per 31 december 2007: 23,5 miljoen). Voor de komende vijf jaar zijn de volgende kasstromen geprognosticeerd. x e 1.000 Begroting 2009 Prognose 2010 Prognose 2011 Prognose 2012 Prognose 2013 Operationele kasstromen 4.405 4.166 4.281 4.290 3.559 Investeringskasstromen -/- 49.641 -/- 26.635 -/- 32.316 -/- 25.526 2.498 Financieringskasstromen 47.531 21.690 26.991 20.751 -/- 4.746 Toe-/afname geldmiddelen 2.295 -/- 779 -/- 1.044 -/- 485 1.311 De investeringskasstromen omvatten de kasstromen uit investeringen en desinvesteringen (verkoop). In bovenstaande opstelling zijn de werkelijke kasstromen weergegeven. De WSW-correctie voor aan investeringen toegerekende rente en loonkosten en de genormeerde aflossing (2% 73 van de leningen per begin prognosejaar) is hierin niet meegenomen.

De operationele kasstromen (volgens WSW-methode) bedragen: x e 1.000 2008 2007 Bedrijfsopbrengsten 29.273 26.908 Af: verkoop onroerende zaken 4.177 2.734 Bij: geactiveerde kosten mva 654 690 Operationele inkomsten 25.750 24.864 Bedrijfslasten 21.396 21.924 Af: afschrijving mat. vaste activa 3.558 3.217 Af: overige waardeveranderingen mva 6.858 8.774 Operationele uitgaven 10.980 9.933 Rentebaten 566 566 Rentelasten 7.872 6.827 Af: rente tijdens de bouw 274 439 7.598 6.388 Saldo operationele kasstromen 7.738 9.109 Af: fictieve aflossing (2% van de leningen) 3.600 3.106 Saldo operationele kasstromen (WSW- methode) 4.138 6.003 De current ratio (verhouding vlottende activa versus kortlopende schulden) per 31 december 2008 bedraagt 0,30 (ultimo 2007: 0,62). Treasury De leningenportefeuille bedraagt per 31 december 2008 180,0 miljoen (ultimo 2007: 155,3 miljoen). De gemiddelde rentevoet van deze leningen bedraagt 4,68% (2007: 4,48%). Deze stijging van de gemiddelde rentevoet wordt met name veroorzaakt door op basis van Euribor gefinancierde roll-overleningen. Fiscale positie x e 1.000 2008 Resultaat commerciële jaarrekening 438 Fiscale correcties resultaat Verlies sloop woningen/garages -598 Verkoop onroerende zaken -3.616 Afschrijvingen materiële vaste activa 2.682 Waardeveranderingen materiële vaste activa 6.858 Vrijval overige voorziening -268 Rente -188 Verschil marktwaarde/nominale waarde leningen -1.475 Vrijval actieve belastinglatentie 38 Vorming passieve belastinglatentie 222 Projectresultaat 19 Modernisering, als onderhoud aan te merken -3.874 Onderhoudsvoorziening -870 Fiscaal resultaat (na belastingen) -632 74

x e 1.000 2008 Vermogensvergelijking Fiscaal vermogen 1-1-2008 292.937 Fiscaal vermogen (voorbelastingen) 31-12-2008 292.122 Afname 815 Berekening vennootschapsbelasting 2008 Fiscaal resultaat 2008-815 Belasting 2006/2007 56 Niet aftrekbaar: Vogelaarheffing 218 Energie investeringsaftrek -177 Belastbaar bedrag 2008-718 Vennootschapsbelasting 2008 (25,5 %), compensabel -183 Over de jaren 2006/2007 vormden OFW Holding BV, OFW Vastgoed Beheer BV en OFW Projectontwikkeling BV een fiscale eenheid. Na de invoering van de integrale belastingplicht per 1 januari 2008 is een fiscale eenheid ontstaan van Stichting Oost Flevoland Woondiensten, OFW Holding BV, OFW Vastgoed Beheer BV en OFW Projectontwikkeling BV. commissarissen is in de jaarrekening onder de toelichting op de balans opgenomen. Verklaring bestuur In 2008 zijn geen woningen gerealiseerd die de in het Besluit Beheer Sociale Huursector (BBSH) gestelde grens van 200.000 (bouwkosten) te boven gaan. Beloning bestuur en raad van commissarissen De beloning van het bestuur en de raad van Oost Flevoland Woondiensten verklaart dat zij haar beschikbare middelen heeft ingezet ten behoeve van de volkshuisvesting. Hillebrand Koning, wethouder Dronten, tijdens viering eerste bouwfase De Gilden: Het is heel snel gegaan. Vorig jaar stonden we hier nog in kaal akkerland om de eerste paal te slaan. Nu wonen er zo n 750 mensen in De Gilden. En over nóg eens een jaar zullen dat er twee keer zoveel zijn. 75

76 OFW heeft op de bouwplaats in Biddinghuizen, waar nieuwe woningen worden gebouwd, een leerlingbouwplaats ingericht, waar leerlingen het vak leren van een leermeester.

8 sociaal jaarverslag Organisatiestructuur Oost Flevoland Woondiensten Raad van Commissarissen Bestuur / Directie Ir. G.N. Sweringa Wonen E.M. Bleijenburg Beleidsontwikkeling & ondersteuning Drs. A. Post Projecten Drs. Ing. A. van den Hoorn Bedrijfsvoering A.I. van Doorn AA Team Verhuur Team Algemene Ondersteuning Team Projecten Bedrijfskundig projectleider Team Wijk- en buurtbeheer Team Receptie Team Fiat & Personeelsadministratie Team Serviceonderhoud Team Huuradministratie Serviceteam Team ICT Ontwikkelteam Ander Vastgoed Personeel en Organisatie 77 Personeelsbeleidsplan en Organisatieontwikkelplan Het beleid met betrekking tot personeel en organisatie is vastgelegd in het beleidsplan Samen voor Kansrijk (2007) en het personeelsbeleidsplan Wonen is emotie, werken ook (2004). In 2007 is de behoefte uitgesproken om de strategie voor de verdere ontwikkeling van de interne organisatie van OFW vast te leggen. In 2008 is daarom aangevangen met het schrijven van het organisatieontwikkelplan van OFW. Het plan is in 2008 nagenoeg afgerond. In dit plan gaat het met name om de ontwikkeling van medewerkers, de cultuur, de structuur en de ontwikkeling van hulpsystemen. In het plan is omschreven wat de ambitie van OFW is op deze gebieden en waar OFW de komende jaren mee aan de slag gaat. Het personeelsbeleidsplan wordt in 2009 geactualiseerd. Lerende organisatie OFW wil een lerende organisatie zijn. Daarom investeert zij in de ontwikkeling van medewerkers en in de samenwerking met ketenpartners. OFW vindt dat de ontwikkeling van de organisatie in belangrijke mate gedragen wordt door de kwaliteit en betrokkenheid van haar medewerkers. Ook in 2008 hebben medewerkers bij OFW door hun professionaliteit en medeverantwoordelijkheid maar ook door hun relaties met anderen (ambassadeursfunctie) een sterke inbreng op de ontwikkelingsmogelijkheden van OFW gehad. Zij hebben creatief meegedacht over nieuwe ontwikkelingen en zijn actief betrokken geweest bij de ontwikkeling van het beleid. OFW ziet de medewerkers als een van de belangrijkste actoren die de ontwikkeling van de organisatie bepalen. Omgekeerd betekent

78 een zich ontwikkelende organisatie, zoals OFW, voor de medewerkers, veel kansen om zichzelf te ontwikkelen en een garantie voor werkgelegenheid. Een goede naam van OFW betekent een verbetering van de positie op de arbeidsmarkt van de medewerkers. OFW vindt bovendien dat de bedrijfsfilosofie die OFW extern uitdraagt ook intern moet gelden, bijv. kwaliteit en keuze is extern voor klanten van belang, maar medewerkers krijgen ook intern keuzemogelijkheden. OFW is qua innovatie te typeren als een early adaptor; OFW loopt niet altijd voorop, maar kijkt goed om zich heen om kennis te halen en te brengen. Creatief zijn en kennis van anderen op maat maken voor de organisatie spelen hierbij een rol. Innovaties worden bij OFW veelal vanuit het denken vanuit de klant (met aandacht voor het maatschappelijke en/of de samenleving) door medewerkers ontwikkeld ( van buiten naar binnen ). Er is binnen OFW sprake van ervaringsgericht leren : er wordt klein begonnen en dan verder opgebouwd en verbreed. Hierdoor is implementatie bijna vanzelfsprekend. Op sommige terreinen is OFW trendsettend. Dit is met name bij duurzaamheid het geval, maar ook de ontwikkelde prijsvraagaanbesteding en het personeelsbeleid (met zelfsturende teams) van OFW vallen landelijk op. Zelfsturende teams en een duurzaam personeelsbeleid Sinds 2001 wordt gewerkt met zelfsturende teams. Daarnaast is OFW een projectorganisatie (waaraan medewerkers uit verschillende teams deelnemen). De ontwikkeling van de zelfsturende teams en het projectmatig werken is een continu proces waarbij het voeren van een duurzaam personeelsbeleid onontbeerlijk is. De verdere ontwikkeling van de zelfsturende teams richt zich de komende jaren onder meer op duurzame en optimale inzetbaarheid van de medewerkers in de teams, zodat zij door groei en ontwikkeling in staat zijn en blijven om middels dit principe te werken. Daarnaast is het borgen van de opgebouwde kennis en vaardigheden van belang. Aandachtspunten zijn resultaatgerichtheid en samenwerking. Ontwikkelteam Ander Vastgoed In 2008 is het ontwikkelteam Ander Vastgoed binnen OFW van start gegaan. Het is een goed voorbeeld van hoe binnen OFW ervaringsgericht leren wordt toegepast. Het team richt zich op de ontwikkeling van diverse activiteiten en diensten als: VVE-beheer, planmatig onderhoud aan gebouwen (niet zijnde in eigendom van OFW) en verhuur van bedrijfsruimten. Het betreft een gezamenlijk ontwikkeltraject van het team en het management team van OFW. Verbetering van processen binnen de organisatie en teams OFW heeft het streven om binnen haar organisatie en teams de Plan-Do-Check-Act cyclus toe te passen in alle primaire, ondersteunende en besturingsprocessen. Ook wil OFW de inhoud van en samenhang tussen de primaire, ondersteunende en besturingsprocessen vastleggen danwel actualiseren en alle interne klant-leveranciersrelaties en bijbehorende procesindicatoren beschrijven. Daarnaast wil OFW prestatiemeting toepassen op alle processen.

79 Opleidingen/cursussen/bijeenkomsten OFW is, zoals gezegd, een lerende organisatie en draagt dat over aan haar medewerkers. Het blijvend opleiden van medewerkers is een belangrijke component in het welslagen van het werken met zelfsturende teams. Er is sprake van kwaliteitsbewustzijn en klantgericht werken. Medewerkers blijken de kansen tot zelfontplooiing in veel gevallen aan te grijpen. Dit leidt tot zich ontwikkelende medewerkers en interne mobiliteit. Steeds meer regelcapaciteit wordt laag in de organisatie gelegd, waardoor daadkrachtiger en efficiënter gewerkt kan worden. OFW gaat er vanuit dat opleiding een nimmer eindigend proces is. In één keer goed is een bekend gegeven binnen de organisatie. Ook klantgericht en projectmatig werken zijn ingeburgerd en tevens is er veel aandacht voor (schriftelijke) communicatievaardigheden. Onderdeel van het employabilitybeleid van OFW zijn onder andere de faciliteiten op het gebied van studie en scholingsdagen. Er wordt jaarlijks een opleidingsplan opgesteld, dat met de OR wordt besproken. Binnen dit opleidingsplan is aandacht voor bedrijfsgerichte en specifieke opleidingen. Ook is er aandacht voor de ontwikkeling van persoonlijke en sociale vaardigheden van de medewerkers. In 2008 zijn o.a. de volgende opleidingen en cursussen gevolgd: Cursussen met betrekking tot de nieuwe wet Ruimtelijke Ordening, de nieuwe Overlegwet, Huurrecht, Huurtoeslag, VvE-bestuur, het herkennen van asbest, installatietechniek, PC-vaardigheden en diverse sitechecks (m.b.t. voldoende uitnutten van de gebruiksmogelijkheden van software), bestekschrijven, introductie voor nieuwe medewerkers, omgaan met agressie, baliemedewerker, eventmanagement, schrijven voor de communicatiemedewerker, treasury. Ook is een training met betrekking tot het bevrijden van mensen uit liften en een bijeenkomst van team Projecten m.b.t. duurzaamheid georganiseerd. Naast opleidingen in reguliere zin worden er intern bijeenkomsten georganiseerd waar kennis wordt gedeeld. Dit varieert van het bezoeken van nieuw opgeleverde woningen door servicemedewerkers waar de ins en outs van het woningtype worden besproken en bijeenkomsten met diverse leveranciers waar alle technieken rond duurzame installaties (zoals een WKO) worden toegelicht tot een beleidsplatform of brainstorm over specifieke thema s (zoals interne duurzaamheid en organisatieontwikkeling). OFW Huis Alle medewerkers zijn in 2008 bij een bijeenkomst OFW huis aanwezig geweest. Om de basis te verstevigen is tijdens deze bijeenkomst gericht gezamenlijk inhoud gegeven aan de cultuur en structuur binnen de organisatie. Het werken vanuit dezelfde normen en waarden binnen een bepaalde structuur vormt de fundering om invulling aan de missie en visie te geven. Binnen OFW zijn deze normen, waarden en de vereiste aspecten rond houding/ gedrag/vaardigheden vervolgens vertaald in een echt OFW-huis. Opleidingsplan, vooruitblik 2009 Het opleidingsplan voor 2009 besteedt veel aandacht aan het afstemmen van organisatiedoelen en individuele leerdoelen op elkaar. Het is de bedoeling dat de medewerker na het volgen van een opleiding of cursus een terugkoppeling geeft. Op deze manier kan de kennis uit een cursus/opleiding breder worden ingezet:

van individueel naar collectief leren. Ook wil OFW in 2009 meer aandacht besteden aan het introductieprogramma voor nieuwe medewerkers. Presentaties rondom begroting door de zelfsturende teams In het kader van de begroting 2009 hebben alle teams, evenals voorgaande jaren, aan elkaar een presentatie gegeven. Aan de medewerkers is gevraagd om tijdens deze presentatie aandacht te geven aan bijvoorbeeld nieuwe activiteiten, nieuwe projecten, actiepunten voor 2009, verbeteringen binnen werkprocessen, teamdoelstellingen en teamprestaties. Stakeholdersdebat Op 9 oktober vond het jaarlijkse OFW-stakeholdersdebat plaats. Elders in het jaarverslag leest u hier meer over. Het debat met de stakeholders vond plaats in aanwezigheid van leden van de RvC, het bestuur, managementteamleden, OR en medewerkers van OFW. Ontwikkeling van jonge mensen OFW vindt het als maatschappelijk ondernemer belangrijk om ook jonge mensen de kans te bieden zich te ontwikkelen. Vaak zijn zij de collega s of klanten van morgen. OFW is benieuwd naar hun inzichten en verheugt zich in hun ontwikkeling. Regelmatig biedt OFW daarom scholieren/studenten de mogelijkheid om ervaring op te doen in de praktijk. Dit kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door reguliere stages en afstudeeronderzoeken, leerlingbouwplaatsen, maar ook door middel van maatschappelijke stages. In 2008 zijn de medewerkers die stagiairs begeleiden binnen OFW twee keer bij elkaar gekomen om ervaringen uit te wisselen en kennis te delen. Stages Er worden reguliere stages bij OFW gevolgd bij verschillende teams. Scholieren/studenten werken meerdere dagen gedurende een langere periode binnen een team en kunnen hierdoor werkervaring opdoen. In 2008 hebben 7 scholieren/studenten bij OFW stagegelopen. Leerlingbouwplaats De leerlingbouwplaats is een bouwproject waar tenminste een deel van het timmer- en metselwerk zelfstandig door leerlingen, onder leiding van vakbekwame leermeesters wordt uitgevoerd. Dit kan een deel van een groot project zijn, maar ook kleinere projecten komen hiervoor in aanmerking. Zo worden leerlingen opgeleid tot bouwvakker of timmerman. In 2008 hebben 21 leerlingen, bij bouwprojecten waarvan OFW de opdrachtgever was, op een leerlingbouwplaats gewerkt. De leerlingen werden door de aannemer begeleid. Maatschappelijke stage Sinds één januari 2006 is de maatschappelijke stage een onderdeel geworden van het onderwijsprogramma. In de samenleving zijn er tal van werkzaamheden waarvoor weinig tot geen budget beschikbaar is, maar waar wel behoefte aan is. Door leerlingen kan hier ondersteuning worden geboden. Binnen OFW wordt er op verschillende manieren invulling gegeven aan de maatschappelijke stage. Zo werken leerlingen mee aan de organisatie van bijvoorbeeld een activiteit als het bereiken van het hoogste punt tijdens een bouwproject. En zijn er leerlingen die de catering tijdens deze activiteit verzorgen. Ook worden er leerlingen ingeschakeld om kunstwerken in een wijk of complex te maken. 80

VMBO-leerlingen bezoeken OFW Op 27 en 28 mei 2008 bezochten circa 60 leerlingen van het VMBO OFW. De leerlingen kregen een voorlichting over wat OFW doet en welke beroepen er bij OFW zijn. Daarnaast kregen ze een rondleiding en mochten ze diverse technische medewerkers interviewen. Een leuke manier voor leerlingen om eens kennis te maken met OFW. Het project is een initiatief van Bouwopleidingen Rolbij, Stichting BouwTalent, Provincie Flevoland en Technocentrum Flevoland. Afronding project Leren werken in de wijk Naast de ontwikkeling van jonge mensen biedt OFW ook andere doelgroepen werkervaring. Zo is in april 2008 het sociale activeringsproject Leren werken in de wijk afgerond. Mensen die een taalstage liepen bij het ROC of mensen die langdurig werkloos zijn hebben middels dit project een actieve bijdrage geleverd aan de leefomgeving van de woonwijk Biddinghuizen centrum. Door dit project deden mensen werkervaring op, kwamen zij in aanraking met de mensen in de buurt en leerden zij het ritme van werken oppakken. Op de grens van openbaar gebied en privaat terrein hebben bewoners gelijke schuttingen aan de achterkant van hun tuin gekregen. De deelnemers aan het project hebben in Biddinghuizen Centrum bijna 1,5 kilometer schuttingen geplaatst. De samenwerkingspartners, ROC Flevoland, Bouwbedrijf Salverda, de gemeente Dronten, Chainworks en OFW, zijn erg blij met het resultaat van het project. De deelnemers waren erg enthousiast en ook de bewoners zijn zeer tevreden: de schuttingen geven een goede uitstraling aan de wijk. Inmiddels hebben enkele deelnemers een baan gevonden of vervolgen hun opleiding. De samenwerkingspartners zoeken naar nieuwe projecten waarmee een structureel vervolg kan worden gegeven aan dit werkgelegenheidsproject. De gemeente Dronten zal initiator zijn. Stichting Bouwtalent De Stichting BouwTalent heeft als doel om de instroom van geschikt kaderpersoneel en modern personeelsbeleid in de bouw te bevorderen en om meer studenten te interesseren voor een bouwtechnische opleiding. De stichting richt zich op de gehele bouwbranche en (aankomende) studenten die een middelbare en/ of hogere beroepsopleiding bouwkunde (gaan) volgen. Bij OFW heeft in 2008 via de stichting Bouwtalent één leerling gewerkt. Ook begin 2009 zal er weer een leerling via de stichting Bouwtalent naar OFW komen. In 2008 heeft OFW in dit kader ook meegewerkt aan een voorlichting op een studiebeurs voor de werving van studenten voor de MBO (BOL-4) of een HBO-opleiding Bouwkunde. Sinds 2007 neemt OFW tevens deel aan de adviesraad van de Stichting Bouwtalent. Festival van het leren In september 2008 vond het Festival van het Leren plaats (het vervolg op de Week van het Leren in 2007). Het is georganiseerd door de bibliotheek Dronten, ROC, Meerpaal, Re-work, Rotary, ondernemersvereniging de Driehoek en OFW. OFW organiseerde een leerzame wandeling door Biddinghuizen met als centraal thema: energie. Ook werden er drie workshops samen met Natuur en milieu Flevoland gehouden. Tijdens de workshop werd ingegaan op energiegebruik in de woning, woonlasten en wat mensen aan hun gedrag kunnen veranderen om energie te besparen. 81

Personeelsverloop en -opbouw Voor het personeelsverloop geldt dat het een indicatie geeft van de tevredenheid van de medewerkers. Externe factoren spelen hierbij ook een rol. OFW heeft een personeelsbeleid dat onder andere gericht is op de employability van de individuele medewerkers. De kennis en ervaring van de medewerkers zal daardoor ook door andere werkgevers gewaardeerd worden. Een zekere mate van personeelsverloop wordt door OFW positief geaccepteerd. Jonge medewerkers hebben bovendien de ambitie om evaring bij meer werkgevers op te doen en niet hun hele leven bij één werkgever te willen blijven werken. De verwachting is dat het personeelsverloop bij sommige afdelingen schoksgewijs zal plaatsvinden. Het aantal medewerkers op 31 december 2008 bedroeg 57 (2007: 59, 2006: 58, 2005: 57 en 2004: 59). Uitgedrukt in FTE (full timeequivalenten) bedroeg het aantal 50,3 (2007: 51,4, 2006: 51,1, 2005: 50,4 en 2004: 52,6). Het aantal vrouwelijke en mannelijke medewerkers bedraagt respectievelijk 28 en 29. De volgende personeelsmutaties hebben zich in 2008 voorgedaan: Ω 5 nieuwe medewerkers zijn in dienst getreden (5 FTE). Ω 7 medewerkers zijn uit dienst getreden (6,6 FTE) Ω 2 medewerkers hadden een vast dienstverband Ω 3 medewerkers hadden een tijdelijk dienstverband Ω 2 medewerkers (1,6 FTE) zijn met vroegpensioen gegaan). Ook in 2008 is met alle medewerkers die uit dienst zijn gegaan ter afronding van de loopbaan bij OFW een exit-gesprek gevoerd. Er is gesproken over hoe men de tijd bij OFW al dan niet gewaardeerd heeft. Ook is gevraagd naar verbeterpunten voor OFW. In deze gesprekken is vaak naar voren gekomen dat medewerkers de door OFW geboden ontwikkelingsmogelijkheden en kansen om nieuwe werkzaamheden op te pakken erg op prijs hebben gesteld. Ook de leuke collega s, Instroom-uitstroom Mannen Vrouwen Totaal aantal fte aantal fte aantal fte 31-12-2007 30 29,4 29 22 59 51,4 Instroom 3 3 2 2 5 5 Uitstroom 4 4 3 2,6 7 6,6 Verandering arbeidsduur 0 0 0 0,5 0 0,5 31-12-2008 29 28,4 28 21,9 57 50,3 Gemiddelde dienstjaren per 31-12-2008 t/m 5 jr 6 t/m 10 jr 11 t/m 15 jr 16 t/m 20 jr 21 t/m 25 jr > 25 jr Totaal aantal medewerkers 22 18 4 3 2 8 57 Gemiddeld aantal dienstjaren 10,02 82

Opbouw personele bezetting aantal fte parttimers in % fulltimers in % Man 29 28,4 2 6,9% 27 93,1% Vrouw 28 21,9 17 60,7% 11 39,3% Totaal 57 50,3 19 33,3% 38 66,7% Leeftijdsopbouw <21 21-25 26-30 31-35 36-40 41-45 46-50 51-55 56-60 61-65 Man 1 1 1 1 3 6 4 8 4 0 Vrouw 0 3 3 4 6 3 3 2 2 2 Totaal 1 4 4 5 9 9 7 10 6 2 mogelijkheden op het gebied van interne mobiliteit en het kunnen volgen van opleidingen en cursussen worden als zeer positief ervaren. Hoofdredenen voor vertrek bij OFW zijn meestal dat een medewerker eens iets anders wil of dat hij/zij gaat verhuizen in verband met de baan en/of woonplaats van de partner of dat de medewerker met pensioen gaat. Interne mobiliteit en loopbaanontwikkeling Er wordt binnen OFW rekening gehouden met de loopbaanwensen die onder andere in het functioneringsgesprek zijn geuit. Medewerkers die dit willen krijgen ook een afzonderlijk loopbaangesprek. Over het algemeen leidt dit binnen afzienbare termijn tot nieuwe perspectieven en ontwikkelingsmogelijkheden. Met de Gemiddelde leeftijd Man 45,8 Vrouw 40,5 Totaal 43,2 Aantal personen jonger dan 35 jaar 14 (=22,4%) OR is afgesproken dat voordat tot interne werving wordt overgegaan specifiek wordt gekeken of ingespeeld kan worden op loopbaanwensen, maar ook op bijvoorbeeld handicaps. Dit kan er toe leiden dat functies/taken worden ontwikkeld die hierop inspelen. Ook is rekening gehouden met loopbaanwensen van medewerkers waardoor functies zijn verbreed of medewerkers een specifieke opdracht hebben gekregen. In oktober 2008 is mevrouw Post aangesteld als manager beleidsontwikkeling en ondersteuning. Zij is in haar nieuwe functie lid van het managementteam. Zij geeft leiding aan de teams receptie en algemene ondersteuning. Hiervoor was zij al beleidsmedewerker bij OFW. CAO en salarissen De CAO heeft een looptijd van twee jaar (2007-2008). De salarisschalen zijn per 1 januari 2008 conform CAO structureel verhoogd met 1,3% en per 1 juli 2008 met 1%. Op 1 juli 2008 hebben de medewerkers conform CAO een eenmalig uitkering van 0,5% van het jaarsalaris ontvangen. 83

Levensloopregeling / spaarloonregeling Van de mogelijkheid om deel te nemen aan de levensloopregeling heeft in 2008 niemand gebruik gemaakt. In 2008 maakten 41 medewerkers gebruik van de spaarloonregeling. Arbeidsomstandigheden In het kader van goede werkomstandigheden is bedrijfsgezondheidszorg een belangrijk onderdeel. Hieronder wordt verstaan de totale zorg voor het welzijn van de werkende mens. Het is een essentieel onderdeel van het te voeren sociaal beleid. OFW onderkent het belang van goede arbeidsomstandigheden inclusief bedrijfsgezondheidszorg om het welzijn van de personeelsleden zoveel mogelijk te bevorderen. Risico- inventarisatie en -evaluatie, PAGO en medewerkerstevredenheid Eén keer in de vier jaar laat OFW een functiegerelateerd PAGO (Periodiek ArbeidsGezondheidskundig Onderzoek) uitvoeren. In 2003 heeft OFW een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) laten uitvoeren. In kaart is gebracht op welke gebieden OFW aan de wettelijke bepalingen met betrekking tot een veilige werkomgeving voldeed en welke aspecten aandacht en/of aanpassingen verdienden. In 2008 is de bestaande inventarisatie geactualiseerd en heeft een PAGO in combinatie met een medewerkerstevredenheidsonderzoek plaatsgevonden. Afronding van de implementatie van verbeterpunten vindt plaats in 2009. Onder andere zal een Arbo-team (bestaande uit diverse medewerkers uit de organisatie) ter bevordering van de uitvoering van een goed arbobeleid binnen OFW nader worden vormgegeven. OFW in steekproef arbeidsinspectie Bij 250 woningcorporaties (steekproef) is gecontroleerd of de verplichtingen van de Arbeidsomstandighedenwet worden nageleefd (dit in het kader van een veilige en gezonde werkplek). Ook OFW viel binnen deze steekproef. De inspecties hebben zich gericht op de psychosociale arbeidsbelasting van werknemers d.w.z. aspecten van agressie en geweld en van werkdruk. Ook is geïnventariseerd hoe corporaties omgaan met het verwijderen van asbest en het rookverbod. De arbeidsinspectie was tevreden over OFW. Bedrijfsongevallen Eén medewerker heeft zijn pink geschaafd toen hij de slijptol liet vallen. Deze medewerker heeft zich laten behandelen door de huisarts. Er is hiervan melding gemaakt (middels een formulier melding ongevallen/bijna ongevallen). Een veiligheidsbewuste houding in zowel het magazijn, in de werkplaats, het kantoorgebouw, in woningen van OFW en op bouw/renovatieplaatsen van OFW blijft een belangrijk thema. Bedrijfshulpverlening In 2008 bestond de bedrijfshulpverlening bij OFW uit drie EHBO-ers en drie BHV-ers. Zij zijn in 2008 op herhalingscursus geweest. Ziekteverzuim OFW houdt een ziekteverzuimnorm aan van maximaal 3,5% (kort ziekteverzuim tot twee maanden, exclusief zwangerschapsverlof). Hier is aan voldaan (namelijk 2,3%). Het korte ziekteverzuim is een indicator voor de personeelstevredenheid. Veelvuldig kort ziekteverzuim kan duiden op ontevredenheid bij de 84

Ditmer Salverda, stagiair assistent-werkvoorbereider: Ik heb hier geleerd dat je alles heel technisch kunt aanpakken, maar dat je als werkvoorbereider in de woningbouwsector sterk rekening moet houden met de bewoners. medewerkers. Het lange verzuim (> 2 maanden) bedroeg in 2008 2,4%. De gemiddelde frequentie van ziekmelding (volgens de arbodienst) is landelijk 1,5 keer per medewerker per jaar. Hier zit OFW onder (de frequentie is bij OFW namelijk 1,27). Het verloop van het ziekteverzuim (in percentages) over de periode 2002 tot en met 2008 laat het volgende beeld zien. Percentage ziekteverzuim Kort verzuim 2,30% Lang verzuim 2,40% Frequentie ziekteverzuim Werknemers die een heel jaar niet hebben verzuimd 1,27 Nul-uren-verzuimpercentage 38,6% 85

86 Bij modernisering zorgen een nieuwe goed geïsoleerde gevel en HR++ glas in de nieuwe kozijnen ervoor dat een woning weer modern en comfortabel is. Duurzaam wonen krijgt hier een gezicht.

9 Governance Bestuurlijke organisatie In deze paragraaf worden de hoofdlijnen van de governancestructuur bij OFW weergegeven. Tevens wordt inzicht verschaft in de onzekerheden en risico s waar OFW mee geconfronteerd wordt en welke interne risicobeheersing- en controlesystemen worden toegepast. Ook komt kort aan de orde op welke wijze verantwoording door het bestuur en de RvC plaatsvindt. Hoofdlijnen governancestructuur OFW De governancestructuur van OFW (de structuur die, kort gezegd, ten grondslag ligt aan goed bestuur, goed beheersen van risico s, goed verantwoorden en goed toezicht houden) kan op hoofdlijnen als volgt omschreven worden. twee-lagen-structuur. Het betreft een directeurbestuurder die (de dagelijkse) leiding geeft aan de werkorganisatie en zelfstandige bevoegdheden bezit en een Raad van Commissarissen (RvC) die toezicht houdt op de realisatie van het gezamenlijk vastgestelde beleid en op de algemene gang van zaken binnen OFW. De werkorganisatie bestaat uit de afdelingen Wonen, Projecten, Bedrijfsvoering en Beleidsontwikkeling & Ondersteuning. Binnen OFW functioneert een Ondernemingsraad. Als onafhankelijk orgaan om geschillen tussen OFW en de (ex)huurder of woningzoekende, op een goede en zorgvuldige manier af te handelen functioneert de Geschillenadviescommissie. Aedes-code, governancecode, visitatie Als lid van brancheorganisatie Aedes onderschrijft OFW de Aedescode en de hieraan gekoppelde governancecode (zie www.ofw.nl) volgens het principe pas toe of leg uit. In 2007 hebben de RvC en de directeur-bestuurder uitgebreid stilgestaan bij de governancecode. Daar waar OFW deze niet toepast, is uitgelegd waarom niet. Deze afwijkingen van de governancecode staan op de website van OFW. Het bestuur en de RvC van OFW zijn verantwoordelijk voor de toepassing, naleving (en het uitleggen van het afwijken van bepaalde onderdelen) van de governancecode. In de governancecode is o.a. opgenomen dat een woningcorporatie zich iedere vier jaar laat visiteren. Visitatie heeft betrekking op het volkshuisvestelijk en maatschappelijk presteren, op de wijze waarop belanghebbenden Organisatiestructuur, verbindingen/deelnemingen en samenwerkingsverbanden Voor de figuur van de organisatiestructuur van de stichting OFW verwijzen wij u naar het sociaal jaarverslag. Hieronder treft u de organisatiestructuur van de stichting OFW aan met haar verbindingen/deelnemingen (dit betreffen rechtspersonen dan wel andere juridisch erkende entiteiten). De RvC van de stichting OFW houdt getrapt toezicht op deze rechtspersonen en andere juridisch erkende entiteiten. in de gelegenheid zijn gesteld invloed uit te oefenen op het beleid en op de kwaliteit van de governance. OFW heeft zich in 2005 laten visiteren en zal dit in 2009 opnieuw doen. De belangrijkste samenwerkingsverbanden die OFW heeft zijn: Ω Intentieovereenkomst met Plegt Vos met 87 Organisatie De stichting OFW kent een zogenaamde betrekking tot locatie De Giekstraat. OFW en Plegt Vos zijn voornemens om deze locatie aan de rand van het centrum van

Raad van Commissarissen Stichting Oost Flevoland Woondiensten 100 % OFW Holding BV 100 % OFW Vastgoedbeheer BV OFW Projectontwikkeling BV 50 % VOF De Boeg Dronten samen te ontwikkelen. Ω Samenwerking met initiatiefnemers Multi Functioneel Gebied Biddinghuizen Ω Samenwerkingsovereenkomst met de Huurdersbelangenvereniging Werkwijze In de statuten en in aanvulling daarop het reglement en kwaliteitsprofiel van de RvC (zie www.ofw.nl) ligt de basis voor de wijze waarop de directeur-bestuurder en de RvC dienen te handelen. Op www.ofw.nl treft u tevens het reglement van de Geschillenadviescommissie aan. Risicoparagraaf In deze risicoparagraaf worden de risico s en onzekerheden waar OFW mee geconfronteerd wordt inzichtelijk gemaakt en worden kort de interne risicobeheersing- en controlesystemen weergegeven. mindere mate of niet aan kan bijdragen om deze te verkleinen zijn bijvoorbeeld heffingen (zoals vennootschapsbelasting) en normen die opgelegd worden door de overheid (zoals normen van Waarborgfonds Sociale Woningbouw en Centraal Fonds Volkshuivesting). Ook een kredietcrisis is door OFW niet te beïnvloeden. OFW krijgt er echter wel mee te maken. Om deze risico s en onzekerheden zoveel mogelijk te kunnen ondervangen heeft OFW in 2007 en in 2008 een aantal scenario s in kaart gebracht voor de periode 2009-2014. Op deze wijze kan OFW anticiperen op wat zou kunnen gebeuren. Zo zijn er een basisscenario, een scenario bij stagnerende verkoop, een scenario waarin de lastendruk vanuit de overheid toeneemt, een scenario waarin wordt uitgegaan van een bevolkingskrimp in de gemeente Dronten en een scenario waarin de nieuwbouw stagneert opgesteld. 88 Woningcorporaties en dus ook OFW worden met risico s en onzekerheden geconfronteerd waar OFW in meer of mindere mate zelf aan kan bijdragen om deze te verkleinen. Scenario s Risico s en onzekerheden waar OFW in Interne documenten Uiteraard zijn er ook risico s en onzekerheden waar OFW wel invloed op kan uitoefenen om deze zoveel mogelijk te beperken. Voor de periode 2007-2011 is een beleidsplan opgesteld. Ook is een strategisch beleidsplan voor de woningvoorraad en nieuwbouw opge-

steld. Daarnaast werkt OFW met een meerjarenbegroting. Jaarlijks wordt een begroting opgesteld en in het jaarverslag wordt verantwoording afgelegd. Afgeleid van de begroting worden er prestatieafspraken opgesteld door OFW. De RvC keurt deze prestatieafspraken goed en OFW legt over de realisatie ervan verantwoording af. Ieder kwartaal wordt afgerond met een kwartaalrapportage waarin de stand van zaken (van o.a. projecten) wordt weergegeven en een blik wordt geworpen op de actualiteiten. Door middel van de kwartaalrapportages is de RvC geïnformeerd over de financiële risicobeheersing, maatschappelijke en volkshuisvestelijke functie en de strategieontwikkeling van OFW. Naast financiële risico s bestaan er ook ander type risico s bijvoorbeeld rond de arbeidsmarkt, leegstand, verkoop e.d. Ook hier wordt (o.a.) in de kwartaalrapportages aandacht aan besteed. Naast bovengenoemde documenten heeft OFW een treasurystatuut en de treasuryjaarplannen. Het waarborgen van een blijvende toegang tot de kapitaalmarkt, het beheersen van de renterisico s en het realiseren van zo laag mogelijke financieringskosten zijn dan ook de belangrijkste doelstellingen uit het treasurybeleid. helpen risico s en onzekerheden te beperken. Besluitvormingsdocumenten voor bestuur en RvC worden opgesteld (in de statuten staat weergegeven welke besluiten onderworpen zijn aan goedkeuring door de RvC). Sinds 2005 wordt bij elk project een go-nogo besluit genomen door de RvC. Dit is een beslissing die in een beginstadium van een project genomen wordt, waarin vroegtijdig de risico s in beeld worden gebracht. Interne organisatie In 2009 zal een verbeterslag gemaakt worden ten aanzien van managementinformatie vanuit de organisatie om het verzamelen, vastleggen en verwerken van gegevens en analyseren ervan te verbeteren. De werkprocessen binnen de organisatie (in een aantal gevallen betreffen het processen waarbij ook externe partijen zijn betrokken, zoals het WMO-proces) zijn in kaart gebracht en worden steeds na verloop van tijd geëvalueerd en zonodig aangepast. Overige stukken en afspraken die bijdragen aan het in control zijn: een integriteitscode en klokkenluidersregeling, een procuratieoverzicht (wie is waartoe bevoegd), een kasprocedure, scheiding van functies. 89 Ook hanteert OFW een inkoop- en aanbestedingenstatuut (waarin afspraken en procedures zijn opgenomen om door concurrentie een goede verhouding van prijs-kwaliteit te waarborgen) en werkt OFW met een basisbestek (zodat de kwaliteit die OFW eist in zijn projecten gewaarborgd is). Deze documenten vormen een toetsingskader voor de activiteiten die OFW onderneemt en Accountantscontrole Uiteindelijk zal de externe accountant de accountantscontrole van het jaarverslag uitvoeren met inachtneming van het gestelde in het door de RvC vastgestelde controleprotocol. Het RvC-lid met de expertise bedrijfseconomie en financiën is aanwezig als door de accountant de jaarrekening met de directeurbestuurder en de manager Bedrijfsvoering wordt besproken.

Beoordelingen door CFV Het CFV (Centraal Fonds Volkshuisvesting) is de financieel toezichthouder voor de woningcorporatiesector. Jaarlijks beoordeelt het Fonds de financiële positie van individuele corporaties en wordt gerapporteerd over de sector als geheel. Op basis van het door het CFV uitgevoerde onderzoek komt het ministerie van VROM tot oordeel dat de voorgenomen activiteiten in de periode 2008 t/m 2012 passend zijn bij de financiële mogelijkheden van OFW. Verantwoording: verslag van bestuur en RvC Verantwoording vindt plaats middels het jaarverslag. Het volkshuisvestingsverslag elders in dit jaarverslag, is te beschouwen als het verantwoordingsverslag van het door het bestuur gevoerde beleid over 2008. In het jaarverslag van de Raad van Commissarissen (RvC), elders in dit jaarverslag, wordt stilgestaan bij de verantwoording over het intern toezicht op OFW over 2008. Maatschappelijke inbedding Het op de maatschappelijke visie van OFW gebaseerde beleid is tot stand gekomen in overleg met haar belanghebbenden. Over de uitvoering van het beleid wordt jaarlijks gesproken met stakeholders. Stakeholdersoverleg 2008 In 2008 heeft OFW, net als in 2007, een stakeholdersoverleg georganiseerd. Het doel van de bijeenkomst was om een goede terugkoppeling te krijgen van de stakeholders en leveranciers of OFW de goede dingen doet en of ze de goede dingen goed doet. Daarnaast moet de stakeholdersdag bijdragen aan een positief imago van OFW door ruimte te bieden voor waarbij historische momenten uit de afgelopen 40 jaar op ludieke wijze werden belicht en waarbij mensen vanuit idealen werden aangesproken op hun kracht. Ω Workshop waarin groeps- en themagewijs met de deelnemers over de toekomstvisie van gedachten werd gewisseld. Tijdens de workshop werd gebruik gemaakt van mindmapping. Vooraf was aan de deelnemers gevraagd onderwerpen aan te dragen. discussie en participatie en openheid te creëren over het voorgenomen beleid van OFW. De gekozen thema s zijn deels door OFW en deels door belanghebbenden (stakeholders, OFW tracht ieder jaar een andere vorm van overleg te kiezen zodat het aantrekkelijk blijft voor haar stakeholders om te participeren. In 2008 is gekozen voor het uitnodigen van een grote groep stakeholders waaronder een groep leveranciers. klanten en leveranciers) aangedragen. De thema s waren: Ω Leefbaarheid in de gemeente Dronten Ω Hoe versterken we de aantrekkelijkheid van wonen in de gemeente Dronten? Ω Duurzaamheid Ω Ketenaanpak De bijeenkomst bestond uit twee onderdelen 90 Ω Infotainment: een inspirerende inleiding door Engbert Breuker van Pentascope, Tijdens de workshop werd gebruik gemaakt van mindmapping. De werkvorm was bedoeld om ruimte te bieden aan stakeholders voor het

De stakeholders die aanwezig waren zijn: Klanten/ huurders Maatschappelijk middenveld Consumentenorganisaties Overheid Brancheorganisatie Leveranciers OR Raad van Commissarissen Huurdersvereniging OFW Coloriet/Triade Icare St. Warmonderhof ROC Flevoland St. Seniorenbelangen Behartiging en Advisering Gemeente Dronten Aedes Ondernemersvereniging De Driehoek Stichting Woonenergie Cauberg Huygen 19 Het Atelier Effective World Looman architecten Mateboer Bouw BV Donker Cultuurtechniek BV Architectenburo Brink & Fleer Feenstra Verwarming BV Bramer BV Makelaardij Sinke Makelaardij Van der Linden Bouwbedrijf Van der Steeg HKB ING Bank Bouwbedrijf Wensink & Prins bv Installatiebedrijf Wouda leden van de OR twee leden van de RvC aandragen van eigen onderwerpen en inzichten met betrekking tot de gekozen thema s. Daarnaast was de bijeenkomst bedoeld om vast te stellen op welke punten de stakeholders kunnen en willen bijdragen aan het realiseren van de visie van OFW. Hierbij werd gezocht naar de gemeenschappelijke verbanden en raakvlakken. Op welke punten kunnen en willen welke partijen met elkaar samenwerken om de gedeelde visie te realiseren. 38 medewerkers (inclusief directeur/ bestuurder, MT-leden, RvC-leden en OR). In totaal zijn er zo n 67 belanghebbenden (organisaties) aangeschreven. De reacties van de deelnemers op de stakeholdersdag waren zeer positief. Aangegeven werd dat de organisatie van zo n dag zeer op prijs wordt gesteld. De hoogtepunten per tafel/ thema zijn: 91 Stakeholders Bij het stakeholdersdebat waren 29 belanghebbenden (stakeholders, klanten en leveranciers) aanwezig van 26 verschillende organisaties en Duurzaamheid De stakeholders aan deze tafel hadden ervaring met een stakeholdersdebat en zij waren enthousiast. Er werden veel ideeën besproken.

92 De onderwerpen die ter sprake kwamen zijn onder andere bewonersparticipatie (bewustwording en informatievoorziening rond energiezuinig gedrag), duurzame materialen, duurzame wijken, een gezond woonmilieu en energietransitie. Bij de vraag wat OFW al goed doet werd voornamelijk het besparen van energie genoemd. Bij de vraag waar OFW nog meer aandacht aan zou kunnen schenken werden onder andere genoemd bewonersparticipatie, toolbox bestaande woning, opwekken van energie en duurzame wijk. De heer Van As, wethouder van de gemeente Dronten heeft het idee opgevat om een duurzaamheidsplatform te organiseren. Er zijn samenwerkingsverbanden vastgelegd voor de toekomst. OFW neemt bijvoorbeeld het initiatief om in dezelfde samenstelling nogmaals een bijeenkomst te organiseren. Er is inmiddels een vervolgafspraak ingepland in 2009. Ketenaanpak (1) Vertrouwen en samenwerking kwamen veelvuldig aan bod. De gezamenlijke intentie werd uitgesproken om dit op een hoger plan te krijgen. Ook hier hebben mensen zich verbonden aan een aantal onderwerpen. Er zijn toekomstmogelijkheden ten aanzien van het delen van kennis. Samenwerking is mogelijk op diverse specifieke terreinen teneinde de ketenkwaliteit te verbeteren en te innoveren. Als uitdaging voor de toekomst werd genoemd dat ontwikkelteams in een vroeg stadium met elkaar moeten samenwerken en een gemeenschappelijke doelstelling moeten nastreven. OFW heeft de intentie om op die manier intensievere samenwerking met verschillende leveranciers aan te gaan. Een goed voorbeeld van hoe hier een vervolg aan is gegeven is de samenwerkingsovereenkomst met Feenstra. OFW en Feenstra hebben hiermee de intentie uitgesproken om op zoek te gaan naar vernieuwde vormen van samenwerking om het klimaat in de woningen van OFW te beheersen. Een ander goed voorbeeld dat reeds is gerealiseerd, is de samenwerking met Bouwbedrijf Salverda en architectenbureau 19Het Atelier in het duurzame moderniseringsproject in Biddinghuizen Centrum. Aantrekkelijkheid van wonen in de gemeente Dronten De onderwerpen die ter sprake kwamen waren bereikbaarheid van voorzieningen (voor jong en oud), promotie van de gemeente Dronten (gezamenlijke aanpak), differentiatie en spreiding, gemengde wijken (jong/ oud, koop/ huur) en de kwaliteit van woonomgeving en woning. Scholing en werkgelegenheid worden als erg belangrijk ervaren voor de aantrekkelijkheid van wonen in de gemeente. Ook is er aandacht nodig voor seniorenhuisvesting. Verder werd er aangegeven dat er een platform wordt gemist over wonen. Er werd een compliment voor OFW gegeven dat zij partijen op deze manier samen heeft gebracht. Dit zou ook vaker voorafgaand aan een project moeten plaatsvinden. In een vroeger stadium met elkaar overleggen bij de realisatie van nieuwbouw is gewenst. Leefbaarheid in de gemeente Dronten Uit deze groep kwam voort dat deze dag illustratief is voor de rol van OFW. Het bij elkaar brengen van mensen. Onderwerpen die aan de orde kwamen waren onder andere het organiseren van een ontmoetingsplek, het versterken van de ketenkwaliteit, het faciliteren van bewonersinitiatieven en verder gaan dan alleen het uitspreken van intenties. Er werd aangegeven dat OFW vaak het initiatief neemt. Aan de orde kwam echter ook dat na het initiatief van OFW met partners gezamenlijk intenties worden afgesproken die vervolgens

blijven hangen. Bij de vraag wat OFW goed doet, werd aangegeven dat OFW een centrale rol heeft bij het bij elkaar brengen van partijen en dat deze positie ook door de partners wordt gekend. Bij de vraag waar OFW nog meer aandacht aan zou kunnen schenken werd onder andere genoemd het gezamenlijk met partners opbrengen van de discipline om verder te gaan dan het uitspreken van intenties. Ook werd als tip genoemd het uitwisselen van signalen en kennis. Als intentie werd uitgesproken het afleggen van bedrijfsbezoeken bij elkaar, met als doel elkaar beter te leren kennen en te inspireren. Inmiddels is er een vervolgafspraak gepland in 2009. Ketenaanpak (2) Er werden door stakeholders ervaringen uitgewisseld en vertrouwen uitgesproken. Onderwerpen die onder andere aan de orde kwamen zijn (onvoorwaardelijke) kennisoverdracht, transparantie en vertrouwen en continu verbeteren. De prijsvraagaanbesteding bij modernisering kwam veelvuldig ter sprake. Bij de vraag wat OFW al goed doet, werd genoemd dat OFW duurzaam vernieuwend is. Bij de vraag waar OFW nog meer aandacht aan zou kunnen schenken is het durven vertrouwen. Evaluatie Tijdens de stakeholdersdag is aan alle aanwezigen gevraagd een evaluatieformulier in te vullen. Er werd gevraagd naar de waardering van de inleiding door Engbert Breuker, de workshop, de locatie en de dagvoorzitter. Verder werd gevraagd wat de gewenste frequentie van het stakeholders-debat is. De respons van de enquête was ruim 75%. De gemiddelde score was een 7.7 waarbij de stakeholders de dag waardeerden met gemiddeld een 7.8 en de medewerkers van OFW de dag waardeerden met gemiddeld een 7.7. Dit is een hele hoge waardering, mede door de enthousiaste inbreng van de deelnemers zelf. OFW is trots op deze hoge waardering. De gewenste frequentie van het stakeholdersdebat werd door bijna 80% van de aanwezigen (medewerkers en stakeholders) op eenmaal per jaar gezet. Een van de stakeholders van OFW: OFW voert een steeds transparanter beleid. Zo n 10 jaar geleden had je geen idee waar een woningcorporatie mee bezig was. Ze waren huisbaas en dat was het wel. Nu zie je dat OFW volop in de samenleving staat. 93

94 In 2008 moderniseerde OFW haar 1000e woning. Een gedeelte van deze woningen staat in Biddinghuizen Centrum, waardoor dit weer een stralende wijk is geworden.

10 Jaarverslag Raad van Commissarissen 2008 In dit jaarverslag van de RvC wordt stilgestaan bij de verantwoording over het intern toezicht op OFW in 2008. Een jaar waarin de financiële crisis in volle hevigheid is losgebarsten. Ook op OFW en haar huurders, kopers, leveranciers en stakeholders heeft het zijn weerslag. Mede vanuit de toezichthoudende rol vraagt dit de aandacht. Zo heeft de RvC samen met het MT en de directeur-bestuurder gesproken over welke directe en indirecte effecten dit op OFW zou kunnen hebben. Dit is vertaald in een aantal scenario s. Hierdoor kan vroegtijdig worden nagedacht over welke handelingsstrategieën OFW beschikt indien zaken uit de scenario s zich voordoen. Voor de RvC was het jaar 2008 (vooral) ook het jaar waarin OFW de Nationale Energie Toekomst-trofee won en een Unieke Kans Regeling ( 500.000) kreeg toegekend voor het duurzaamheidsproject in Biddinghuizen- Centrum. De duurzaamheidsaanpak van OFW is landelijk vernieuwend gebleken en krijgt de nodige navolging. Landelijk vindt men de OFW-aanpak bijzonder, omdat OFW het ook daadwerkelijk uitvoert en er niet alleen over praat. Het sluit aan bij het ervaringsgericht leren dat OFW hanteert. Begin 2008 ontving de directeur-bestuurder hiervoor de award voor beste corporatiedirecteur. OFW heeft in 2008 fors geïnvesteerd in nieuwbouwprojecten en moderniseringsprojecten in de gemeente Dronten en gaat dat de komende jaren ook doen. In 2008 heeft de RvC het toetsingskader Strategisch Beleidsplan Voorraad en Nieuwbouw, met daarin de strategie ten aanzien van de woningvoorraad en de nieuwbouwambities, goedgekeurd. Ook aan de daarmee samenhangende verbetering van de leefbaarheid in de dorpen en wijken is in 2008 extra aandacht en middelen besteed. Tenslotte is de RvC tevreden dat in 2008 OFW en de gemeente Dronten gekomen zijn tot korte termijn prestatieafspraken als voorloper op de herziening van het convenant en het vernieuwen van de prestatieafspraken op lange termijn. Werkwijze van de RvC in 2008 De RvC heeft in 2008 zes keer in het bijzijn van de directeur-bestuurder vergaderd. De voorzitter van de RvC, de heer Kramer, heeft voorafgaand aan iedere RvC-vergadering een voortgangsgesprek met de directeurbestuurder gehad. In de RvC-vergadering vond over deze gesprekken vervolgens steeds een terugkoppeling plaats. Daarnaast heeft de RvC tweemaal buiten de aanwezigheid van de directeur-bestuurder vergaderd. Deze vergaderingen hebben als doel gehad het functioneren van de Raad van Commissarissen en de directeur-bestuurder te evalueren. Ook is de RvC in 2008 op excursie geweest langs de complexen en projecten van OFW. 95

Het afgelopen jaar zijn in de RvC-vergaderingen onder meer de volgende onderwerpen aan de orde geweest Ω Jaarverslag van de stichting OFW 2007 Ω Jaarverslag van de RvC 2007 Ω Jaarverslagen van de BV s van OFW 2007 Ω Opdracht aan accountant Ω Accountantsverslag Ω Begroting 2009 en meerjarenprognose stichting OFW Ω Kwartaalrapportages Ω Het definitieve strategisch beleidsplan voorraad en nieuwbouw Ω Prestatieafspraken tussen de RvC en de directeur-bestuurder Ω Toekomstvisie van de RvC op OFW Ω Scenario s voor OFW Ω Treasury-jaarplan Ω Kredietcrisis Ω Wijze waarop OFW omgaat met beleggingen (in relatie tot ontstane kredietcrisis) Ω Vennootschapsbelasting Ω Prestatieoordeel van VROM en beoordeling financiële positie door WSW en CFV Ω Prestatieafspraken tussen de gemeente Dronten en OFW Ω Bijeenkomst met B&W van de gemeente Dronten Ω Diverse nieuwbouw- en moderniserings- en leefbaarheidsprojecten Ω WKO (Warmte-Koude-Opslag) in het woongebouw bij de Ark en in appartementencomplex de Tas Ω Groenfinanciering De Tas en appartementen boven AH Ω Aan- en verkoop van woningen Ω Bouwkostenstijgingen Ω Het niet deelnemen van OFW aan een kieslijst voor de waterschapsverkiezingen Ω Jaarlijks overleg met de belanghebbenden van OFW / Stakeholdersdebat 9 oktober Ω Jaarverslag van de Huurdersbelangenvereniging Ω Aanvulling van de bestuurders- en toezichthoudersaansprakelijkheidsverzekering met een vrijwaring voor aanspraken van derden Ω Herbenoeming als lid van de RvC de heer Schouten Ω Ontstaan van een vacature in de RvC per 1 januari 2009 Ω Invulling vacature manager projecten Ω De werkorganisatie / organisatieontwikkeling Ω OFW wint NET trofee Overzicht van de belangrijkste gespreksonderwerpen in de RvC 96

97 Voorafgaand aan twee RvC-vergaderingen heeft (zoals ieder jaar) ook in 2008 een informatieve bijeenkomst plaats gevonden. Eén met betrekking tot het jaarverslag over 2007 en één over de begroting voor 2009. Hier zijn naast de RvC en de directeur-bestuurder, het managementteam, de beleidsmedewerker en de ondernemingsraad bij aanwezig geweest. Tijdens deze bijeenkomsten zijn actuele thema s voor woningcorporaties nader uitgediept. De accountant is tevens aanwezig geweest bij de vergadering rondom het jaarverslag. De RvC heeft in 2008 de volgende besluiten genomen: Goedkeuringsbesluiten RvC 2008 Ω Definitieve vaststelling Strategisch Beleidsplan Voorraad en Nieuwbouw Duurzaam bouwen aan goed wonen Ω Jaarrekening en jaarverslag 2008 Ω Bieding op 26 appartementen aan de Winter in de golfresidentie te Dronten Ω Aankoop Bazaltstraat 3 te Swifterbant Ω WKO financiering De Tas en De Ark Ω Groenfinanciering De Tas en appartementen boven Ahold Ω Realisatie 22 koopwoningen aan de Grutto Ω Begroting 2009 Ω Economische overdracht 3 gezondheidscentra en garages voor 2006 en 2007 vanuit stichting OFW aan OFW Vastgoed Beheer BV en de terugoverdracht per 1 januari 2008 Overige besluiten RvC 2008 Ω Vaststellen jaarverslag RvC over 2008 Ω Besluit tot décharge aan de directeur-bestuurder Ω Verklaring inzake vrijwaring van leden van het bestuur en de RvC van OFW Ω Evaluatie directeur-bestuurder Ω Vaststellen controleprotocol Accountant Ω Herbenoeming de heer Schouten De statuten van OFW en het reglement RvC (zie www.ofw.nl) geven inzicht in het interne besluitvormingsproces van de RvC Inhoudelijk toezicht Onder meer met behulp van prestatieafspraken (gebaseerd op de Balanced Scorecard) heeft de RvC toezicht gehouden op OFW. Mede op deze wijze krijgt de RvC inzicht in de factoren die van belang zijn voor het succesvol opereren van de organisatie. De afgelopen jaren is er door de RvC verschillende malen over de prestatieafspraken gediscussieerd, zoekende naar de juiste inhoud en vorm. Het werken met duidelijke normen is nog steeds geen gemeengoed bij woningcorporaties, OFW blijft op dit gebied een pionier. De directeurbestuurder heeft gedurende het jaar in de RvC-vergaderingen verantwoording afgelegd over de mate waarin de prestatieafspraken gerealiseerd zijn. In de RvC-vergadering van april 2009 zal de definitieve verantwoording plaatsvinden. Per prestatieafspraak is in 2008 zichtbaar gemaakt wat de mate van invloed van OFW erop is en is aangegeven in welke mate OFW afhankelijk is van inspanningen en betrokkenheid van derden voor het realiseren ervan. In 2008 is de definitieve vaststelling van het strategisch beleidsplan voorraad en nieuwbouw Duurzaam Bouwen aan Goed Wonen goedgekeurd door de RvC. Dit instrument biedt de RvC, naast het beleidsplan, de begroting, de meerjarenprognose en de prestatieafspraken een toezichtkader. Risicomanagement blijft een voortdurend aandachtspunt. Sinds 2005 wordt bij elk project een go-no-go besluit genomen door de RvC. Dit is een beslissing die in een beginstadium van een project genomen wordt, waarin vroegtijdig de risico s in beeld worden gebracht. De RvC zal in 2009 verder discussiëren over wat voor de RvC het juiste moment is om een project in de RvC-vergadering aan de orde te

stellen. Welke informatie heeft de RvC nodig om op enig moment een besluit te nemen? Hoe kunnen budgetten en bouwkosten zo realistisch mogelijk worden ingeschat zonder dat het project al (te) ver gevorderd is? En: hoe kan de RvC, vanuit haar rol als toezichthouder, de realisatie van het budget volgen? (conform de governancecode) een keer per vier jaar te laten visiteren. Visitatie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van bestuur en RvC. OFW heeft zich in 2005 laten visiteren. In 2009 zal opnieuw een visitatie plaatsvinden. Elders in het jaarverslag wordt op dit stakeholderdebat en de visitatie verder ingegaan. 98 Door middel van de kwartaalrapportages dan wel notities is de RvC ook in 2008 geïnformeerd over de financiële risicobeheersing, maatschappelijke en volkshuisvestelijke functie en de strategieontwikkeling van OFW gedurende het jaar. Om risico s en onzekerheden zoveel mogelijk te kunnen ondervangen heeft OFW in 2007 en in 2008 een aantal scenario s in kaart gebracht en besproken met de RvC voor de periode 2009-2014. Op deze wijze kan OFW anticiperen op wat zou kunnen gebeuren. Zo zijn er een basisscenario, een scenario bij stagnerende verkoop, een scenario waarin de lastendruk vanuit de overheid toeneemt, een scenario waarin wordt uitgegaan van een bevolkingskrimp in de gemeente Dronten en een scenario waarin de nieuwbouw stagneert opgesteld. Maatschappelijke verantwoording en beleidsbeïnvloeding door belanghebbenden In de goverancecode is aangegeven dat de woningcorporatie dient te voorzien in een vorm van overleg met de door haar benoemde belanghebbenden over het door de woningcorporatie voorgenomen beleid en de uitvoering daarvan. OFW heeft in 2008 (evenals in 2007) een stakeholdersdebat georganiseerd waarbij naast het bestuur, het MT en medewerkers van OFW ook de RvC-leden aanwezig zijn geweest. Een woningcorporatie dient zich daarnaast Toezicht op verbindingen / deelnemingen Als RvC van de stichting OFW wordt ook toezicht gehouden op alle verbindingen en deelnemingen die de stichting heeft. Het afperken wanneer er daadwerkelijk van een verbinding of deelneming sprake is, is soms lastig. Voor 2008 betreft het de volgende verbindingen / deelnemingen. Vanaf 2006 de BV s OFW Holding, OFW Vastgoed en OFW Projectontwikkeling en de 50%-deelname van OFW Projectontwikkeling in De Boeg VOF (voor het andere deel wordt deelgenomen door Mateboer Bouw BV). Het aangaan van verbindingen en deelnemingen is onderworpen aan de goedkeuring van de RvC. Via de kwartaalrapportages en de RvC-vergaderingen is de RvC in 2008 over deze verbindingen geïnformeerd. Middels het jaarverslag en de geconsolideerde jaarrekening is hierover verantwoording afgelegd door de directeur-bestuurder. Rond de locatie de Giekstraat heeft OFW een samenwerkingsovereenkomst gesloten met Plegt Vos. Ook met betrekking tot het gewenste multifunctionele gebied in Biddinghuizen maakt OFW vanaf de start in 2007 deel uit van de initiatiefgroep. Ook hierover is de RvC in 2008 geïnformeerd. Werkzaamheden geschillenadviescommissie In 2008 is één geschil aan de Geschillenadviescommissie voorgelegd. In 2009 heeft de

99 commissie hier een advies over uitgebracht. Dit advies is overgenomen door het bestuur. Slechts indien het bestuur het advies van de geschillencommissie niet overneemt, wordt de RvC geïnformeerd over de motivatie. Accountant In 2003 is de huidige externe accountant benoemd. In 2007 is het functioneren van deze accountant in de diverse entiteiten en capaciteiten waarin de externe accountant fungeert beoordeeld. Dit heeft geleid tot continuering van de controleopdracht aan de huidige accountant voor de periode van vier jaar met de mogelijkheid om jaarlijks in september het contract te beëindigen. De RvC heeft in september 2008 besloten de opdracht voor de accountantscontrole aan Ernst & Young te continueren. In aanvulling hierop is aan Ernst en Young opdracht verstrekt voor het opstellen van de aangiften vennootschapsbelasting 2006 en 2007 van de fiscale eenheid van OFW Holding BV en voor 2008 voor de fiscale eenheid van Stichting OFW. Deskundigheid In het Kwaliteitsprofiel Raad van Commissarissen OFW zijn de kwaliteitseisen, algemene eisen en de specifieke deskundigheden voor de individuele leden van de Raad van Commissarissen en de randvoorwaarden voor het functioneren van de Raad als geheel opgenomen. Ook in 2008 heeft de RvC eraan gewerkt om haar deskundigheid te bevorderen. Zo hebben alle leden van de RvC kennis genomen van de inhoud van het boek Transitiemanagement: sleutel voor een duurzame samenleving van professor Rotmans. Het heeft een vernieuwende en uitdagende kijk geboden op de grote maatschappelijke opgave om een duurzame samenleving te creëren. In april heeft de RvC de RvC van een Groningse woningcorporatie ontmoet. Tijdens deze bijeenkomst zijn kennis en ervaringen uitgewisseld. Van de Nijenrode Commissarissen Cyclus is door een RvC-lid de introductiebijeenkomst bijgewoond. Ook heeft een lid van de RvC deelgenomen aan een round table scenariostudie 2015 woningcorporaties en kredietcrisis georganiseerd door een accountantskantoor. Eén van de RvC-leden heeft zich verder verdiept in de financiële kant (inclusief de accountancy) van OFW door aanwezig te zijn bij de bespreking van de jaarrekening met de directeur-bestuurder, de manager Bedrijfsvoering en de accountant. In 2008 is tenslotte een afvaardiging van de RvC aanwezig geweest bij VTW-bijeenkomsten, het Aedes congres en het KansRijk congres. Tweegesprekken en zelfevaluatie RvC De leden van de RvC worden jaarlijks beoordeeld op hun functioneren. Het betreft zowel een toekomstgericht als een terugblikkend tweegesprek waarbij de voorzitter en het lid elkaar wederzijds beoordelen. Daarnaast heeft de RvC zichzelf op 27 augustus 2008 geëvalueerd m.b.t. het functioneren van de RvC. Er is daarbij stilgestaan bij de verdere professionalisering en wijze van deskundigheidsbevordering binnen de RvC. Hierbij is gebruik gemaakt van aanbevelingen van de VTW. Ook is stilgestaan bij de taak en rol van de RvC in relatie tot die van de directeur-bestuurder. Ook hier zijn de VTW-aanbevelingen bij betrokken. Bij de evaluatie van de Raad van Commissarissen is tevens gesproken over een betere spreiding in het rooster van aftreden van de RvC-leden. Het nieuwe rooster voorziet in een schema waarbij jaarlijks een RvC-lid aftreedt. Daarmee wordt enerzijds een regelmatige uiten instroom bevorderd en anderzijds de continuïteit en kwaliteit in het toezicht geborgd.

Herbenoeming In 2008 waren de heer Schouten en de heer Nijhoff aftredend en herbenoembaar. De voorzitter van de RvC heeft de aftredende/ herbenoembare en de overige leden van de RvC elk afzonderlijk geconsulteerd over de wenselijkheid van herbenoeming. Hierbij is o.a. het functioneren gedurende de afgelopen zittingsperiode en het (in juli 2007 geactualiseerde) kwaliteitsprofiel van de RvC aan de orde geweest. De heer Schouten is herbenoemd en de heer Nijhoff heeft zijn RvClidmaatschap per januari 2009 beëindigd. In 2009 zal deze vacature worden ingevuld. Commissarissenhonorering 2008 Het totaalbedrag van de commissarissenhonorering is in 2008: 25.865. In de jaarrekening wordt deze commissarissenhonorering gespecificeerd weergegeven. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen de vergoeding voor de voorzitter en de overige leden van de RvC. De voorzitter heeft te kennen gegeven geen gebruik te willen maken van een hogere honorering. Voor de bezoldiging van de commissarissen is ook in 2008 het door de VTW in 2006 uitgebrachte advies omtrent de honorering van Raden van Commissarissen gehanteerd (toegespitst op omstandigheden zoals die zich bij OFW voordoen). Van de in het VTW-advies aangegeven bandbreedtes van de vergoedingen wordt het minimum gehanteerd van de relevante categorie. De vergoedingen zijn van kracht per 1 januari 2007 en worden jaarlijks per januari geïndexeerd met de consumentenprijsindex van januari van het betreffende jaar. Hierbij is een koppeling gemaakt met een verdere professionalisering van de RvC. (zie voor meer informatie Kwaliteitsprofiel RvC www.ofw.nl) 100 Werkgeversrol RvC Een afvaardiging van de RvC heeft, zoals ieder jaar, in 2008 een evaluatiegesprek met de directeur-bestuurder gehad. Conform de governancecode heeft ook de vierjaarlijkse evaluatie plaatsgevonden waarbij aan de orde kwam of de huidige directeur-bestuurder ook voor de toekomst de goede persoon is. Deze vraag is positief beantwoord. Het beoordelings- en bezoldigingsbeleid ten aanzien van de directeur-bestuurder is ook het afgelopen boekjaar volgens het advies van de Commissies Izeboud en Thung in de praktijk gebracht. In de jaarrekening wordt de hoogte en samenstelling van de bestuurdersbeloning weergegeven. Tegenstrijdige belangen Er hebben in 2008 geen transacties plaatsgevonden waarbij tegenstrijdige belangen van het bestuur of de RvC speelden die van materiële betekenis zijn voor OFW (en/of het bestuur of de RvC-leden). Goedkeuring jaarverslag Als voorzitter van de Raad van Commissarissen van Oost Flevoland Woondiensten besluit ik met de mededeling dat de RvC de jaarrekening, het volkshuisvestingsverslag en het jaarverslag over 2008 goedkeurt. mr. H.A. Kramer, Voorzitter Raad van Commissarissen, Oost Flevoland Woondiensten Zie voor het kwaliteitsprofiel RvC, reglement RvC, Statuten OFW, Governance Code, Aedes Code, Strategisch Beleidsplan Voorraad en Nieuwbouw Duurzaam Bouwen aan Goed Wonen, Beleidsplan Samen voor Kansrijk, Korte termijnafspraken gemeente Dronten-OFW: www.ofw.nl

Personalia Raad van Commissarissen 2008 Voorzitter mr. H.A. Kramer Bij stichting OFW sinds 2000 (in huidige functie sinds 2003) Woonplaats Emmeloord Geboortejaar 1951 Nationaliteit Nederlandse Functie Directeur Corporate Dienst Rijkswaterstaat Nevenfuncties Kamer Centrale Flevoland van de VVD - Penningmeester Dagelijks Bestuur Expertise Bestuurlijk politiek krachtenveld, bestuurlijk / juridisch, RO en volkshuisvesting Lid op voordracht van de huurdersbelangenvereniging OFW M. Heite Bij stichting OFW sinds 2000 (in huidige functie sinds 2000) Woonplaats Dronten Geboortejaar 1946 Nationaliteit Nederlandse Functie WAO (daarvoor o.a. hoofd administratie/receptie bij Rivièra Park Biddinghuizen Cammingha groep) en chef afdeling Personeelszaken Biohorma Beheer B.V. te Elburg) Nevenfuncties Ouderenadviseur ANBO Dronten Expertise Maatschappelijke kennis, kennis huurderproblematiek en personeel Lid op voordracht van de huurdersbelangenvereniging OFW M. Siliakus MBA Bij stichting OFW sinds 2005 (in huidige functie sinds 2005) Woonplaats Dronten Geboortejaar 1958 Nationaliteit Nederlandse Functie Directeur Hulpverleningsdienst Fryslân/Regionaal commandant brandweer Fryslân / per 1 april 2009 werkzaam als consultant bij BMC Nevenfuncties Bestuurslid Triangel - Examinator Centraal Examenbureau Politie Expertise Bestuurlijke ervaring en inzicht in politieke verhoudingen, bedrijfseconomie en financiën, personeel en interne organisatie (waaronder informatisering), maatschappelijke kennis en kennis van huurdersproblematiek, marketing/pr en ondernemen. Lid ir. P.H. Schouten Bij stichting OFW sinds 2000 (in huidige functie sinds 2000) Woonplaats Dronten Geboortejaar 1954 Nationaliteit Nederlandse Functie Directeur PHS Management BV Nevenfuncties Koninklijk Nederlands Waternetwerk (Penningmeester) - Lionsclub Flevoland (Penningmeester) - Alpha II - Lid Raad van Commissarissen - Steunstichting KVWN (Penningmeester) Expertise Personeel en interne organisatie, marketing/pr en ondernemen, productkennis, aanbesteden Lid ing. H.W. Nijhoff MBA Bij stichting OFW sinds 2000 (in huidige functie sinds 2000), einde lidmaatschap per 1-1-2009 Woonplaats Dronten Geboortejaar 1955 Nationaliteit Nederlandse Functie Interim manager / managing consultant Nevenfuncties Voorzitter KNSB Gewest Gelderland / lid Bondsraad KNSB Expertise Bedrijfsvoering, financieel, aanbesteden en vastgoedmanagement 101 Directeur-bestuurder ir. G.N. Sweringa Woonplaats Dronten Geboortejaar 1955 Nationaliteit Nederlandse Functie 2000-heden Directeur-bestuurder Stichting Oost Flevoland Woondiensten 1997-2000 Directeur woningbouwvereniging Oost-Flevoland

De leden van de RvC van OFW (april 2009) 102 Organen waarin de directeur-bestuurder OFW vertegenwoordigt Ω Klankbordgroep Vernieuwing Structuur Aedes (afgerond) Ω Transitieplatform voor de langdurige Zorg (Drift) Ω Onderzoeksprogramma energiebesparing in de woningvoorraad van TU Delft Woningkwaliteit 2020 (WK2020) (vanaf januari 2009) Ω Aedes Adviescommissie Energie (t/m 2008) Ω Adviesraad WoonEnergie inzake ontwikkelen bespaarplatform (t/m 2008) Ω Nieuw Flevolands Peil Ω Adviesraad Stichting Bouwtalent Ω Lid klankbordgroep Rigoureus project (ontwikkelen renovatieconcepten om in het segment rijtjeswoningen een reductie van 75% op het totale energiegebruik te realiseren) Ω Kerngroep MFC Biddinghuizen Lidmaatschappen Ω Lid directeurencontact Aedes Ω Lid Aedes-kieskring Flevoland Ω Lid innovatiegroep (samenwerkingsverband innovatieve corporaties) Ω Lid management follow up groep

Nevenfuncties Ω Prins Bernhard Cultuurfonds Flevoland penningmeester Ω Han Lammers Fonds Penningmeester Ω Redactieadviesraad Gezond Bouwen & wonen Rooster van aftreden Raad van Commissarissen Naam Functie Jaar van Jaar 1e keer Jaar 2e keer Jaar van Einde lidmaat- benoeming herbenoemd herbenoemd aftreden schap RvC mr. H.A. Kramer voorzitter 2000 2003 2007 2011 2011 ing. H.W. Nijhoff lid 2000 2004 2009 M. Heite lid op voordracht 2000 2003 2007 2011 2011 huurdersbel.ver. M. Siliakus mba lid op voordracht 2005 2006 2010 2014 huurdersbel.ver. ir. P.H. Schouten lid 2000 2004 2008 2012 2012 Ω Een lid van de Raad van Commissarissen treedt volgens rooster af, doch uiterlijk vier jaar na zijn benoeming. Herbenoeming is voor maximaal twee volledige periodes mogelijk Ω Tussentijds benoemde leden van de Raad van Commissarissen nemen op het rooster van aftreden de plaats in van hen, die zij vervangen. Zij treden echter niet automatisch in de functie van hun voorganger. 103

104 Bewoners van De Fruithof krijgen van OFW als aanmoediging voor hun deelname aan het Klimaatstraatfeest een ledlamp. Bewoners plaatsen deze lamp snel, zodat ze hier weer punten voor kregen en een beter klimaat ter wille zijn.

11 Financieel jaarverslag 2008 Kengetallen (geconsolideerd) Boekjaar 2008 2007 2006 Aantal verhuureenheden: Woningen in exploitatie per 1 januari 4.013 4.011 3.978 Ω Verkoop 34 26 32 Ω Sloop 6 23 0 Ω Aankoop 2 0 Ω Oplevering nieuwbouw 152 51 65 Woningen in exploitatie per 31 december 4.127 4.013 4.011 Ω Verzorgingshuis 110 110 110 Ω CAH-studenteneenheden 280 280 280 Ω Overige woongebouwen 390 390 390 Ω Bedrijfsruimten en maatschappelijk vastgoed 11 11 11 Ω Garages 175 196 199 Ω Overige verhuureenheden 186 207 210 Totaal verhuureenheden 4.703 4.610 4.611 Woningen in aanbouw (ultimo boekjaar) 165 148 51 Algemeen % % % 1. Huurachterstand actieve huurders in een percentage van de huren en 1,53 1,58 1,74 vergoedingen 2. Huurderving uitgedrukt in een percentage van de huren en vergoedingen 0,87 1,21 1,15 3. Algemene bedrijfsreserve einde boekjaar uitgedrukt in een percentage 66,35 66,72 71.11 van de huren en de overheidsbijdragen 4. Algemene bedrijfsreserve einde boekjaar per verhuureenheid 3.323 3.295 3.377 % % % Solvabiliteit 7,03 7.67 8,43 Rentabiliteit totale vermogen 3,54 3,22 5,14 105

1. Geconsolideerde balans per 31 december 2008 Ref. 31-12-2008 31-12-2007 x e 1.000 x e 1.000 ACTIVA Vaste activa Materiële vaste activa 5.1 Ω Onroerende zaken in exploitatie 193.030 178.635 Ω Onroerende zaken in ontwikkeling 23.477 11.338 Ω Onroerende en roerende zaken t.d.v. de exploitatie 1.503 1.582 Totaal materiële vaste activa 218.010 191.555 Financiële vaste activa 5.2 Ω Te vorderen BWS-subsidie 155 181 Ω Latente belastingvordering 796 834 Totaal financiële vaste activa 951 1.015 Totaal vaste activa 218.961 192.570 Vlottende activa Voorraden 5.3 Ω Voorraad onderhoudsmaterialen 34 34 Ω Onderhanden projecten 473 1.107 Totaal 507 1.141 Vorderingen 5.4 Ω Huurdebiteuren 5.4.1 502 522 Ω Overige vorderingen 5.4.2 970 188 Ω Overlopende activa 5.4.3 34 212 Totaal vorderingen 1.506 922 Liquide middelen 5.5 1.454 3.454 Totaal vlottende activa 3.467 5.517 TOTAAL 222.428 198.087 106

Ref. 31-12-2008 31-12-2007 x e 1.000 x e 1.000 PASSIVA Groepsvermogem Groepsvermogen 5.6 15.629 15.191 Voorzieningen 5.7 Ω Voorziening onrendabele investeringen nieuwbouw 10.947 14.219 Ω Overige voorzieningen 0 268 Totaal voorzieningen 10.947 14.487 Langlopende schulden 5.8 Ω Leningen kredietinstellingen 180.022 155.324 Ω Overige langlopende schulden 3.983 4.171 Ω Latente belastingverplichting 222 0 Totaal langlopende schulden 184.227 159.495 Kortlopende schulden 5.9 Ω Schulden aan kredietinstellingen 5.9.1 2.742 246 Ω Schulden aan leveranciers 5.9.2 2.986 2.946 Ω Belastingen en premies sociale verzekeringen 5.9.3 109 156 Ω Overige schulden 5.9.4 472 721 Ω Overlopende passiva 5.9.5 5.316 4.845 Totaal kortlopende schulden 11.625 8.914 TOTAAL 222.428 198.087 107

2. Geconsolideerde winst- en verliesrekening over 2008 Ref. 31-12-2008 31-12-2007 x e 1.000 x e 1.000 Bedrijfsopbrengsten Ω Huren 6.1 23.366 22.746 Ω Vergoedingen 6.2 548 524 Ω Overheidsbijdragen 6.3 191 22 Ω Verkoop onroerende zaken 6.4 4.177 2.734 Ω Overige bedrijfsopbrengsten 6.5 991 882 Som der bedrijfsopbrengsten 29.273 26.908 Bedrijfslasten Ω Afschrijvingen op materiële vaste activa 6.6 3.558 3.217 Ω Overige waardeveranderingen materiële vaste activa 6.7 6.858 8.774 Ω Lonen en salarissen 6.8 2.941 2.532 Ω Sociale lasten 6.9 685 651 Ω Lasten onderhoud 6.10 3.195 3.244 Ω Overige bedrijfslasten 6.11 4.159 3.506 Som der bedrijfslasten 21.396 21.924 Bedrijfsresultaat 7.877 4.984 Financiële baten en lasten Ω Rentebaten 6.12 566 566 Ω Rentelasten 6.13 7.872 6.827 Groepsresultaat uit gewone bedrijfsuitoefening voor belastingen 571 -/- 1.277 Belastingen 6.14 -/- 133 834 Groepsresultaat uit gewone bedrijfsuitoefening na belastingen 438 -/- 443 108

3. Geconsolideerd kasstroomoverzicht 2008 2008 2007 x e 1.000 x e 1.000 Kasstroom uit operationele activiteiten Groepsresultaat Afschrijvingen en waardeveranderingen Mutatie in overige voorzieningen Werkkapitaal (exclusief bankkrediet) 438 10.352 -/- 268 265 -/- 443 11.990 24 7.789 Kasstroom uit bedrijfsuitoefening 10.787 19.360 Kasstroom uit investeringsactiviteiten Investeringen materiële vaste activa Desinvesteringen materiële vaste activa Mutatie financiële vaste activa -/- 41.406 1.327 64 -/-28.277 1.544 -/- 799 Kasstroom uit investeringsactiviteiten -/- 40.015 -/-27.532 Kasstroom uit financieringsactiviteiten Ontvangsten uit langlopende schulden (bijstorting leningen) Ontvangsten uit langlopende schulden (nieuwe leningen) Aflossing langlopende schulden Latente belastingverplichting 2.000 25.382 -/- 2.872 222 3.018 53.671 -/-43.493 0 Kasstroom uit financierfinancieringsactiviteiten 24.732 13.196 Toename/afname geldmiddelen -/- 4.496 5.024 Saldo geldmiddelen Liquide middelen 1.454 3.454 Schulden aan kredietinstellingen Saldo geldmiddelen -/-2.742 -/- 1.288 -/- 246 3.208 109

4. Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening WAARDERINGSGRONDSLAGEN Regelgeving De jaarverslaggeving voor toegelaten instellingen volkshuisvesting dient te voldoen aan de eisen zoals deze zijn geformuleerd in het Besluit Beheer Sociale Huursector. In dit besluit wordt in principe BW 2 titel 9 voorgeschreven, behoudens enkele uitzonderingen van specifieke aard. Voor woningcorporaties is de Richtlijn 645 Toegelaten Instellingen Volkshuisvesting van toepassing. In deze richtlijn zijn onder meer specifieke modellen voor de balans en de winst- en verliesrekening opgenomen en zijn voor de sector specifieke presentatie-, waarderings- en verslaggevingsvoorschriften geformuleerd. De geconsolideerde jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met de wettelijke bepalingen van BW 2 titel 9 en de stellige uitspraken van de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving, uitgegeven door de Raad van de Jaarverslaggeving. Toelichtingen op posten in de balans, winst- en verliesrekening en kasstroomoverzicht worden in de jaarrekening genummerd. Grondslagen voor consolidatie In de consolidatie worden opgenomen de financiële gegevens van Oost Flevoland Woondiensten en haar groepsmaatschappijen. Dit betreft alle maatschappijen waarmee zij een organisatorische en economische eenheid vormt. Proportioneel in de consolidatie worden opgenomen deelnemingen in entiteiten voor zover eenzelfde invloed op het beleid kan worden uitgeoefend als door elk der overige participanten. Looptijd en rechtsvorm zijn hierbij niet van belang. Waarderingsgrondslagen van groepsmaatschappijen zijn daar waar nodig gewijzigd om aansluiting te krijgen bij de geldende waarderingsgrondslagen voor de groep. Daar waar van de gegevens in totaliteit geen belangrijke invloed uitgaat op de geconsolideerde winst- en verliesrekening is van correctie van de grondslagen afgezien. Groepsmaatschappijen blijven in de consolidatie opgenomen tot het moment dat zij worden verkocht. Deconsolidatie vindt plaats op het moment dat de beslissende zeggenschap wordt overgedragen. De in de consolidatie begrepen rechtspersonen en vennootschappen zijn: Ω OFW Holding BV (100%) Ω OFW Vastgoed Beheer BV (100%) Ω OFW Projectontwikkeling BV (100%) Ω De Boeg VOF (50%) Intercompany-transacties, intercompany-winsten en onderlinge vorderingen en schulden tussen groepsmaatschappijen worden geëlimineerd. Resultaten op intercompany-transacties tussen in de consolidatie opgenomen groepsmaat-schappijen worden volledig uit zowel de balanswaardering als het groepsresultaat geëlimineerd voorzover deze resultaten nog niet door een overdracht van het verkregen actief of passief aan derden buiten de groep zijn gerealiseerd. 110

5. Overige informatie Werknemers Per 31 december 2008 waren 50,3 werknemers (ultimo 2007: 51,4) in dienst. Dit aantal is gebaseerd op het aantal fulltime equivalenten (fte). Bestuurder en commissarissen Naam bestuurder Functie Mevr. G.N. Sweringa Directeur-bestuurder e Totaal vast inkomen 122.411 Variabel inkomen 12.250 Pensioenkosten 27.867 Vergoedingen en werkgeverslasten 8.574 Totaal 171.102 Commissarissen Naam Functie Honorering Onkostenvergoeding Totaal H.A. Kramer voorzitter 4.617 556 5.173 H.W. Nijhoff lid 4.617 556 5.173 M. Siliakus lid 4.617 556 5.173 P.H. Schouten lid 4.617 556 5.173 Mevr. M. Heite lid 4.617 556 5.173 111

112 Accountantsverklaring

113

40 jaar In 2009 bestaat OFW 40 jaar